Σύμφωνα με ρεπορτάζ του CNN, βρέφη ηλικίας μόλις 18 μηνών μπορούν να μάθουν ονομασίες αντικειμένων ακούγοντας τις συζητήσεις άλλων, όπως δείχνει μελέτη που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη (8/1) στο επιστημονικό περιοδικό Science. Τα παιδιά αξιοποιούν το βλέμμα, τα επικοινωνιακά σήματα και απομονώνουν λέξεις-κλειδιά μέσα από προτάσεις. Κάτι ανάλογο, όπως αποδεικνύεται, μπορούν να κάνουν και… σκύλοι.

Οι «χαρισματικοί» σκύλοι και το πείραμα

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Eotvos Lorand (ELTE) στην Ουγγαρία θέλησαν να εξετάσουν αν σκύλοι με εξαιρετική ικανότητα εκμάθησης ονομάτων παιχνιδιών μπορούν να μαθαίνουν νέες λέξεις απλώς “κρυφακούγοντας”. Οι λεγόμενοι χαρισματικοί σκύλοι εντοπίστηκαν όταν οι ιδιοκτήτες τους – έπειτα από αναρτήσεις στα social media – επικοινώνησαν με τους επιστήμονες, υποστηρίζοντας ότι τα κατοικίδιά τους γνωρίζουν ονομασίες αντικειμένων.

Στη μελέτη συμμετείχαν 10 τέτοιοι σκύλοι. Αρχικά, οι ιδιοκτήτες τους παρουσίασαν δύο νέα παιχνίδια, επαναλαμβάνοντας τα ονόματά τους κατά τη διάρκεια σύντομων, επαναλαμβανόμενων συνεδριών. Το αποτέλεσμα; Όπως εξηγεί η γνωστική ερευνήτρια και εκπαιδεύτρια ζώων Σάνι Ντρορ, «οκτώ λεπτά ήταν αρκετά για να μάθουν οι σκύλοι τα ονόματα δύο νέων παιχνιδιών». Οι 7 από τους 10 τα αναγνώριζαν και τα έφερναν σωστά όταν τους ζητούνταν.

Μαθαίνοντας… χωρίς να τους μιλάνε

Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι ήρθε στη συνέχεια. Οι ερευνητές επανέλαβαν το πείραμα υπό συνθήκες ακούσιου “κρυφακούγματος”: οι ιδιοκτήτες ανέφεραν τα ονόματα των παιχνιδιών μέσα σε προτάσεις, χωρίς όμως να κοιτούν ή να απευθύνονται στους σκύλους. Τα ζώα βρίσκονταν πίσω από παιδικές πόρτες ασφαλείας ή σε κρεβάτια σκύλων, χωρίς καμία άμεση επαφή.

Και πάλι, 7 στους 10 σκύλους αναγνώρισαν σωστά τα παιχνίδια, με τους 6 να συμπίπτουν με εκείνους που είχαν αποδώσει καλά στο πρώτο πείραμα. Το συμπέρασμα των ερευνητών ήταν σαφές: οι χαρισματικοί σκύλοι μαθαίνουν νέες ονομασίες αντικειμένων ακούγοντας ανθρώπινες αλληλεπιδράσεις, με τρόπο λειτουργικά παρόμοιο με εκείνον των μικρών παιδιών.

Μνήμη, ευελιξία και κοινωνική κατανόηση

Σε τρίτο πείραμα, οι επιστήμονες αφαίρεσαν ακόμη και την οπτική επαφή: τα παιχνίδια τοποθετήθηκαν σε κουβάδες και δεν ήταν ορατά όταν αναφερόταν το όνομά τους. Παρ’ όλα αυτά, οι περισσότεροι σκύλοι αναγνώρισαν σωστά τα αντικείμενα, θυμούμενοι τις λέξεις ακόμη και δύο εβδομάδες αργότερα.

«Αυτό δείχνει πόσο ευέλικτα μπορούν να μαθαίνουν οι σκύλοι και πόσο βαθιά κατανοούν τις ανθρώπινες αλληλεπιδράσεις», σημειώνει η Ντρορ. Σύμφωνα με την ίδια, οι γνωστικοί μηχανισμοί που επιτρέπουν αυτή τη μάθηση πιθανότατα προϋπήρχαν της γλώσσας. Κατά την εξημέρωση, «οι σκύλοι που ήταν καλύτεροι στην επικοινωνία με τους ανθρώπους ήταν εκείνοι που αναπαράγονταν».

Όχι όλοι οι σκύλοι ίδιοι

Οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν πάντως ότι τα ευρήματα δεν γενικεύονται. Σε αντίστοιχο πείραμα με 10 τυπικούς οικογενειακούς σκύλους, χωρίς προηγούμενη γνώση ονομάτων αντικειμένων, δεν παρατηρήθηκε ανάλογη ικανότητα. Οι χαρισματικοί σκύλοι – γνωστοί ως «Χαρισματικοί Μαθητές Λέξεων» (Gifted Word Learners) – αποτελούν εξαιρετικά σπάνια περίπτωση.

Σε προηγούμενες μελέτες έχει διαπιστωθεί ότι μπορούν να μαθαίνουν ονόματα παιχνιδιών ακούγοντάς τα μόλις τέσσερις φορές, να απομνημονεύουν έως και 12 παιχνίδια την εβδομάδα και να θυμούνται λέξεις για πάνω από δύο χρόνια. Αν και πολλά παραδείγματα αφορούν μπόρντερ κόλεϊ, στη μελέτη συμμετείχαν επίσης Γερμανικός Ποιμενικός, Λαμπραντόρ Ριτρίβερ, Αυστραλιανός Ποιμενικός μινιατούρα και σκύλοι μίξης.

Ένα παράθυρο στην επικοινωνία ανθρώπων και ζώων

Η συγκριτική ψυχολόγος Τζουλιάνε Μπρόιερ από το Πανεπιστήμιο Friedrich Schiller της Ιένας σημειώνει ότι τα ευρήματα είναι μεν εντυπωσιακά, αλλά όχι εντελώς απρόσμενα. Παρόμοιες ικανότητες έχουν καταγραφεί σε μπονόμπο και σε αφρικανικό γκρίζο παπαγάλο, αν και με άμεση διδασκαλία.

Το γιατί κάποιοι σκύλοι διαθέτουν αυτή την ιδιαίτερη δεξιότητα παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Όπως λέει η Ντρορ, «είναι σαν να συγκρίνεις ένα ποδήλατο με ένα αυτοκίνητο: και τα δύο κινούνται, αλλά με εντελώς διαφορετικούς μηχανισμούς».

Ένα πράγμα, πάντως, φαίνεται βέβαιο: κάποιοι σκύλοι δεν μας ακούν απλώς – μας καταλαβαίνουν πολύ περισσότερο απ’ όσο νομίζαμε.

Κάποιες φέρουν αρνητικό φορτίο, άλλες θετικό. Ορισμένες φαίνεται πως δύσκολα θα επιβιώσουν με τον ερχομό της νέας χρονιάς, ενώ, άλλες, φαίνεται πως θασυντροφεύσουν και το 2025, συναντώντας νέες, πιο αισιόδοξες, και άλλες, λιγότερο αισιόδοξες. Δεκάδες λέξεις που αντικατοπτρίζουν τις προκλήσεις και τις ευκαιρίεςτης χρονιάς που έρχεται, όχι μόνο σε ατομικό, αλλά και σε συλλογικό επίπεδο.

• Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της ετήσιας εορταστικής μελέτης της Prorata που διεξήχθη ποσοτικά σε αντιπροσωπευτικό δείγμα 1.634 ατόμων αλλά και ποιοτικά σε 4 ομάδες εστίασης (focusgroups), στην κορυφή της λίστας αποτίμησης των πολιτικών εξελίξεων του 2024 βρίσκονται οι λέξεις «αναξιοπιστία»,«κρίση», «αστάθεια» και «οπισθοδρόμηση».

Την ίδια στιγμή, η συζήτηση γύρω από την «woke» και «anti-woke» κουλτούρα, καθώς και η έννοια του «λαϊκισμού», αναμφίβολα άφησε σημαντικό αποτύπωμα στην πολιτική σκέψη της ελληνικής κοινωνίας. Στον τομέα της τεχνολογίας, ξεχώρισε η λέξη «ψηφιοποίηση», ως η κορυφαία έννοια για το έτος που φεύγει, ενώ άλλες όπως η «αποξένωση» και η «παρακολούθηση» ανέδειξαν τις λανθάνουσες ανησυχίες και φόβους της κοινωνίας για τις συνέπειες της τεχνολογικής προόδου.

• Συνολικότερα, οι λέξεις που επιλέχθηκαν ως αυτές που περιγράφουν καλύτερα τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τα βιώματα της κοινωνίας για το 2024 ήταν η «επιβίωση», η «φθορά» και ο «επαναπροσδιορισμός». Άλλες λέξεις που ξεχώρισαν ήταν η «ματαίωση», η «απώλεια» αλλά και η «ανθεκτικότητα».

Την ίδια στιγμή, ο στόχος της «επιβίωσης»μοιάζει ότι παραμένει κυρίαρχος και για το 2025, ενώ με το βλέμμα προς το μέλλον, ο«επαναπροσδιορισμός»φαίνεται πως θα συνοδευτεί και από μια διάθεση αλλαγής και «εξέλιξης».

Η εορταστική έρευνα της Prorata, ωστόσο διερεύνησε και θεματικές που αφορούν στο λεξιλόγιο της Gen-Z (και όχι μόνο). Πόσο καλά γνωρίζουμε τι σημαίνει «κρίντζ», «φλεξάρω», «ντελούλου»και «φασαίος»; Αν και η ελληνική κοινωνία μοιάζει εξοικειωμένη με slangλέξεις, όπως «κάγκουρας» και «YOLO» δεν συμβαίνει το ίδιο με άλλες,λιγότερο γνωστές στο ευρύ κοινό, όπως «τσότσο», «μπροκολόκο», «σλέι» και «λούζω».

Μια slang λέξη, όμως, σίγουρα ξεχωρίζει: Ντελούλου! Μια λέξη που προσλαμβάνεται από την κοινή γνώμη ως η περισσότερο ευρηματική από οποιαδήποτε άλλη που χρησιμοποιεί η Gen-Z και η οποία σε γενικές γραμμές περιγράφει μια κατάσταση κατά την οποία κάποιο άτομο έχει μη ρεαλιστικές προσδοκίες, και γενικότερα, μια ροπή προς τις ψευδαισθήσεις.

Ο όρος προέρχεται από τη λέξη «delusional», και ενώ αρχικά χρησιμοποιήθηκε για να αφηγηθείτις ακραίες σχέσεις ορισμένων fans με celebrities, σήμερα μάλλον περιγράφει το σημείο εκείνο όπου η ελπίδα συναντάει τον παραλογισμό.