ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:

Θεόκριτος Αργυριάδης

Ακολουθούν πέντε τρόποι για να νιώθεις πιο ξεκούραστος, να αυξήσεις τα επίπεδα ενέργειάς σου και, ναι, ακόμα και να βελτιώσεις τον ύπνο σου χωρίς να χρειάζεται να αλλάξεις τις συνήθειες ύπνου σου.

Πρόσεξε τα επίπεδα σιδήρου σου

Περίπου ένας στους τρεις ανθρώπους παγκοσμίως δεν έχει επαρκή επίπεδα σιδήρου. Ιδιαίτερα ευπαθείς ομάδες είναι τα βρέφη και τα νήπια, τα κορίτσια και οι γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας (λόγω της απώλειας αίματος κατά την έμμηνο ρύση), οι έγκυες γυναίκες, οι αθλητές αντοχής, οι χορτοφάγοι (ειδικά οι vegan) και οι συχνοί δότες αίματος. Αλλά οποιοσδήποτε μπορεί να βρεθεί με έλλειψη σιδήρου και τις πιθανές συνέπειες της, όπως η αναιμία – και τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν κούραση και εξάντληση, αλλά και αϋπνία ή ξυπνήματα κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Αν νιώθεις συχνά κουρασμένος, παρά τις τροποποιήσεις στις συνήθειες ύπνου σου, ίσως αξίζει να συμβουλευτείς τον γιατρό σου για να εξετάσεις τα επίπεδα φερριτίνης (μιας πρωτεΐνης που βοηθά στην αποθήκευση σιδήρου) ή αιμοσφαιρίνης, η οποία μεταφέρει οξυγόνο σε όλο το σώμα.

Ακόμα και αν δεν έχεις έλλειψη σιδήρου, η προσοχή στη διατροφή μπορεί να βοηθήσει να την αποφύγεις. Πηγές του πιο εύκολα απορροφήσιμου σιδήρου, γνωστού ως σίδηρος αιμικής προέλευσης (heme iron), περιλαμβάνουν το κρέας, το ψάρι και τα αυγά, ενώ οι πηγές μη αιμικού σιδήρου (όπως τα φασόλια και τα πράσινα λαχανικά) μπορούν να έχουν καλύτερη βιοδιαθεσιμότητα όταν καταναλώνονται με τροφές πλούσιες σε βιταμίνη C.

Φάε τα λαχανικά σου

Μερικές μεγάλες μελέτες έχουν δείξει ότι οι ενήλικες που καταναλώνουν περισσότερα φρούτα και λαχανικά αναφέρουν καλύτερο ύπνο, ενώ εκείνοι που καταναλώνουν περισσότερα fast food και αναψυκτικά αναφέρουν χειρότερο. Ειδικότερα, έρευνες έχουν δείξει ότι τα άτομα που ακολουθούν τη λεγόμενη Μεσογειακή διατροφή – που χαρακτηρίζεται από υψηλά επίπεδα λαχανικών, φρούτων, ξηρών καρπών, οσπρίων, δημητριακών και χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά γαλακτοκομικά – κοιμούνται πιο σταθερά και καλύτερα από εκείνους που δεν την ακολουθούν.

Παράλληλα, οι άνθρωποι που κοιμούνται λιγότερο από πέντε ώρες τη νύχτα φαίνεται να καταναλώνουν μικρότερες ποσότητες σιδήρου, ψευδαργύρου, σεληνίου, φωσφόρου και μαγνησίου, καθώς και βιταμίνης C και λουτεΐνης, σε σχέση με εκείνους που κοιμούνται περισσότερες ώρες.

Είναι πάντα δύσκολο να ξεμπλέξουμε τη σχέση αιτίου και αποτελέσματος, ιδιαίτερα με θέματα τόσο δύσκολα στην έρευνα όπως η διατροφή και ο ύπνος. Για το λόγο αυτό, δεν είναι σαφές από τις περισσότερες μελέτες αν οι άνθρωποι τρώνε καλύτερα όταν κοιμούνται περισσότερες ώρες, αν κοιμούνται καλύτερα επειδή τρώνε καλύτερα, ή αν συμβαίνουν και τα δύο.

Μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε 15 νέους άντρες στη Σουηδία διαπίστωσε ότι όταν ακολουθούσαν διατροφή υψηλή σε λιπαρά και ζάχαρη, τα εγκεφαλικά τους “κύματα” άλλαξαν κατά τη διάρκεια του ύπνου και η ποιότητα του χειροτέρευσε. Όταν άλλαξαν σε μια πιο υγιεινή διατροφή με χαμηλά λιπαρά και χαμηλή ζάχαρη, ο ύπνος τους βελτιώθηκε.

Αν και τέτοιες μελέτες είναι μικρές λόγω των δυσκολιών στην καταγραφή των εγκεφαλικών δραστηριοτήτων ενώ κάποιος κοιμάται – χρειάζονται να παρακολουθούνται σε εργαστήριο ύπνου καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας – υπάρχουν πολλές άλλες αποδείξεις που δείχνουν τα οφέλη μιας υγιεινής διατροφής για τον ύπνο.

Ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι η κατανάλωση των πέντε (ή δέκα) λαχανικών την ημέρα μπορεί να βελτιώσει τον ύπνο μας. Για παράδειγμα, μια μελέτη σε περισσότερους από 1.000 νέους ενήλικες που κατανάλωναν λιγότερες από τρεις μερίδες φρούτων και λαχανικών την ημέρα, εξέτασε τον ύπνο τους αφού αύξησαν την κατανάλωσή τους. Τρεις μήνες αργότερα, οι γυναίκες (και όχι οι άνδρες) είχαν διπλάσιες πιθανότητες να βελτιώσουν τα συμπτώματα της αϋπνίας τους, είχαν ελαφρώς καλύτερη ποιότητα ύπνου και χρειάζονταν λιγότερο χρόνο για να αποκοιμηθούν, αν αύξησαν τις μερίδες τους τουλάχιστον σε έξι την ημέρα, σε σύγκριση με εκείνες που δεν το έκαναν.

Εν τω μεταξύ, μια μελέτη διαπίστωσε ότι όταν τα παιδιά ακολουθούσαν μια διατροφή που περιλάμβανε την κατανάλωση πράσινων λαχανικών πέντε φορές την εβδομάδα, ανέφεραν ότι ένιωθαν πιο ξεκούραστα και είχαν καλύτερο ύπνο. Οι ερευνητές σημείωσαν ότι αυτό πιθανότατα οφείλεται στα υψηλά επίπεδα βιταμινών στα πράσινα λαχανικά, ιδιαίτερα της βιταμίνης Α και C, οι οποίες βοηθούν επίσης στην απορρόφηση άλλων μετάλλων που ενδέχεται να συμβάλουν στον ύπνο, όπως ο σίδηρος.

Κάνε μια σύντομη προπόνηση (ακόμα και αν είναι το βράδυ)

Αν και η ακριβής σχέση μεταξύ σωματικής άσκησης και ύπνου εξακολουθεί να μελετάται, η φυσική δραστηριότητα, γενικά, φαίνεται να μας βοηθά να κοιμόμαστε περισσότερο και καλύτερα.

Μια σημαντική μετα-ανάλυση του 2015 που περιλάμβανε 66 μελέτες, για παράδειγμα, βρήκε ότι ακόμα και μερικές μέρες άσκησης βοηθούσαν τους ανθρώπους να κοιμηθούν πιο γρήγορα και να κοιμούνται περισσότερο, ενώ η τακτική άσκηση βελτίωνε την ποιότητα του ύπνου. Τα περισσότερα από τα αποτελέσματα ήταν μικρά, αλλά ήταν μεγαλύτερα για εκείνους που είχαν προβλήματα ύπνου. Με άλλα λόγια, οι ενήλικες που δυσκολεύονται με τον ύπνο τους μπορεί να ωφεληθούν ιδιαίτερα από την άσκηση.

Άλλες μελέτες δείχνουν ότι οι προπονήσεις δεν χρειάζεται να είναι έντονες, ούτε καν καθημερινές, για να φέρουν αποτέλεσμα. Μια ανασκόπηση βρήκε ότι η άσκηση τρεις φορές την εβδομάδα είχε καλύτερα αποτελέσματα για τον ύπνο από την καθημερινή άσκηση (ή την άσκηση μόνο μία φορά την εβδομάδα). Η άσκηση μέτριας έντασης μπορεί να προάγει τον ύπνο περισσότερο από την άσκηση υψηλής έντασης, και ακόμη και μόνο 10 λεπτά άσκησης την ημέρα μπορεί να κάνει τη διαφορά. Και μια άλλη ανασκόπηση της έρευνας δείχνει ότι η άσκηση το βράδυ, μέχρι δύο ώρες πριν από τον ύπνο, δεν διαταράσσει τον ύπνο – ευχάριστα νέα για όσους δεν έχουν άλλο χρόνο να φορέσουν τα αθλητικά τους.

Ωστόσο, η βελτίωση του ύπνου δεν είναι ο μόνος τρόπος με τον οποίο η άσκηση μπορεί να μας βοηθήσει να νιώσουμε πιο ξεκούραστοι. Έρευνες έχουν δείξει ότι η σωματική δραστηριότητα μας κάνει να νιώσουμε ανανεωμένοι και ακόμα να πούμε ότι κοιμηθήκαμε καλύτερα την προηγούμενη νύχτα – ανεξαρτήτως του πόσο καλά κοιμηθήκαμε στην πραγματικότητα.

Μείωσε (ή κόψε εντελώς) το αλκοόλ και το τσιγάρο

Εμφανίζεται σε πολλές λίστες νέων αποφάσεων για το νέο έτος, αλλά για όσους πίνουν ή/και καπνίζουν τακτικά, το να το κόψουν ξαφνικά μπορεί να είναι δύσκολο. Αυτό ίσως οφείλεται στο γεγονός ότι οι στόχοι που επικεντρώνονται στην απόκτηση νέων συνηθειών – αυτοί που είναι εφικτοί και όπου η επιτυχία μπορεί να μετρηθεί εύκολα, όπως η υιοθέτηση μιας νέας συνήθειας ή η εισαγωγή μιας θετικής αλλαγής – είναι πιο επιτυχημένοι από εκείνους που εστιάζουν στην αποχή. Φέτος, όμως, ίσως να θέλεις να προσπαθήσεις να κόψεις τη συνήθεια του αλκοόλ ή του καπνίσματος ως έναν τρόπο να νιώσεις πιο ξεκούραστος.

Το κάπνισμα έχει συνδεθεί με δυσκολία στο να αποκοιμηθεί κανείς και με λιγότερο αναζωογονητικό, ύπνο αργών κυμάτων.

Το ποτό φαίνεται επίσης να επηρεάζει αρνητικά τον ύπνο, αν και υπάρχει μια προειδοποίηση. Η κατανάλωση μέχρι δύο ή τριών ποτών πριν από τον ύπνο μπορεί να μας κάνει να νιώσουμε πιο νυσταγμένοι, αλλά μόνο στην αρχή: αν συνεχίσουμε να πίνουμε έτσι για τρεις μέρες (ή περισσότερες), το αποτέλεσμα αντιστρέφεται, με τη συχνή κατανάλωση αλκοόλ να συνδέεται με μεγαλύτερο κίνδυνο αϋπνίας. 

Άλλες έρευνες έχουν δείξει ότι ακόμα και ένα μόνο ποτό πριν από τον ύπνο αλλάζει τη φυσιολογία του ύπνου μας, με τους πότες να κοιμούνται πιο γρήγορα και να έχουν πιο ήρεμο ύπνο στην πρώτη μισή νύχτα, αλλά να ξυπνούν περισσότερο στη δεύτερη μισή και να έχουν λιγότερο φυσιολογικό και ήπιο ύπνο. Το αλκοόλ μπορεί επίσης να διαταράξει το βιολογικό μας ρολόι, να μειώσει την ποσότητα του συνολικού ύπνου που μπορούμε να αποκτήσουμε και να χειροτερέψει τυχόν διαταραχές του ύπνου που σχετίζονται με την αναπνοή, όπως η άπνοια ύπνου.

Μην παραλείπεις το πρωινό

Όσον αφορά την ερώτηση αν το πρωινό βοηθά στην απώλεια βάρους (ή στη διατήρηση ενός υγιούς βάρους), τα στοιχεία είναι αντιφατικά. Μια σειρά τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων μελετών, για παράδειγμα, διαπίστωσε ότι δεν υπάρχει σαφής επίδραση του να τρως (ή να παραλείπεις) το πρωινό στα αποτελέσματα όπως η σωματική μάζα.

Τα οφέλη του πρωινού είναι λίγο πιο ξεκάθαρα, όμως, όταν πρόκειται για την ενδεχόμενη επίδραση του γεύματος στην πνευματική εγρήγορση και διαύγεια. Μια ανασκόπηση 43 μελετών διαπίστωσε ότι το πρωινό μπορεί να βελτιώσει τη μνήμη και την προσοχή μας – και ενώ αυτά τα αποτελέσματα ήταν γενικά μικρά, ήταν επίσης συνεπή. Το ίδιο έχει βρεθεί και για τα παιδιά, με μελέτες να δείχνουν ότι τα παιδιά που τρώνε ένα γεύμα μετά το ξύπνημά τους βιώνουν βελτίωση στην προσοχή, τη μνήμη και τις εκτελεστικές τους λειτουργίες.

Άλλη έρευνα έχει δείξει ότι το πρωινό μπορεί να βοηθήσει στο να νιώθουμε λιγότερη κούραση. Μια μελέτη με 127 φοιτητές ιατρικής, για παράδειγμα, διαπίστωσε ότι εκείνοι που έτρωγαν πρωινό ανέφεραν λιγότερη εξάντληση από εκείνους που το παραλείπανε.

Η κατανάλωση γευμάτων σε σταθερές ώρες μπορεί επίσης να είναι ευεργετική. Τόσο η μελέτη με τους φοιτητές ιατρικής όσο και άλλες έρευνες, συμπεριλαμβανομένης μιας μελέτης με περισσότερους από 1.800 φοιτητές μεταπτυχιακού στην Ταϊβάν, βρήκαν ότι οι συμμετέχοντες που έτρωγαν σε ακανόνιστες ώρες ένιωθαν περισσότερη κούραση σε σχέση με εκείνους που δεν το έκαναν.

Αυτές οι δύο μελέτες ήταν παρατηρητικές, οπότε είναι πιθανό οι πιο κουρασμένοι συμμετέχοντες να μην αφιέρωναν χρόνο για το πρωινό ή να έτρωγαν σε τακτικές ώρες. Παρ’ όλα αυτά, ένα αυξανόμενο σώμα ερευνών έχει δείξει ότι οι κιρκαδικοί μας ρυθμοί επηρεάζουν το πότε τρώμε, και το πότε τρώμε επηρεάζει τους κιρκαδικούς μας ρυθμούς – οπότε φαίνεται πιθανό ότι η σχέση αυτή λειτουργεί αμφίδρομα.

Αν μη τι άλλο, αν παλεύεις με την κούραση, το να βρεις χρόνο για μερικά αυγά ή ένα μπολ βρώμης πριν βγεις από το σπίτι μπορεί να είναι μια ακόμα σχετικά εύκολη λύση που αξίζει να δοκιμάσεις.

Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Γιάννης Ντάνασης, Πάνος Μαλανδράκης και Θάνος Δημόπουλος (Πρύτανης ΕΚΠΑ) συνοψίζουν τα νεότερα δεδομένα από τη σχετική δημοσίευση των D.R.Feikin και συνεργατών στην έγκριτη επιστημονική επιθεώρηση The Lancet (DOI:https://doi.org/10.1016/S0140-6736(22)00152-0).

Οι ερευνητές πραγματοποίησαν μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση όλων των σχετικών άρθρων στη βιβλιογραφία από τις 17 Ιουνίου 2021 έως τις 2 Δεκεμβρίου 2021.

Οι μελέτες που συμπεριελήφθησαν ήταν τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες και μελέτες παρατήρησης. Συνολικά συμπεριελήφθησαν τα δεδομένα από 18 μελέτες, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν πριν την επικράτηση του στελέχους Όμικρον.

Με βάση την κριτική αξιολόγηση των μελετών,  η πιθανότητα σφάλματος (bias) κρίθηκε χαμηλή για τις 3 μελέτες, μέτρια για τις 8 μελέτες και σοβαρή για τις 7 μελέτες. Πραγματοποιήθηκαν 78 αξιολογήσεις αποτελεσματικότητας εμβολίων COVID-19 και συγκεκριμένα 38 για το εμβόλιο Cominarty (Pfizer/BioNTech), 23 για το mRNA-1273 (Moderna), 9 για το Ad26.COV2.S (Johnson) και 8 για το Vaxzevria (AstraZeneca).

Συνολικά, η αποτελεσματικότητα του πλήρους εμβολιασμού έναντι στη λοίμωξη από SARS-CoV-2 μειώθηκε στους 6 μήνες μετά τον εμβολιασμό κατά 21% συγκριτικά με την αποτελεσματικότητα στον 1 μήνα μετά τον εμβολιασμό ανεξαρτήτως ηλικίας.

Στους εμβολιασμένους μεγαλύτερης ηλικίας (άνω των 50 ετών) η αποτελεσματικότητα το ίδιο χρονικό διάστημα μειώθηκε κατά 21%.

Επιπρόσθετα, η αποτελεσματικότητα του πλήρους εμβολιασμού έναντι συμπτωματικής νόσου COVID-19 μειώθηκε στους 6 μήνες μετά τον εμβολιασμό κατά 25% συγκριτικά με την αποτελεσματικότητα στον 1 μήνα μετά τον εμβολιασμό ανεξαρτήτως ηλικίας. Στους εμβολιασμένους μεγαλύτερης ηλικίας (άνω των 50 ετών) η αποτελεσματικότητα έναντι συμπτωματικής νόσου COVID-19 το ίδιο χρονικό διάστημα μειώθηκε κατά 32%.

Επιπλέον, η αποτελεσματικότητα του πλήρους εμβολιασμού έναντι σοβαρής νόσου COVID-19 μειώθηκε στους 6 μήνες μετά τον εμβολιασμό κατά 10% συγκριτικά με την αποτελεσματικότητα στον 1 μήνα μετά τον εμβολιασμό ανεξαρτήτως ηλικίας.

Στους εμβολιασμένους μεγαλύτερης ηλικίας (άνω των 50 ετών) η αποτελεσματικότητα έναντι σοβαρής νόσου COVID-19 το ίδιο χρονικό διάστημα μειώθηκε επίσης κατά 10%. Συνολικά, η αποτελεσματικότητα του εμβολιασμού έναντι σοβαρής νόσου παρέμεινε σε επίπεδα άνω του 70% κατά την πάροδο του χρόνου μέχρι τους 6 μήνες από τον εμβολιασμό. Η μείωση της αποτελεσματικότητας των εμβολίων έναντι της λοίμωξης από SARS-CoV-2 μπορεί να αποδοθεί στη φθίση της ανοσίας έναντι του ιού με την πάροδο του χρόνου, καθώς και στην ανάδυση και επικράτηση νέων στελεχών του ιού.

Οι πολλαπλές μεταλλάξεις (37 με τις 15 στην περιοχή ακίδα του ιού) του στελέχους στην περιοχή spike του ιού δημιουργούν ανησυχία για το εάν τα υπάρχοντα εμβόλια παρέχουν αποτελεσματική ανοσία έναντι του όμικρον.

Μία μελέτη (doi: https://doi.org/10.1038/d41586-021-03826-3) έδειξε ότι το νέο στέλεχος είναι ανθεκτικό στην εξουδετέρωση από ορό ατόμων που είχαν νοσήσει, όσο και από ορό ατόμων που είχαν εμβολιαστεί με κάποιο από τα εγκεκριμένα εμβόλια.

Ακόμα και ο ορός από άτομα που είχαν λάβει δόσεις ενίσχυσης είχε μειωμένη εξουδετερωτική ικανότητα έναντι του στελέχους όμικρον.

Όσο αφορά τα μονοκλωνικά αντισώματα η αποτελεσματικότητα τους έναντι του νέου στελέχους είναι μειωμένη, ακόμα και εκείνων που έχουν εγκριθεί και χορηγούνται ήδη.

Μία άλλη μελέτη (doi: https://doi.org/10.1038/d41586-021-03824-5) ύστερα από αλληλούχιση του γονιδίου του στελέχους όμικρον απέδειξε ότι και το νέο στέλεχος απαιτεί τον υποδοχέα ACE2 για να μολύνει τα ανθρώπινα κύτταρα.

Σε δείγματα ορών και από άτομα που είχαν νοσήσει και εμβολιαστεί αλλά και όσων είχαν εμβολιαστεί μόνο, η εξουδετέρωση του στελέχους όμικρον που παρείχαν τα εμβόλια ήταν κατά 22 φορές μικρότερη σε σχέση με το αρχικό στέλεχος της Wuhan.

Σε άτομα που είχαν νοσήσει και λάβει δύο δόσεις εμβολίου η εξουδετέρωση του στελέχους όμικρον ήταν αντίστοιχη με την εξουδετέρωση που παρείχε μόνο ο εμβολιασμός χωρίς ιστορικό νόσησης έναντι στο αρχικό στέλεχος όμως του ιού.

Συμπερασματικά η μελέτη αυτή καταλήγει ότι αν και μειωμένη η ανοσία που παρέχουν τα εμβόλια, σίγουρα παρέχουν μία κάποια προστασία ειδικά με τις δόσεις ενίσχυσης.

Μία τρίτη μελέτη (doi: https://doi.org/10.1038/d41586-021-03825-4) που δημοσιεύτηκε επίσης στο περιοδικό Nature, επιβεβαίωσε τη μειωμένη αποτελεσματικότητα έναντι του όμικρον στελέχους, κάτι που πιθανά υπερνικά η τρίτη δόση.

Τα αντισώματα εναντίον της περιοχής RBM έχασαν την αποτελεσματικότητα τους in vitro για το στέλεχος όμικρον, με μόνο 3 από τα 29 να διατηρούν την αποτελεσματικότητα τους (συμπεριλαμβανομένου του ACE-2 μιμητικού αντισώματος S2K146). Επίσης άλλα αντισώματα που δεν στοχεύουν το RBM ήταν αποτελεσματικά έναντι του όμικρον όπως το sotrovimab, το SX259 και το S2H97.

Η διαφυγή του στελέχους όμικρον από την προστασία των αντισωμάτων είναι κομβικής σημασίας αντιγονική αλλαγή στην εξελικτική πορεία του ιού SARS-CoV-2. Επομένως, είναι ιδιαίτερα σημαντική η χορήγηση της τρίτης ενισχυτικής δόσης παράλληλα με τα γνωστά μέτρα προστασίας, προκειμένου να περιοριστεί η εξάπλωση του μεταλλαγμένου στελέχους όμικρον και ιδιαιτέρως να αποφευχθεί η νόσηση από αυτό.

Το ζήτημα προβλημάτισε γυναίκες που κυοφορούν, ωστόσο άλλες δύο νέες αμερικανικές μελέτες καταλήγουν σε ενθαρρυντικά και καθησυχαστικά συμπεράσματα, διαπιστώνοντας πως τα εμβόλια κατά του κοροναϊού παρέχουν προστασία κατά την εγκυμοσύνη και δεν προξενούν κάποια βλάβη στον πλακούντα, ενώ μπορεί να προστατεύουν και τα μωρά.

Αυξάνονται έτσι, όπως επισημαίνει το ΑΜΠΕ, τα δεδομένα από επιστημονικές μελέτες ότι τα εμβόλια κατά της Covid-19 είναι ασφαλή και αποτελεσματικά στην εγκυμοσύνη, πράγμα σημαντικό δεδομένου ότι, όπως έχουν δείξει άλλες έρευνες, οι έγκυες που μολύνονται από κοροναϊό είναι πιθανότερο να εισαχθούν σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ), να χρειαστούν διασωλήνωση και να πεθάνουν, σε σχέση με τις μη έγκυες. Γι’ αυτό τα Κέντρα Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (CDC) των ΗΠΑ έχουν απευθύνει σύσταση να εμβολιαστούν οι έγκυες.

• Η πρώτη μελέτη, από επιστήμονες της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ και του Ιατρικού Κέντρου Beth Israel Deaconess της Βοστώνης, η οποία δημοσιεύθηκε στο αμερικανικό ιατρικό περιοδικό JAMA (Journal of American Medical Association), σύμφωνα με τους «New York Times», μελέτησε δείγματα αίματος από 103 γυναίκες, από τις οποίες οι 30 είχαν εμβολιαστεί όσο ήταν έγκυες, οι 16 όσο θήλαζαν το μωρό τους και οι 57 όταν δεν ήταν έγκυες και δεν θήλαζαν.

Η μελέτη βρήκε ότι τα εμβόλια mRNA των Pfizer/BioNTech και Moderna παράγουν ισχυρή ανοσολογική απόκριση κατά του κορονοϊού (τόσο σε εξουδετερωτικά αντισώματα όσο και σε Τ-λεμφοκύτταρα) στις έγκυες και στις θηλάζουσες μητέρες. Επίσης, παρέχουν τουλάχιστον μερική προστασία έναντι δύο πιο μεταδοτικών παραλλαγών του κοροναϊού, της «βρετανικής» (Β.1.1.7) και της «νοτιοαφρικανικής» (Β.1.351). Όλες οι έγκυες και θηλάζουσες ανέπτυξαν αντισώματα και Τ-λεμφοκύτταρα κατά αυτών των παραλλαγών, αν και σε μικρότερο βαθμό, ιδίως αναφορικά με τη «νοτιοαφρικανική» παραλλαγή.

Ακόμη, διαπιστώθηκε ότι οι εμβολιασμένες έγκυες μπορούν να περάσουν προστατευτικά αντισώματα στα έμβρυά τους μέσω της κυκλοφορίας του αίματος, καθώς και μετά τον τοκετό στα μωρά τους μέσω του θηλασμού. Τέλος, οι ερευνητές βρήκαν ότι το 14% των εγκύων εμφάνισαν πυρετό μετά τη δεύτερη δόση του εμβολίου mRNA, έναντι 52% των μη εγκύων γυναικών, ενώ δεν παρατηρήθηκαν καθόλου σοβαρές παρενέργειες ή επιπλοκές λόγω του εμβολιασμού.

• Η δεύτερη μελέτη, από επιστήμονες του Πανεπιστημίου Northwestern του Ιλινόις και του Νοσοκομείου Παίδων του Σικάγο, η οποία αφορούσε 200 γυναίκες που είχαν γεννήσει έως φέτος τον Απρίλιο (το 84% είχαν εμβολιαστεί με Pfizer/BioNTech ή Moderna και οι υπόλοιπες δεν είχαν κάνει εμβόλιο), δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Μαιευτικής και Γυναικολογίας «Obstetrics & Gynecology».

Η έρευνα δεν βρήκε ενδείξεις ότι τα εμβόλια βλάπτουν τον πλακούντα κατά τη διάρκεια της κύησης. Ο πλακούντας των εμβολιασμένων γυναικών δεν εμφάνιζε κάποια ανωμαλία, σε σχέση με τον πλακούντα των μη εμβολιασμένων.

Η πρώτη μελέτη, από τους Eric Volz και Neil Ferguson του Imperial College του Λονδίνου, εξέτασε σχεδόν 2.000 γονιδιώματα της νέας παραλλαγής του κορονοϊού VOC 202012/01, τα οποία συλλέχθηκαν στη Βρετανία μεταξύ Οκτωβρίου και Δεκεμβρίου. Επίσης, αναλύθηκαν τα αποτελέσματα περίπου 275.000 τεστ που έγιναν στη Βρετανία στο τέλος του 2020. Οι επιστήμονες συμπέραναν ότι η νέα μετάλλαξη είναι περίπου 50% πιο μεταδοτική από τις άλλες έως τώρα.

Η δεύτερη μελέτη, με επικεφαλής τον Νίκολας Ντέιβις της Σχολής Δημόσιας Υγείας και Τροπικής Ιατρικής του Λονδίνου, αξιολόγησε, επίσης, γενετικά και άλλα δεδομένα σχετικά με την εξάπλωση της νέας μετάλλαξης στο τέλος του 2020 στη Βρετανία. Κατέληξε στο παραπλήσιο συμπέρασμα ότι η νέα μετάλλαξη είναι κατά 56% πιο μεταδοτική, αν και δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι προκαλεί πιο σοβαρή νόσο Covid-19.

Σημειώνει ο Ηλίας Μόσιαλος:

Μία παραλλαγή του κορονοϊού SARS-CoV-2, εάν πράγματι είναι 50% πιο μεταδοτική, θα δημιουργούσε πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα ακόμα και από μία παραλλαγή που θα αύξανε τη θνητότητα του ιού κατά 50%, όπως επισημαίνει ο καθηγητής Πολιτικής της Υγείας Ηλίας Μόσιαλος της Σχολής Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Λονδίνου (LSE) σε νέα ανάρτησή του στο Facebook.

Όπως εξηγεί, ας υποθέσουμε πως μελετάμε μία περιοχή όπου 10.000 άτομα έχουν μολυνθεί με τον ιό. Έστω πως ο αριθμός αναπαραγωγής R ισούται με 1, πως ο κίνδυνος θνητότητας από τη μόλυνση είναι 0,6%, και πως ο χρόνος παραγωγής μίας νέας συμπτωματικής λοίμωξης είναι έξι ημέρες. Θα υπάρχουν τότε 10.000 x 1^ 5 x 0,6 % = 60 νέοι θάνατοι μετά από έναν μήνα.

Εάν η παραλλαγή αύξανε τη θνητότητα κατά 50%, τότε θα αναμένονται 10.000 x 1^ 5 x (0,6% x 1,5) = 90 νέοι θάνατοι μετά από έναν μήνα. Εάν, όμως, υποτεθεί ότι η παραλλαγή αυξάνει τη μεταδοτικότητα κατά 50%, τότε θα αναμένονταν 10.000 x (1 x 1,5)^ 5 x 0,6% = 456 νέοι θάνατοι μετά από έναν μήνα. Οι ανωτέρω υπολογισμοί βασίζονται σε εκτιμήσεις του Adam Kucharski της Σχολής Δημόσιας Υγείας και Τροπικής Ιατρικής του Λονδίνου (LSHTM) και τα νούμερα είναι ενδεικτικά.

Γι’ αυτό, κατά τον κ. Μόσιαλο, «”καλύτερα” να αυξηθεί η θνητότητα που προκαλεί μία παραλλαγή του κορονοϊού κατά 50%, παρά να αυξηθεί η μολυσματικότητα μίας παραλλαγής κατά 50%». «Είναι, συνεπώς, σημαντικός ο έλεγχος της διασποράς στην κοινότητα και γι’ αυτό έχουν μεγάλη σημασία τα τεστ. Πρέπει να προσπαθήσουμε να κάνουμε υπομονή για λίγο ακόμα και να είμαστε το ίδιο προσεκτικοί», καταλήγει ο καθηγητής.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Σε σχόλιο που υπέγραψαν ο διευθυντής του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας (National Institutes of Health – NIH) Francis S. Collins, MD, Ph.D, o διευθυντής του Εθνικού Ινστιτούτου Αλλεργίας και Λοιμωδών Νοσημάτων (NIAID) Anthony S. Fauci, MD, o καθηγητής στο τμήμα εμβολίων και μολυσματικών ασθενειών στο Fred Hutchinson Cancer Research Center στο Seattle Lawrence Corey, MD, και ο John R. Mascola, MD, διευθυντής του Ερευνητικού Κέντρου για την Ανάπτυξη Εμβολίων του NIAID (NIAID’s Vaccine Research Center) παρατίθενται οι βασικές προκλήσεις της ανάπτυξης αποτελεσματικών εμβολίων για τον νέο κοροναϊό.

Περιορισμένη γνώση σχετικά με την ανοσολογική απόκριση

Το πρώτο θέμα που έθεσαν οι ερευνητές είναι η σχετικά περιορισμένη γνώση που έχουμε σχετικά με την ανοσολογική απόκριση απέναντι στον κοροναϊό. Τα δεδομένα από ασθενείς δείχνουν σχετικά υψηλά επίπεδα ανοσολογικών αποκρίσεων μετά τη μόλυνση, ωστόσο, δεν έχουμε δεδομένα σχετικά με τον τύπο ή το επίπεδο ανοσίας που απαιτούνται για την προστασία από επακόλουθη επανεμφάνιση της νόσου ούτε και για την πιθανή διάρκεια αυτής της προστασίας.

Πρωταρχικός στόχος η ασφάλεια

Η ασφάλεια αποτελεί πρωταρχικό στόχο για οποιοδήποτε ευρέως χρησιμοποιούμενο εμβόλιο. Οι ερευνητές ανέφεραν και τον θεωρητικό κίνδυνο ο εμβολιασμός να κάνει την επακόλουθη λοίμωξη από τον SARS-CoV-2 πιο σοβαρή, λόγω ασύμμετρης (υπερβολικής) ανοσολογικής απόκρισης.

Στη συνέχεια ανέπτυξαν με λεπτομέρεια τέσσερα ειδικά σημεία που αφορούν στην ανάπτυξη εμβολίων. Το πρώτο είναι τα καταληκτικά σημεία πάνω στα οποία θα πρέπει να στηθούν οι κλινικές μελέτες της ανάπτυξης εμβολίων. Τα κύρια καταληκτικά σημεία για τον ορισμό της αποτελεσματικότητας ενός εμβολίου είναι (i) η προστασία από μόλυνση και (ii) η πρόληψη της συμπωματικής και ιδιαίτερα της σοβαρής νόσου (π.χ. αυτής που απαιτεί νοσηλεία σε ΜΕΘ).

Η αξιολόγηση της επίδρασης του εμβολιασμού θα πρέπει να γίνει τόσο στους νεότερους όσο και στους πιο ηλικιωμένους πληθυσμούς καθώς και σε άλλες ευπαθείς ομάδες. Όπως τονίζεται, η αξιολόγηση της μείωσης της κλινικά «σοβαρής» νόσου είναι δύσκολη, καθώς εκτιμάται ότι 20-40% των περιπτώσεων COVID-19 είναι ασυμπτωματικές λοιμώξεις και η έλλειψη ακριβούς γνώσης των ποσοστών επίπτωσης της λοίμωξης. Τονίζεται ακόμα η ανάγκη αξιόπιστων ορολογικών δοκιμασίων (δηλαδή αξιόπιστων τεστ αντισωμάτων) και η δυνατότητα να διακριθεί η ανοσολογική απόκριση που προέκυψε από εμβολιασμό έναντι της ανοσολογικής απόκρισης που προέκυψε από μόλυνση.

Κλινικές μελέτες πρόκλησης

Σχετικά με τη διεξαγωγή ελεγχόμενων κλινικών μελετών πρόκλησης, στις οποίες ένας μικρός αριθμός εθελοντών εμβολιάζεται και στη συνέχεια εκτίθεται στον SARS-CoV-2, οι ερευνητές είναι μάλλον αρνητικοί (σε αντίθεση με την ΠΟΥ η οποία πρόσφατα έθεσε και αυτή την προοπτική ώστε να επιταχυνθεί ανάπτυξη του εμβολίων).

Είδος εμβολίου

Το δεύτερο σημαντικό ζήτημα που θέτουν οι συγγραφείς είναι η επιλογή της καταλληλότερης πλατφόρμας ανάπτυξης του εμβολίου, δηλαδή το είδος του εμβολίου. Είναι ενθαρρυντικό ότι αρκετά διαφορετικά είδη εμβολίων βρίσκονται σε φάση κλινικής αξιολόγησης. Αυτά περιλαμβάνουν εμβόλια με ανασυνδυασμένες πρωτεΐνες, με ιικούς φορείς με δυνατότητα ή χωρίς δυνατότητα αντιγραφής, και προσεγγίσεις με χρήση DNA και mRNA. Κάθε μία από αυτές τις πλατφόρμες εμβολίων έχει πλεονεκτήματα και περιορισμούς. Σημαντικά χαρακτηριστικά περιλαμβάνουν την ταχύτητα και την ευελιξία της κατασκευής, την ασφάλεια και την επαγωγή ικανοποιητικής ανοσολογικής αντίδρασης, το προφίλ της χημικής και κυτταρικής ανοσογονικότητας, την διάρκεια της ανοσίας, την κλίμακα και το κόστος κατασκευής, τη σταθερότητα του εμβολίου. Το πιθανότερο σενάριο είναι ότι κανένα εμβόλιο ή πλατφόρμα εμβολίων δεν θα μπορεί να ικανοποιήσει όλες τις παγκόσμιες ανάγκες από μόνο του.

Κατά τους συγγραφείς, θα χρειαστούμε περισσότερους από ένα τύπους εμβολίου, ώστε να καλυφθούν οι πολλές και διαφορετικές ανάγκες που μπορεί να υπάρχουν σε διαφορετικά μέρη του κόσμου και σε διαφορετικούς πληθυσμούς (π.χ νεότερους έναντι ηλικιωμένων, ειδικές ευπαθείς ομάδες κ.α).

Συνεργασίες φορέων

Το τρίτο σημαντικό ζήτημα αφορά τις απαραίτητες στρατηγικές συνεργασίες μεταξύ κρατικών ιδιωτικών και ακαδημαϊκών φορέων και άλλων οργανώσεων σε παγκόσμιο και όχι σε τοπικό επίπεδο. Επίσης τόνισαν την ανάγκη ανάπτυξης εναρμονισμένων κύριων πρωτοκόλλων για να είναι δυνατή η διαφανής αξιολόγηση της σχετικής αποτελεσματικότητας κάθε εμβολίου. Αυτή η εναρμόνιση μπορεί να επιτευχθεί καλύτερα μέσω συμπράξεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, στις οποίες δημόσια κεντρικά εργαστήρια και ανεξάρτητοι βιοστατιστικοί θα αποτελούν τις κύριους αξιολογητές της αποτελεσματικότητας. Τονίζουν την ανάγκη τα δεδομένα να κοινοποιούνται μεταξύ των εταιρειών και να παρέχονται για ανεξάρτητη στατιστική αξιολόγηση.

Ανάγκη μαζικής παραγωγής εμβολίων

Το τελευταίο ζήτημα που έθεσαν εμφατικά οι συγγραφείς είναι η ανάγκη της μαζικής παραγωγής των εμβολίων, η οποία θα απαιτήσει τη δέσμευση της παραγωγικής ικανότητας για εμβόλια έναντι του κορονοϊού, σχεδόν όλης της υφηλίου. Τονίζουν την ανάγκη χρηματοδότησης της απαραίτητης υποδομής για την παραγωγή των εμβολίων και σημειώνουν πιθανά εμπόδια στην ενδεχόμενη παράδοση εμβολίων, συμπεριλαμβανομένων των δαπανών, των συστημάτων διανομής και των πιθανών ειδικών απαιτήσεων αποθήκευσης.

Οδιεθνώς αναγνωρισμένος Κρητικός γενετιστής είναι ο ένας από τους δύο ανθρώπους που επέλεξε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης για να κρατήσει τα ηνία σε μια πολύ σημαντική συστρατευμένη ελληνική ερευνητική προσπάθεια, που ανακοινώθηκε την Τρίτη, και η οποία στάθηκε αφορμή για τη σημερινή συνέντευξη. Θα αναλυθεί το γενετικό προφίλ 3.500 ασθενών και οι παραλλαγές του ιού που τους έχουν μολύνει, καθώς και το ανοσολογικό τους προφίλ, ώστε να υπάρξει βαθύτερη κατανόηση των χαρακτηριστικών του ιού, αλλά και των βιολογικών διαδικασιών που αποτελούν την κύρια αιτία για τη διαφορετικότητα της εξέλιξης της νόσου μεταξύ ασθενών, αναφέρει μεταξύ άλλων ο καθηγητής.

«Οι υποδομές και η εμπειρία των ερευνητικών εργαστηρίων θα μπουν στην υπηρεσία της ανάπτυξης τεστ, τα οποία θα μπορούσαν να γίνονται όχι μόνο σε μεγαλύτερη κλίμακα, αλλά και με μεθοδολογίες που δεν θα εξαρτώνται από τη διεθνή αγορά αντιδραστηρίων». Η τεχνογνωσία που θα αποκτηθεί από αυτό το πρόγραμμα, τονίζει ο κ. Δερμιτζάκης, θα επιτρέψει στην Ελλάδα να πραγματοποιήσει παρόμοιες δράσεις και σε αλλά λοιμώδη νοσήματα, όπως η εποχική γρίπη, καθώς επίσης θα επιτρέψει τη βελτίωση της διαχείρισης πανδημιών ή ακόμα και εντοπισμένων επιδημιών. Όσον αφορά το ερώτημα για το ρόλο που παίζει η γενετική πληροφορία στην ανακάλυψη ενός φαρμάκου, ο καθηγητής απαντά ότι οι πιθανότητες κυκλοφορίας ενός φαρμάκου μπορεί να αυξηθούν από 4-10 φορές όταν η διαδικασία ανάπτυξης του υποστηρίζεται από γενετικά δεδομένα.

Για την επόμενη μέρα και τα όσα ακούγονται περί ενεργούς παραμονής του ιού επί μακρόν, ο κ. Δερμιτζάκης αναφέρει ότι εάν δεν έχουμε ούτε εμβόλιο ούτε φάρμακο, θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε τον ιό με μέτρα και συμπεριφορές. «Όποια μέτρα έρθουν πάντως θα είναι πολύπλοκα με βάση τους υπολογισμούς μεταδοτικότητας (R0) και την επίδραση των επιμέρους μέτρων. Θα πρέπει σε αυτή τη βάση οι πολίτες να εμπιστευτούν κατά κάποιο τρόπο “τυφλά” τους επιστήμονες».

Ακολουθεί ολόκληρο το κείμενο της συνέντευξης που παραχώρησε ο καθηγητής Εμμανουήλ Δερμιτζάκης στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και στη δημοσιογράφο Τάνια Η. Μαντουβάλου

Eρ: Συντονίζετε εμβληματική ερευνητική δράση, όπως τη χαρακτήρισε ο πρωθυπουργός, ύψους 2,5 εκατ. ευρώ, μαζί με τον κ. Γοργούλη και με τη συνεργασία του κ. Τσιόδρα, με στόχο την επιδημιολογική μελέτη του SARS-CoV-2 στην Ελλάδα. Εξηγείστε μου με απλά λόγια τι πρόκειται ακριβώς να κάνετε;

Απ: Ένα πραγματικά μοναδικό πρόγραμμα χρηματοδοτήθηκε πριν από λίγες μέρες από την ελληνική κυβέρνηση, ως εμβληματική δράση, μετά από ανακοίνωση του ίδιου του πρωθυπουργού. Αντιλαμβανόμενοι τη μεγάλη ανάγκη κατανόησης των χαρακτηριστικών του ιού SARS-CoV-2, συστήσαμε μια μεγάλη επιστημονική ομάδα από 10 διαφορετικά ερευνητικά και πανεπιστημιακά ιδρύματα, για να συστρατευτούμε στην προσπάθεια αντιμετώπισης του ιού. Σε πρώτη φάση οι υποδομές και η εμπειρία των ερευνητικών εργαστηρίων θα μπουν στην υπηρεσία της ανάπτυξης τεστ, τα οποία θα μπορούσαν να γίνονται όχι μόνο σε μεγαλύτερη κλίμακα, αλλά και με μεθοδολογίες που δεν θα εξαρτώνται από τη διεθνή αγορά αντιδραστηρίων. Σε δεύτερη φάση, θα αναλυθεί το γενετικό προφίλ 3.500 χιλιάδων ασθενών και οι παραλλαγές του ιού που τους έχουν μολύνει, καθώς και το ανοσολογικό τους προφίλ, ώστε να υπάρξει βαθύτερη κατανόηση των χαρακτηριστικών του ιού, αλλά και των βιολογικών διαδικασιών που αποτελούν την κύρια αιτία, για τη διαφορετικότητα της εξέλιξης της ασθένειας μεταξύ ασθενών. Η μελέτη αυτή είναι πρωτοπόρα, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά παγκόσμια, και καθιστά τη χώρα μας πρωταγωνίστρια στην προσπάθεια κατανόησης και αντιμετώπισης του ιού. Οι υποδομές και η τεχνογνωσία που θα αποκτηθεί από αυτό το πρόγραμμα, θα επιτρέψει στην Ελλάδα να πραγματοποιήσει παρόμοιες δράσεις και σε αλλά λοιμώδη νοσήματα, όπως την εποχική γρίπη. Επίσης, θα επιτρέψει τη βελτίωση της διαχείρισης πανδημιών ή ακόμα και εντοπισμένων επιδημιών, που όπως ξέρουμε συχνά, είναι μεγάλο βάρος για το σύστημα υγείας και κοστίζουν πολλές ανθρώπινες ζωές.

Ερ: Πόσο μπορεί να αυξάνει τις πιθανότητες ανεύρεσης φαρμάκου η γενετική πληροφορία και γιατί;

ΑΠ: Τα τελευταία χρόνια γενετικές πληροφορίες έχουν χρησιμοποιηθεί εκτενέστατα για την ανακάλυψη μηχανισμών στόχευσης φαρμάκων. Τελευταία μάλιστα έχει δειχθεί ότι η χρήση γενετικής πληροφορίας στην ανάπτυξη ενός φαρμάκου, αυξάνει κατά 4-10 φορές την πιθανότητα το φάρμακο αυτό να είναι αποτελεσματικό, και να εγκριθεί για να κυκλοφορήσει στην αγορά. Οι γενετικοί παράγοντες που συσχετίζονται με κλινικά χαρακτηριστικά, υποδεικνύουν συγκεκριμένες βιολογικές αιτίες αυτών των κλινικών χαρακτηριστικών, και επομένως η φαρμακολογική παρέμβαση σε αυτές τις αιτίες, αυξάνει την πιθανότητα καλής αποτελεσματικότητας του φαρμάκου.

Ερ: Τι σημαίνει πρακτικά ανάπτυξη «in house» εγχώριων μοριακών και ανοσολογικών μεθόδων ανίχνευσης του ιού SARS-CoV-2, όπως αναφέρθηκε στην ανακοίνωση, ως ένας από τους στόχους του προγράμματος;

ΑΠ: Το «in house» σημαίνει ότι τα τεστ θα αναπτυχθούν με μικρή έως καθόλου εξάρτηση από τη διεθνή αγορά αντιδραστηρίων, δηλαδή με απλά αντιδραστήρια, που μπορούν να παραχθούν στην Ελλάδα. Το πώς θα χρησιμοποιηθούν αυτά και άλλα τεστ είναι πολύπλοκη στρατηγική. Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι θα μαθαίνουμε πολύ πιο γρήγορα και πιο συστηματικά όποιο θέμα υγείας μας αφορά στον COVID-19, που «προβάλλει» και ένα πιθανό μοντέλο για το πώς θα αξιολογούμε δείκτες υγείας μας στο μέλλον και για άλλες ασθένειες.

Ερ: Τεστ και ανοσία. Μία σχέση μίσους και πάθους;

ΑΠ: Το θέμα με τα τεστ ανοσίας είναι ότι έχουμε δύο αγνώστους συγχρόνως και μια εξίσωση. Οι δυο άγνωστοι είναι: 1. Τι επίπεδα ανοσίας περιμένουμε σε κάθε ασθενή 2. Με ποια ακρίβεια μετράμε την ανοσία με τα τεστ που υπάρχουν. Η εξίσωση υπολογίζει ποια είναι η ασπίδα μας στην ασθένεια με βάση την ανοσία. Εάν δεν ανακαλύψουμε κάποιον από τους δύο αγνώστους, δεν μπορούμε να λύσουμε την εξίσωση.

Ερ: Η έρευνά σας εστιάζεται στην ανάλυση ποικιλομορφίας του DNA στον άνθρωπο και στον τρόπο με τον οποίο αυτή σχετίζεται με τις ασθένειες. Έχετε βρει κάτι μέχρι ώρας στον νέο κορονοϊό; Υπάρχει κάτι από το παρελθόν που σας δίνει ελπίδα για το μέλλον και την καταπολέμηση αυτού του ιού;

ΑΠ: Για τον συγκεκριμένο κορονοϊό δεν έχουμε ακόμη αποτελέσματα. Όμως από τους άλλους ιούς και μολυσματικές ασθένειες (π.χ. HIV, ηπατίτιδες, φυματίωση) ξέρουμε ότι το γενετικό υπόβαθρο παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στα επίπεδα μόλυνσης, αλλά και στο πόσο σοβαρά εξελίσσεται η νόσος. Επομένως, είναι πολύ σημαντικό να μελετήσουμε και το γενετικό υπόβαθρο των ασθενών με κορονοϊό, ώστε να το εντάξουμε στον υπολογισμό της ευπάθειας. Μην ξεχνάτε ότι στην ανακάλυψη μεταλλάξεων προστασίας από τον ιό του AIDS, στηρίχθηκε και η πλήρης θεραπεία δυο ασθενών του AIDS μέσω γενετικής μετατροπής του μυελού των οστών και ομόλογη μεταμόσχευση του, πάλι στον ίδιο ασθενή.

Ερ: Θα λέγατε ότι ο τρόπος που ανακαλύφθηκε η θεραπεία για το AIDS μπορεί να αποτελέσει «μπούσουλα» για τον νέο κορονοϊό; Υπάρχουν ομοιότητες στους δύο ιούς;

Απ: Όχι. Η ασθένεια του AIDS και η ασθένεια COVID είναι πολύ διαφορετικές. Αλλά είναι μία ένδειξη του πώς η λεπτομερής γνώση μεταλλάξεων που έχουν κλινικό αποτέλεσμα, δηλαδή μεθόδων προστασίας που προέκυψαν με φυσικό τρόπο, μας επιτρέπει να τις αντιγράψουμε στο πλαίσιο φαρμακευτικών παρεμβάσεων, και να προστατεύσουμε τους ασθενείς.

Ερ: Διαβάζω συχνά τη λέξη υπερμεταδότες (super-spreaders). Αντιλαμβάνομαι ότι μεταδίδουν τον ιό περισσότερο από άλλους. Γιατί μπορεί να συμβαίνει αυτό;

ΑΠ: Φαίνεται ότι υπάρχουν, αλλά δεν ξέρουμε αν αυτό είναι λόγω συμπεριφοράς ή διαφοράς στην κατανομή του ιού στο σώμα των συγκεκριμένων ανθρώπων (π.χ. μεγάλο ιικό φορτίο ανά σταγονίδιο). Θα μπορούσε και αυτό να είναι γενετικά καθορισμένο.

Ερ: Όλο και πληθαίνουν οι φωνές που λένε ότι ο κορονοϊός μπορεί να παραμείνει ενεργός τουλάχιστον έως το 2022, αν δεν ανακαλυφθεί σύντομα εμβόλιο ή θεραπεία. Επίσης, ακούμε ότι μπορεί να μπαινοβγαίνουμε σε καραντίνα για πολύ καιρό ακόμα.

ΑΠ: Αυτό είναι γεγονός. Εάν δεν έχουμε ούτε εμβόλιο ούτε φάρμακο θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε τον ιό με μέτρα και συμπεριφορές. Όχι απαραίτητα με τα ίδια μέτρα, αλλά σίγουρα με έναν περίπλοκο συνδυασμό μέτρων. Πιστεύω ότι μέχρι τότε θα ξέρουμε καλά αυτό τον συνδυασμό, και θα τον εκτελούμε και καλά ως υπεύθυνοι πολίτες. Όποια μέτρα έρθουν πάντως, θα είναι πολύπλοκα με βάση τους υπολογισμούς μεταδοτικότητας (R0) και την επίδραση των επιμέρους μέτρων. Θα πρέπει σε αυτή τη βάση οι πολίτες να εμπιστευτούν κατά κάποιο τρόπο «τυφλά» τους επιστήμονες.

Ερ: Είστε βραβευμένος και διεθνώς αναγνωρισμένος γενετιστής. Έχετε συμπεριληφθεί και μάλιστα σε ηλικία κάτω των 40 στην πολύ σημαντική λίστα «Highly Cited Researcher» της Thomson Reuters, με τους σπουδαιότερους επιστήμονες παγκοσμίως για τον κλάδο της Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής, των οποίων το ερευνητικό έργο φαίνεται ότι θα επηρεάσει καθοριστικά την πορεία της επιστήμης τα επόμενα χρόνια. Προς ποια πλευρά θεωρείτε ότι μπορεί να βρίσκεται το «άγιο δισκοπότηρο» για τη θεραπεία του COVID19;

Φυσικά ως γενετιστής θα έλεγα ότι το άγιο δισκοπότηρο μπορεί να κρύβεται στη γενετική του ιού και του ξενιστή του, δηλαδή του ανθρώπου. Αλλά δεν το λέω έτσι απλά. Το γονιδίωμα κάθε οργανισμού ή ιού είναι η βάση των ιδιοτήτων του. Επομένως, είμαι πεπεισμένος ότι η σε βάθος ανάλυση των βιολογικών και κλινικών συνεπειών της γενετικής ποικιλομορφίας του ανθρώπου και του ιού θα μας δώσει πολλές απαντήσεις. Μην ξεχνάτε άλλωστε ότι το πρώτο εργαλείο που χρειαζόμασταν όταν ξεκίνησε η πανδημία, ήταν να κάνουμε αλληλούχιση του γονιδιώματος του ιού και να αναπτύξουμε τεστ διάγνωσης με βάση αυτό. Επίσης, μια μεγάλη συζήτηση γίνεται για τις παραλλαγές του ιού. Όλα αυτά είναι γενετική και όπως το γονιδίωμα του ιού παίζει κεντρικό ρόλο έτσι και το γονιδίωμα του ανθρώπου, ως το άλλο μέρος του συνόλου, θα παίζει επίσης σημαντικό ρόλο.

Στη μελέτη, όπως αναφέρει το newpost.gr, που αφορά στην «ελληνική απάντηση» στον κορωνοϊό, την ουσία κολχικίνη αναφέρθηκε η Αναστασία Κοτανίδου, πρόεδρος εταιρείας εντατικής θεραπεία τονίζοντας πως είναι πρώιμο να συζητάμε ότι η συγκεκριμένη ουσία είναι πανάκεια για τη θεραπεία του ιού.

«Είναι πολύ πρώιμο να συζητάμε ότι η συγκεκριμένη ουσία είναι πανάκεια για τη θεραπεία του ιού. Αυτή τη στιγμή έχουμε ενθαρρυντικά στοιχεία που δείχνουν ότι η κολχικίνη βοηθάει τους ανθρώπους που έχουν οξεία στεφανιαία νόσο να θεραπευτούν πιο γρήγορα με πολύ καλά αποτελέσματα.

Η ιδέα ήταν οι ασθενείς να ξεκινήσουν τη χορήγηση της κολχικίνης, καθώς ένα μεγάλο ποσοστό εξ αυτών έχουν προσβολή του μυοκαρδίου» ανέφερε αρχικά η κυρία Κοτανίδου μιλώντας στο δελτίο ειδήσεων του Open. «Το φάρμακο είναι παλιό και γνωστό και έχει χρησιμοποιηθεί σε πολλές ασθένειες» συμπλήρωσε η γιατρός.

Σε ερώτηση εάν η μελέτη έχει δοκιμαστεί σε ασθενείς με κορωνοϊό απάντησε πως «αυτή τη στιγμή ο Καναδάς ξεκίνησε μία πολύ μεγάλη μελέτη η οποία περιλαμβάνει πάνω από 6.000 ασθενείς. Συγχρόνως με τον Καναδά ξεκινάμε και εμείς μία παρόμοια μελέτη και ελπίζω σύντομα να έχουμε ενθαρρυντικά μηνύματα» υπογράμμισε η κυρία Κοτανίδου.

Κληθείσα να απαντήσει στο πότε θα υπάρξει κάτι αποτελεσματικό σχετικά με τον κορωνϊό σημείωσε πως «η δική μας αγωνία είναι εξίσου μεγάλη. Αν θα μπορούσαμε να έχουμε αύριο το φάρμακο θα το έχουμε. Τα πιο πρώιμα αποτελέσματα θα τα έχουμε μέσα στο καλοκαίρι. Θα πρέπει να υπάρξει ένας ικανός αριθμός ασθενών στις μελέτες που τρέχουν σε όλο τον κόσμο».