Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Η απόφαση ελήφθη υπό το βάρος της ταυτόχρονης απουσίας τεσσάρων μονάδων φυσικού αερίου από την αγορά, λόγω συντηρήσεων και προγραμματισμένων εργασιών. Συγκεκριμένα εκτός συστήματος βρίσκονταν οι μονάδες του ΗΡΩΝΑ, η μονάδα της Θίσβης, ο Άγιος Νικόλαος 2 καθώς και η Κομοτηνή Power.

Υπό αυτές τις συνθήκες, ο Διαχειριστής έκρινε αναγκαία την ένταξη της Πτολεμαΐδας 5, η οποία μαζί με τον Άγιο Δημήτριο 5 αποτέλεσαν τις δύο λιγνιτικές μονάδες που λειτούργησαν τη συγκεκριμένη ημέρα. Η ενεργοποίηση της νέας λιγνιτικής μονάδας της ΔΕΗ ανέδειξε για ακόμη μία φορά τον κρίσιμο ρόλο που συνεχίζουν να διαδραματίζουν οι θερμικές μονάδες στο σημερινό ενεργειακό μείγμα, παρά τη ραγδαία ανάπτυξη των ΑΠΕ.

Η αυξημένη συμμετοχή του λιγνίτη αποτυπώθηκε και στα στοιχεία του ενεργειακού μείγματος, καθώς το ποσοστό του ανήλθε στο 10%, επίπεδο αισθητά υψηλότερο σε σχέση με τις τελευταίες εβδομάδες όπου η παρουσία του ήταν εξαιρετικά περιορισμένη. Ωστόσο, η δυναμικότητα των 2 αυτών λιγνιτικών μονάδων (660ΜW και 330ΜW) μπορούν να συνεισφέρουν μέχρι και 22% στο σύστημα. 

Το περιστατικό αυτό δεν συνιστά μεμονωμένο γεγονός αλλά προειδοποιητικό σήμα για το τι μπορεί να ακολουθήσει τους θερινούς μήνες, όταν η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αυξηθεί σημαντικά λόγω των υψηλών θερμοκρασιών και της εντατικής χρήσης κλιματιστικών.

Η αγορά παρακολουθεί με αυξημένη ανησυχία το γεγονός ότι ακόμη και σε μια περίοδο σχετικά ήπιας ζήτησης, η ταυτόχρονη απουσία ορισμένων μονάδων φυσικού αερίου οδηγεί σε ανάγκη άμεσης ενεργοποίησης λιγνιτικών μονάδων προκειμένου να διατηρηθεί η επάρκεια και η ασφάλεια λειτουργίας του συστήματος. Το γεγονός αυτό αναδεικνύει ότι τα περιθώρια εφεδρειών παραμένουν περιορισμένα, ιδιαίτερα σε ώρες όπου απαιτείται αυξημένη ευελιξία.

Σε περίπτωση εμφάνισης έκτακτης βλάβης ή πρόσθετων αναγκών συντήρησης σε παραγωγικές μονάδες κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ακόμη μεγαλύτερης στενότητας στο σύστημα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τις τιμές αλλά και για την επιχειρησιακή διαχείριση του ηλεκτρικού δικτύου. Πόσο μάλλον αν η κρίση στη Μ Ανατολή συνεχιστεί και η εξεύρεση φορτίων lng δυσχεραίνουν την τροφοδοσία των θερμικών μονάδων αερίου. 

Παρά την κυριαρχία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας κατά τις μεσημβρινές ώρες, οι θερμικές μονάδες συνεχίζουν να αποτελούν αναγκαίο back up για τη σταθερότητα και την ευστάθεια του ηλεκτρικού συστήματος. Ειδικά τις ώρες υψηλής παραγωγής φωτοβολταϊκών, αλλά και κατά τις βραδινές ώρες όταν η ηλιακή παραγωγή μηδενίζεται, οι μονάδες φυσικού αερίου και λιγνίτη καλούνται να εξισορροπήσουν το σύστημα και να καλύψουν τις ανάγκες φορτίου.

Η χθεσινή ενεργοποίηση της Πτολεμαΐδας 5, μαζί με τον Άγιο Δημήτριο 5 παρά το γεγονός ότι σε λίγους μήνες οι λιγνίτες αποσύρονται οριστικά, υπενθυμίζει με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο ότι η ενεργειακή μετάβαση, όσο γρήγορα κι αν προχωρά, εξακολουθεί να απαιτεί ισχυρές θερμικές εφεδρείες ώστε να διασφαλίζεται η αξιοπιστία ηλεκτροδότησης της χώρας.

Επίσης, αξίζει να αναφερθεί ότι όταν η τιμή του φυσικού αερίου ξεπερνάει τα 40 ευρώ, η παραγωγή ρεύματος κοστίζει 15% περισσότερο σε σχέση με το κόστος παραγωγής ρεύματος από την Πτολεμαΐδα 5 , συμπεριλαμβανομένων και των ρητρών εκπομπών CO2 

Το συμπέρασμα είναι, ότι όσο διαρκεί η ενεργειακή κρίση, δεν μπορεί και δεν πρέπει να κλείσει τουλάχιστον η μία και μοναδική οικολογικά εκσυγχρονισμένη Πτολεμαΐδα 5.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Αναλυτής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Ένας βασικός παράγοντας που εξηγεί την αστάθεια είναι ότι οι ΗΠΑ λειτουργούν με όρους ελεύθερης αγοράς. Η παραγωγή πετρελαίου πραγματοποιείται κυρίως από ιδιωτικές εταιρείες, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα κρατικού ελέγχου στην παραγωγή.

Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που οι ΗΠΑ δεν συμμετείχαν ποτέ στον OPEC ή στο OPEC+, καθώς η συμμετοχή προϋποθέτει συντονισμό παραγωγής και πρακτικές που συγκρούονται με τη νομοθεσία περί ανταγωνισμού.

Η στάση αυτή εξηγεί και γιατί οι ΗΠΑ βλέπουν θετικά κινήσεις που αποδυναμώνουν τον OPEC. Μια πιθανή αποχώρηση χωρών όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θα μπορούσε να μειώσει τη συνοχή του οργανισμού και να περιορίσει την ικανότητά του να ελέγχει τις τιμές μέσω περιορισμού της παραγωγής.

Για τις ΗΠΑ, μια πιο «χαλαρή» διεθνής αγορά σημαίνει μεγαλύτερο ανταγωνισμό και, ενδεχομένως, χαμηλότερες τιμές για καταναλωτές και επιχειρήσεις.

Την ίδια στιγμή, η κρίση στη Μέση Ανατολή εντείνει την αβεβαιότητα. Οι γεωπολιτικές εντάσεις επηρεάζουν άμεσα την προσφορά πετρελαίου και οδηγούν σε αυξομειώσεις τιμών. Αν και τέτοιες κρίσεις συχνά ενισχύουν βραχυπρόθεσμα τη σημασία του OPEC, μακροπρόθεσμα μπορούν να δημιουργήσουν ρήγματα μεταξύ των μελών του, καθώς τα συμφέροντά τους δεν είναι πάντα κοινά. Χώρες-κλειδιά όπως η Saudi Arabia επιδιώκουν τη διατήρηση της επιρροής του οργανισμού, ωστόσο οι διαφοροποιήσεις αυξάνονται.

Η επιρροή του OPEC δεν εξαφανίζεται, αλλά φαίνεται να περιορίζεται σε σχέση με το παρελθόν.

Συνολικά, η παγκόσμια ενεργειακή αγορά βρίσκεται σε φάση μετάβασης. Η αστάθεια δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά σε ένα σύνολο εξελίξεων: γεωπολιτικές κρίσεις, μεταβολές στην παραγωγή, αλλαγές στη ζήτηση και διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι ΗΠΑ διατηρούν έναν καθοριστικό αλλά ανεξάρτητο ρόλο, ενώ το μέλλον οργανισμών όπως ο OPEC φαίνεται να οδηγείται όχι σε άμεση διάλυση, αλλά σε σταδιακή αναπροσαρμογή της ισχύος τους.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Αναλυτής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Η Ελλάδα είναι στις πρώτες θέσεις της Ε Ε σε ποσοστό ενεργειακής εξάρτησης,  κοντά στο 79% και πληρώνει σχεδόν 4,5 μονάδες του ΑΕΠ της για εισαγωγές καυσίμων.

Η εξέλιξη των ενεργειακών τεχνολογιών και η βελτίωση της αποδοτικότητας των υποδομών καθιστούν δυνατή τη μετάβαση σε ένα πολυπαραγοντικό σύστημα που βασίζεται σε ανανεώσιμες και εναλλακτικές πηγές ενέργειας, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η ενεργειακή ασφάλεια.

Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας αποτελούν τον βασικό πυλώνα αυτού του μετασχηματισμού. Η ηλιακή και η αιολική ενέργεια έχουν σημειώσει σημαντική τεχνολογική πρόοδο, με αυξημένους βαθμούς απόδοσης και αισθητά μειωμένο κόστος εγκατάστασης. Παρά τη μεταβλητότητά τους, το ζήτημα της αστάθειας μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσω εξελιγμένων συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας, όπως οι μπαταρίες και η αντλησιοταμίευση, καθώς και μέσω έξυπνων δικτύων που εξισορροπούν την παραγωγή και τη ζήτηση σε πραγματικό χρόνο.

Τα υδροηλεκτρικά έργα λειτουργούν συμπληρωματικά, προσφέροντας σταθερή και ελεγχόμενη παραγωγή ενέργειας. Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος τους στην αποθήκευση ενέργειας, καθώς μπορούν να αξιοποιηθούν για την κάλυψη αιχμών ζήτησης όταν οι ΑΠΕ δεν επαρκούν. Με αυτόν τον τρόπο, συμβάλλουν καθοριστικά στη σταθερότητα του ενεργειακού συστήματος. 

Η γεωθερμική ενέργεια προσφέρει ένα ακόμη κρίσιμο πλεονέκτημα, καθώς δεν εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες και μπορεί να παρέχει συνεχή παραγωγή, καλύπτοντας τόσο ανάγκες ηλεκτροπαραγωγής όσο και θέρμανσης.

Τα βιοκαύσιμα, ιδιαίτερα νέας γενιάς, αποτελούν βασικό εργαλείο για τομείς όπου ο εξηλεκτρισμός δεν είναι ακόμη πλήρως εφαρμόσιμος, ενώ παράλληλα μπορούν να αξιοποιηθούν και για παραγωγή θερμικής ενέργειας σε κεντρικές μονάδες. Σε συνδυασμό με μονάδες λιγνίτη που χρησιμοποιούν βελτιωμένες τεχνολογίες και συστήματα περιορισμού εκπομπών, μπορούν να τροφοδοτήσουν δίκτυα τηλεθέρμανσης, εξασφαλίζοντας αποδοτική και ελεγχόμενη παροχή θερμότητας σε αστικές περιοχές.

Στον κτιριακό τομέα, η μετάβαση βασίζεται κυρίως στην αντικατάσταση των συστημάτων καύσης με αντλίες θερμότητας, οι οποίες εμφανίζουν πολύ υψηλό βαθμό απόδοσης, καθώς παράγουν πολλαπλάσια θερμική ενέργεια σε σχέση με την ηλεκτρική ενέργεια που καταναλώνουν.

Παράλληλα, η ανάπτυξη δικτύων τηλεθέρμανσης από κεντρικές μονάδες βιοκαυσίμων και λιγνίτη επιτρέπει τη μαζική και αποδοτική κάλυψη των αναγκών θέρμανσης, μειώνοντας την ανάγκη για ατομικούς λέβητες και καύση ορυκτών καυσίμων εντός των κτιρίων.

Στον τομέα των μεταφορών, η ηλεκτροκίνηση αναδεικνύεται ως η κυρίαρχη τεχνολογία. Τα ηλεκτρικά οχήματα παρουσιάζουν σημαντικά υψηλότερη ενεργειακή απόδοση σε σύγκριση με τα συμβατικά, ενώ η ενσωμάτωσή τους σε ένα ενεργειακό σύστημα βασισμένο σε ΑΠΕ μειώνει δραστικά τις εκπομπές. Για ειδικές κατηγορίες μεταφορών, τα βιοκαύσιμα μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά, καλύπτοντας ανάγκες όπου η πλήρης ηλεκτροκίνηση δεν είναι άμεσα εφικτή.

Η βιομηχανία, τέλος, αποτελεί κρίσιμο πεδίο μετασχηματισμού, καθώς καλείται να αντικαταστήσει τις μονάδες παραγωγής που βασίζονται στην καύση ορυκτών καυσίμων με ηλεκτροκίνητες διεργασίες. Η χρήση ηλεκτρικής ενέργειας, σε συνδυασμό με τεχνολογίες υψηλής απόδοσης, επιτρέπει τη μείωση των απωλειών και την αύξηση της συνολικής αποδοτικότητας, ενώ ταυτόχρονα διευκολύνει την ενσωμάτωση καθαρών πηγών ενέργειας στην παραγωγική διαδικασία.

Συνολικά, η πλήρης απεξάρτηση από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο δεν αποτελεί θεωρητικό σενάριο, αλλά μια ρεαλιστική προοπτική που στηρίζεται σε ήδη διαθέσιμες και ώριμες τεχνολογίες. Ο συνδυασμός ΑΠΕ, υδροηλεκτρικών, γεωθερμίας, βιοκαυσίμων και μεταβατικά καθαρότερων μορφών λιγνίτη, μαζί με τον εξηλεκτρισμό της κατανάλωσης, μπορεί να οδηγήσει σε ένα ενεργειακό σύστημα βιώσιμο, αποδοτικό και ενεργειακά αυτόνομο.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Αναλυτής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Σε ένα σενάριο όπου το Ιράν προχωρά είτε σε κλείσιμο των Στενών είτε σε επιβολή διοδίων στα διερχόμενα πλοία, το πρώτο και πιο άμεσο αποτέλεσμα θα ήταν η αύξηση του κόστους μεταφοράς ενέργειας. Οι αναφορές για τέλη διέλευσης που κυμαίνονται από 1 έως 2 εκατομμύρια δολάρια ανά πλοίο, δημιουργούν μια νέα οικονομική επιβάρυνση για τις ναυτιλιακές εταιρείες και τους αγοραστές πετρελαίου. Το κόστος αυτό δεν θα απορροφηθεί από τις εταιρείες, αλλά θα μετακυλιστεί στους τελικούς καταναλωτές.

Η αύξηση αυτή θα επηρεάσει άμεσα τις τιμές των καυσίμων σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή –όπως πολλές ευρωπαϊκές και ασιατικές οικονομίες– θα δουν σημαντική άνοδο στις τιμές βενζίνης, πετρελαίου θέρμανσης και φυσικού αερίου. Παράλληλα, η αύξηση του ενεργειακού κόστους θα οδηγήσει σε γενικευμένες πληθωριστικές πιέσεις, επηρεάζοντας το κόστος μεταφορών, παραγωγής και βασικών αγαθών.

Επιπλέον, η αβεβαιότητα που θα δημιουργηθεί στις αγορές ενέργειας θα ενισχύσει τη μεταβλητότητα των τιμών. Οι επενδυτές και οι αγορές εμπορευμάτων αντιδρούν έντονα σε γεωπολιτικούς κινδύνους, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε απότομες αυξήσεις στις τιμές του πετρελαίου ακόμη και πριν υπάρξει πραγματική διακοπή της ροής.

Παράλληλα, θα υπάρξουν και δευτερογενείς επιπτώσεις. Οι ναυτιλιακές εταιρείες ενδέχεται να αναζητήσουν εναλλακτικές διαδρομές, οι οποίες όμως είναι μεγαλύτερες και ακριβότερες, αυξάνοντας περαιτέρω το κόστος. Επίσης, τα ασφάλιστρα κινδύνου για τα πλοία που διέρχονται από την περιοχή θα αυξηθούν σημαντικά, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο το συνολικό κόστος μεταφοράς.

Σε μακροπρόθεσμο επίπεδο, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επιταχύνει τη στροφή πολλών χωρών προς εναλλακτικές πηγές ενέργειας ή προς διαφοροποίηση των προμηθευτών τους. Ωστόσο, τέτοιες αλλαγές απαιτούν χρόνο και επενδύσεις, κάτι που σημαίνει ότι οι άμεσες επιπτώσεις θα είναι έντονες και δύσκολα διαχειρίσιμες.

Ακόμη κι αν η κρίση τερματιστεί άμεσα, οι επιπτώσεις της δεν θα εξαφανιστούν το ίδιο γρήγορα από την παγκόσμια ενεργειακή αγορά. Η εμπειρία έχει δείξει ότι τέτοιου είδους γεωπολιτικές εντάσεις αφήνουν ένα «αποτύπωμα αβεβαιότητας», το οποίο διατηρεί τις τιμές σε υψηλά επίπεδα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι αγορές ενέργειας λειτουργούν προληπτικά και όχι μόνο αντιδραστικά· ακόμη και η πιθανότητα επανάληψης μιας κρίσης αρκεί για να συγκρατήσει τις τιμές ψηλά.

Ιδιαίτερα στην περίπτωση του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), η κατάσταση είναι ακόμη πιο σύνθετη. Οι αλυσίδες εφοδιασμού του LNG βασίζονται σε μακροχρόνια συμβόλαια, περιορισμένη διαθεσιμότητα πλοίων και εξειδικευμένες υποδομές. Όταν διαταράσσεται μια τόσο κρίσιμη θαλάσσια δίοδος, οι ανακατατάξεις στις ροές φορτίων δεν αποκαθίστανται άμεσα, ακόμη κι αν η διέλευση επανέλθει στα φυσιολογικά επίπεδα. Οι αγοραστές τείνουν να διατηρούν υψηλότερα αποθέματα για λόγους ασφάλειας, αυξάνοντας τη ζήτηση και κατ’ επέκταση τις τιμές.

Παράλληλα, τα αυξημένα ασφάλιστρα κινδύνου και τα υψηλότερα ναύλα δεν μειώνονται αμέσως μετά την εκτόνωση της έντασης. Οι ασφαλιστικές εταιρείες και οι ναυλωτές παραμένουν επιφυλακτικοί, διατηρώντας τα κόστη σε αυξημένα επίπεδα μέχρι να αποκατασταθεί πλήρως η εμπιστοσύνη στην ασφάλεια της περιοχής. Ως αποτέλεσμα, οι τελικοί καταναλωτές θα συνεχίσουν να επιβαρύνονται, με τις τιμές των καυσίμων –και ιδιαίτερα του LNG– να αποκλιμακώνονται με αργό και σταδιακό ρυθμό.

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Η Δύση, και ειδικά η Ευρώπη, βασίζεται πλέον σε μεγάλο βαθμό στο φυσικό αέριο για την κάλυψη των ενεργειακών της αναγκών.

Το αέριο χρησιμοποιείται τόσο για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας όσο και για θέρμανση και βιομηχανική χρήση, γεγονός που το καθιστά κρίσιμο καύσιμο για τη λειτουργία της οικονομίας.

Η εξάρτηση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί τουλάχιστον έως το 2050, παρά την αυξανόμενη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Την ίδια στιγμή, ορισμένες χώρες του Βορρά έχουν προχωρήσει σε ένα πιο διαφοροποιημένο ενεργειακό μοντέλο. Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από πυρηνικά εργοστάσια, υδροηλεκτρικά έργα και ανανεώσιμες πηγές, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη τεχνολογιών αποθήκευσης όπως οι μπαταρίες, τους επιτρέπει να μειώνουν την εξάρτηση από το φυσικό αέριο. Αυτό δημιουργεί μια ενεργειακή ανισορροπία εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου οι χώρες του Νότου παραμένουν πιο ευάλωτες.

Η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης δεν απειλείται πλέον τόσο από την έλλειψη πετρελαίου, όσο από τη διαθεσιμότητα φυσικού αερίου. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις έχουν περιορίσει τις ροές από παραδοσιακούς προμηθευτές, όπως η Ρωσία, ενώ η εξάρτηση από χώρες του Κόλπου αυξάνεται. Παράλληλα, οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες, δεν επαρκούν για να καλύψουν τα ενεργειακά ελλείμματα της Ευρώπης.

Η αδυναμία κάλυψης ενός πιθανού ελλείμματος της τάξεως του 35% δημιουργεί έντονη ανησυχία, ιδιαίτερα για τις χώρες του Νότου, που βασίζονται περισσότερο σε μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο. Η ανάπτυξη νέων τερματικών σταθμών LNG στις ΗΠΑ ή στην Ευρώπη θα μπορούσε να βελτιώσει την κατάσταση, όμως το υψηλό κόστος και οι οικονομικές αβεβαιότητες καθιστούν τέτοιες επενδύσεις δύσκολες στο άμεσο μέλλον.

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο κρίσιμη αν ληφθεί υπόψη ότι τα αποθέματα φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκονται μόλις στο 25% της χωρητικότητας. Αυτό σημαίνει ότι ο επόμενος χειμώνας ενδέχεται να συνοδευτεί από αυξημένες τιμές ενέργειας, περιορισμούς στην κατανάλωση και πιέσεις στα ενεργειακά συστήματα.

Συνολικά, η ενεργειακή κρίση του σήμερα δεν είναι απλώς μια κρίση καυσίμων, αλλά μια κρίση μετάβασης. Η Ευρώπη καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην άμεση ανάγκη για ενεργειακή επάρκεια και στη μακροπρόθεσμη στροφή προς βιώσιμες μορφές ενέργειας. Η επιτυχία αυτής της μετάβασης θα καθορίσει όχι μόνο την οικονομική της σταθερότητα, αλλά και τη γεωπολιτική της ανεξαρτησία.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ- Ενεργειακός Αναλυτής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Αντίθετα, οι βόρειες χώρες διαθέτουν πιο διαφοροποιημένο ενεργειακό μείγμα, με ισχυρή παρουσία ηλεκτρικής ενέργειας από πυρηνικά, υδροηλεκτρικά με αντλησιοταμίευση και ανανεώσιμες πηγές με αποθήκες, βιοκαύσιμα και άλλες εναλλακτικές πηγές. 

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα καλείται να διασφαλίσει όχι μόνο προσιτές τιμές ενέργειας, αλλά κυρίως την επάρκεια καυσίμων ώστε να μην διαταραχθεί η οικονομική δραστηριότητα. Η ανάγκη για άμεσες και ρεαλιστικές παρεμβάσεις είναι κρίσιμη.

Ένα πρώτο μέτρο που θα μπορούσε να εξεταστεί είναι η εκτροπή περίπου 2 εκατομμυρίων τόνων υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από την ηλεκτροπαραγωγή προς πιο κρίσιμους τομείς, όπως η βιομηχανία, οι μεταφορές και ο πρωτογενής τομέας. Οι τομείς αυτοί αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της οικονομίας και η διακοπή λειτουργίας τους θα είχε άμεσες και σοβαρές επιπτώσεις. Η ηλεκτροπαραγωγή, αν και σημαντική, μπορεί πιο εύκολα να υποκατασταθεί από άλλες πηγές σε σχέση με τη βιομηχανική παραγωγή ή τη γεωργία.

Δεύτερον, η αύξηση της λιγνιτικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας έως και κατά 18% αποτελεί μια ρεαλιστική επιλογή για την κάλυψη του κενού που θα δημιουργηθεί από τη μείωση χρήσης φυσικού αερίου. Παρόλο που ο λιγνίτης είναι περιβαλλοντικά επιβαρυντικός, σε περιόδους κρίσης μπορεί να λειτουργήσει ως καύσιμο «γέφυρα», διασφαλίζοντας την ενεργειακή επάρκεια. Η αύξηση από το σημερινό περίπου 6% σε υψηλότερα επίπεδα μπορεί να προσφέρει άμεση ανακούφιση στο σύστημα ηλεκτροπαραγωγής.

Τρίτον, η παράταση των συμβολαίων προμήθειας φυσικού αερίου της Gasprom για επιπλέον δύο έτη, με ρήτρα διαφυγής, θα μπορούσε να προσφέρει μια μορφή ενεργειακής ασφάλειας σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα. Η ύπαρξη ρήτρας διαφυγής είναι κρίσιμη, καθώς επιτρέπει ευελιξία σε περίπτωση αλλαγής των γεωπολιτικών ή οικονομικών συνθηκών. Με τον τρόπο αυτό, η χώρα αποφεύγει τον κίνδυνο αιφνίδιας διακοπής προμηθειών. Ήδη οι ΗΠΑ ανέστειλαν τις κυρώσεις προς την Ρωσία μέχρι νεότερας. 

Αυτές οι πρωτοβουλίες μπορούν να περιορίσουν σημαντικά τις αναταράξεις  στην ενεργειακή οικονομία από μια παρατεταμένη κρίση στην Μ. Ανατολή.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ- Ενεργειακός Αναλυτής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Τα δεδομένα δείχνουν ότι δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμη γεωπολιτική ένταση, αλλά για μια δυνητική κατάρρευση του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος, με άμεσες και αλυσιδωτές συνέπειες σε οικονομία, τρόφιμα και βιομηχανία.

Ο Περσικός Κόλπος αποτελεί τη βασική «αρτηρία» της παγκόσμιας ενέργειας. Από τα Στενά του Ορμούζ διέρχονται καθημερινά περίπου 20 έως 21 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, δηλαδή σχεδόν το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης. Παράλληλα, από την ίδια περιοχή διακινείται περίπου το 25% του παγκόσμιου εμπορίου LNG (υγροποιημένου φυσικού αερίου), με το Κατάρ να είναι ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς στον κόσμο. Αυτό μεταφράζεται σε περίπου 75–80 εκατομμύρια τόνους LNG ετησίως που περνούν από τα Στενά του Ορμούζ.

Ήδη, τα πρώτα σημάδια κρίσης είναι εμφανή. Οι εντάσεις έχουν οδηγήσει σε περιορισμό της ναυσιπλοΐας, ενώ οι τιμές πετρελαίου έχουν ξεπεράσει τα 110–120 δολάρια ανά βαρέλι. Ωστόσο, το πραγματικά κρίσιμο σενάριο ξεκινά από το ενδεχόμενο στοχευμένων χτυπημάτων.

Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες πλήξουν ενεργειακές υποδομές του Ιράν και η Τεχεράνη απαντήσει χτυπώντας εγκαταστάσεις σε Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ ή Κατάρ, τότε δεν θα επηρεαστεί μόνο το πετρέλαιο, αλλά και το φυσικό αέριο.

Σε ένα τέτοιο σενάριο, η αγορά LNG θα δεχτεί τεράστιο πλήγμα. Ακόμη και μερική διακοπή της ροής από το Κατάρ θα μπορούσε να αφαιρέσει από την αγορά 60 έως 80 εκατομμύρια τόνους LNG ετησίως, δηλαδή σχεδόν το ένα τέταρτο της παγκόσμιας προσφοράς. Αν το πέρασμα των Στενών του Ορμούζ κλείσει πλήρως, το έλλειμμα θα είναι άμεσο και δεν μπορεί να καλυφθεί βραχυπρόθεσμα, καθώς άλλοι προμηθευτές (ΗΠΑ, Αυστραλία, Αφρική) δεν διαθέτουν την απαραίτητη πλεονάζουσα παραγωγή ή τις υποδομές μεταφοράς για να καλύψουν το κενό.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε αυτή την εξέλιξη. Μετά τη μείωση των ρωσικών ροών, η ΕΕ βασίζεται όλο και περισσότερο στο LNG για να καλύψει τις ενεργειακές της ανάγκες. Περίπου 25% των εισαγωγών LNG της ΕΕ προέρχεται άμεσα ή έμμεσα από τον Κόλπο, με το Κατάρ να αποτελεί βασικό προμηθευτή. Μια απώλεια ακόμη και του μισού αυτής της ποσότητας θα δημιουργούσε ένα ενεργειακό έλλειμμα της τάξης των 20–30 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων φυσικού αερίου ετησίως.

Οι συνέπειες για την ευρωπαϊκή οικονομία θα ήταν δραματικές. Η έλλειψη φυσικού αερίου θα οδηγούσε σε εκτόξευση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς το αέριο παραμένει βασικό καύσιμο για την παραγωγή ρεύματος. Βιομηχανικοί τομείς υψηλής κατανάλωσης ενέργειας —όπως η χημική βιομηχανία, η χαλυβουργία και τα λιπάσματα— θα αναγκάζονταν να μειώσουν ή να διακόψουν τη λειτουργία τους. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η οικονομική δραστηριότητα θα επιβραδυνόταν απότομα, οδηγώντας ουσιαστικά σε «πάγωμα» της οικονομίας.

Παράλληλα, η αύξηση του ενεργειακού κόστους θα μεταφερόταν σε όλη την αλυσίδα παραγωγής, αυξάνοντας τις τιμές τροφίμων και βασικών αγαθών. Ο πληθωρισμός θα ενισχυόταν, ενώ τα κράτη θα αναγκάζονταν να δαπανήσουν τεράστια ποσά για επιδοτήσεις ενέργειας, επιβαρύνοντας τα δημόσια οικονομικά.

Συνολικά, αν υπάρξει συνδυασμός καταστροφής ενεργειακών υποδομών, διακοπής εξαγωγών LNG και κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, τότε η παγκόσμια αγορά θα δεχτεί ταυτόχρονα σοκ σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Αυτό το διπλό πλήγμα, με απώλειες δεκάδων εκατομμυρίων τόνων LNG και εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου ημερησίως, δεν έχει ιστορικό προηγούμενο.

Με βάση τα δεδομένα, ένα τέτοιο σενάριο δεν θα οδηγήσει απλώς σε κρίση, αλλά σε μια συνολική ενεργειακή και οικονομική αναταραχή που θα μπορούσε να παραλύσει μεγάλες οικονομίες όπως αυτή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να επηρεάσει βαθιά την παγκόσμια σταθερότητα.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ- Ενεργειακός Αναλυτής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Η πρόσφατη ενεργειακή αναταραχή που συνδέεται με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή ανέδειξε για ακόμη μία φορά το ίδιο πρόβλημα: αντί για άμεσες και συντονισμένες λύσεις, η ΕΕ επιλέγει κυρίως προσωρινά μέτρα, μεταθέτοντας ουσιαστικά τις αποφάσεις για το μέλλον.

Αν και σε επίπεδο δηλώσεων γίνεται λόγος για κοινή δράση, στην πράξη οι αποφάσεις παραμένουν ασαφείς, χωρίς συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και χωρίς εγγυήσεις εφαρμογής από όλα τα κράτη-μέλη. 

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να εξετάσει παρεμβάσεις σε πολλούς τομείς, όπως το κόστος καυσίμων, οι χρεώσεις δικτύου, η φορολογία και το σύστημα εμπορίας ρύπων (ETS). Ωστόσο, τα μέτρα που προτείνονται χαρακτηρίζονται ως «προσωρινά», «στοχευμένα» και «προσαρμοσμένα», κάτι που δείχνει μεν προσοχή, αλλά ταυτόχρονα αποκαλύπτει έλλειψη πολιτικής βούλησης για πιο ριζικές και οριζόντιες λύσεις.

Η βασική αιτία αυτής της αδυναμίας βρίσκεται στο γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αποτελεί ένα ενεργειακά ομοιογενές σύνολο. Αντίθετα, είναι χωρισμένη σε διαφορετικά ενεργειακά «μπλοκ», με κάθε ομάδα χωρών να έχει διαφορετικές ανάγκες, προτεραιότητες και επίπεδα εξάρτησης από τις πηγές ενέργειας.

Οι χώρες του Βορρά και της Κεντρικής Ευρώπης έχουν επενδύσει εδώ και χρόνια σε εναλλακτικές μορφές ενέργειας, όπως οι ανανεώσιμες πηγές και η πυρηνική ενέργεια. Ως αποτέλεσμα, είναι λιγότερο εξαρτημένες από τα ορυκτά καύσιμα και συνεπώς λιγότερο ευάλωτες σε διεθνείς κρίσεις που προκαλούν αυξήσεις στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Για τις χώρες αυτές, η πράσινη μετάβαση αποτελεί ήδη μια πραγματικότητα, και δεν έχουν ισχυρό κίνητρο να μεταβάλουν την πορεία τους ή να επιβαρυνθούν οικονομικά για να στηρίξουν άλλες οικονομίες.

Αντίθετα, οι χώρες του Νότου και της Ανατολικής Ευρώπης εξακολουθούν να βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε συμβατικά καύσιμα, όπως το φυσικό αέριο, το LNG και σε ορισμένες περιπτώσεις ο άνθρακας. Οι οικονομίες τους είναι πιο ευάλωτες στις διακυμάνσεις των διεθνών τιμών, γεγονός που καθιστά τις ενεργειακές κρίσεις ιδιαίτερα επώδυνες. Για τον λόγο αυτό, ζητούν πιο άμεσες και δραστικές παρεμβάσεις, όπως η επιβολή πλαφόν στις τιμές, η μείωση των φόρων ή η χαλάρωση των περιβαλλοντικών περιορισμών.

Αυτή η διαφοροποίηση οδηγεί σε σύγκρουση συμφερόντων. Οι ενεργειακά πιο «προηγμένες» χώρες δεν επιθυμούν να επιβαρυνθούν με το κόστος στήριξης των υπολοίπων, ούτε να καθυστερήσουν την πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα. Αντίθετα, επιμένουν στη διατήρηση αυστηρών πολιτικών, όπως η τιμολόγηση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, θεωρώντας ότι αυτές λειτουργούν ως κίνητρο για επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης.

Από την άλλη πλευρά, οι χώρες που δεν έχουν ολοκληρώσει την ενεργειακή τους μετάβαση θεωρούν ότι οι ίδιες πολιτικές τις επιβαρύνουν δυσανάλογα, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης. Το κόστος του άνθρακα και οι περιβαλλοντικές «ποινές» αυξάνουν το ήδη υψηλό ενεργειακό κόστος, επιβαρύνοντας νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Έτσι, αντιδρούν σε μια ενιαία πολιτική που δεν λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές αφετηρίες.

Το αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι η υιοθέτηση συμβιβαστικών λύσεων. Η ΕΕ επιλέγει ένα μείγμα βραχυπρόθεσμης ανακούφισης και μεσοπρόθεσμων μεταρρυθμίσεων, αποφεύγοντας όμως τις ριζικές αποφάσεις που θα μπορούσαν να δώσουν οριστική λύση. Με αυτόν τον τρόπο, κερδίζεται χρόνος, αλλά δεν αντιμετωπίζεται η ουσία του προβλήματος.

Συμπερασματικά, η αδυναμία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διαμορφώσει μια ενιαία ενεργειακή πολιτική δεν οφείλεται μόνο σε τεχνικές δυσκολίες, αλλά κυρίως σε βαθιές πολιτικές και οικονομικές διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών. Όσο η Ευρώπη παραμένει ενεργειακά κατακερματισμένη, με χώρες που ακολουθούν διαφορετικά μοντέλα ανάπτυξης και έχουν αντικρουόμενα συμφέροντα, η επίτευξη μιας κοινής στρατηγικής –ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης– θα παραμένει εξαιρετικά δύσκολη, αν όχι ανέφικτη.

*Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Αναλυτής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Αρχικά, σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο είναι απαραίτητο να ληφθούν μέτρα που θα μειώσουν άμεσα τις τιμές των καυσίμων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η κατάργηση του ΦΠΑ 24% που επιβάλλεται πάνω στον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης. Με αυτό το μέτρο η τιμή της βενζίνης θα μπορούσε να μειωθεί από περίπου 1,90€ το λίτρο σε 1,73€, γεγονός που θα ανακούφιζε σημαντικά τους καταναλωτές. Παράλληλα, σε περίπτωση αύξησης της διεθνούς τιμής του πετρελαίου Brent, θα μπορούσε να μειωθεί ανάλογα ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης από τα 70 λεπτά το λίτρο που είναι σήμερα μέχρι το κατώτατο ευρωπαϊκό όριο των 35 λεπτών. Επιπλέον, η επιβολή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους σε όλη την αλυσίδα εμπορίας καυσίμων –από τα διυλιστήρια έως τα πρατήρια– είναι αναγκαία, καθώς το μεγαλύτερο ποσοστό κέρδους δεν βρίσκεται στα πρατήρια αλλά στις εταιρείες διύλισης.

Παράλληλα, η αξιοποίηση των εγχώριων ενεργειακών μονάδων μπορεί να λειτουργήσει ως άμεση λύση. Για παράδειγμα, όταν η χρηματιστηριακή τιμή του φυσικού αερίου ξεπερνά τα 60€ ανά Μεγαβατώρα, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τη λιγνιτική μονάδα Πτολεμαΐδα 5 μπορεί να γίνει πιο ανταγωνιστική από τις μονάδες φυσικού αερίου, ακόμη και αν υπολογιστούν τα κόστη εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

Σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο, είναι σημαντικό να επανεξεταστεί η λειτουργία της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας. Το σύστημα τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας (target model) συχνά οδηγεί σε υψηλές τιμές, καθώς η τελική τιμή καθορίζεται από την ακριβότερη πηγή ενέργειας, όπως το εισαγόμενο LNG. Για τον λόγο αυτό, θα μπορούσε να ζητηθεί εξαίρεση από το σύστημα αυτό, όπως είχε συμβεί το 2022 με τις χώρες της Ιβηρικής. Παράλληλα, θα μπορούσε να εξεταστεί η προσωρινή αναστολή του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών CO₂ κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης, ώστε να μειωθεί το κόστος παραγωγής ενέργειας.

Ωστόσο, η ουσιαστική λύση βρίσκεται στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και στην ενεργειακή αυτονομία της χώρας. Σήμερα, στην Ελλάδα μόνο περίπου 3% της βιομάζας χρησιμοποιείται για παραγωγή ενέργειας, ενώ ο μέσος ευρωπαϊκός όρος φτάνει το 18,5%. Η αξιοποίηση της γεωργικής βιομάζας και των οργανικών αστικών αποβλήτων για την παραγωγή βιοκαυσίμων θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά τις εισαγωγές καυσίμων.

Παράλληλα, σημαντικές προοπτικές υπάρχουν στην αξιοποίηση των γεωθερμικών πεδίων της χώρας, ιδιαίτερα στις Κυκλάδες και στη Βόρεια Ελλάδα, τα οποία μπορούν να παρέχουν σταθερή ενέργεια όλο το εικοσιτετράωρο. Επιπλέον, η αξιοποίηση των ελληνικών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων, με δίκαιη συμμετοχή του ελληνικού δημοσίου στην εκμετάλλευσή τους, μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας.

Συνοψίζοντας, η αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης απαιτεί οργανωμένο σχεδιασμό και συγκεκριμένες παρεμβάσεις σε πολλά επίπεδα. Από τη μείωση φόρων και τον έλεγχο της αγοράς μέχρι την αξιοποίηση των εγχώριων ενεργειακών πόρων, η ενεργειακή αυτονομία μπορεί να αποτελέσει το σημαντικότερο εργαλείο για την προστασία της οικονομίας και της κοινωνίας από μελλοντικές κρίσεις.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Αναλυτής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

 Ωστόσο, παρότι τα μέτρα αυτά παρουσιάζονται ως λύσεις για τη μείωση των τιμών, στην πράξη συχνά αποδεικνύονται αναποτελεσματικά ή ακόμη και επιβαρυντικά για την αγορά και τους καταναλωτές.

Αρχικά, το πλαφόν στα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων καυσίμων είναι πιθανό να μην αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Αυτό συμβαίνει επειδή το μεγαλύτερο μέρος της τελικής τιμής των καυσίμων δεν προέρχεται από το κέρδος των επιχειρήσεων, αλλά από φόρους, τις διεθνείς τιμές πετρελαίου και τα κόστη μεταφοράς και διύλισης. Επομένως, ο περιορισμός του περιθωρίου κέρδους επηρεάζει μόνο ένα μικρό τμήμα της τελικής τιμής που πληρώνει ο καταναλωτής. 

Επιπλέον, η επιβολή τέτοιων περιορισμών μπορεί να μειώσει τα κίνητρα των επιχειρήσεων να δραστηριοποιούνται στην αγορά, γεγονός που ενδέχεται να περιορίσει την προσφορά καυσίμων. Παράλληλα, υπάρχει ο κίνδυνος οι επιχειρήσεις να συγκλίνουν όλες στο ανώτατο επιτρεπόμενο περιθώριο κέρδους αντί να ανταγωνίζονται προσφέροντας χαμηλότερες τιμές, με αποτέλεσμα να περιορίζεται ο υγιής ανταγωνισμός.

Εξίσου προβληματικές μπορεί να αποδειχθούν και οι επιδοτήσεις στην ενέργεια. Μέτρα όπως το fuel pass ή οι επιδοτήσεις στην τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος χρηματοδοτούνται ουσιαστικά από δημόσιους πόρους, οι οποίοι προέρχονται τελικά από τους ίδιους τους φορολογούμενους. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο υπάρχει ο κίνδυνος οι εταιρείες ενέργειας να διατηρούν ή ακόμη και να αυξάνουν τις τιμές τους, γνωρίζοντας ότι μέρος του κόστους θα καλυφθεί από κρατικές επιδοτήσεις. Με αυτόν τον τρόπο, ένα σημαντικό μέρος των χρημάτων καταλήγει στους προμηθευτές ενέργειας, ενισχύοντας τα κέρδη τους χωρίς να μειώνεται ουσιαστικά η οικονομική επιβάρυνση των καταναλωτών.

Τέλος, τόσο τα πλαφόν όσο και οι επιδοτήσεις μπορούν να δημιουργήσουν στρεβλώσεις στη λειτουργία της αγοράς. Η τεχνητή παρέμβαση στις τιμές και η διοχέτευση δημόσιων πόρων ενδέχεται να αλλοιώσουν τα κίνητρα των επιχειρήσεων και να περιορίσουν τον ανταγωνισμό. Παράλληλα, η εφαρμογή και ο έλεγχος τέτοιων μέτρων είναι συχνά δύσκολοι, γεγονός που επιτρέπει την παράκαμψή τους.

Συμπερασματικά, παρότι τα μέτρα αυτά στοχεύουν στη μείωση του κόστους ενέργειας για τους πολίτες, συχνά δεν επιτυγχάνουν τον σκοπό τους. Αντί να μειώνουν ουσιαστικά τις τιμές, μπορεί να δημιουργούν στρεβλώσεις στην αγορά και να ενισχύουν έμμεσα τα κέρδη των ενεργειακών εταιρειών, χωρίς να προσφέρουν μια πραγματικά βιώσιμη λύση στο πρόβλημα της ενεργειακής ακρίβειας.

Η λύση είναι η αλλαγή ενεργειακής πολιτικής με στοχευμένες πολιτικές επιλογές, όπως: 

● Η αποσύνδεση της τιμής του φυσικού αερίου (ως οριακή τιμή του συστήματος) στην διαμόρφωση της προημερησίας τιμής του ρεύματος , αλλά η μεσοσταθμική τιμή που εξάγεται από όλες τις πηγές ενέργειας που συμβάλουν στη παραγωγή ρεύματος. 

● Όταν η τιμή του αερίου ανεβαίνει πάνω από τα 50 ευρώ η θερμική μεγαβατώρα , να αυξάνει η συμμετοχή του λιγνιτικού ρεύματος και να μειώνεται ανάλογα η συμμετοχή του φυσικού αερίου στο μείγμα.

● Να αναβληθεί επ αόριστον το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών CO2 από την τιμολόγηση της ηλεκτρικής μεγαβατώρας που παράγεται από ορυκτά καύσιμα  

● Να μειωθεί ο ΕΦΚ σε όλα τα καύσιμα και να καταρηγθεί ο επιβαλόμενος ΦΠΑ πάνω στον ΕΦΚ 

Εάν δεν συμφωνούν οι Βρυξέλλες, να ζητήσουμε εξαίρεση από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας, όπως το έκαναν οι Ισπανοί και οι Πορτογάλοι το 2022 . Η εξαίρεση έχει λογική, διότι εμείς, οι Ιβήριοι,  οι Ιταλοί και οι Ιρλανδοί είμαστε οι πιο ευάλωτοι στην έκρηξη τιμών του αερίου. 

Δεν θέλει κόπο, θέλει βούληση.

*Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Αναλυτής