«Δεν έχω ξεχάσει ποτέ εκείνη τη μοναδική στιγμή, εκείνο το μοναδικό συναίσθημα εκεί ψηλά στον θρόνο του Δία», αναπόλησε ο Γερολιόλιος, ο οποίος ως δήμαρχος Δίου-Ολύμπου αφιερώνει πλέον μεγάλο μέρος του χρόνου του στη διοίκηση της περιοχής γύρω από τον χώρο.

Περιγραφόμενη από τον Όμηρο ως η «έδρα των αθανάτων», η απόκρημνη κορυφή του —όπου ο Δίας, ο πατέρας των θεών, λέγεται ότι συγκροτούσε το συμβούλιό του— υψώνεται 2.918 μέτρα πάνω από τη θάλασσα. «Αποκτάς αυτή την απίστευτη αίσθηση του τόπου, όπου ο μύθος, η ομορφιά και το βάρος της ιστορίας γίνονται ένα — όλα όσα θέλουμε να μοιραστούμε και ελπίζουμε να αναγνωριστούν διεθνώς», δήλωσε.

Έλληνες αξιωματούχοι πιέζουν εδώ και καιρό για την ένταξη του Ολύμπου στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της Unesco· σύντομα οι υποστηρικτές του εγχειρήματος θα μάθουν αν στον χώρο θα απονεμηθεί τελικά ο περιζήτητος αυτός χαρακτηρισμός. Η Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς προγραμματίζεται να ξεκινήσει τη συζήτηση για την υποψηφιότητα την Κυριακή, κατά τη διάρκεια της 48ης συνόδου της, που βρίσκεται σε εξέλιξη στο Μπουσάν της Νότιας Κορέας. Η ετήσια συνάντηση ολοκληρώνεται στις 29 Ιουλίου.

Η Ελλάδα πρότεινε για πρώτη φορά την ένταξη του βουνού στον κατάλογο των τοποθεσιών που θεωρούνται από την Unesco «εξαιρετικής οικουμενικής αξίας για την ανθρωπότητα» το 2014, επικαλούμενη τόσο πολιτιστική όσο και περιβαλλοντική σημασία. Η περιοχή ανακηρύχθηκε εθνικός δρυμός —ο πρώτος της χώρας— το 1938, ως φόρος τιμής στη μοναδικότητα ενός αναγλύφου που καλύπτεται όχι μόνο από κατάφυτα δάση αλλά και από αλπικά λιβάδια, φαράγγια, χαράδρες και πηγές, όλα σε κοντινή απόσταση από τη θάλασσα. Το Λιτόχωρο, η πλησιέστερη κωμόπολη στο βουνό, απέχει μόλις πέντε χιλιόμετρα από εκπληκτικές παραλίες που βρίσκονται σχεδόν στους πρόποδές του.

Σε αναγνώριση της πλούσιας χλωρίδας και πανίδας του, η Unesco ανακήρυξε τον Όλυμπο ως Αποθεματικό της Βιόσφαιρας το 1981. Επιπλέον περιβαλλοντική προστασία ήρθε με τη μορφή προεδρικού διατάγματος, όταν το βουνό ανακηρύχθηκε εθνικό πάρκο το 2021.

«Όμως», λέει ο Γερολιόλιος, «το να γίνει μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς δεν θα ήταν σημαντικό μόνο για τους Έλληνες. Θα αφορούσε ολόκληρο τον πλανήτη. Ο Όλυμπος βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με την Παρθενώνα και είναι ζωτικής σημασίας να διαφυλάξουμε αυτό το περιβάλλον μύθου και ιστορίας. Για εμάς, η προστασία είναι το άλφα και το ωμέγα».

Πέρυσι, η επιτροπή ενέγραψε 26 νέα στοιχεία στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της Unesco, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των χώρων σε 1.428 σε 170 χώρες. Από τους 21 στην Ελλάδα, μόνο δύο έχουν ενταχθεί ως μικτοί χώροι πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς. Βάσει μιας διεθνούς συνθήκης που εποπτεύεται από την Unesco, οι θησαυροί αυτοί, στους οποίους περιλαμβάνονται τοπογραφικά ορόσημα όπως το Σινικό Τείχος της Κίνας, οι Πυραμίδες της Αιγύπτου και το Ταζ Μαχάλ, μετατρέπονται αυτόματα σε προστατευόμενες ζώνες. Όλο και περισσότερο, ο χαρακτηρισμός αυτός θεωρείται ως ανάχωμα απέναντι στις καταστροφικές συνέπειες της ανάπτυξης και του υπερτουρισμού.

Όπως συμβαίνει σε μεγάλο μέρος της Ελλάδας, η δημοφιλία του βουνού έχει εκτοξευθεί την τελευταία δεκαετία, με περίπου 500.000 επισκέπτες να καταγράφονται πέρυσι. Πρόκειται για έναν αριθμό που προβλέπεται ευρέως ότι θα αυξηθεί περαιτέρω λόγω του αναζωπυρωμένου ενδιαφέροντος για τον αρχαίο κόσμο μετά την κυκλοφορία της ταινίας The Odyssey του Κρίστοφερ Νόλαν στις 17 Ιουλίου. Το μπλοκμπάστερ των ρεκόρ, εμπνευσμένο από το έπος του Ομήρου, γυρίστηκε εν μέρει στην Ελλάδα, η οποία βοήθησε επίσης στη χρηματοδότηση της ταινίας.

«Χαιρόμαστε που έχουμε τουρίστες, αλλά περισσότεροι επισκέπτες σημαίνει και περισσότερους κινδύνους», δήλωσε ο Δημήτρης Παππάς, αναπληρωτής διευθυντής του φορέα διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου Ολύμπου. «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αν η περιοχή ανακηρυχθεί μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της Unesco, αυτό θα συμβάλει στην προστασία του βουνού. Αν χάσουμε αυτά που έχουμε, θα είναι καταστροφή».

Ο Παππάς ανέφερε ότι με διαφορά η μεγαλύτερη απειλή για την περιοχή είναι οι δασικές πυρκαγιές, οι οποίες επιδεινώνονται από την κλιματική κατάρρευση. «Θα μπορούσαν να προληφθούν με πρόσθετους πόρους για τη βελτίωση των μέτρων πυροπροστασίας, συμπεριλαμβανομένου του καθαρισμού των μονοπατιών πεζοπορίας και της κατασκευής καταφυγίων. Θα μπορούσαν επίσης να αναβαθμιστούν οι γέφυρες των ποταμών και οι δρόμοι».

Τα μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς λαμβάνουν τεχνική υποστήριξη και οικονομική ενίσχυση από την Unesco, η οποία παρέχει επίσης συμβουλές εμπειρογνωμόνων για τη διατήρηση των μνημείων.

Τουρίστες που επισκέφθηκαν την περιοχή αυτή την εβδομάδα δήλωσαν ότι ο χαρακτηρισμός αυτός όχι μόνο αξίζει, αλλά έχει καθυστερήσει κιόλας. «Δεν είναι απλώς μια καλή ιδέα, είναι η καλύτερη ιδέα», ανέφερε ενθουσιασμένη η Λένκα Χοτμάροβα, 62 ετών, από τη Τσεχία. «Υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης στα μονοπάτια και θα βοηθούσε στην ευαισθητοποίηση σχετικά με την ανάγκη διατήρησης. Θα έπρεπε να έχει γίνει νωρίτερα».

Η Ελλάδα έχει επίσης αναδείξει τη θρησκευτική σημασία της περιοχής, επικαλούμενη στον φάκελο της υποψηφιότητάς της την ανακάλυψη ενός υπαίθριου ιερού σε μία από τις χαμηλότερες κορυφές του βουνού.

Το ιερό πιστεύεται ότι περιγράφηκε από τον φιλόσοφο και ιστορικό Πλούταρχο τον δεύτερο αιώνα μ.Χ., σε σχέση με θυσίες ζώων που γίνονταν προς τιμήν του Δία.

Ο Όλυμπος θεωρείται ότι φιλοξενεί το παρεκκλήσι με το μεγαλύτερο υψόμετρο στον χριστιανικό ορθόδοξο κόσμο, με βυζαντινά μοναστήρια και άλλους χώρους λατρείας χτισμένους στις πτυχώσεις και τις κορυφές του.

Η έκβαση της υποψηφιότητας παραμένει κάθε άλλο παρά βέβαιη. Συμβουλευτικά όργανα από το Διεθνές Συμβούλιο Μνημείων και Τοποθεσιών (ICOMOS) και τη Διεθνή Ένωση Προστασίας της Φύσης (IUCN) αναφέρεται ότι συνέστησαν περαιτέρω λεπτομέρειες, με το προσχέδιο της ημερήσιας διάταξης της συνάντησης της Unesco στο Μπουσάν να υποδηλώνει ότι η υποψηφιότητα θα αναπεμφθεί στην Ελλάδα — παρατείνοντας έτσι την προσπάθεια.

Σε μια περίοδο έξαρσης του τουρισμού, αυτό ανησυχεί τον Γερολιόλιο. «Όλα είναι θέμα ισορροπίας», λέει. «Η φέρουσα ικανότητα του Ολύμπου έχει φτάσει στα όριά της».

Ο χαρακτηρισμός ως μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς θα «έθετε μεγαλύτερη ευθύνη από πλευράς μας για την προστασία του περιβάλλοντος», δήλωσε, προσθέτοντας: «Αλλά ακόμη κι αν δεν τα καταφέρουμε, δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο. Πρέπει να ληφθούν περαιτέρω μέτρα προστασίας».

Το γεγονός αυτό συνιστά την διεθνή αναγνώριση της εξέχουσας οικουμενικής αξίας των έξι εξαιρετικά σημαντικών αρχαιολογικών χώρων της Κρήτης -της Κνωσού, της Φαιστού, των Μαλίων, της Ζάκρου, της Ζωμίνθου και της Κυδωνίας- που συγκρότησαν τη σειριακή υποψηφιότητα. Ταυτόχρονα, αποτελεί δέσμευση για την Ελλάδα να διατηρήσει και να προστατεύσει αλώβητες τις πολιτιστικές αξίες των σημαντικών αυτών μνημειακών συνόλων.

Η Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς, βασιζόμενη και στην αξιολόγηση του αρμόδιου συμβουλευτικού οργάνου της, ICOMOS, αναγνώρισε την Εξέχουσα Οικουμενική Αξία των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων, την αυθεντικότητα και την ακεραιότητα του αγαθού, καθώς και την ύπαρξη ισχυρού πλαισίου προστασίας και δομημένου Σχεδίου Διαχείρισής του, συστατικά απαραίτητα της εγγραφής στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς.

Την ευθύνη της συγκρότησης του φακέλου της υποψηφιότητας ανέλαβε η Διεύθυνση Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, σε συνεργασία με τις Εφορείες Αρχαιοτήτων Κρήτης και την δυναμική υποστήριξη της Περιφέρειας Κρήτης. Για την αρχαιολογική τεκμηρίωση του φακέλου πολύτιμη ήταν η συνδρομή των Ξένων Αρχαιολογικών Σχολών και των διευθυντών των συστηματικών ανασκαφικών ερευνών, που δραστηριοποιούνται στην Κρήτη. Το Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, διά του Τμήματος Φυσικής Περιβάλλοντος-Μετεωρολογίας συνέβαλε τα μέγιστα στην τεκμηρίωση των κινδύνων που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, ενώ η πανεπιστημιακή κοινότητα συνεισέφερε δαψιλώς στην τεκμηρίωση εξειδικευμένων θεμάτων της μινωικής αρχαιολογίας.

Ο φάκελος εμπλουτίστηκε με πλήθος στοιχείων που πολύ πρόθυμα παρείχαν φορείς και Υπηρεσίες της τοπικής αυτοδιοίκησης, εξωτερικοί συνεργάτες και εμπειρογνώμονες, ενώ ιδιαίτερα σημαντική ήταν η συμβολή του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας ως προς την κατάρτιση σχεδίων αντιμετώπισης κινδύνων, με τα οποία εμπλουτίστηκε το Διαχειριστικό Σχέδιο. Επιπλέον, σε άριστη συνεργασία με την Περιφέρεια Κρήτης εκπονήθηκε στρατηγική, «Ολοκληρωμένης Χωρικής Επένδυσης (ΟΧΕ) «Πολιτιστικές Διαδρομές Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων», με κύριο αντικείμενο την αναβάθμιση της εμπειρίας των επισκεπτών στα μινωικά ανακτορικά κέντρα.

• Στην αναγνώριση της οικουμενικής αξίας του Μινωικού πολιτισμού από την ΟΥΝΕΣΚΟ, αναφέρεται, με ανάρτησή του στα κοινωνικά δίκτυα, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.

«Με τη σημερινή απόφαση της 47ης συνόδου της επιτροπής παγκόσμιας κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ, αναγνωρίζεται διεθνώς η εξέχουσα οικουμενική αξία του Μινωικού πολιτισμού. Ενός από τους λαμπρότερους του προϊστορικού Αιγαίου, που γεννήθηκε στην Κρήτη για να αποτελέσει ρίζα της ευρωπαϊκής σκέψης και αισθητικής» σημειώνει ο πρωθυπουργός.

«Έτσι, η αρπαγή της Ευρώπης από τον Δία, όπως και ο μίτος της Αριάδνης επιστρέφουν από την αρχαία ελληνική μυθολογία στη σύγχρονη ζωή, μεταφέροντας τα διαχρονικά της μηνύματα. Με πρώτο ανάμεσά τους, το δίδαγμα του διαρκή αγώνα για ελευθερία και πρόοδο του ανθρώπου» προσθέτει.

Ο πρωθυπουργός επισημαίνει ότι η εξέλιξη αυτή, που χαροποιεί κάθε Ελληνίδα και Έλληνα, είναι το επιστέγασμα μιας πολύχρονης και επίμονης συλλογικής προσπάθειας, στην οποία αξίζει να θυμηθούμε ότι συμμετείχε με πάθος και η αείμνηστη Μαριάννα Βαρδινογιάννη. «Πρόκειται για μία δικαίωση που τιμά τη μνήμη της», τονίζει.

Επίσης, ο πρωθυπουργός συγχαίρει το υπουργείο Πολιτισμού και τη μόνιμη αντιπροσωπεία μας στην ΟΥΝΕΣΚΟ, καθώς και την περιφέρεια Κρήτης και όλους τους φορείς που συνεργάστηκαν, προετοιμάζοντας τον φάκελο της υποψηφιότητας. «Σε δύσκολους καιρούς, ένας ακόμη ευγενής στόχος της χώρας μας έγινε πραγματικότητα!» αναφέρει ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

• Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, παρούσα κατά την αναγγελία της εγγραφής, κατά την ολοκλήρωση της διαδικασίας της εγγραφής, έκανε την ακόλουθη δήλωση:

«Σήμερα είναι μια μέρα ορόσημο για την πατρίδα μας, για τον ελληνικό λαό, για την Κρήτη, για τον Πολιτισμό στη μακρά ιστορική του διάρκεια. Με την εγγραφή των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, ο μινωικός πολιτισμός, ένας από λαμπρότερους πολιτισμούς του προϊστορικού Αιγαίου αναγνωρίζεται και καθιερώνεται παγκοσμίως. Τα εντυπωσιακά αρχιτεκτονικά κατάλοιπα των μινωικών ανακτορικών συγκροτημάτων, που σώζονται σε όλη την Κρήτη, αποτελούν τους αυθεντικούς εκφραστές αυτού του πολιτισμού.

Τα ανάκτορα δεν ήταν μόνο διοικητικά και οικονομικά κέντρα. Ήταν κέντρα πολιτισμού, τέχνης και τεχνολογικής καινοτομίας. Δημιουργήματα υψηλής τέχνης και αισθητικής, μνημειακής αρχιτεκτονικής, με ανεπτυγμένο σύστημα γραφής και διοίκησης, και με ισχυρές εμπορικές και πολιτισμικές επαφές με τους λαούς της Ανατολικής Μεσογείου. Η ανάδειξη του Μινωικού πολιτισμού μάς επιτρέπει να κατανοούμε καλλίτερα τις απαρχές του ευρωπαϊκού πολιτισμικού γίγνεσθαι, καθιερώνοντας την Κρήτη ως κοιτίδα πολιτισμού παγκόσμιας σημασίας. Ευχαριστώ από τα βάθη της καρδιάς μου όλους όσους συνετέλεσαν σε αυτή την επιτυχία της χώρας μου. Τους θεσμικούς εκπροσώπους της UNESCO και του Κέντρου Παγκόσμιας Κληρονομιάς -και ιδιαίτερα τον Διευθυντή του Lazare Eloundou- το Υπουργείο Εξωτερικών και τη Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία -τον επικεφαλής της Γιώργο Κουμουτσάκο- την Περιφέρεια Κρήτης και προσωπικά τον Σταύρο Αρναουτάκη, και φυσικά, τους συνεργάτες μου στο Υπουργείο Πολιτισμού -στα πρόσωπα της Διευθύντριας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Έλενας Κουντούρη, της τμηματάρχου Ντίνας Μπενίση και του Διευθυντή Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων Θέμη Βλαχούλη – και τους αντιπροσώπους μας στην Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς -στο πρόσωπο της Ευγενίας Γερούση. Χάρη στη σκληρή δουλειά τους, την μακρά εμπειρία τους, τη γνώση και την αφοσίωσή τους, σήμερα γίναμε όλοι εξαιρετικά περήφανοι».