Ρούλα Σκουρογιάννη

Για τη φετινή πορεία του κορονοϊού, της γρίπης, του RSV, τον εμβολιασμό έναντι των νοσημάτων αυτών με τα νέα εμβόλια, αλλά και για την αύξηση των παροξύνσεων στα αναπνευστικά νοσήματα, μιλά στο libre, ο Πνευμονολόγος Θεόδωρος Βασιλακόπουλος, Καθηγητής Πνευμονολογίας και Εντατικής Θεραπείας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, ΓΝΑ «Ευαγγελισμός».

«Υπάρχει σαφής μείωση στις καταγραφές σοβαρών περιστατικών κορονοϊού. Την προηγούμενη εβδομάδα, για παράδειγμα, είχαμε 300 εισαγωγές όταν στο peak του φετινού χειμώνα είχαμε φτάσει στις 1.500 εισαγωγές. Δυστυχώς, συνεχίζουμε να έχουμε θανάτους. Είχαμε πάλι 18 θανάτους, την προηγούμενη εβδομάδα. Δεν είναι λίγοι, αντίθετα, είναι, κατά τη γνώμη μου, σημαντικός αριθμός, ενώ ανάμεσα στα άτομα που έχασαν τη ζωή τους ήταν και ένας νέος άνθρωπος 49 ετών.

Είναι σοβαρό ζήτημα ότι έχουμε χάσει πάνω από 1.000 ανθρώπους (γύρω στους 1.200) από την αρχή του τελευταίου κύματος, από τότε που το καινούριο εμβόλιο έναντι του κορονοϊού έγινε διαθέσιμο, ενώ η εμβολιαστική κάλυψη που έχουμε δεν είναι αυτή που θα έπρεπε. Δηλαδή, ενώ τα άτομα που ανήκουν στις ευπαθείς ομάδες, που είναι περίπου 2 εκατομμύρια άνθρωποι (ηλικιωμένοι, πάνω από 60 ετών και άτομα με υποκείμενα νοσήματα) έχουν διενεργηθεί λιγότερες από 300.000 δόσεις του εμβολίου κατά της Covid. Επειδή πρέπει να μάθουμε να ζούμε με τον κορονοϊό, αυτό το οποίο χρειάζεται να κάνουμε είναι να εμπιστευόμαστε στην επιστήμη. Όταν ξεκινάει η εμβολιαστική περίοδος, να κάνουμε το ετήσιο πλέον εμβόλιο κατά του κορονοϊού (δεν είναι το αρχικό εμβόλιο και είναι λάθος να μετράμε 4^η – 5^η  – 6^η  δόση). Όπως εμβολιαζόμαστε έναντι της γρίπης, δεν μετράμε πόσες δόσεις κάναμε. Σημειώνουμε ότι κάναμε το ετήσιο εμβόλιο κατά της γρίπης, έτσι γίνεται πλέον και με το εμβόλιο κατά του κορονοϊού.

Το βασικότερο που πρέπει να κατανοήσουν οι πολίτες είναι ότι τα εμβόλια που υπάρχουν πλέον είναι ασφαλή. Δεν έχουμε τα παλαιά εμβόλια (που είχαν έστω και αυτές τις σπάνιες επιπλοκές αλλά και πάλι τότε άξιζε το κόπο να γίνουν). Τώρα, έχουμε καινούργια, αλλά δοκιμασμένα και ασφαλή mRNA εμβόλια, τα οποία δεν έχουν επιπλοκές (και οι όποιες σπανιότατες επιπλοκές είναι παροδικές και πλήρως αναστρέψιμες). Άρα, πρέπει να πάψουμε να φοβόμαστε τον εμβολιασμό. Δεν “δηλητηριάζει” τον οργανισμό μας να κάνουμε κάθε χρόνο το εμβόλιο κατά του κορονοϊού, αντίθετα είναι το βασικό μέτρο προστασίας μας».

Καλύτερη η συνολική εικόνα της γρίπης φέτος, αλλά ακόμα βρίσκεται υψηλά η θετικότητα

«Η γρίπη πήγε σχετικά πολύ καλύτερα συνολικά φέτος. Διενεργήθηκαν περίπου 3 εκατομμύρια δόσεις εμβολίων γρίπης, το οποίο είναι πάρα πολύ σημαντικό. Δυστυχώς, ακόμα σημειώνονται θάνατοι εξαιτίας της γρίπης δηλαδή δεν έχει μειωθεί η γρίπη, όσο έχει, αντίστοιχα, μειωθεί ο κορονοϊός. Η θετικότητα βρίσκεται πάνω από το 10%. Είχαμε πάλι 8 νέους θανάτους την προηγούμενη εβδομάδα.Όμως, για να καταλάβουμε τα μεγέθη, από την αρχή του Οκτωβρίου μέχρι τώρα, έχουμε θρηνήσει 58 νεκρούς από τη γρίπη, όταν μόνο αυτή την εβδομάδα -που είναι η χαμηλότερη για τον κορονοϊό- χάσαμε από γρίπη 8 συνανθρώπους μας.

Πρέπει να επισημάνουμε ότι οι ηλικιωμένοι, πλέον, καλό είναι να μην κάνουν το απλό εμβόλιο έναντι της γρίπης, αλλά να επιλέγουν να κάνουν ένα από τα δύο ενισχυμένα. Επειδή, όταν γερνάει τον ανοσοποιητικό μας σύστημα με την πάροδο της ηλικίας, δεν παράγει τόσο καλή ανοσολογική αντίδραση, όποτε είναι καλό να κάνουμε το ενισχυμένο εμβόλιο».

Η πορεία του RSV και τα αναμενόμενα εμβόλια

«Είμαστε σε φάση που καταγράφει μείωση και ο RSV. Το σημαντικό θετικό νέο για τον RSV είναι ότι, από τον Σεπτέμβριο, θα έχουμε διαθέσιμα εμβόλια, υψηλής αποτελεσματικότητας (πολύ μεγαλύτερης -για παράδειγμα- από το εμβόλιο της γρίπης), κατά του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV), το οποίο θα αποτελέσει ένα τεράστιο εργαλείο στα χέρια μας, για να αντιμετωπίσουμε έναν ιό ο οποίος είναι πολύ πιο “βαρύς” από τον ιό της γρίπης».

Σημειώνουν αύξηση ή εντονότερα συμπτώματα τα αναπνευστικά νοσήματα;

«Τα αναπνευστικά νοσήματα -κυρίως σχετικά με τις παροξύνσεις μετά από ιώσεις- παρουσίασαν τα τελευταία χρόνια σχετική αύξηση, εξαιτίας του ότι ο κορονοϊός ήταν μία πολύ ισχυρή ιογενής λοίμωξη του αναπνευστικού και, πάρα πολλές φορές, οδήγησε σε κρίση άσθματος ή αποκάλυψε ένα άσθμα το οποίο βρισκόταν σε λανθάνουσα κατάσταση. Πολλές φορές, αυτό που ο κόσμος λέει “έχω συμπτώματα long covid από το αναπνευστικό” μπορεί να είναι απλό άσθμα, που είχε και πριν τον κορονοϊό, αλλά δεν το γνώριζε. Πρέπει, σε τέτοιες περιπτώσεις, οι πολίτες να επισκεφτούν έναν ειδικό, έναν πνευμονολόγο, για να γίνει με ασφάλεια η διάγνωση αν όντως είναι long covid ή είναι ένα άσθμα που απλώς “ξύπνησε” από τον κορονοϊό.

Ένα σημαντικό ζήτημα που δεν μπορούμε να το δούμε άμεσα τη βελτίωσή του αλλά θα μπορούμε να τη δούμε μακροπρόθεσμα, είναι ότι η χώρα μας, δυστυχώς, εξακολουθεί να έχει πολύ υψηλά ποσοστά καπνιστών και αυτό έχει αρνητικές συνέπειες για τα νοσήματα του αναπνευστικού, σαφώς και για τον καρκίνο του πνεύμονα αλλά και για τη χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια. Αντίθετα, στις χώρες όπου υπάρχει σημαντική μείωση των καπνιστών, όπως για παράδειγμα, στις χώρες της Β. Αμερικής (έχουν περίπου 15% καπνιστές ενώ εμείς 35%), βλέπουν ήδη τα ευεργετικά αποτελέσματα από τη σταδιακή μείωση της καπνιστικής συνήθειας στο ποσοστό των ανθρώπων που νοσούν»._ 

«Το ιατρείο μας συμμετέχει στη διεθνή πολυκεντρική μελέτη που γίνεται υπό την ομπρέλα του Ελληνικού Ινστιτούτου Μελέτης της Σήψης με κύριο ερευνητή τον Ευάγγελο Γιαμαρέλλο Μπουρμπούλη. Πρόκειται για μελέτη που είναι κατατεθειμένη στην ΕΕ και στον ΕΟΦ και έχει αδειοδοτηθεί».

Όπως εξηγεί η καθηγήτρια οι ασθενείς που μετέχουν στη μελέτη ελέγχονται για ευρήματα στον πνεύμονα και για παρουσία φλεγμονής. «Όταν τηρούν αυτά τα κριτήρια μπαίνουν στη μελέτη, η οποία έχει ξεκινήσει από την ομάδα μας εδώ και περίπου δύο μήνες και αναμένεται να διαρκέσει περισσότερο από ένα έτος. Έχουν ενταχθεί πάνω από 20 ασθενείς και προοδευτικά θα ενταχθούν και άλλοι από άλλα κέντρα της Ελλάδας και του εξωτερικού».

Nature Medicine:Διχάζει η μελέτη σοκ για τη long covid – Ποια είναι τα συμπτώματα δυο χρόνια μετά τη νόσηση – Τι λένε οι έλληνες επιστήμονες στο libre

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει καμία εγκεκριμένη θεραπεία για το long covid, καθώς όλες οι θεραπείες είναι υποστηρικτικές, τονίζει η κ. Πουλάκου, εκφράζοντας παράλληλα την πεποίθηση και την ελπίδα ότι η μεγάλη αυτή διεθνής μελέτη θα έχει επιτυχή αποτελέσματα.

Το 55% του πληθυσμού που νόσησε ελαφρά έχει σύνδρομο long covid – Πάνω από 200 τα καταγεγραμμένα συμπτώματα

Το Post Covid Ιατρείο του Σωτηρία, θεωρείται κέντρο αναφοράς, καθώς ήταν το πρώτο που άνοιξε στην πανδημία και λειτουργεί από το Μάιο του 2020, με συνεχή ροή ασθενών έκτοτε. Η πλειονότητα αυτών, όπως λέει η κ Πουλάκου δεν είναι άνθρωποι που έχουν περάσει από νοσηλεία, όπως θα περίμενε κανείς, αλλά υποφέρουν από μακροχρόνια συμπτώματα, ενώ νόσησαν ελαφρά στο σπίτι τους. «Έχουμε ξεπεράσει τους 3000 ασθενείς από την αρχή της πανδημίας και σταθερά παρακολουθούμε γύρω στους 200 σε κυλιόμενη βάση, γιατί κάποιοι από αυτούς έχουν θεραπευθεί ή κάποιοι έρχονται για έναν τυπικό επανέλεγχο». Τα post covid ιατρεία εκτιμά η καθηγήτρια ότι θα παραμείνουν, καθώς για κάποιους ασθενείς περνάνε μήνες ή χρόνια για να απαλλαγούν από τη συμπτωματολογία. Ποια είναι όμως τα συμπτώματα του τελευταίας παραλλαγής Όμικρον; Και τι διαφορές υπάρχουν σε σχέση με τις προηγούμενες παραλλαγές; «Φαίνεται ότι κάνει λίγο λιγότερο long covid, από τις προηγούμενες, όμως δεν είναι αμελητέα τα ποσοστά. Σύμφωνα με μελέτες που έχουν δημοσιευτεί πρόσφατα από την Κίνα 6 με 12 μήνες μετά τη νόσηση 55% των ανθρώπων που νόσησαν ελαφρά και δεν χρειάστηκαν νοσηλεία, έχουν συμπτώματα long covid. Τα συμπτώματα είναι κυρίως κόπωση, διαταραχές μνήμης και διάθεσης, διαταραχές στη σκέψη, πόνος στο στήθος και βήχας. Στις προηγούμενες παραλλαγές ήταν πιο συχνά τα αναπνευστικά συμπτώματα. Βεβαίως τα συμπτώματα είναι πάρα πολλά που συνιστούν αυτό που σήμερα λέμε long covid και ξεπερνούν πλέον τα 200».

Long ή post Covid: Η πνευμονολόγος Μ. Τσικρικά μιλά στο libre για το δυσκολοδιάγνωστο σύνδρομο

Ο εμβολιασμός και τα αντιικά προφυλάσσουν από long covid

Ο εμβολιασμός στα παιδιά δεν μειώνει απλά τον κίνδυνο σοβαρής οξείας νόσου, αλλά αποτελεί ασπίδα προστασίας για long covid, έδειξε αμερικανική μελέτη, στην οποία συμμετείχαν ερευνητές από 17 συστήματα υγείας στις ΗΠΑ, και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Pediatrics. Δηλαδή αν κάποιος είναι εμβολιασμένος κινδυνεύει λιγότερο από long covid; ερωτάται η κ. Πουλάκου. «Οι περισσότερες μελέτες έχουν δείξει ότι ο εμβολιασμός στον οποίο επιμένουμε, αφενός μεν αποτρέπει τα πολύ κακά αποτελέσματα, δηλαδή σοβαρή νόσηση, είσοδο στο νοσοκομείο ή στη ΜΕΘ, αφετέρου μειώνει και το long covid. Έχουν υπάρξει και μελέτες που δείχνουν ότι κάποιος που νοσεί, αλλά μένει στο σπίτι, έχει την ίδια πιθανότητα να πάθει long covid με κάποιον άλλον που νοσηλεύτηκε». Όπως και στην αρχή της πανδημίας έτσι και τώρα η βαρύτητα της νόσησης δεν παίζει ρόλο αν κάποιος θα εμφανίσει μακροχρόνια συμπτώματα. Επίσης, μία άλλη σημαντική παράμετρος στην αποτροπή του long covid, είναι η έγκαιρη λήψη αντιικών σύμφωνα με πρόσφατα δεδομένα, όπως αναφέρει η διακεκριμένη λοιμωξιολόγος.

Τα μακροχρόνια συμπτώματα της γρίπης δεν είναι καινούργιο φαινόμενο

Όσον αφορά τα μακροχρόνια συμπτώματα γρίπης που τελευταία αναφέρονται ως long flu, η κ Πουλάκου σχολιάζει: «Με την πανδημική γρίπη του 1920 είχε παρουσιαστεί ένα σύμπτωμα, το οποίο ήταν μακροχρόνιο και λεγόταν ληθαργική εγκεφαλοπάθεια. Αυτό ανήκει πια στην ιστορία. Παρόλα αυτά με τη γρίπη έχουμε μία χρονιότητα συμπτωμάτων. Δεν έχουν να κάνουν όμως, τόσο πολύ με την ψυχική σφαίρα, τις γνωσιακές λειτουργίες, τον ύπνο κλπ όπως με την covid19, αλλά με το αναπνευστικό σύστημα. Μεγάλη μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο «Lancet Infectious Diseases» τελευταία και περιλαμβάνει και δεδομένα προ πανδημίας για τη γρίπη, άλλαξε λίγο το σκηνικό εδώ και 1-2 μήνες, με αποτέλεσμα να έχει αρχίσει να κυκλοφορεί ο όρος long flu.

Ο εμβολιασμός κατά της Covid-19 μειώνει τον κίνδυνο σοβαρής νόσησης κατά 90%. Μην το αμελείτε, ειδικά αν είστε άνω των 60 ετών ή ανήκετε σε ευπαθή ομάδα.

Κλείστε το ραντεβού σας στο https://t.co/PHzrycCUsZ για τον νέο, ετήσιο εμβολιασμό! pic.twitter.com/1wrY2wWZc1

— Prime Minister GR (@PrimeministerGR) January 19, 2024

Σύμφωνα με τη μελέτη φαίνεται ότι και η γρίπη, ταλαιπωρεί πάρα πολύ αυτούς που νοσούν και νοσηλεύονται στο νοσοκομείο, με αύξηση της θνητότητας, επανεισαγωγές, και κατακρήμνιση της ποιότητας ζωής. Από τη γρίπη κινδυνεύουν άνθρωποι που έχουν ήδη πνευμονολογικά προβλήματα και αυτό μπορεί να τους κοστίσει μία μακροχρόνια κατάσταση, (με συμπτώματα όπως βήχα, δύσπνοια και επιδείνωση του προϋπάρχοντάς νοσήματος των πνευμόνων), που αν θέλουμε τη λέμε και long flu».

Και ποιο είναι το χρονικό διάστημα που προσδιορίζει τη μακροχρόνια εμφάνιση της γρίπης, ερωτάται η κ. Πουλάκου: «Μετά τους 3 μήνες πάντα. Δεν είναι όμως η γρίπη αυτή καθαυτή, αλλά οι επιπλοκές της και η απορρύθμιση του υποκείμενου νοσήματος». Το φαινόμενο όπως διευκρινίζει δεν είναι καινούργιο. «Παρατηρείται εδώ και χρόνια, απλά δημοσιεύθηκε τους τελευταίους μήνες και πλέον έχουμε αποκτήσει την ευαισθησία και το αναγνωρίσαμε τώρα χρησιμοποιώντας σαν οδηγό, όσα μάθαμε από την πανδημία του κορονοϊού».

Η ανάλυση, που δημοσιεύτηκε περιοδικό Nature Medicine, θεωρείται  ότι είναι η πρώτη που τεκμηριώνει τον βαθμό στον οποίο μια σειρά από συνέπειες που μπορεί να αναπτύξουν οι ασθενείς – ως μέρος του συνδρόμου που είναι γνωστό ως long covid – παρατείνεται πέρα από τους πρώτους μήνες ή χρόνο αφότου νόσησαν.

• Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι ασθενείς που υπέστησαν κρίσεις κορωνοϊού αρκετά σοβαρές ώστε να τους μεταφέρουν στο νοσοκομείο είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε επίμονα προβλήματα υγείας ακόμη και με θάνατο δύο χρόνια μετά την πρώτη μόλυνση.

Το αξιοσημείωτο της έρευνας που προκαλεί ανησυχία  είναι ότι ακόμη και  τα άτομα με ήπια ή μέτρια συμπτώματα υποφέρουν από συνέπειες. Η  συγκεκριμένη μελέτη υπογραμμίζει τις δυσκολίες  που συνεχίζει να αντιμετωπίζουν εκατομμύρια άνθρωποι στις Ηνωμένες Πολιτείες και το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης.

«Πολλοί άνθρωποι σκέφτονται, «επαθα Covid, το ξεπέρασα και είμαι καλά». Αλλά αυτό δεν είναι το παν», δήλωσε ένας από τους συντάκτες  της μελέτης.

Το long  covid παραμένει ένα θολό σύνδρομο. Οι ερευνητές που συμμετέχουν σε έναν αυξανόμενο όγκο ερευνών το ορίζουν με διαφορετικά συμπτώματα και διαφορετικά χρονικά πλαίσια, και ορισμένοι κλινικοί γιατροί εξακολουθούν να μην θεωρούν πάντα τα παράπονα των ασθενών ως σοβαρό φαινόμενο.

Πού βασίζεται η νέα μελέτη

• Aξίζει να σημειωθεί ότι μόνο δύο άλλες γνωστές μελέτες έχουν χρησιμοποιήσει τον χρονικό ορίζοντα δύο ετών για το σύνδρομο long covid, αλλά επικεντρώθηκαν σε μια στενή ομάδα συμπτωμάτων, όπως οι επιπτώσεις στο νευρικό σύστημα.

Η νέα μελέτη βασίζεται σε ηλεκτρονικά ιατρικά αρχεία στρατιωτικών βετεράνων που διαγνώστηκαν με Covid στην πανδημία, από τον Μάρτιο του 2020 έως το τέλος του ίδιου έτους.

Συγκρίθηκαν με μια ομάδα σχεδόν 6 εκατομμυρίων βετεράνων που δεν ήταν γνωστό ότι είχαν μολυνθεί από τον κορωνοϊό εκείνη την περίοδο. Και οι δύο ομάδες παρακολουθούνταν κάθε έξι μήνες μέχρι το όριο των δύο ετών, εξετάζοντας εάν όσοι είχαν μολυνθεί είχαν υψηλότερα ποσοστά περίπου 80 παθήσεων που είναι τυπικές για μακροχρόνιο Covid. Η μελέτη εξέτασε επίσης νοσηλεία και θανάτους.

Τα καλά νέα της μελέτης είναι ότι μερικοί άνθρωποι με ηπιότερα συμπτώματα covid έχουν λιγότερες παρενέργειες με την πάροδο του χρόνου.

H μελέτη του Nature Medicine σημείωσε επίσης  ότι οι επιζώντες του Covid 19  που εξετάστηκαν στην δεν είναι απολύτως αντιπροσωπευτικοί για το ποιος είναι πιο πιθανό να αναπτύξει μακροχρόνια covid. Επειδή οι ασθενείς στη μελέτη είναι βετεράνοι.

Η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου παθολόγος και καθηγήτρια επιδημιολογίας και προληπτικής ιατρικής στο ΕΚΠΑ σχολίασε στο libre τα αποτελέσματα της μελέτης που βάζουν νέα δεδομένα στην ανάρρωση από την Covid 19.

Η καθηγήτρια επιδημιολογίας αναφέρει ότι ”η ανάλυση που δημοσιεύτηκε στο διεθνές έγκριτο περιοδικό δείχνει ότι ακόμη  και σε ελαφρές περιπτώσεις νόσησης  από Covid 19, τα μακροχρόνια συμπτώματα μπορεί να επιμείνουν ακόμη και δυο χρόνια”.

Όπως επισημαίνει ‘‘σε αυτά περιλαμβάνονται προβλήματα στο αναπνευστικό, κόπωση, επιδείνωση σακχαρώδη διαβήτη κ.α. Τα άτομα που νόσησαν πιο βαριά ή νοσηλεύτηκαν από την νόσο  είχαν μεγαλύτερο κίνδυνου θανάτου τα επόμενα δυο χρόνια.

Ενώ προθέτει ότι, ”στις στατιστικές αναλύσεις που έγιναν ανά όργανο που έχει προσβληθεί, μεγαλύτερη πιθανότητα είχε η εμφάνιση προβλημάτων πήξης, αιματολογικών και πνευμονικών διαταραχών, κόπωσης γαστρενετρικών συμπτωμάτων  και σακχαρώδη διαβήτη στα άτομα που είχαν δηλώσει πριν δυο χρόνια ότι είχαν νοσήσει από Covid συγκριτικά με όσους δεν είχαν νοσήσει.”

Την ίδια ώρα καθησυχαστικός εμφανίζεται στο libre ο καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας στο ΕΚΠΑ  Γκίκας Μαγιορκίνης. Υπογραμίζει ότι η ομάδα που παρακολουθήθηκε στα πλαίσια της έρευνας είναι Βετεράνοι με μέση ηλικία 60 ετών, γεγονός που δείχνει ότι τα αποτελέσματα  της έρευνας δεν αφορούν τον γενικό πληθυσμό.

Ενώ καταλήγει ότι ”Μετά από δυο χρόνια δεν έχω αντιμετωπίσει περιστατικά long covid. Υπάρχουν ωστόσο άνθρωποι που παραπονούνται για πρόβληματα όσφρησης.”

Σε ποιους εμφανίζεται συχνότερα το «long Covid» ή «post-Covid»

Σύμφωνα με το CDC, τονίζει η ίδια, το σύνδρομο αυτό εμφανίζεται συχνότερα σε 3 κατηγορίες ανθρώπων. «Σε άτομα που έχουν νοσηλευτεί ή διασωληνωθεί, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και σε άτομα με μέτρια συμπτωματολογία ή και χωρίς συμπτωματολογία, με μόνο θετική διάγνωση Covid». Επιπρόσθετα, όπως λέει άτομα που δεν είναι εμβολιασμένα για τον κορονοϊό έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο ανάπτυξης συγκριτικά με τα εμβολισμένα που νόσησαν ξανά. «Η τελευταία κατηγορία που έχει μεγαλύτερη πιθανότητα για μετά – Covid σύνδρομο είναι άτομα με άλλες νοσηρότητες πριν από τη νόσηση», εξηγεί η κ. Ψαλτοπούλου.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), ο όρος «long Covid» περιλαμβάνει τα ζητήματα υγείας που παρουσιάζονται σε ασθενείς 3 μήνες μετά από πιθανή ή επιβεβαιωμένη SARS-CoV-2 λοίμωξη, με συμπτώματα και σημεία που παραμένουν τουλάχιστον 2 μήνες μετά, και για τα οποία δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική διάγνωση, τονίζει.

«Τα συμπτώματα μπορεί να είναι νέα, μετά την ανάρρωση από τη λοίμωξη ή εμμένοντα από την αρχική λοίμωξη», αναφέρει η κ. Ψαλτοπούλου.

 Ένας στου 8 ενήλικες ασθενείς με κορονοϊό εμφανίζει συμπτώματα μακράς Covid

Σύμφωνα με τα όσα λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, την προηγούμενη εβδομάδα το διεθνές έγκριτο περιοδικό The Lancet αφιέρωσε το κεντρικό του άρθρο (editorial) στο σύνδρομο αυτό. «Στους ενήλικες, και σύμφωνα με νέα μελέτη από την Ολλανδία, περίπου ο ένας στους οκτώ ενήλικες ασθενείς με Covid-19 εμφανίζει στη συνέχεια μακρόχρονα συμπτώματα της νόσου που προκαλεί ο κορονοϊός. Το σημαντικό στοιχείο στην ολλανδική έρευνα είναι ότι οι νοσούντες με λοίμωξη Covid συγκρίθηκαν με άτομα που δεν είχαν μολυνθεί (ομάδα ελέγχου)», επισημαίνει εξηγώντας πως τα κυριότερα συμπτώματα της μακράς Covid-19 είναι, σύμφωνα με τη μελέτη, από το αναπνευστικό και το καρδιαγγειακό, το μυοσκελετικό και νευρικό σύστημα, καθώς και γενικά συμπτώματα.

 «Πιο ειδικά, ανάμεσα στα συχνότερα συμπτώματα που καταγράφονται είναι: ο πόνος στο στήθος αλλά και πόνος στο στήθος κατά την αναπνοή, η δυσκολία αναπνοής, οι μυϊκοί πόνοι, η απώλεια όσφρησης ή/και γεύσης και η γενική κόπωση και αδυναμία», αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η καθηγήτρια Παθολογίας του ΕΚΠΑ, υπενθυμίζοντας πως ο ΕΟΔΥ και η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία έχουν καταγράψει αναλυτικά τη διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση του μετα- Covid συνδρόμου, όπου και παρουσιάζεται πλειάδα επιπλοκών: αναπνευστικές, καρδιαγγειακές, νεφρικές, δερματολογικές, ρευματολογικές, ενδοκρινικές, νευροψυχιατρικές, αγγειακές, ουρολογικές, γαστρεντερικές και άλλες, όπως παρατεταμένη δεκατική πυρετική κίνηση, απώλεια βάρους και αλλεργίες, χρόνια άλγη και επιδείνωση συνοσηροτήτων.

 Τα τελευταία στοιχεία για την εμφάνιση post-covid στα παιδιά έως 17 ετών

 Όσον αφορά το σύνδρομο της post Covid-19 στα παιδιά, τονίζει πως σε πρόσφατη δημοσίευση των CDC (Centre for Disease Control and Prevention, USA) που αφορούσε το μετά-COVID σε παιδιά και εφήβους (ηλικίας από 0 έως 17 έτη) ελέγχθηκαν τα δεδομένα σε 780.000 παιδιά και εφήβους με θετικό μοριακό τεστ έναντι του SARS-CoV-2.

«Παρατηρήθηκε ότι οι ασθενείς με νόσο  Covid-19, έναντι των ασθενών που δεν είχαν ιστορικό νόσησης, παρουσίασαν τις παρακάτω post-Covid καταστάσεις: πνευμονική εμβολή, μυοκαρδίτιδα και μυοκαρδιοπάθεια, φλεβική θρομβοεμβολική εκδήλωση, οξεία και απροσδιόριστη νεφρική ανεπάρκεια, σακχαρώδης διαβήτης τύπου Ι, διαταραχές πήξης και πηκτικότητας – αιμορραγικά επεισόδια, σακχαρώδης διαβήτης τύπου ΙΙ και καρδιακές αρρυθμίες. Οι μικροί ασθενείς με Covid-19 ήταν πιθανότερο να εμφανίσουν εκδηλώσεις του συνδρόμου post-covid επίσης, όπως διαταραχές στην γεύση και την όσφρηση, διαταραχές της κυκλοφορίας του αίματος, αδυναμία- καταβολή και μυοσκελετικά άλγη. Βέβαια, πρέπει να σημειωθεί ότι όλες αυτές οι νοσολογικές οντότητες στα παιδιά είναι πάρα πάρα πολύ σπάνιες, είτε έχουν διαγνωστεί με Covid είτε όχι. Για παράδειγμα, υπάρχει μία μικρή αύξηση του σχετικού κινδύνου (πχ διπλάσιος σχετικός κίνδυνος για μυοκαρδίτιδα) όταν ένα παιδί νοσεί από Covid συγκριτικά με το να μην κολλήσει», εξηγεί.

Τι θα πρέπει να προσέξουν ενήλικες και παιδιά μετά την ανάρρωση τους από Covid

«Σε περίπτωση συμπτωματολογίας που εμμένει μετά τη νόσηση καλό είναι ο ασθενής να έρθει σε επικοινωνία με τον θεράποντα γιατρό του, το κέντρο υγείας της περιοχής ή τα εξωτερικά ιατρεία των νοσοκομείων και τις μονάδες διαχείρισης ασθενών με μετά – Covid σύνδρομο, ώστε να αξιολογηθούν τα σημεία και τα συμπτώματα, να γίνει ο βασικός εργαστηριακός και απεικονιστικός έλεγχος, να δοθούν προς συμπλήρωση τα αντίστοιχα ερωτηματολόγια, να γίνει κλινική εξέταση και ολιστική αντιμετώπιση» καταλήγει η κ. Ψαλτοπούλου.

Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ και την Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία, ο εργαστηριακός έλεγχος θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με την κρίση του θεράποντα γιατρού, και δεν χρειάζεται όλοι οι ασθενείς που νόσησαν από Covid-19 να υποβάλλονται σε εργαστηριακό έλεγχο, επισημαίνει και προσθέτει: «Τα προγράμματα αποκατάστασης δύνανται να περιλαμβάνουν διαφορετικές ειδικότητες ιατρών (πνευμονολόγους, καρδιολόγους, νευρολόγους κλπ), αλλά και εργοφυσιολόγο, φυσικοθεραπευτή, διαιτολόγο ή ψυχολόγο, ανάλογα με το εύρος και τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων προς αποκατάσταση».

Δεν υπάρχει τεστ για την long Covid, ούτε κάποιο συγκεκριμένο φάρμακο ή ασκήσεις για ανακούφιση από τα συμπτώματά της. Επίσης, δεν υπάρχει συναίνεση σχετικά με το ποια είναι τα συμπτώματα, κάτι που κάνει ορισμένους γιατρούς να αμφιβάλλουν ακόμη και ότι υπάρχει.

Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, η κυβέρνηση Μπάιντεν δημοσίευσε δύο εκθέσεις για να ξεκινήσει μια προσπάθεια για την πρόληψη, τον εντοπισμό και τη θεραπεία της long Covid. Δύο νέες μελέτες προσπαθούν επίσης να συγκεντρώσουν μερικά από τα κομμάτια του παζλ που αποτελεί το σύνδρομο.

Τα παιδιά κινδυνεύουν περισσότερο από σοβαρά προβλήματα εξαιτίας της long Covid

Μέχρι και την περασμένη εβδομάδα, περισσότερα από 14 εκατομμύρια παιδιά στις ΗΠΑ έχουν βρεθεί θετικά στην Covid-19, σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής. Αλλά δεν είναι ξεκάθαρο πόσα από αυτά βίωσαν και long Covid.

Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο υπολόγισε ότι τα παιδιά νοσούν λιγότερο από long Covid συγκριτικά με τους ενήλικες: 5% έως 10% των παιδιών που νόσησαν από Covid-19. Άλλοι ερευνητές πιστεύουν ότι ο αριθμός είναι πολύ μεγαλύτερος: περίπου το 26% των παιδιών που νόσησαν από Covid.

Τα παιδιά συνήθως έχουν παρόμοια συμπτώματα με τους ενήλικες -όπως προβλήματα στην αναπνοή, αλλαγές στη γεύση και την όσφρηση, ομίχλη του εγκεφάλου, άγχος, κατάθλιψη, κόπωση και διαταραχές ύπνου- αλλά μπορεί επίσης να παρουσιάσουν σοβαρά προβλήματα που αφορούν τα όργανά τους.

Μια νέα έκθεση από τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ αναφέρει ότι τα παιδιά με long Covid έχουν πολύ περισσότερες πιθανότητες να παρουσιάσουν σοβαρά προβλήματα στους πνεύμονες, την καρδιά, τους νεφρούς και το πάγκρεας από τα παιδιά που δεν προσβλήθηκαν από τον ιό.

Στη μελέτης τους, οι ερευνητές του CDC ορίζουν ότι η long Covid περιλαμβάνει συμπτώματα για περισσότερες από τέσσερις εβδομάδες μετά τη διάγνωση της Covid-19. Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν μια μεγάλη βάση ιατρικών δεδομένων για να εντοπίσουν 15 περιστατικά long Covid μεταξύ 781.419 παιδιών και εφήβων που είχαν διαγνωσθεί με Covid-19.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη, διαπίστωσε ότι τα παιδιά με μακρά Covid είχαν υψηλότερα ποσοστά οξείας πνευμονικής εμβολής ή απόφραξης στον πνεύμονα που μπορεί να προκαλέσει ξαφνική δύσπνοια, άγχος, πόνο στο στήθος, αύξηση των παλμών και ζάλη.

Είχαν επίσης υψηλότερο ποσοστό δυνητικά σοβαρών καρδιακών παθήσεων όπως μυοκαρδίτιδα, φλεγμονή του καρδιακού μυός που μπορεί να προκαλέσει γρήγορο ή ακανόνιστο καρδιακό παλμό, πόνο στο στήθος, δύσπνοια, κόπωση και πόνους στο σώμα. Είχαν υψηλότερο ποσοστό μυοκαρδιοπάθειας, μια κατάσταση που δυσκολεύει την καρδιά να παραδώσει αίμα στο σώμα και, σε ακραίες περιπτώσεις, μπορεί να οδηγήσει σε καρδιακή ανεπάρκεια.

Τα παιδιά με long Covid είχαν επίσης υψηλότερες πιθανότητες νεφρικής ανεπάρκειας και ήταν πιο πιθανό να αναπτύξουν διαβήτη τύπου 1. Όλες αυτές οι καταστάσεις είναι σπάνιες ή ασυνήθιστες σε αυτήν την ηλικιακή ομάδα, λέει το CDC.

Στην αρχή της πανδημίας, οι άνθρωποι πίστευαν ότι η Covid-19 δεν είναι τόσο σοβαρή για τα παιδιά. Σε αντίθεση με άλλους ιούς του αναπνευστικού, τα παιδιά συχνά έχουν λιγότερο σοβαρά συμπτώματα από τους ενήλικες, όπως δείχνουν ορισμένες μελέτες, αλλά αυτό δεν συμβαίνει πάντα.

Οι ερευνητές του CDC λένε ότι ελπίζουν ότι η μελέτη τους θα ενθαρρύνει τον εμβολιασμό των παιδιών και την πιο προσεκτική παρακολούθηση των σοβαρών συμπτωμάτων σε παιδιά που μολύνονται από την Covid-19. «Οι στρατηγικές πρόληψης της Covid-19, συμπεριλαμβανομένου του εμβολιασμού για όλα τα επιλέξιμα παιδιά και εφήβους, είναι κρίσιμες για την πρόληψη της μόλυνσης από τον SARS-CoV-2 και της επακόλουθης ασθένειας, συμπεριλαμβανομένων των συμπτωμάτων και των καταστάσεων της long Covid», ανέφερε η μελέτη.

Το 12,7% των λοιμώξεων μπορεί να οδηγήσει σε long Covid

Μια άλλη νέα μελέτη για την long Covid διαπιστώνει ότι 1 στους 8 ενήλικες με Covid-19 μπορεί να έχει συμπτώματα μήνες μετά την αρχική μόλυνση. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη στο περιοδικό The Lancet, διαπίστωσε ότι το 12,7% των ατόμων με Covid-19 είχαν νέα ή σοβαρά αυξημένα συμπτώματα τουλάχιστον τρεις μήνες μετά την αρχική τους διάγνωση, ποσοστό μικρότερο από ό,τι έχει υποδείξει κάποια άλλη έρευνα.

Οι ερευνητές εξέτασαν 4.231 άτομα που είχαν Covid-19 και 8.462 που δεν είχαν, ελέγχοντας τους συμμετέχοντες 24 φορές μεταξύ Μαρτίου 2020 και Αυγούστου 2021 και συγκρίνοτνας τις δύο ομάδες. Ανάμεσα στα 23 περίπου συμπτώματα που εντόπισαν οι ερευνητές, η κούραση και η δύσπνοια ήταν τα πιο συχνά. Πολλοί άνθρωποι ανέφεραν επίσης πόνο στο στήθος.

Οι ερευνητές λένε ότι οι επιστήμονες πρέπει να κάνουν περισσότερα για να προσδιορίσουν τι είναι η long Covid και πόσοι άνθρωποι νοσούν από το εν λόγω σύνδρομο, καθώς και πώς να το αντιμετωπίσουν ή ακόμα και να το αποτρέψουν.

Πηγή: iefimerida.gr, Ethnos.gr, EΡΤ

Πρόκειται για μετα-ανάλυση που συμπεριέλαβε δεδομένα από 3.699 ασθενείς που νόσησαν από COVID-19 σε 18 μελέτες. Κατέδειξε ότι 74,1% (95% διάστημα εμπιστοσύνης [CI] 64,0% έως 81,3%), 85,8% (77,6% έως 90,9%), 90,0% (83,3% έως 94,0%) και 95,7 % (89,5% έως 98,3%) των ασθενών ανέκτησαν την όσφρησή τους στις 30, 60, 90 και 180 ημέρες, αντίστοιχα, με διάμεσο χρόνο ανάρρωσης 14,9 ημέρες (95% CI 12,7 έως 20,3 ημέρες).

Τα αντίστοιχα ποσοστά των ασθενών που ανέκτησαν την αίσθηση της γεύσης ήταν 78,8% (70,5% έως 84,7%), 87,7% (82,0% έως 91,6%), 90,3% (83,5% έως 94,3%) και 98,0% (92,2% έως 95,5%), με διάμεσο χρόνο αποκατάστασης 12,4 ημέρες (95% CI 10,3 έως 16,4 ημέρες).

Μεταξύ τεσσάρων από τις συμπεριλαμβανόμενες μελέτες που προσδιόρισαν τον βαθμό ανάκτησης της οσμής, μεταξύ 12,8% και 30,4% των ασθενών πέτυχαν μερική ανάρρωση και 44,0% έως 70,0% πέτυχαν πλήρη ανάρρωση κατά την παρακολούθηση.

Mεταξύ τριών από τις συμπεριλαμβανόμενες μελέτες που προσδιόρισαν τον βαθμό ανάκτησης γεύσης, μεταξύ 8,3% και 30,0% πέτυχε μερική ανάκτηση και 50,0% έως 88,9% πέτυχε πλήρη ανάκτηση. Η επίμονη αυτοαναφερόμενη δυσλειτουργία της όσφρησης και της γεύσης παρουσιάστηκε σε 5,6% (95% CI 2,7% έως 11,0%) και 4,4% (1,2% έως 14,6%) των ασθενών, αντίστοιχα. Οι αναλύσεις ευαισθησίας μάλιστα υποδηλώνουν ότι τα ποσοστά αυτά θα μπορούσαν να είναι υποτιμημένα.

Επιπλέον, βρέθηκε ότι οι γυναίκες είχαν λιγότερες πιθανότητες να ανακτήσουν την όσφρηση (λόγος πιθανοτήτων 0,52, 95% CI 0,37 έως 0,72) και τη γεύση (0,31, 95% CI 0,13 έως 0,72) συγκριτικά με τους άνδρες, ενώ ασθενείς με μεγαλύτερη αρχική σοβαρότητα δυσλειτουργίας (0,48, 95% CI 0,31 έως 0,73) ή ρινική συμφόρηση (0,42, 95% CI 0,18 έως 0,97) είχαν λιγότερες πιθανότητες να ανακτήσουν την όσφρηση.

Συμπερασματικά, η μετα-ανάλυση αυτή κατέδειξε ότι 5% περίπου των ασθενών με COVID-19 αναπτύσσουν επίμονη δυσλειτουργία της όσφρησης και της γεύσης. Με περισσότερους από 550 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως να έχουν επιβεβαιωθεί ότι έχουν περάσει COVID-19 ως σήμερα, εκ των οποίων περίπου 50% αναφέρει δυσλειτουργία όσφρησης ή γεύσης, μόλις το 5,6% και το 4,4% των ασθενών μεταφράζεται σε περισσότερα από 15 εκατομμύρια και 12 εκατομμύρια ασθενείς με μακροχρόνια δυσλειτουργία της όσφρησης και της γεύσης, αντίστοιχα.

Οι καθηγητές που συνοψίζουν τα συμπεράσματα είναι οι Σταυρούλα (Λίνα) Πάσχου (Επίκουρη Καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας), Γεώργιος Τσιβγούλης (Καθηγητής Νευρολογίας), Παρασκευή Κατσαούνου (Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πνευμονολογίας), Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (Καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής-Αιματολογίας-Ογκολογίας και Πρύτανης ΕΚΠΑ.

Η έρευνα αυτή, την οποία παρουσίασε το Ευρωπαϊκό Συνέδριο Κλινικής Μικροβιολογίας και Μολυσματικών Ασθενειών (ECCMID) και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet Respiratory Medicine, χρησιμοποίησε τα δεδομένα ενήλικων ασθενών που νοσηλεύθηκαν σε 39 βρετανικά νοσοκομεία από τις 7 Μαρτίου 2020 ως τις 18 Απριλίου 2021.

Στην έρευνα συμμετείχαν περίπου 2.300 ασθενείς και εξετάστηκε η ανάρρωση 807 εξ αυτών, πέντε και δώδεκα μήνες αφού έλαβαν εξιτήριο από το νοσοκομείο.

Μόνο το 26% από αυτούς ανέφερε ότι είχε αναρρώσει πλήρως πέντε μήνες μετά τη νοσηλεία του, με το ποσοστό να αυξάνεται λίγο στο 28,9% δώδεκα μήνες μετά τη νοσηλεία.

33% λιγότερο πιθανό οι γυναίκες να έχουν αναρρώσει πλήρως σε σχέση με τους άνδρες

Εξάλλου με βάση τα αποτελέσματα της έρευνας, οι γυναίκες είναι κατά 33% λιγότερο πιθανό να έχουν αναρρώσει πλήρως σε σχέση με τους άνδρες, ενώ οι υπέρβαροι έχουν τις μισές πιθανότητες να έχουν αναρρώσει πλήρως σε σχέση με τους ασθενείς με κανονικό βάρος. Παράλληλα όσοι χρειάστηκαν αναπνευστήρα στη διάρκεια της νοσηλείας τους είναι 58% λιγότερο πιθανό να έχουν αναρρώσει πλήρως.

Μεταξύ των πιο συχνών συμπτωμάτων της μακροχρόνιας covid που ανέφεραν οι ασθενείς ήταν η κόπωση, οι μυικοί πόνοι, διαταραχές ύπνου, αναπνευστικές δυσκολίες και η μείωση της σωματικής δραστηριότητας.

«Χωρίς αποτελεσματικές θεραπείες η μακροχρόνια covid θα μπορούσε να γίνει μια νέα μακροχρόνια πάθηση», δήλωσε ο Κρίστοφερ Μπράιτλινγκ του πανεπιστημίου του Λέστερ.

«Έχω χάσει τη ζωή μου, την ταυτότητά μου και την ηρεμία μου. Αυτή τη στιγμή είμαι ένας ανάπηρος άνθρωπος και πριν από έναν χρόνο έσφυζα από ζωή», λέει η 58χρονη γραμματέας στην Εισαγγελία Πρωτοδικών Βόλου, Ρόζα Κιτζατίδου, η οποία νόσησε από κορονοϊό τον Μάρτιο του 2021.

«Πήγα στο νοσοκομείο με ήπια συμπτώματα, έγινε ο έλεγχος και βγήκα θετική. Επέστρεψα στο σπίτι μου, όμως τα συμπτώματα άρχισαν να γίνονται πιο έντονα. Έχανα οξυγόνο και ο κορεσμός μου ήταν πολύ χαμηλός. Την πέμπτη ημέρα νόσησης έπαθα ακαμψία σε όλο το σώμα. Είπα όμως κορονοϊέ δεν θα με νικήσεις», είπε στο thestival.gr, εξηγώντας ότι, όταν νόσησε, ακόμα εμβολιάζονταν μόνο οι υγειονομικοί και οι πολίτες άνω των 80 ετών.

Η ίδια πήγε στο Γενικό Νοσοκομείο Βόλου από το οποίο, όμως, επέστρεψε σπίτι της χωρίς να καταφέρει να δει γιατρό, αφού τα περιστατικά ήταν πάρα πολλά.

• «Μία εβδομάδα μετά, νοσηλεύτηκα σε ΜΑΦ. Η κατάσταση της υγείας μου συνεχώς επιδεινωνόταν, το οξυγόνο που λάμβανα ήταν στο 100%. Μέσα σε μιάμιση ημέρα μπήκα στη ΜΕΘ, όπου παρέμεινα για 19 ημέρες. Οι προβλέψεις έλεγαν πως θα πεθάνω. Πάθαινα κρίσεις πανικού και ήμουν η μοναδική που δεν ήμουν διασωληνωμένη. Αυτούς που πέθαιναν τους έβαζαν σε λευκούς σάκους… Άκουγα το φερμουάρ να κλείνει κι έλεγα ότι θα είμαι η επόμενη. Ο φόβος και η μοναξιά με κυρίευαν. Παρακαλούσα την Παναγία να με κρατήσει ζωντανή για να μπορέσω να ξαναδώ την κόρη μου», λέει η ίδια η οποία, βγαίνοντας από τη ΜΕΘ, έμεινε για 15 μέρες στην παθολογική κλινική του νοσοκομείου, όπου ήταν κατάκοιτη.
• «Στις 23 Απριλίου πήρα εξιτήριο. Ήλπιζα ότι θα ήμουν καλά όμως, δεν ήρθαν έτσι τα πράγματα. Χρειάστηκε να προσλάβω 24ωρη νοσηλεύτρια και φυσιοθεραπευτή, ώστε σταδιακά να καταφέρω να σταθώ στα πόδια μου. Μετά από έναν μήνα κατάφερα να κάνω τα πρώτα βήματα. Για έξι μήνες η νοσοκόμα έπρεπε να μένει μαζί μου. Είχα δύσπνοια, αφόρητους πόνους στο σώμα και έπεφταν τα μαλλιά μου», θυμάται.

Μπορεί πλέον να βρίσκεται σπίτι της όμως, έναν χρόνο μετά την περιπέτεια με την υγεία της, είναι απαραίτητο να υποστηρίζεται από οξυγόνο για 15 ώρες την ημέρα.

«Από το σπίτι μου βγήκα για πρώτη φορά τον Ιούλιο και πλέον περπατάω με μπαστούνι. Οι σωματικοί πόνοι παραμένουν και συνεχίζω να παθαίνω κρίσεις πανικού. Με παρακολουθούν πνευμονολόγοι, ψυχίατρος, καρδιολόγος, ορθοπεδικός, νευρολόγος, αιματολόγος. Η κορτιζόνη που έπαιρνα μέσα στο νοσοκομείο και στη συνέχεια στο σπίτι, μου δημιούργησε πρόβλημα στα μάτια, απέκτησα πρόωρα καταρράκτη και πρέπει να χειρουργηθώ». Η δύναμή της τεράστια και ο αγώνας της καθημερινός. «Έκανα πολλά ταξίδια και πλέον δεν μπορώ να ταξιδέψω, είναι απαγορευτικό. Η κόρη μου ζει στο Λονδίνο και δεν μπορώ να πάω να τη δω», εξομολογείται.

Η στρατιωτικός στην Πολεμική Αεροπορία και μητέρα δύο μικρών αγοριών, Μαρία Τζιβένη, νόσησε ήπια τον Φεβρουάριο του 2021. Δεν χρειάστηκε να νοσηλευτεί ωστόσο, έναν μήνα μετά ξεκίνησε να έχει ναυτία, ζαλάδα και ταχυκαρδίες. Συμβουλεύτηκε γιατρούς, οι οποίοι το απέδωσαν στο στρες. Ωστόσο, η ακραία κόπωση δεν την έχει εγκαταλείψει, πέντε μήνες αργότερα. Ο οργανισμός της εξαντλούνταν από απλές δραστηριότητες, όπως τα ψώνια στο σούπερ μάρκετ ενώ, στη συνέχεια, παρουσιάσε μούδιασμα σε άκρα και πρόσωπο.

«Δεν είχα δύναμη να σηκώσω στα χέρια μου τον μικρό μου γιο. Ακολούθησε ένας κύκλος εξετάσεων όπου όμως δεν υπήρχε κάποια παθολογία. Πέρασαν έξι μήνες για να διαπιστώσουμε ότι έχω το σύνδρομο», αναφέρει και συνεχίζει: «κλείστηκα στον εαυτό μου, είχα κρίσεις πανικού, ξυπνούσα και έβρισκα τούφες μαλλιών στο μαξιλάρι μου, δεν ήμουν πια η χαρούμενη μαμά για τα παιδιά μου», λέει. Συμπληρώνει πως «όταν περνάς ήπια τη νόσο νομίζεις ότι ξεμπέρδεψες, όμως δεν είναι πάντα έτσι. Σ’ εμένα άφησε κάποια κόπωση και φλεγμονές στον θυρεοειδή».

Πολύ σημαντικό για την ίδια ήταν να διαπιστώσει πως δεν είναι η μόνη που περνάει κάτι τέτοιο.

• «Πλέον, έχω βρει ανθρώπους που με βοηθούν να επανέλθω στην πρότερη κατάστασή μου, με την πρακτική mindfulness και φυσικά με την τεράστια ψυχολογική στήριξη που παίρνουμε από την ομάδα. Την αίσθηση, ότι δεν είσαι μόνος σου, ότι δεν το περνάς μόνον εσύ όλο αυτό».

Η ίδια, στα 39 της χρόνια και έχοντας υπάρξει όλη της τη ζωή αθλητικός τύπος, δεν μπορεί, πλέον, να κάνει 5.000 βήματα μέσα στη μέρα.

«Πρέπει να έχουμε εμπιστοσύνη στην επιστήμη. Το ότι πλέον λειτουργούν ιατρεία long post covid που εξετάζουν τον ασθενή ολιστικά είναι κάτι που μας δίνει ελπίδα. Εύχομαι σύντομα να αναγνωριστεί το σύνδρομο ως ασθένεια, να μπορεί να πάρει κάποιος άδεια και να αντιμετωπίζεται ως ασθενής», λέει και αναφέρει ότι, μετά τον εμβολιασμό της, τον οποίο πραγματοποίησε μετά τη νόσηση, η κατάσταση της υγείας της βελτιώθηκε κατά 80%.

Επίσης οι εμβολιασμένοι έχουν πολύ μικρότερη πιθανότητα από τους ανεμβολίαστους να εμφανίσουν μακροχρόνια covid, ενώ άτομα που πέρασαν κορονοϊό, εκδήλωσαν στη συνέχεια μακροχρόνια covid και εμβολιάστηκαν σε δεύτερο χρόνο, φαίνεται ότι ανακουφίστηκαν από τη συμπτωματολογία της μακράς Covid.

Πωλ Κρούγκμαν: Η παγκόσμια οικονομία στις παραμονές του…Α’ Παγκοσμίου Πολέμου;

Τις ενδιαφέρουσες αυτές επισημάνσεις κάνει σε συνέντευξη της στο Πρακτορείο Fm και στην εκπομπή της Τάνιας Η. Μαντουβάλου «104, 9 ΜΥΣΤΙΚΑ ΥΓΕΙΑΣ» η επίκουρη καθηγήτρια Παθολογίας και Λοιμώξεων ΕΚΠΑ στην Γ’ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική του νοσοκομείου «Η ΣΩΤΗΡΙΑ» και επιστημονική υπεύθυνη του Post Covid Iατρείου Γαρυφαλλιά Πουλάκου.

Φαίνεται, όπως αναφέρει, ότι αυξάνεται η επίπτωση της στεφανιαίας νόσου, αρρυθμιολογικών διαταραχών, θρομβοεμβολών, αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων.

Στο ερώτημα αν ακόμη και ένας ασυμπτωματικός μπορεί να εκδηλώσει σε βάθος χρόνου στεφανιαία νόσο, η κ Πουλάκου, απαντά ότι οι επιστήμονες δεν είναι σίγουροι ότι κάτι τέτοιο έχει τεκμηριωθεί. Ωστόσο, όπως λέει για κάποιον που πέρασε τη νόσο ήπια στο σπίτι, φαίνεται ότι ένα χρόνο μετά, υπάρχει αυξημένος καρδιαγγειακός κίνδυνος.

Κάτω του 5% των ασυμπτωματικών εκδηλώνει long covid

«Τα ποσοστά εκδήλωσης long covid για τους ασυμπτωματικούς είναι εξαιρετικά χαμηλά, κάτω του 5%. Στους συμπτωματικούς όμως υπολογίζεται ότι ένα ποσοστό 30 – 40% εξακολουθεί και έχει συμπτώματα ή νεοεμφανιζόμενα συμπτώματα, μετά τις 4 εβδομάδες. Από αυτούς το μεγαλύτερο ποσοστό θα απαλλαγεί μέχρι τις 12 εβδομάδες. Αλλά ένα 5-10% των συμπτωματικών θα πληγεί από πολύ μακρό covid, το οποίο ξεπερνά τις 12 εβδομάδες και το τέλος του είναι απροσδιόριστο. Για παράδειγμα έχουμε ασθενείς με διαταραχή της γεύσης, η οποία επιμένει ένα χρόνο μετά». Η μακροχρόνια Covid από ό,τι φαίνεται ήρθε για να μείνει. Είναι μία οντότητα που θα μας απασχολεί πολύ από δω και πέρα. Κι εκείνο που μας προβληματίζει, είναι τα υπόλοιπα που θα αφήσει στη λειτουργικότητα του πνεύμονα, δηλώνει η κ. Πουλάκου. Για να τονίσει στη συνέχεια ότι υπάρχει ένας αριθμός ασθενών που πέρασαν μέτρια και σοβαρή νόσο, και από αυτούς ένα σημαντικό ποσοστό θα εγκαταστήσει πνευμονική ίνωση. Αυτοί οι άρρωστοι θα χρειαστούν σίγουρα βοήθεια, αποκατάσταση και τακτική παρακολούθηση από πνευμονολόγο. «Και δεν ξέρουμε σε ποιο βαθμό αυτές οι βλάβες θα τους αφήσουν κάποια μονιμότητα». Γνωρίζουμε πάντως από την αρχή της πανδημίας, συνεχίζει, ότι επηρεάζεται αρκετά η ψυχική σφαίρα, η ικανότητα εκτέλεσης των πνευματικών λειτουργιών. «Επίσης ένα μεγάλο ποσοστό των ασθενών μέχρι τρεις μήνες από τη νόσηση τους, δεν μπορούν να επανέλθουν στις φυσικές τους δραστηριότητες. Έχουν δύσπνοια, ταχυκαρδίες, τάσεις λιποθυμίας, πόνο στο στήθος, κάποιοι κρατούν και μία δεκατική κίνηση. Το μεγαλύτερο ποσοστό από τις εκδηλώσεις είναι της κόπωσης, του βήχα και της δύσπνοιας και αντιπροσωπεύουν πάνω από το 40% των συμπτωμάτων των ανθρώπων με long covid».

Στις επανανοσήσεις τα συμπτώματα long covid ενδέχεται να είναι πιο έντονα

Πώς άραγε συμπεριφέρονται στη μακροχρόνια covid οι επανανοσήσαντες; Δεν έχουμε ακόμη σαφή δεδομένα, γιατί οι επανανοσήσεις που είναι χαρακτηριστικό της Όμικρον και κυρίως της Όμικρον 2, άρχισαν να εμφανίζονται περίπου τον περασμένο Δεκέμβρη, εξηγεί η καθηγήτρια. Επισημαίνει όμως ότι δεν είναι καλό να επαναμολύνεται κάποιος, γιατί και οι επανανοσήσαντες έχουν αρχίσει και μπαίνουν στην παρακολούθηση για συμπτώματα long covid. Και το ερώτημα που εύλογα προκύπτει είναι αν στην επανανόσηση τα συμπτώματα αυτά είναι πιο έντονα. «Είναι κάτι το οποίο φοβόμαστε, δηλαδή τη μακροχρόνια δράση του ιού σε αυτούς που επανανόσησαν, αλλά μένει να αποδειχτεί στο μέλλον».

Από 10 μέρες έως 4 εβδομάδες η αρνητικοποίηση της pcr

Όσον αφορά το ερώτημα που ταλανίζει πολύ κόσμο που νοσεί, για το πόσες μέρες μετά την αρνητικοποίηση του μπορεί να ασκηθεί, η κ Πουλάκου διευκρινίζει: «Δεν υπάρχει ένα σαφές όριο που να προσδιορίζεται από την ημέρα της αρνητικοποίησης της PCR. Ο κανόνας που ακολουθούμε είναι ότι πρέπει ο ασθενής να ακούει το σώμα του. Ξεκινάει με μία ήπια άσκηση και σταματάει εκεί που εμφανίζονται συμπτώματα κόπωσης, αδυναμίας, λιποθυμίας, ή ταχυκαρδίας. Βεβαίως σε αυτή την περίπτωση θα πρέπει να εξεταστεί από γιατρό, ίσως χρειαστεί ένας λειτουργικός έλεγχος της αναπνοής και μία καρδιολογική εκτίμηση». Και οι απορίες δεν σταματούν. Το πόσο νωρίς ή αργά επέρχεται η αρνητικοποίηση συνδέεται αλήθεια με την βαρύτητα της νόσησης; «Όχι δεν συνδέεται. Ή αρνητικοποίηση της pcr μπορεί να είναι από 10 μέρες και σε κάποιους μπορεί να πάρει 3 και 4 εβδομάδες.

Της Ρούλας Σκουρογιάννη

Επίσης, ρωτήθηκε η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας με ποιο τρόπο συμπεριλαμβάνονται τα παιδιά στο σχέδιο του υπουργείου Υγείας για την αντιμετώπιση του συνδρόμου long-Covid. Η έλλειψη καταγραφών και στοιχείων για το συγκεκριμένο θέμα ήταν κάτι που επισημάνθηκε εξαρχής από την Καθηγήτρια Παιδιατρικής Λοιμωξιολογίας, Βάνα Παπαευαγγέλου:

«Για τo long-Covid δεν έχουμε στοιχεία για τα παιδιά από τη χώρα μας. Δεν είναι κάτι το οποίο έχουμε συστηματικά μελετήσει. Σίγουρα, θα χρειαστεί να γίνει», παραδέχτηκε η κα Παπαευαγγέλου. 

«Τα δεδομένα από τη βιβλιογραφία, γενικά, είναι αμφιλεγόμενα. Άλλοι μιλούν για σοβαρές επιπτώσεις, για σοβαρό το long-Covid, όπως βλέπουμε στους ενήλικες, και άλλοι θεωρούν ότι δεν είναι καλά τεκμηριωμένες οι μελέτες.  Είναι κάτι το οποίο, όμως, μέσα στους επόμενους μήνες θα μπορέσουμε να μελετήσουμε καλύτερα και να έχουμε πιο σαφή αποτελέσματα».

Με το σχόλιο αυτό συμφώνησε και η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, η οποία πρόσθεσε:
«Όσον αφορά την παρακολούθηση του long-Covid, οι μελέτες είναι λίγες και δεν είναι όλες προς την ίδια κατεύθυνση.

Η παρακολούθηση των παιδιών γίνεται, ούτως ή άλλως, πάρα πολύ στενά από τους παιδιάτρους και από όλο το σύστημα Υγείας. Άρα, οποιοδήποτε παιδί έχει περάσει νόσο ή έχει προβλήματα σίγουρα υπάρχει παιδίατρος, υπάρχουν τα ειδικά ιατρεία στα μεγάλα νοσοκομεία. Άρα παρακολούθηση υπάρχει».

«Στην Αθήνα, και στα δύο νοσοκομεία Παίδων και στο νοσοκομείο ΑΤΤΙΚΟΝ, έχουμε ιατρείο που παρακολουθούμε παιδιά τα οποία έρχονται για πιθανό σύνδρομο long-Covid», υπογράμμισε, καταλήγοντας η κα Βάνα Παπαευαγγέλου.