Για την περίπτωση της Τουρκίας υπάρχει ειδική παράγραφος όπου υπογραμμίζεται ότι η χώρα είναι υποψήφια για ένταξη και «μακροχρόνιος εταίρος» της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Αμυνας.

«Η Ε.Ε. θα συνεχίσει να δεσμεύεται εποικοδομητικά για να αναπτύξει αμοιβαία επωφελή εταιρική σχέση σε όλους τους τομείς κοινού ενδιαφέροντος, με βάση την ίση δέσμευση από την πλευρά της Τουρκίας να προχωρήσει σε μια πορεία συνεργασίας σε όλα τα σημαντικά ζητήματα στην Ε.Ε., σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Απριλίου 2024», αναφέρεται στη σχετική αποστροφή. Τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Απριλίου 2024 (που είχαν προκαλέσει την αντίδραση της Αγκυρας τότε) περιλαμβάνουν την παραίνεση για επίλυση του Κυπριακού, αλλά και την ανάγκη για σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και την ανάγκη οι πιθανοί τρίτοι εταίροι της Ε.Ε. να είναι «ομονοούντες» («like minded»).

Η πολιτική αναφορά καλύπτει την ελληνική πλευρά (η οποία έχει προσδεθεί στο γαλλικό άρμα υπέρ των κατά προτεραιότητα ευρωπαϊκών αμυντικών προμηθειών), ωστόσο τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα σε ό,τι αφορά το εργαλείο χρηματοδότησης (το λεγόμενο SAFE-Security Action For Europe) – υπάρχουν κάποια θολά σημεία τα οποία, βεβαίως, θα διαπραγματευθούν οι ηγέτες.

Είναι, για παράδειγμα, σαφές ότι οι συμφωνίες για κοινές προμήθειες απαιτούν πλήρη ομοφωνία στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, ως εκ τούτου η πρόσβαση της Τουρκίας είναι εξαιρετικά δύσκολη. Σε ό,τι αφορά, όμως, την έγκριση του κανονισμού του SAFE, απαιτείται ειδική πλειοψηφία (15 από τα 25 μέλη ή χώρες που αντιπροσωπεύουν τουλάχιστον το 65% του πληθυσμού της Ε.Ε.).

Προτού αποκτήσει πρόσβαση σε ευρωπαϊκά δάνεια (εκτός Ε.Ε. απευθύνονται μόνο σε Ουκρανία και Νορβηγία), η Τουρκία θα πρέπει να υπογράψει με την Ε.Ε. και συμφωνία εταιρικής σχέσης στους τομείς Ασφάλειας και Αμυνας (SDP). Προς το παρόν τέτοιες συμφωνίες έχουν υπογράψει μόνο η Νορβηγία, η Μολδαβία, η Νότια Κορέα, η Ιαπωνία, η Αλβανία και η Βόρεια Μακεδονία και είναι ως εκ τούτου χώρες επιλέξιμες. Σε διαπραγματεύσεις για υπογραφή τέτοιας συμφωνίας είναι και ο Καναδάς. Η διμερής συμφωνία δεν είναι ένα αφηρημένο κείμενο, αλλά εκεί θα αποτυπώνεται με αρκετή σαφήνεια αν και πώς ένα τρίτο κράτος μπορεί να συμμετάσχει στην αμυντική βιομηχανική παραγωγή της Ε.Ε.

Επιπλέον, για λόγους οι οποίοι συνδέονται με τη βασική στόχευση των νέων προβλέψεων για την ευρωπαϊκή άμυνα, δηλαδή την πρόνοια υπέρ των εταιρειών της Ε.Ε., οι εταιρείες που θα διεκδικήσουν ευρωπαϊκούς πόρους θα πρέπει να έχουν έδρα στο έδαφος της Ενωσης και να μην ελέγχονται από τρίτους παράγοντες.

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης θα συμμετάσχει σήμερα στην έκτακτη σύνοδο για την Ευρωπαϊκή Αμυνα έχοντας, βεβαίως, κατά νου το σύνολο αυτών των προβλέψεων, τόσο των γενικότερων που καλύπτουν πολιτικά τις ελληνικές θέσεις, όσο και των ειδικότερων λεπτομερειών στις οποίες «κρύβεται ο διάβολος» και τα πιθανά παράθυρα για την Τουρκία.

Η Κομισιόν επιδιώκει την κινητοποίηση έως 800 δισ. ευρώ τα επόμενα χρόνια στον ευρωπαϊκό αμυντικό τομέα, όμως το σχέδιό της αποτυγχάνει σε μεγάλο βαθμό να περιγράψει καινοτόμους και κοινές ευκαιρίες χρηματοδότησης, ενώ αποφεύγει τελικά ακόμη και ως υπονοούμενο τη δυνατότητα προσφυγής σε κοινό δανεισμό σε περίπτωση εξάντλησης των χρηματοδοτικών «εργαλείων» που προτείνει.

Για «κρίσιμη στιγμή» έκανε λόγο η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας, σημειώνοντας πως επί της ουσίας το πρώτο συγκροτημένο σχέδιο της Ε.Ε. για την άμυνά της αφορά τη συνεργασία των «27» για την κάλυψη των «κενών» στην παραγωγή και τον συντονισμό των στρατιωτικών αναγκών της Ευρώπης και ειδικά στο πλαίσιο της συνεργασίας Ε.Ε. και ΝΑΤΟ. «Μας δίνεται ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, ασυναγώνιστο στον κόσμο», είπε η κ. Κάλας.

• Βασικό χρηματοδοτικό «όπλο» αποτελεί η ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής στο πλαίσιο του νέου συμφώνου σταθερότητας, που θα επιτρέψει στα κράτη-μέλη να παρεκκλίνουν για τα επόμενα τέσσερα χρόνια από τους δημοσιονομικούς κανόνες, που σήμερα περιορίζουν τα επίπεδα ελλείμματος και χρέους στο 3% και στο 60% του ΑΕΠ αντιστοίχως.

Η Κομισιόν ελπίζει ότι τα κράτη-μέλη θα καταθέσουν αίτημα ενεργοποίησης της ρήτρας πριν από το τέλος Απριλίου, ανέφερε ανώτατος Ευρωπαίος αξιωματούχος, καθώς θα πρέπει να αξιολογηθούν τα αιτήματα, ώστε οι τελικές αποφάσεις να ληφθούν τον Ιούλιο. Για κάποια κράτη-μέλη, που θα πρέπει πλέον να αξιολογήσουν σε βάθος τις προτάσεις της, όπως η Ελλάδα, ίσως η εφαρμογή της ρήτρας διαφυγής αποδειχθεί «άνθρακας», καθώς η δυνατότητα υπολογισμού των αμυντικών δαπανών από το 2021 με αναδρομική ισχύ ενδεχομένως εξυπηρετεί άλλα κράτη-μέλη, που βρίσκονται σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, όπως η Γαλλία. Σε κάθε περίπτωση, συνολικά η «ευελιξία» επιτρέπει αύξηση έως και 1,5% του ΑΕΠ για επιπρόσθετες αμυντικές δαπάνες συνολικού ύψους 650 δισ. ευρώ.

Σημαντικό «εργαλείο» αποτελεί η έτερη επιλογή χρηματοδότησης, η συγκέντρωση χρημάτων έως και 150 δισ. ευρώ από την Κομισιόν μέσω των κεφαλαιαγορών, που στη συνέχεια θα δανείσει στα κράτη-μέλη.

Η προθεσμία για την αίτηση δανείων είναι η 30ή Ιουνίου 2027, με πρόσβαση στα δάνεια έως το τέλος του 2030 και αποπληρωμή τα επόμενα 47 χρόνια.

Τρεις επίσης προτάσεις του σχεδίου «Επανεξοπλισμού της Ευρώπης» (ReArm Europe) που θα διευκολύνουν τις αμυντικές επενδύσεις τα επόμενα τέσσερα χρόνια περιλαμβάνουν την επέκταση της «εντολής» της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, τη δυνατότητα χρήσης των ταμείων συνοχής σε αμυντικά έργα και υποδομές, καθώς και την κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων.

Απόστολος Χονδρόπουλος

Η Αθήνα εκτιμά ότι οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την άμυνα κινούνται στη σωστή κατεύθυνση, ιδιαίτερα όσον αφορά τα αμυντικά προγράμματα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, όπως η ευρωπαϊκή ασπίδα αεράμυνας που έχει προτείνει ο κ. Μητσοτάκης από κοινού με τον Πολωνό ομόλογό του, Ντόναλντ Τουσκ.

Ο Έλληνας πρωθυπουργός αναμένεται επίσης να επισημάνει την ανάγκη το νέο χρηματοδοτικό εργαλείο, ύψους 150 δις, να χρησιμοποιηθεί ως μέσο ενίσχυσης της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας και όχι ως μέσο χρηματοδότησης αμυντικών βιομηχανιών τρίτων χωρών.

 Η Κομισιόν προτείνει ωφελούμενοι από αυτό το νέο κοινό ταμείο SAFE για την ευρωπαϊκή άμυνα, να είναι μόνο τα κράτη μέλη και τρίτες χώρες που έχουν υπογράψει με την ΕΕ συμφωνία εταιρικής σχέσης για την ασφάλεια και την άμυνα. Αυτό εκτιμάται ότι στην πράξη σημαίνει πως η Τουρκία και η τουρκική αμυντική βιομηχανία μένουν έξω από αυτό το σημαντικό χρηματοδοτικό εργαλείο, καθώς η Άγκυρα δεν έχει υπογράψει τέτοια συμφωνία με την Ένωση.

“Σε κάθε περίπτωση, οι αποφάσεις για την άμυνα οφείλουν να λαμβάνουν υπόψιν τους προβληματισμούς για την ασφάλεια και τα συμφέροντα ασφάλειας και άμυνας του συνόλου των κρατών-μελών της Ε.Ε, σύμφωνα με τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου”, σημειώνουν κυβερνητικά στελέχη.

Με αφορμή εξάλλου την αναφορά στην «Λευκή Βίβλο» ότι «η Ε.Ε. θα συνεχίσει να συμμετέχει εποικοδομητικά ως προς την ανάπτυξη μιας αμοιβαία επωφελούς εταιρικής σχέσης σε όλους τους τομείς κοινού ενδιαφέροντος με βάση την ισότιμη δέσμευση της Τουρκίας να προχωρήσει σε μια πορεία συνεργασίας σε όλα τα θέματα που έχουν σημασία για την Ε.Ε., σύμφωνα με τα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Απριλίου 2024», η Αθήνα υπενθυμίζει ότι στα συγκεκριμένα συμπεράσματα τονίζεται η ανάπτυξη μιας συνεργατικής και αμοιβαία επωφελούς σχέσης Ε.Ε- Τουρκίας, «με σταδιακό, αναλογικό και αναστρέψιμο τρόπο”.

• Οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα συζητήσουν σήμερα τα επόμενα βήματα μετά την παρουσίαση της Λευκής Βίβλου για το μέλλον της ευρωπαϊκής άμυνας, στο πλαίσιο των συνεχιζόμενων διαβουλεύσεων για τα νέα εργαλεία για την τόνωση της ευρωπαϊκής άμυνας που θα διαμορφωθούν οριστικά το επόμενο διάστημα.

Στην ατζέντα της Συνόδου θα βρεθεί και το μεταναστευτικό σε μία συγκυρία όπου η νέα ηγεσία του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου δίνει ήδη ένα πρώτο δείγμα προσανατολισμού σε περαιτέρω αυστηροποίηση της πολιτικής της χώρας μας σε εθνικό επίπεδο, με τον κ. Βορίδη να προχωρά σε απόσυρση νομοθετικής διάταξης για την παράταση προθεσμιών χορήγησης νέου τύπου άδειας παραμονής σε μετανάστες.

• Ο κ. Μητσοτάκης, που αναμένεται να λάβει μέρος σε Σύνοδο Ευρωπαίων ηγετών για το Μεταναστευτικό πριν την έναρξη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, θα επαναλάβει την προτεραιότητα που αποδίδει η Ελλάδα στην εφαρμογή του νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο και κυρίως στην αύξηση και επιτάχυνση των επιστροφών όσων δεν δικαιούνται διεθνούς προστασίας, καθώς και στην εξωτερική διάσταση του Μεταναστευτικού και στις συνεργασίες με τρίτες χώρες.

Όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας και το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, η  Ελλάδα δεν είναι σύμφωνη με περικοπή πόρων του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, ενώ θεωρεί ότι χρειάζονται τολμηρές κινήσεις και τομές, αν η Ε.Ε. θέλει να πετύχει τις διευρυμένες φιλοδοξίες της, σε τομείς όπως η ανταγωνιστικότητα, η συνοχή, η αγροτική πολιτική και η  ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να συζητήσουν και τις εξελίξεις στην Συρία, όπου η χώρα μας θα επιμείνει σε απόφαση για την ανάγκη ειρηνικής και συμπεριληπτικής μετάβασης στη Συρία που θα προστατεύει τα δικαιώματα όλων των εθνικών και θρησκευτικών κοινοτήτων, χωρίς έξωθεν παρεμβάσεις. 

Όπως τονίζουν κυβερνητικά στελέχη, η Ελλάδα υποστηρίζει, όπως έχει κάνει από την αρχή της συζήτησης, ότι η άρση των κυρώσεων έναντι της μεταβατικής κυβέρνησης πρέπει να γίνει με τρόπο σταδιακό και αναστρέψιμο και υπό προϋποθέσεις.  

Εσωτερικό μέτωπο 

Στο εσωτερικό μέτωπο, όπου σήμερα αναμένεται η συνεδρίαση της προανακριτικής, η κυβέρνηση κλιμακώνει την προσπάθεια πολιτικής αντεπίθεσης με αιχμή την πρωτοβουλία του Χρ. Τριαντόπουλου με την οποία η ίδια θεωρεί ότι καταρρίπτεται για μία ακόμα φορά “το αφήγημα της δήθεν συγκάλυψης”. 

Παράλληλα το κυβερνών κόμμα εστιάζει την τακτική του στην ανάδειξη αντιφάσεων που θεωρεί ότι υπάρχουν στην στάση της αντιπολίτευσης καταγγέλλοντας ότι ενώ η παραπομπή του κ. Τριαντόπουλου σε φυσικό δικαστή είναι ακριβώς αυτό που επιζητούσε η αντιπολίτευση, τώρα που ο ίδιος υπέβαλε σχετικό αίτημα διαφοροποιεί την στάση της.

Την επιχειρηματολογία αυτή υπηρετεί και το βίντεο που ανήρτησε το κυβερνών κόμμα με προηγούμενες τοποθετήσεις κορυφαίων στελεχών του ΠΑΣΟΚ τα οποία ζητούσαν να βρεθεί ο πρώην υφυπουργός στον φυσικό του δικαστή.

Κυβερνητικά στελέχη υποστηρίζουν μάλιστα πως “οι αντιδράσεις των κομμάτων της αντιπολίτευσης στην πρωτοβουλία του κ. Τριαντόπουλου φανερώνουν εκ νέου ότι ελάχιστα ενδιαφέρονται για την απόδοση δικαιοσύνης και αυτό που επιδιώκει είναι η εργαλειοποίηση της τραγωδίας για μικροπολιτικό όφελος”.

• Στο κυβερνών κόμμα επισημαίνουν εξάλλου πως το αίτημα του κ. Τριαντόπουλου είναι απόλυτα νόμιμο, ενώ δεν υπάρχει η παραμικρή παρέκκλιση από τις διαδικασίες που ορίζει το Σύνταγμα.

Αντικρούσουν τέλος τις κατηγορίες της αντιπολίτευσης για το βίντεο που εμφανίζει τον κ. Μητσοτάκη, ως αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης το 2018, να ζητά να μην κλείσει τις εργασίες της η προανακριτική για την Novartis, υποστηρίζοντας ότι το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να συμψηφίσει τις δηλώσεις αυτές για την υπόθεση Novartis με την πρωτοβουλία του κ. Τριαντόπουλου και υποστηρίζουν , μεταξύ άλλων, ότι με τον αδιανόητο αυτό συμψηφισμό “ξεπλένει” επί της ουσίας τις μεθοδεύσεις της σκευωρίας Novartis θύματα της οποίας ήταν και δικά του στελέχη”.