Το FBI καταγράφει κάθε χρόνο χιλιάδες θύματα. Μόνο το 2022, περισσότεροι από 24.000 Αμερικανοί εξαπατήθηκαν μέσω ρομαντικών scams, με συνολικές απώλειες που ξεπέρασαν το 1 δισεκατομμύριο δολάρια. Δεν μιλάμε για μεμονωμένες περιπτώσεις, αλλά για οργανωμένα δίκτυα που χρησιμοποιούν εξελιγμένες τεχνικές κοινωνικής μηχανικής για να εκμεταλλευτούν την ανθρώπινη ευαλωτότητα.

Η Δυτική Αφρική ως «κόμβος» διαδικτυακής απάτης

Η Νιγηρία και η Γκάνα έχουν βρεθεί στο επίκεντρο αυτού του φαινομένου, με τους διαβόητους «Yahoo Boys» και «Sakawa Boys» να πρωταγωνιστούν. Οι δράστες αξιοποιούν την τεχνολογία για να προσεγγίσουν θύματα κυρίως από τις δυτικές χώρες, ενώ οι διωκτικές αρχές παρακολουθούν εδώ και χρόνια τα δίκτυα αυτά.

Μια πρόσφατη έρευνα του Suleman Lazarus, επισκέπτη καθηγητή στο Mannheim Centre for Criminology του LSE, φωτίζει όμως μια λιγότερο προβεβλημένη διάσταση: πολλοί από τους απατεώνες θεωρούν ότι δρουν ως «εκδικητές», ότι παίρνουν πίσω –με τον τρόπο τους– πλούτο που πιστεύουν ότι η Δύση αφαίρεσε από τις αφρικανικές κοινωνίες την εποχή της αποικιοκρατίας.

Στη νιγηριανή pop κουλτούρα, αυτή η αφήγηση ενισχύεται. Οι Yahoo Boys συχνά παρουσιάζονται ως έξυπνοι, καταφερτζήδες και επιτυχημένοι νεαροί που «ξεγελάστηκαν» από την ιστορία και τώρα παίρνουν το αίμα τους πίσω.

Το προφίλ των δραστών

Η έρευνα αποκαλύπτει και την κοινωνιολογική «ταυτότητα» των απατεώνων:

• Το 81,7% είναι κάτω των 26 ετών.
• Το 74% είναι φοιτητές πανεπιστημίου.
• Το 60% χρησιμοποιεί iPhone για τη δράση του.
• Το Facebook είναι η πλατφόρμα όπου εξελίσσεται σχεδόν το 50% των απάτων.
• Στις περισσότερες περιπτώσεις εμφανίζονται ως λευκοί Αμερικανοί (46%), στρατιωτικοί (12%) ή λευκοί Ευρωπαίοι (10%).
• Το 70% στοχεύει γυναίκες.

Η μέθοδος είναι πάντα προσεκτικά δομημένη: δημιουργούν πειστικά προφίλ, χτίζουν σχέση εμπιστοσύνης, επενδύουν στο συναίσθημα και, σε δεύτερο χρόνο, παρουσιάζουν ένα «επείγον» οικονομικό πρόβλημα. Από ιατρικά έξοδα μέχρι ταξίδι για να συναντήσουν το θύμα, το σενάριο αλλάζει, αλλά ο στόχος παραμένει ίδιος: η οικονομική εκμετάλλευση.

Τα χρήματα που αποσπούν δεν καταλήγουν σε ανάγκες, όπως αφήνουν να εννοηθεί. Συχνά γίνονται μέσο επίδειξης πλούτου ή χρηματοδότηση άλλων παράνομων δραστηριοτήτων.

Ένα φαινόμενο με κοινωνικές και πολιτισμικές ρίζες

Οι διαδικτυακές ερωτικές απάτες δεν αποτελούν απλώς οικονομικό έγκλημα. Είναι ένα σύνθετο φαινόμενο, με πολιτισμικές ρίζες, κοινωνικές δικαιολογήσεις και διεθνείς διαστάσεις. Οι έρευνες προσφέρουν πολύτιμα δεδομένα ώστε οι αρχές να διαμορφώσουν καλύτερες στρατηγικές πρόληψης – από αυστηρότερη ρύθμιση των πλατφορμών έως εκστρατείες ενημέρωσης των πολιτών.

Η ευαισθητοποίηση των χρηστών είναι κρίσιμη. Η γνώση των ενδείξεων μιας απάτης, η δυσπιστία απέναντι σε υπερβολικά ρομαντικές υποσχέσεις και η προσοχή στην ανταλλαγή προσωπικών πληροφοριών αποτελούν βασικά βήματα αυτοπροστασίας στη νέα ψηφιακή πραγματικότητα.

«Αλίευε» τα υποψήφια θύματά του -όλες γυναίκες- χρησιμοποιώντας ψεύτικο προφίλ σε δημοφιλή ιστοσελίδα κοινωνικής δικτύωσης και επικοινωνούσε στη συνέχεια μαζί τους, μέσω διαδικτυακών εφαρμογών κι ενίοτε τηλεφωνικά. Στις ατελείωτες ώρες επικοινωνίας, μιλούσε γλυκά και τρυφερά, εκφράζοντας ερωτικά συναισθήματα προς τις συνομιλήτριές του.

Στην πραγματικότητα όμως επρόκειτο για απατεώνα που δεν επιδίωκε τίποτα παραπάνω από το να αποσπάσει χρήματα. Και πράγματι τα κατάφερε πείθοντας, με διάφορα τεχνάσματα, τα ανυποψίαστα θύματά του, να καταθέσουν διάφορα χρηματικά ποσά είτε σε τραπεζικούς λογαριασμούς της Ελλάδας και του εξωτερικού είτε σε εταιρίες μεταφοράς χρημάτων.

Αστυνομικοί του Τμήματος Ηράκλειας Σερρών εξιχνίασαν οκτώ τέτοιες περιπτώσεις απάτης, γνωστές ως «love scamming» ή «romance scamming», που τελέστηκαν τα δύο τελευταία χρόνια σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας, με συνολική λεία σχεδόν 170.000 ευρώ. Μπορεί ο «ιθύνων νους» να μην κατέστη εφικτό να ταυτοποιηθεί από την αστυνομική έρευνα, ωστόσο εξακριβώθηκαν τα στοιχεία πέντε συνεργών του.

Σύμφωνα με ανακοίνωση της αστυνομίας, πρόκειται για δύο Ελληνίδες (67 και 48 ετών), δυο Νιγηριανούς (41 και 44 ετών) κι έναν Τούρκο υπήκοο (τα στοιχεία του ταυτοποιήθηκαν εν μέρει). Όπως προέκυψε, τα πέντε παραπάνω άτομα φαίνεται πως είναι δικαιούχοι των λογαριασμών, όπου τμηματικά κατατέθηκαν τα χρήματα.

Πώς «ξάφριζε» τα θύματα

Ποια, όμως, ήταν τα επιχειρήματα που επιστράτευε ο υποτιθέμενος Αμερικανός στρατιωτικός ή υπάλληλος του ΟΗΕ για να «ξαφρίσει» τα θύματα; Όπως αναφέρεται στην ίδια ανακοίνωση, αφού κέρδιζε την εμπιστοσύνη, φαίνεται ότι χρησιμοποιούσε τα εξής τεχνάσματα υποστηρίζοντας:

*ότι θα έστελνε δέμα που δήθεν περιείχε χρήματα ή πολύτιμα αντικείμενα και θα έπρεπε να καταβληθούν χρήματα για τα έξοδα μεταφοράς και εκτελωνισμού,

*ότι δήθεν είχε συλληφθεί σε αεροδρόμιο σε χώρα της Ασίας και ζητούσε να καταβληθούν χρήματα ως υποτιθέμενη εγγύηση για την απελευθέρωσή του,

*ότι θα έπαιρνε σύνταξη και θα ερχόταν να εγκατασταθεί μόνιμα στην Ελλάδα, ζητώντας να αιτηθεί ως σύζυγός του άδεια από τον ΟΗΕ, καταβάλλοντας προηγουμένως κάποια χρηματικά ποσά.

Όσον αφορά τη γεωγραφική κατανομή των υποθέσεων που ήρθαν στο φως, αυτές αφορούν όλη την Ελλάδα και συγκεκριμένα τους νομούς Σερρών, Ημαθίας, Αχαΐας, Πέλλας, Αττικής και Θεσσαλονίκης (στις δύο τελευταίες περιοχές από δύο θύματα). Η έρευνα των αστυνομικών συνεχίζεται τόσο για την ταυτοποίηση των στοιχείων των άγνωστων συνεργών τους όσο και για την τυχόν συμμετοχή τους και σε άλλες παρόμοιες αξιόποινες πράξεις.