Με την πρώτη ματιά, τα viral AI βίντεο που κυκλοφορούν στα social media θυμίζουν σκηνές από ταινία Lego, αλλά με πιο έντονα χρώματα και γρήγορη δράση. Πίσω από αυτή τη φαινομενικά αθώα αισθητική, όμως, κρύβονται σκληρές εικόνες με παιδιά που πεθαίνουν, μαχητικά αεροσκάφη και τον Ντόναλντ Τραμπ — όλα σε υπηρεσία της φιλοϊρανικής προπαγάνδας.

Για το νέο podcast του BBC, Top Comment, συνομιλήσαμε με εκπρόσωπο του λογαριασμού Explosive Media, που παράγει αυτά τα βίντεο. Ο ίδιος ζήτησε να τον αποκαλούμε “Mr Explosive”. Αρχικά αρνήθηκε οποιαδήποτε σχέση με την ιρανική κυβέρνηση, δηλώνοντας πως η πλατφόρμα είναι “απολύτως ανεξάρτητη”. Μετά από επίμονες ερωτήσεις, όμως, παραδέχτηκε ότι το ιρανικό καθεστώς αποτελεί “πελάτη” — κάτι που αναφέρει δημόσια για πρώτη φορά.

Η αισθητική Lego ως παγκόσμια γλώσσα προπαγάνδας

Το βασικό μήνυμα των βίντεο είναι ότι το Ιράν αντιστέκεται στον “πανίσχυρο παγκόσμιο καταπιεστή”: τις Ηνωμένες Πολιτείες. Παρά την έντονη και καθόλου διακριτική προσέγγιση, τα βίντεο μοιράζονται και σχολιάζονται ευρέως.

Σε ένα από αυτά, ο Τραμπ πέφτει μέσα σε μια δίνη από έγγραφα τύπου “Epstein file”, ενώ ακούμε στίχους ραπ: “τα μυστικά διαρρέουν, η πίεση αυξάνεται”. Σε άλλο βίντεο, ο Τζορτζ Φλόιντ βρίσκεται κάτω από το γόνατο αστυνομικού, ενώ ακούγεται πως το Ιράν “στέκεται για όλους όσους αδίκησε το σύστημά σας”.

Ο όρος “Slopaganda”, συνδυασμός του ‘AI slop’ και της προπαγάνδας, θεωρείται πολύ ήπιος για να περιγράψει τη δύναμη αυτού του “υψηλά εξελιγμένου” περιεχομένου, σύμφωνα με την ειδικό στην προπαγάνδα Δρ Έμμα Μπράιαντ. Υπολογίζεται ότι τα AI βίντεο προπαγάνδας έχουν συγκεντρώσει εκατοντάδες εκατομμύρια προβολές στη διάρκεια του πολέμου.

Πίσω από τα βίντεο: Ο Mr Explosive και η ομάδα του

Σε βιντεοκλήση μαζί μας, ο Mr Explosive εμφανίστηκε σιλουέτα με κόκκινο και πράσινο φως — τα χρώματα της ιρανικής σημαίας. Στο γραφείο του υπήρχε ένα πράσινο φτερωτό κράνος, σύμβολο του σιίτη πολεμιστή Χουσεΐν ιμπν Αλί, που συχνά εμφανίζεται στα βίντεό τους. Ο ίδιος δηλώνει ότι η ομάδα του απαρτίζεται από λιγότερα από δέκα άτομα και χρησιμοποιούν γραφικά Lego επειδή είναι “παγκόσμια γλώσσα”. Τα βίντεο διαδίδονται συστηματικά από λογαριασμούς ιρανικών και ρωσικών κρατικών ΜΜΕ στο X σε εκατομμύρια ακολούθους.

Ρωτήσαμε τον Mr Explosive γιατί τα αρχεία Epstein εμφανίζονται τόσο συχνά στα βίντεό τους. Ο ίδιος υποστηρίζει πως στόχος είναι να δείξει τη “σύγκρουση που παρακολουθεί το κοινό” ανάμεσα στο Ιράν — που “αναζητά την αλήθεια και την ελευθερία” — και σε “όσους σχετίζονται με κανίβαλους”. Αυτή η αναφορά βασίζεται στη θεωρία ότι τα αρχεία Epstein συνδέουν τη διοίκηση Τραμπ με τον κανιβαλισμό — ισχυρισμός χωρίς καμία αξιόπιστη τεκμηρίωση.

Παραπληροφόρηση και εναλλακτικές αφηγήσεις

Τα βίντεο περιέχουν συχνά ανακριβείς πληροφορίες. Σε ένα κλιπ εμφανίζεται ο ιρανικός στρατός να αιχμαλωτίζει Αμερικανό πιλότο μετά την κατάρριψη του μαχητικού του. Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, ο πιλότος διασώθηκε από ειδικές δυνάμεις στις 4 Απριλίου. Ο Mr Explosive αρνείται αυτό το γεγονός λέγοντας: “Ίσως δεν υπήρξε χαμένος πιλότος ούτε επιχείρηση διάσωσης. Ο κύριος στόχος τους ήταν να κλέψουν ουράνιο από το Ιράν.”

Όταν επιμείναμε επικαλούμενοι τις δηλώσεις των ΗΠΑ ότι ο πιλότος βρίσκεται πλέον υπό θεραπεία στο Kουβέιτ, απάντησε: “Μόνο το 13% όσων λέει ο κ. Τραμπ βασίζονται σε γεγονότα.” Το σχετικό βίντεο διέδωσε αυτή την εναλλακτική αφήγηση σε αγγλόφωνες κοινότητες.

Μια Αμερικανίδα influencer στο TikTok, η @newswithsteph, είπε στους ακόλουθούς της πως τα Lego βίντεο ήταν “σοκαριστικά ακριβή μέχρι στιγμής· αυτοί αποκάλυψαν την πρόσφατη αποστολή του πιλότου που δεν ήταν διάσωση αλλά ειδική επιχείρηση για ουράνιο”.

AI προπαγάνδα: Νέα εποχή στην επικοινωνία με τη Δύση

Η Δρ Μπράιαντ σημειώνει πως η τεχνητή νοημοσύνη επιτρέπει πλέον στο Ιράν και άλλες χώρες να επικοινωνούν πιο αποτελεσματικά απευθείας με δυτικά ακροατήρια. Τα εργαλεία βασίζονται κυρίως σε δυτικά δεδομένα, καθιστώντας ιδανική τη δημιουργία “πολιτισμικά κατάλληλου” περιεχομένου.

Αυτό ήταν κάτι που οι αυταρχικές χώρες δεν διέθεταν στο παρελθόν όταν στόχευαν τη Δύση. Η ειδικός στον κυβερνοπόλεμο Δρ Τάιν Μουνκ, χαρακτηρίζει τις τακτικές του Ιράν ως “αμυντικό memetic warfare”, μια μορφή διαδικτυακής μάχης που οι δημιουργοί θεωρούν απαραίτητη για να αντιμετωπίσουν τη ρητορική των ΗΠΑ.

Lego-βίντεο: Απόκοσμα σκηνικά πολέμου σε πραγματικό χρόνο

Τα πρώτα βίντεο της Explosive Media εμφανίστηκαν στις αρχές του 2025, αλλά η δημοτικότητά τους εκτοξεύτηκε μετά τον πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν. Τα Lego-style clips γίνονται όλο και πιο λεπτομερή, παρουσιάζοντας συγκεκριμένες τοποθεσίες στον Κόλπο — σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, αεροδρόμια, βιομηχανικές εγκαταστάσεις — να καταστρέφονται ολοκληρωτικά από ιρανικούς πυραύλους. Στην πραγματικότητα οι περισσότερες υπέστησαν περιορισμένες ζημιές.

Τα βίντεο παράγονται συχνά σχεδόν σε “πραγματικό χρόνο”, αμέσως μετά από σημαντικές εξελίξεις στον πόλεμο. Ένα clip σχετικά με τη συμφωνία κατάπαυσης πυρός δημοσιεύθηκε πριν υπάρξει επίσημη ανακοίνωση.

Σύμφωνα με αξιωματούχους χωρών της περιοχής, χιλιάδες άνθρωποι έχουν σκοτωθεί σε Ιράν, Λίβανο κι άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής από την έναρξη της σύγκρουσης τον Φεβρουάριο μετά τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν.

“Τιμητική συνεργασία” με το καθεστώς – Αντιδράσεις για αντισημιτισμό

Μετά από αρκετές ερωτήσεις μας, ο Mr Explosive παραδέχεται ότι η εταιρεία του έχει πελάτη την ιρανική κυβέρνηση. Σε προηγούμενες συνομιλίες στο Instagram μάς είχε δηλώσει ότι είχε λάβει απευθείας αναθέσεις έργων από Ιρανούς αξιωματούχους.

Πριν ξεσπάσει ο φετινός πόλεμος, χιλιάδες διαδηλωτές σκοτώθηκαν στη χώρα έπειτα από σκληρή καταστολή του καθεστώτος. Το πρακτορείο Human Rights Activists News Agency (Hrana), που εδρεύει στις ΗΠΑ, κάνει λόγο για τουλάχιστον 7.000 νεκρούς πολίτες.

Ο Mr Explosive υπερασπίζεται τη συνεργασία της ομάδας του με το κράτος λέγοντας ότι είναι “τιμή να εργάζεσαι για την πατρίδα”. Χαρακτηρίζει τις πρόσφατες μαζικές διαδηλώσεις ως “πραξικόπημα” χρηματοδοτούμενο από τον Πρόεδρο Τραμπ.

Κατηγορίες για αντισημιτισμό απορρίπτει επίσης ο Mr Explosive: “Τα βίντεό μας δεν είναι αντισημιτικά· είναι αντισιωνιστικά”, υποστηρίζει. Για την απεικόνιση του Ισραηλινού πρωθυπουργού Νετανιάχου να πίνει αίμα εξηγεί πως τέτοιες εικόνες αναδεικνύουν τις “θηριωδίες που έχει διαπράξει”.

“Διαδικτυακή διπλωματία”: Το νέο πεδίο σύγκρουσης

Οι περισσότεροι Ιρανοί δεν έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο λόγω πανεθνικού μπλακάουτ. Ο Mr Explosive ισχυρίζεται ότι επικοινώνησε με το BBC μέσω “δημοσιογραφικού ίντερνετ” που παρέχει η κυβέρνηση στους δημοσιογράφους. Το Ιράν συγκαταλέγεται σταθερά στις πιο καταπιεστικές χώρες παγκοσμίως όσον αφορά την ελευθερία Τύπου.

Eιδικοί εκτιμούν ότι τα εξελιγμένα AI-βίντεο αποτελούν μια νέα μορφή διαδικτυακής διπλωματίας που ήρθε για να μείνει.

Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης κλείνουν λογαριασμούς που ανεβάζουν τέτοια Lego-style βίντεο· νέοι όμως δημιουργούνται συνεχώς.

“Είναι μια ευέλικτη και επιθετική μορφή διαδικτυακής διπλωματίας”, σημειώνει η Δρ Μουνκ. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι παρακάμπτει τους ενδιάμεσους — τον Τύπο και τα μέσα ενημέρωσης — κυκλοφορώντας memes ανεξέλεγκτα.

“Δεν υπάρχει παραδοσιακή διπλωματία εδώ· όλα θολώνουν ως προς το τι πραγματικά συμβαίνει. Όμως αυτό αυξάνει τον κίνδυνο παρερμηνείας και κλιμάκωσης.” Σύμφωνα με τους ειδικούς,”βρισκόμαστε πλέον σε ένα είδος διαδικτυακής αβεβαιότητας”.

Το τελευταίο animation που δημοσιεύτηκε από ιρανικό μέσο παρουσιάζει τις Ηνωμένες Πολιτείες ως αποσταθεροποιητική δύναμη στον πλανήτη και την παγκόσμια ναυσιπλοΐα, ενώ επιχειρεί να εμφανίσει το Ιράν ως ψύχραιμο και στρατηγικά προετοιμασμένο αντίπαλο.

Παρά τον σατιρικό τόνο, το περιεχόμενο εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πίεσης και αντιπαράθεσης, καθώς τα στενά του Ορμούζ παραμένουν μία από τις σημαντικότερες οδούς μεταφοράς πετρελαίου στον πλανήτη και οι επιθέσεις στην περιοχή  έχουν επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία. 

Εκεί, έχει μια ταμπέλα, που χωρίς να τεκμηριώνεται πουθενά το περιεχόμενό της, γράφει ότι «τα τουβλάκια Lego περιγράφονται συχνά με έμφυλο τρόπο. Το πάνω μέρος του τούβλου με τις προεξέχουσες καρφίτσες είναι αρσενικό, το κάτω μέρος του τούβλου με τις τρύπες που δέχονται τις καρφίτσες είναι θηλυκό, και η διαδικασία της συναρμογής των δύο πλευρών ονομάζεται ζευγάρωμα. Αυτό είναι ένα παράδειγμα εφαρμογής της ετεροκανονικής γλώσσας σε θέματα άσχετα με το φύλο, το σεξ και την αναπαραγωγή».

«Αυτό δείχνει πώς η ετεροκανονικότητα (η ιδέα ότι η ετεροφυλοφιλία και το δυαδικό σύστημα ανδρικού/γυναικείου φύλου είναι ο κανόνας και οτιδήποτε πέφτει έξω από αυτόν είναι ασυνήθιστο) διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε για την επιστήμη, την τεχνολογία και τον κόσμο γενικότερα», προσθέτει στη συνέχεια.

Αυτή η περιγραφή έχει ξεσηκώσει αντιδράσεις και πλήθος κόσμου αναφέρει πως όταν βλέπει τα Lego, αντιλαμβάνεται ότι είναι παιχνίδια και δεν σκέφτεται τα φύλα, το σεξ και γενικά κάτι που να αφορά την αναπαραγωγή.

Θέση για το συγκεκριμένο ζήτημα πήραν και οργανώσεις δικαιωμάτων, που χαρακτήρισαν «βλακείες» τους ισχυρισμούς του μουσείου.

«Τέτοιες κινήσεις δίνουν πάτημα στους ομοφοβικούς να πιστεύουν ότι έχουν δίκιο. Άλλο πράγμα η ομοφοβία και άλλο ο τρόπος συναρμολόγησης, πόσο μάλλον όταν αφορά παιχνίδια», είπε ένας ακτιβιστής της LGBT.

Επίσης, η Fiona McAnena, διευθύντρια υπεράσπισης της φιλανθρωπικής οργάνωσης για τα δικαιώματα των γυναικών Sex Matters, επέκρινε τους ισχυρισμούς του μουσείου, τονίζοντας ότι δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. «Κανείς δεν βλέπει έναν στρέιτ ή έναν ομοφυλόφιλο στα τουβλάκια. Είναι τουβλάκια, παιχνίδια», είπε χαρακτηριστικά.

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης, επρόκειτο να απελευθερωθούν μπαλόνια από ένα δίχτυ στην οροφή. Ωστόσο, μια βιτρίνα Lego που είχε στηθεί σε ένα περβάζι ύψους 12 μέτρων στο εσωτερικό του κτιρίου κατέρρευσε και έπεσε πάνω στο πλήθος που βρισκόταν από κάτω, κατά την απελευθέρωση των μπαλονιών, δήλωσε στο NBC News ο επικεφαλής της τοπικής πυροσβεστικής υπηρεσίας.

Δέκα άτομα – τέσσερις ενήλικες και έξι παιδιά – τραυματίστηκαν ελαφρά.

🚨🇺🇸#BREAKING | NEWS ⚠️
Six adults and four children were injured as a massive Lego display collapses on families at a arcade in Massachusetts. Here is video and in slow motion. pic.twitter.com/Hhf4cUrt1d

— Todd Paron🇺🇸🇬🇷🎧👽 (@tparon) December 31, 2024

Τέσσερις από τους τραυματίες μεταφέρθηκαν στο νοσοκομείο του Σάλεμ και τέσσερις σε κοντινό ιατρικό κέντρο.

Παράλληλα, δεσμεύθηκε για δωρεά ύψους 4 εκατομμυρίων δολαρίων στην προσπάθεια καταπολέμησης του ρατσισμού.

Η είδηση ήρθε στη δημοσιότητα αφότου το The Toy Book δημοσίευσε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου του ομίλου LEGO προς συνεργαζόμενα καταστήματα ζητώντας την παύση της προώθησης περισσότερων από 30 προϊόντων της. Η λίστα περιλαμβάνει σετ κατασκευής κτηρίων, μικροσκοπικές φιγούρες και αξεσουάρ (αστυνόμους, πυροσβέστες, εγκληματίες, οχήματα ταχείας επέμβασης, ακόμη και ένα κατάστημα ντόνατς).

Η πρωτοβουλία ελήφθη στο πλαίσιο της #BlackOutTuesday και τα εν λόγω προϊόντα θα εξακολουθούν να είναι διαθέσιμα από τα καταστήματα της ίδιας της LEGO και την ιστοσελίδα της, όπως μεταδίδει το ΑΜΠΕ.

«Στο πλαίσιο της απόφασής μας να σεβαστούμε τη #BlackOutTuesday, ζητήσαμε, ως αντίδραση στα τραγικά γεγονότα στις ΗΠΑ, από τα συνεργαζόμενα με εμάς καταστήματα να αποφεύγουν να αναρτούν υλικό προώθησης προϊόντων της LEGO και να πάψουν να αναρτούν περιεχόμενο στα μέσα μας κοινωνικής δικτύωσης» δήλωσε, στο The Toy Book, εκπρόσωπος του δανέζικου ομίλου παιχνιδιών. «Λυπούμαστε για την όποια παρανόηση και θα διασφαλίσουμε το ότι, στο μέλλον, θα είμαστε πιο σαφείς για τις προθέσεις μας».α