Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Κομβικό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση παίζουν οι έξυπνοι μετρητές. Αν και έχουν τη δυνατότητα να καταγράφουν την κατανάλωση σε πραγματικό χρόνο, ένα μέρος από τους 1,3 εκατομμύρια που έχουν ήδη εγκατασταθεί στη χώρα δεν αποστέλλουν συνεχώς δεδομένα αλλά συγκεντρωτικά σε τακτά χρονικά διαστήματα, γεγονός που περιορίζει τη μέγιστη αξιοποίηση της δυναμικής τιμολόγησης.

Παρά ταύτα, οι πάροχοι προχωρούν στη διάθεση των πορτοκαλί τιμολογίων, την 1η Φεβρουαρίου για τους εμπορικούς καταναλωτές και απο 1η Απριλίου για τους οικιακούς .

Τα πορτοκαλί τιμολόγια θα συνοδεύονται από εφαρμογές για κινητά τηλέφωνα, όπου μέσα από αυτές, ο καταναλωτής θα  μπορεί να παρακολουθεί τη σχέση αναλισκόμενων κιλοβατωρών και κόστους ανά ώρα, ώστε να παρεμβαίνει στις καταναλωτικές του συνήθειες και να επιλέγει πότε θα θέτει σε λειτουργία ενεργοβόρες συσκευές ή  πότε θα αποφεύγει να τις λειτουργεί.

Σύμφωνα με την τελευταία Κοινή Υπουργική Απόφαση, οι πάροχοι είναι υποχρεωμένοι να ενημερώνουν τους πελάτες τους για το ωριαίο τιμολόγιο της επόμενης ημέρας έως τις 17:00 της προηγούμενης μέρας, δίνοντας έτσι στον καταναλωτή τον αναγκαίο χρόνο για να οργανώσει τις καταναλώσεις του και να εκμεταλλευτεί τις χαμηλές τιμές.

Η μέχρι σήμερα εμπειρία δείχνει ότι τον χειμώνα οι τιμές παρουσιάζουν σημαντική πτώση από τις 11:00 έως τις 16:00, ενώ το καλοκαίρι η περίοδος χαμηλών τιμών εκτείνεται συνήθως έως τις 18:00. Η πτώση αυτή μπορεί να είναι και πάνω από 65% σε σχέση με τις ώρες αιχμής (βραδινές). Οι ώρες αυτές συμπίπτουν με την αυξημένη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά συστήματα, γεγονός που πιέζει τις τιμές προς τα κάτω.

Ένα τυπικό νοικοκυριό που προσαρμόζει τις συνήθειές του και μεταφέρει τις ενεργοβόρες καταναλώσεις του στις μεσημεριανές ώρες μπορεί να πετύχει εξοικονόμηση που φτάνει ακόμη και το 25%. Αντίθετα, η επιλογή του πορτοκαλί τιμολογίου χωρίς αλλαγή ενεργειακής συμπεριφοράς, δηλαδή με παραμονή στις βραδινές ώρες να γίνονται οι καταναλώσεις, μπορεί να οδηγήσει σε εκτόξευση του κόστους που ξεπερνά το 35% σε σχέση με το εάν είχε επιλεγεί ένα πράσινο ή μπλε τιμολόγιο.

Η δυναμική τιμολόγηση, επομένως, δεν αποτελεί λύση για όλους. Για όσους μπορούν να προσαρμόσουν το καθημερινό τους πρόγραμμα, προσφέρει μια πραγματική ευκαιρία μείωσης του ενεργειακού κόστους. Για όσους όμως δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα, ενδέχεται να εξελιχθεί σε μια οικονομική παγίδα.

Πρόκειται ουσιαστικά για μια νέα φιλοσοφία κατανάλωσης ενέργειας που απαιτεί ενημέρωση, προγραμματισμό και ενεργή συμμετοχή του καταναλωτή.

*Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός, Ενεργειακός Αναλυτής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Αν και η πρώτη σκέψη μπορεί να είναι ότι κάθε ανοιχτός χώρος με επαρκή άνεμο είναι κατάλληλος, στην πράξη η εγκατάσταση σε δασικές εκτάσεις παρουσιάζει πολλαπλές προκλήσεις, τόσο τεχνικές όσο και οικονομικές.

Αντίθετα, οι γυμνές ή αποψιλωμένες περιοχές προσφέρουν σημαντικά πλεονεκτήματα, τα οποία αφορούν το κόστος εγκατάστασης, την απόδοση και την ταχύτητα υλοποίησης του έργου.

Η κατασκευή ενός αιολικού πάρκου περιλαμβάνει σειρά δαπανηρών εργασιών: προετοιμασία χώρου, διάνοιξη δρόμων, θεμελίωση, μεταφορά εξοπλισμού, εγκατάσταση πύργων και πτερυγίων. Σε μια γυμνή ή καμένη περιοχή, μεγάλο μέρος αυτών των εργασιών απλοποιείται, ενώ σε δασική περιοχή απαιτούνται επιπλέον παρεμβάσεις που αυξάνουν αισθητά το κόστος.

Στις δασικές εκτάσεις:

●Διάνοιξη και διαπλάτυνση δρόμων: 

Οι ανεμογεννήτριες έχουν τμήματα μεγάλου μήκους και βάρους (πτερύγια έως 90 μέτρων, τμήματα πύργου πολλών τόνων κλπ). Για να μεταφερθούν, χρειάζονται δρόμοι με μεγάλη ακτίνα στροφής, σταθερό υπόστρωμα και επαρκές πλάτος. Σε δασικές περιοχές αυτό σημαίνει κοπή δέντρων, εκσκαφές και διαμόρφωση εδάφους, με κόστος που μπορεί να φτάσει ή και να ξεπεράσει το 30% του συνολικού προϋπολογισμού. 

●Καθαρισμός χώρου και εκχέρσωση: 

Πριν τοποθετηθεί η θεμελίωση, ο χώρος πρέπει να απαλλαγεί από τη βλάστηση. Η διαδικασία απαιτεί μηχανήματα, χρόνο και δαπάνες που δεν υφίστανται σε γυμνά εδάφη.

●Ειδικές θεμελιώσεις: 

Η παρουσία ριζικών συστημάτων και η μορφολογία του εδάφους συχνά επιβάλλουν πρόσθετα έργα για τη σταθερότητα της βάσης της ανεμογεννήτριας.

●Αυξημένα κόστη μεταφοράς: 

Η μεταφορά εξοπλισμού μέσα σε δασικά μονοπάτια απαιτεί ειδικά οχήματα και συχνά προκαλεί καθυστερήσεις, ανεβάζοντας το συνολικό κόστος.

Αντίθετα, σε γυμνές ή αποψιλωμένες περιοχές, οι δρόμοι είναι είτε ήδη υπάρχοντες είτε εύκολα διαμορφώσιμοι, χωρίς κοπή δέντρων. Η πρόσβαση στο σημείο θεμελίωσης είναι πιο άμεση και λιγότερο δαπανηρή. Δεν χρειάζονται εκτεταμένες παρεμβάσεις για τον καθαρισμό του χώρου. Το χρονοδιάγραμμα κατασκευής συντομεύει, μειώνοντας και το εργατικό κόστος.

●Περιβαλλοντικές και νομικές παράμετροι

Η εγκατάσταση ανεμογεννητριών σε δάση υπόκειται σε αυστηρότερες περιβαλλοντικές ρυθμίσεις και νομικές διαδικασίες. Οι μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων για δασικές εκτάσεις είναι πιο απαιτητικές και συχνά συνοδεύονται από πρόσθετα μέτρα μετριασμού (π.χ. αντισταθμιστικές αναδασώσεις), αυξάνοντας το κόστος. Οι εγκρίσεις από δασικές υπηρεσίες, αρχές προστασίας περιβάλλοντος και άλλους φορείς μπορεί να διαρκέσουν μήνες ή και χρόνια. Σε δασικές περιοχές η παρουσία προστατευόμενων ειδών χλωρίδας και πανίδας μπορεί να επιβάλει περιορισμούς στη χωροθέτηση ή ακόμα και να ακυρώσει το έργο. Αντίθετα, οι γυμνές ή καμένες εκτάσεις, ακόμα κι αν έχουν κηρυχθεί  αναδασωτέες ή γεωργικές, αδειοδοτούνται υπο όρους συντομότερα και με λιγότερα νομικά εμπόδια.

●Απόδοση και τεχνικά χαρακτηριστικά του ανέμου

Η μορφή του εδάφους και η παρουσία εμποδίων επηρεάζουν δραστικά τον τρόπο με τον οποίο ρέει ο αέρας. Σε γυμνές περιοχές, η ροή του αέρα είναι στρωτή (laminar), δηλαδή κινείται ομαλά και προβλέψιμα. Αυτό σημαίνει μεγαλύτερη μέση ταχύτητα ανέμου και χαμηλότερες διακυμάνσεις, κάτι που οδηγεί σε υψηλότερη ενεργειακή απόδοση. Σε δασικές περιοχές, η βλάστηση προκαλεί τύρβη (turbulence), ακανόνιστες αναταράξεις που μειώνουν την αποδοτικότητα των πτερυγίων. Η τυρβώδης ροή όχι μόνο μειώνει την παραγόμενη ενέργεια, αλλά αυξάνει και τη μηχανική καταπόνηση, φθείροντας πιο γρήγορα τα εξαρτήματα. Επιπλέον, στα δάση, η ταχύτητα του ανέμου κοντά στο έδαφος είναι χαμηλότερη λόγω της τριβής με το φύλλωμα. Για να αξιοποιηθεί ικανοποιητικά ο άνεμος, απαιτούνται ψηλότεροι πύργοι, ώστε τα πτερύγια να βρεθούν πάνω από το ύψος των δέντρων. Η αύξηση ύψους πύργου συνεπάγεται ακριβότερη κατασκευή, μεγαλύτερες ανάγκες σε θεμελίωση για σταθερότητα, δυσκολότερη μεταφορά και εγκατάσταση.

●Συντήρηση και λειτουργία

Το κόστος δεν σταματά στην εγκατάσταση· η λειτουργία και η συντήρηση επηρεάζονται επίσης από τον τύπο της περιοχής. Σε δασικές περιοχές, η πρόσβαση για τα συνεργεία είναι πιο δύσκολη, ειδικά σε κακές καιρικές συνθήκες. Η βλάστηση μπορεί να χρειάζεται περιοδικό καθαρισμό γύρω από τις βάσεις και τους δρόμους πρόσβασης. Η αυξημένη τύρβη σημαίνει πιθανότερες βλάβες και συχνότερες επιθεωρήσεις. Σε γυμνές περιοχές, η πρόσβαση είναι ευκολότερη και τα κόστη συντήρησης τείνουν να είναι χαμηλότερα.

●Συνολική οικονομική εικόνα

Αν συγκρίνουμε τις δύο επιλογές με όλα τα παραπάνω κριτήρια, η οικονομική ανάλυση συνήθως δείχνει:

☆Χαμηλότερο αρχικό κόστος επένδυσης σε γυμνές περιοχές, καθώς απαιτούνται λιγότερα έργα υποδομής και η αδειοδότηση είναι απλούστερη.

☆Υψηλότερη καθαρή παραγωγή ενέργειας λόγω καλύτερων συνθηκών ανέμου.

☆Μειωμένα λειτουργικά κόστη λόγω ευκολότερης πρόσβασης και χαμηλότερων απαιτήσεων συντήρησης.

Όλα αυτά οδηγούν σε μικρότερο χρόνο απόσβεσης της επένδυσης και μεγαλύτερη μακροχρόνια απόδοση.

Τελικώς η  εγκατάσταση ανεμογεννητριών σε γυμνές ή αποψιλωμένες περιοχές υπερτερεί έναντι των δασικών εκτάσεων σε πολλαπλά επίπεδα. Ενώ κάθε έργο απαιτεί εξατομικευμένη μελέτη, η γενική τάση δείχνει ότι οι γυμνές και αποψιλωμένες εκτάσεις αποτελούν την πιο αποδοτική και συμφέρουσα επιλογή για την ανάπτυξη αιολικών πάρκων, τόσο για τους επενδυτές όσο και για το περιβάλλον. Στην Ελλάδα δυστυχώς οι περιοχές με το υψηλότερο αιολικό δυναμικό είναι οι ίδιες  που κατά μεγάλο ποσοστό έχουν καεί και συμπτωματικά έχουν εγκατασταθεί αιολικά πάρκα με χαρακτηριστικό παράδειγμα πολλές περιοχές της Εύβοιας, της Δυτικής και Νότιας Στερεάς Ελλάδος, αλλά και στον Έβρο. 

Σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι όλες οι δασικές πυρκαγιές στη χώρα  προέρχονται αποκλειστικά από οικονομικά κίνητρα επενδυτών αιολικών πάρκων, κάτι τέτοιο θα ήταν αυθαίρετο, αλλά το ότι  οικονομικοί λόγοι και λόγοι ενεργειακής αποδοτικότητας στο να εγκατασταθεί ένα αιολικό πάρκο σε μια καμένη/αποψιλωμένη έκταση υψηλού αιολικού δυναμικού σε σχέση με μια αντίστοιχη  δασική έκταση είναι σαφώς συμφερότερη η επιλογή. 

*Μιχάλης Χριστοδουλίδης, Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ–Ενεργειακός Αναλυτής