Πρόκειται για ψάρι με ιδιαίτερα ισχυρές συγχωνευμένες σιαγόνες που λειτουργούν σαν κοφτερά δόντια, ασημόγκριζη ράχη με μαύρες κηλίδες και χαρακτηριστική ασημένια λωρίδα στα πλευρά.

Η βιολογική του συμπεριφορά το καθιστά έναν ιδιαίτερα αποτελεσματικό θηρευτή, με προτίμηση σε κεφαλόποδα όπως καλαμάρια, σουπιές και χταπόδια, γεγονός που επηρεάζει τους πληθυσμούς εμπορικά σημαντικών ειδών.

Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στο θαλάσσιο περιβάλλον. Ο λαγοκέφαλος έχει συνδεθεί διεθνώς τόσο με περιστατικά δηλητηρίασης μετά από κατανάλωση όσο και με τραυματισμούς από δαγκώματα.

Όπως αναφέρει ο Γεώργιος Δουγάς, κτηνίατρος PhD, μεταδιδακτορικός ερευνητής του ΕΚΠΑ και προϊστάμενος του Τμήματος Ζωοανθρωπονόσων του ΕΟΔΥ, συγκεντρωτική καταγραφή της διεθνούς βιβλιογραφίας για την περίοδο 2004-2023 στην Ανατολική Μεσόγειο καταγράφει 28 περιστατικά σωματικών επιθέσεων ή δηγμάτων και τουλάχιστον 170 περιστατικά δηλητηρίασης, εκ των οποίων 27 ήταν θανατηφόρα.

Δύο διαφορετικοί κίνδυνοι

Ο ΕΟΔΥ επισημαίνει ότι πρέπει να γίνεται σαφής διάκριση ανάμεσα στους δύο βασικούς κινδύνους που σχετίζονται με το είδος.

Ο πρώτος αφορά τη δηλητηρίαση από τετροδοτοξίνη, μια ιδιαίτερα ισχυρή νευροτοξίνη που περιέχεται στο ψάρι και συνδέεται αποκλειστικά με την κατανάλωσή του. Η τοξίνη δεν καταστρέφεται με το ψήσιμο ή το μαγείρεμα και μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο.

Ο δεύτερος αφορά τα δαγκώματα, τα οποία μπορεί να προκαλέσουν σοβαρούς τραυματισμούς εξαιτίας της μεγάλης δύναμης των σιαγόνων του ψαριού. Οι κακώσεις ενδέχεται να συνοδεύονται από σημαντική αιμορραγία, απώλεια ιστού και αυξημένο κίνδυνο επιμόλυνσης.

Τι πρέπει να γίνει σε περίπτωση δαγκώματος

Η αρχική αντιμετώπιση περιλαμβάνει αντισηψία, έλεγχο της αιμορραγίας και αποστειρωμένη κάλυψη του τραύματος. Ωστόσο, ο ΕΟΔΥ τονίζει ότι είναι απαραίτητη η άμεση ιατρική αξιολόγηση, ώστε να εκτιμηθεί η σοβαρότητα της κάκωσης και η ανάγκη χορήγησης αντιτετανικής προφύλαξης.

Ο θεράπων ιατρός θα αξιολογήσει επίσης αν απαιτείται προληπτική αντιμικροβιακή αγωγή, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τη μορφή του τραύματος όσο και την πιθανότητα μόλυνσης από θαλάσσιους μικροοργανισμούς, μεταξύ των οποίων είδη των γενών Vibrio, Aeromonas, Shewanella, Photobacterium και Pseudomonas.

Η δηλητηρίαση εξελίσσεται γρήγορα

Η σημαντικότερη απειλή για τη δημόσια υγεία παραμένει η κατανάλωση του ψαριού. Τα προϊόντα που προέρχονται από ψάρια της οικογένειας Tetraodontidae, στην οποία ανήκει και ο λαγοκέφαλος, απαγορεύεται να διατίθενται στην αγορά.

Τα πρώτα συμπτώματα δηλητηρίασης μπορεί να εμφανιστούν μέσα σε λίγα λεπτά ή λίγες ώρες. Συνήθως ξεκινούν με μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα γύρω από το στόμα, τα χείλη και τη γλώσσα, ενώ ακολουθούν ναυτία, έμετος, κοιλιακό άλγος και διάρροια.

Σε σοβαρότερες περιπτώσεις μπορεί να εκδηλωθούν ζάλη, έντονη αδυναμία, διαταραχές στην ισορροπία, δυσκολία στην ομιλία και στην κατάποση, ενώ η εξέλιξη της δηλητηρίασης μπορεί να επηρεάσει κρίσιμες λειτουργίες του οργανισμού.

Δεν περιμένουμε να εμφανιστούν συμπτώματα

Ο ΕΟΔΥ υπογραμμίζει ότι ακόμη και αν κάποιος έχει καταναλώσει λαγοκέφαλο χωρίς να παρουσιάζει άμεσα ενοχλήματα, η κατάσταση πρέπει να αντιμετωπιστεί ως πιθανή σοβαρή δηλητηρίαση.

Η σύσταση είναι σαφής: άμεση επικοινωνία με το Κέντρο Δηλητηριάσεων ή το ΕΚΑΒ και ταχεία μεταφορά του ατόμου σε νοσοκομείο για εκτίμηση και παρακολούθηση. Παρότι δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο, οι ασθενείς που ξεπερνούν την οξεία φάση συνήθως αναρρώνουν με υποστηρικτική θεραπεία, καθώς η τοξίνη απομακρύνεται σταδιακά από τον οργανισμό.

Η συνεχής εξάπλωση του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες καθιστά ολοένα πιο σημαντική την ενημέρωση των πολιτών, των ερασιτεχνών αλιέων και των επαγγελματιών της αλιείας. Η αναγνώριση του είδους, η αποφυγή κατανάλωσής του και η άμεση αναζήτηση ιατρικής βοήθειας σε περίπτωση τραυματισμού ή έκθεσης αποτελούν, σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, τα βασικά μέτρα για την προστασία της δημόσιας υγείας.

Στην αρχή του ρεπορτάζ, ο Guardian παρουσιάζει τον Παύλο Μπελεγιάννη, κάτοικο της περιοχής, ο οποίος παρακολουθεί από την παραλία τα εγγόνια του να κολυμπούν στον αγαπημένο του κόλπο. Παρότι το σκηνικό μοιάζει ειδυλλιακό, ο συνταξιούχος οδηγός φορτηγού αποδίδει τη γαλήνη που αισθάνεται σε έναν συγκεκριμένο λόγο: την αυξημένη αίσθηση ασφάλειας. Για πρώτη φορά έχει τοποθετηθεί στον κόλπο πλωτό προστατευτικό φράγμα, επιτρέποντας στα παιδιά να απολαμβάνουν το μπάνιο τους χωρίς να απομακρύνονται πέρα από τα όριά του. «Δόξα τω Θεώ που υπάρχει για να τα προστατεύει», λέει εμφανώς ανακουφισμένος. «Όταν ήμουν παιδί δεν υπήρχαν τέτοιοι κίνδυνοι σε αυτές τις θάλασσες».

Μέχρι το περασμένο καλοκαίρι, οι κίνδυνοι που έκρυβε ο βόρειος Ευβοϊκός Κόλπος, θεωρούνταν ότι περιορίζονταν στις μωβ μέδουσες. Η έξαρση των τσιμπημάτων είχε οδηγήσει πολλούς λουόμενους στα φαρμακεία της Χαλκίδας. Όμως η εμφάνιση, λόγω της κλιματικής κρίσης, των τοξικών λαγοκέφαλων με τα ισχυρά δόντια, που είναι ικανά να δαγκώσουν κόκαλο, μέταλλο ή ξύλο, δημιούργησε έναν διαφορετικό φόβο.

Προειδοποίηση για τους λαγοκέφαλους από τον Ελληνικό Ερυθρός Σταυρός

Ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός εξέδωσε προειδοποίηση δημόσιας υγείας, καλώντας τους πολίτες να αναζητήσουν άμεσα ιατρική βοήθεια σε περίπτωση δαγκώματος, καθώς τα σαγόνια του ψαριού που μοιάζουν με «ράμφος» μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά τραύματα και έντονη αιμορραγία. Παράλληλα προειδοποίησε ότι το συγκεκριμένο είδος δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να καταναλώνεται, καθώς τα όργανα και η σάρκα του περιέχουν την δυνητικά θανατηφόρα νευροτοξίνη τετροδοτοξίνη. Δεν υπάρχει γνωστό αντίδοτο και το δηλητήριο μπορεί να σκοτώσει όχι μόνο θηρευτές, αλλά και ανθρώπους που θα το καταναλώσουν.

“Προτεραιότητά μας η ασφάλεια των πολιτών”, λέει ο αντιδήμαρχος Χαλκιδέων 

«Το καθήκον και η βασική μας ανησυχία πρέπει να είναι η ασφάλεια των πολιτών μας», δήλωσε στον Guardian ο αντιδήμαρχος Χαλκιδέων Αντώνης Σπανός, ο οποίος επέβλεψε την εγκατάσταση του πρώτου τέτοιου πλωτού φράγματος στην Ελλάδα. «Καλύτερα να προλαμβάνεις παρά να μετανιώνεις», πρόσθεσε.

Ο 40χρονος αντιδήμαρχος εξηγεί ότι οι αρχές εργάστηκαν επί μήνες για να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση, να ολοκληρώσουν τις διαδικασίες και να εγκαταστήσουν το καταλληλότερο σύστημα, το οποίο εγκρίθηκε από το Γενικό Χημείο του Κράτους.

Συνολικά, 2,5 χιλιόμετρα προστατευτικού διχτυού θα τοποθετηθούν σε κόλπους της περιοχής. «Πέρυσι είχαμε μεγάλο πρόβλημα με τις μέδουσες, αλλά όπως λέμε στα ελληνικά, με έναν σμπάρο δύο τρυγόνια. Τώρα, αν εμφανιστούν λαγοκέφαλοι, θα είμαστε έτοιμοι», τονίζει, προσθέτοντας ότι πολλοί ηλικιωμένοι τηλεφωνούσαν στο δημαρχείο ρωτώντας πότε θα μπουν τα φράγματα. «Μόλις σήμερα το πρωί μία γυναίκα είπε ότι θα νιώσει ασφαλής να πάει για μπάνιο με τα εγγόνια της μόνο όταν τοποθετηθεί».

“Κάνω καταδύσεις πάνω από 40 χρόνια, δεν πίστευα ότι θα έρθει η μέρα που θα κάνω κάτι τέτοιο”

Η Χαλκίδα δεν είναι η μόνη περιοχή που λαμβάνει μέτρα, συνεχίζει το δημοσίευμα του Guardian. Ο Νίκος Χουλιέρης, 63 ετών, ο οποίος διατηρεί σχολή καταδύσεων εδώ και χρόνια, βρισκόταν τις προηγούμενες ημέρες με την ομάδα του στη θάλασσα, στερεώνοντας νέα φράγματα στον βυθό σε άλλες παραλίες του Ευβοϊκού.

«Κάνω καταδύσεις πάνω από 40 χρόνια και ποτέ δεν πίστευα ότι θα ερχόταν η μέρα που θα έκανα κάτι τέτοιο», λέει. «Οι θερμοκρασίες της θάλασσας έχουν σίγουρα αυξηθεί και αυτό έχει δημιουργήσει πολύ πιο ευνοϊκές συνθήκες για αυτά που βλέπουμε σήμερα».

Τις επόμενες εβδομάδες εκτιμάται ότι περίπου 7 χιλιόμετρα πλωτών φραγμάτων θα μεταφερθούν στην περιοχή από την Αθήνα. «Δεν νομίζω ότι υπάρχει κάτι που μπορεί να περάσει από αυτό το δίχτυ, ούτε καν τα δόντια ενός λαγοκέφαλου. Είναι πολύ πυκνό και ανθεκτικό», προσθέτει.

Πως εξαπλώθηκαν οι λαγοκέφαλοι στη Μεσόγειο

Η εξάπλωση του Lagocephalus sceleratus είναι πλέον τέτοια, ώστε οι ειδικοί μιλούν για ένα πρόβλημα που αφορά ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο. Όπως και το λεοντόψαρο, το είδος προέρχεται από τον Ινδο-Ειρηνικό και εκτιμάται ότι μπήκε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, ευνοημένο από την άνοδο της θερμοκρασίας των νερών.

Οι ψαράδες στην Κύπρο ήταν από τους πρώτους που ανέφεραν μεγάλες ζημιές στα δίχτυα και στα αλιεύματά τους. Το 2024 οι κυπριακές αρχές έδωσαν οικονομικά κίνητρα για τον περιορισμό του είδους, με αποτέλεσμα να απομακρυνθούν περισσότεροι από 103 τόνοι λαγοκέφαλων από τα παράκτια νερά.

Η Αθήνα ανακοίνωσε αντίστοιχο πρόγραμμα, προσφέροντας αμοιβή 5,33 ευρώ ανά κιλό για κάθε λαγοκέφαλο που παραδίδεται στις αρχές.

Οι Έλληνες ψαράδες θα λάβουν επίσης επιδοτήσεις καυσίμων μέσω ευρωπαϊκού προγράμματος που θα εφαρμοστεί αρχικά στην Κρήτη και το νότιο Αιγαίο. Τα ψάρια που συλλέγονται θα καταψύχονται και θα αποτεφρώνονται σε κρατικές εγκαταστάσεις.

Οι διαφωνίες σχετικά με τα μέτρα 

Δεν συμφωνούν, ωστόσο, όλοι με τα μέτρα. Ορισμένοι ψαράδες – επισημαίνει ο Guardian – θεωρούν ότι η παρέμβαση ήρθε αργά και ότι η εξάπλωση του είδους αποτελεί πλέον μέρος μιας νέας πραγματικότητας. «Τα νερά ζεστάθηκαν, αυτά τα ψάρια μετακινήθηκαν και κανένα μέτρο δεν θα είναι πραγματικά αποτελεσματικό», λέει ο 54χρονος Νίκος Αγιασκουφίτης.

Την ίδια ώρα εμφανίστηκαν και αντιδράσεις από ομάδα που ζητά την προστασία των λαγοκέφαλων, υποστηρίζοντας ότι η προσπάθεια εξόντωσής τους εγείρει «σοβαρά ηθικά ζητήματα».

Ο επιστήμονας του Πανεπιστημίου Αιγαίου Γιάννης Μπατζάκας θεωρεί ότι οι αναφορές για τον κίνδυνο που εγκυμονεί μια «συνάντηση» με λαγοκέφαλους, είναι υπερβολικές.

«Ναι, έχουν μεγάλα δόντια και φαίνονται τρομακτικά. Ναι, μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα στους ψαράδες και στα δίχτυα τους. Αλλά όπως τα περισσότερα άγρια ζώα, δεν επιτίθενται στους ανθρώπους. Αν το κάνουν, είναι πολύ σπάνιο και επειδή έχουν προκληθεί», εξηγεί.

Για τον Παύλο Μπελεγιάννη, όμως, η ανησυχία παραμένει. Κοιτάζοντας τα εγγόνια του να παίζουν στη θάλασσα πίσω από το προστατευτικό φράγμα, λέει: «Αν με ρωτάτε, αυτά τα φράγματα πρέπει να μπουν σε όλη την Ελλάδα. Είδα δύο μέδουσες έξω από αυτό σήμερα το πρωί. Γιατί όχι και λαγοκέφαλους; Στη ζωή ποτέ δεν ξέρεις τι ακολουθεί».

Οι εικόνες αποτυπώνουν τη σφοδρή αντίδραση των ψαριών μπροστά σε ένα δόλωμα, με αρκετούς χρήστες να σχολιάζουν την ένταση με την οποία διεκδικούν την τροφή.

Το βίντεο δημοσιεύθηκε από χρήστη των social media, ο οποίος στη λεζάντα ανέφερε: «Τρομερό βίντεο μόλις μου ήρθε από Κρήτη». Δεν έχει γίνει γνωστό πότε ακριβώς καταγράφηκαν οι εικόνες.

Στο οπτικό υλικό φαίνεται ένας ψαράς να ρίχνει το καλάμι του, έχοντας ως δόλωμα ένα μικρό ψάρι. Μόλις το δόλωμα αγγίζει το νερό, δύο λαγοκέφαλοι ορμούν ταυτόχρονα για να το αρπάξουν.

Κατά τη διεκδίκηση της τροφής, τα δύο ψάρια φαίνονται να δαγκώνουν και να τραυματίζουν το ένα το άλλο, ενώ λίγα δευτερόλεπτα αργότερα εμφανίζονται ακόμη περισσότεροι λαγοκέφαλοι, εντείνοντας τη σύγκρουση γύρω από το δόλωμα.

Οι εικόνες αναδεικνύουν την έντονα ανταγωνιστική συμπεριφορά του είδους κατά τη σίτισή του και έχουν προκαλέσει εκτεταμένο σχολιασμό στο διαδίκτυο.

Ο λαγοκέφαλος αποτελεί ξενικό είδος που έχει εξαπλωθεί σε πολλές περιοχές της Μεσογείου και των ελληνικών θαλασσών, προκαλώντας προβληματισμό τόσο στους αλιείς όσο και στους επιστήμονες.

Για το ζήτημα τοποθετήθηκε το πρωί, μέσω τηλεοπτικής συνέντευξης στο Mega, ο Γενικός Γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Σπύρος Πρωτοψάλτης, ανακοινώνοντας ότι η Ελλάδα προετοιμάζει πρόγραμμα επιδότησης των ψαράδων για την αλίευση του συγκεκριμένου είδους.

«Εδώ και μήνες επεξεργαζόμαστε ένα σχέδιο το οποίο έχουμε υποβάλει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Κοιτάμε να δούμε εάν μπορούμε να πάρουμε μια τιμή μεγαλύτερη από την Κύπρο. Εκεί ήταν 3 ευρώ το κιλό, το έκαναν 4,73. Εμείς, σε συζητήσεις που έχουμε κάνει με τους εκπροσώπους των ψαράδων, μας έχουν εξηγήσει ότι με 4,73 δεν υπάρχει ισχυρό κίνητρο, λόγω του πετρελαίου που έχει αυξηθεί και με όλα τα προβλήματα που έχουν στο κόστος λειτουργίας. Δεν θέλω να πω τιμές, πάμε για περισσότερο από 4,73. Σκοπός είναι να δώσουμε ένα κίνητρο. Είναι περισσότερο μια οικονομική στήριξη για τους ψαράδες», ανέφερε ο Πρωτοψάλτης.

«Ο λαγοκέφαλος, από τη στιγμή που ήρθε στη Μεσόγειο, ήρθε για να μείνει. Το θέμα είναι πώς θα περιορίσουμε τον πληθυσμό του. Θα κάνουμε στοχευμένη αλίευση σε περιόδους αναπαραγωγής. Είναι ένα τοξικό ψάρι. Υπάρχει ειδική διαχείριση και συγκεκριμένοι κανονισμοί. Δεν είναι απλώς ότι πιάνω τους λαγοκέφαλους και τους πετάω. Πρέπει να καταμετρηθούν, να τοποθετηθούν σε ειδικά ψυγεία και στη συνέχεια να οδηγηθούν σε υψικάμινο για καύση», πρόσθεσε.

Επιχειρώντας να διαπιστώσει αν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα οι μαρτυρίες για την επιθετικότητα του είδους, ο ψαράς προχώρησε σε ένα ασυνήθιστο πείραμα, χρησιμοποιώντας ως δόλωμα έναν ολόκληρο λαγοκέφαλο.

Οι εικόνες που κατέγραψε η κάμερα είναι ενδεικτικές της συμπεριφοράς του ψαριού. Μέσα σε λίγα μόλις δευτερόλεπτα, αρκετοί λαγοκέφαλοι επιτέθηκαν στο δόλωμα και το κατανάλωσαν σχεδόν ολοκληρωτικά, αφήνοντας πίσω τους μόνο τον σκελετό του.

Το περιστατικό επιβεβαιώνει τις αναφορές επαγγελματιών ψαράδων, σύμφωνα με τις οποίες οι λαγοκέφαλοι παρουσιάζουν έντονα αρπακτική συμπεριφορά και δεν διστάζουν να επιτεθούν ακόμη και σε μέλη του ίδιου τους του είδους, ιδιαίτερα όταν αυτά είναι τραυματισμένα, παγιδευμένα ή αδυνατούν να διαφύγουν.

@zavras_fishing ΤΡΌΜΟΣ με τα Λαγόψαρα ΕΊΝΑΙ ΚΑΝΊΒΑΛΟΙ & Τρώνε τα ΠΆΝΤΑ ΛΑΓΟΚΕΦΑΛΟΙ #zavrasfishing #sea #deadlyfish #sea #ψαρεμα ♬ πρωτότυπος ήχος – zavras_fishing

Σύμφωνα με μαρτυρίες αλιέων και σχετικές καταγραφές, το φαινόμενο αυτό είναι αρκετά συχνό. Μάλιστα, πολλοί ψαράδες επισημαίνουν ότι όταν νεκροί λαγοκέφαλοι επιστρέφουν στη θάλασσα, συχνά μετατρέπονται σε εύκολη τροφή για τα υπόλοιπα άτομα του είδους, ενισχύοντας έτσι την παρουσία τους στις ίδιες περιοχές.

Ο λαγοκέφαλος θεωρείται σήμερα ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα για την αλιεία στην Ελλάδα. Αναπαράγεται με πολύ γρήγορους ρυθμούς, τρέφεται με γόνους και μικρά ψάρια, ενώ τα εξαιρετικά ισχυρά δόντια του μπορούν να καταστρέψουν δίχτυα, παραγάδια και άλλο αλιευτικό εξοπλισμό, προκαλώντας σημαντικές οικονομικές ζημιές στους ψαράδες.

Δεν είναι τυχαίο ότι τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί εμφανίσεις του σε πολλές θαλάσσιες περιοχές της χώρας, ενώ υπάρχει και ειδικός χάρτης καταγραφής που δείχνει τα σημεία της Ελλάδας όπου έχουν εντοπιστεί λαγοκέφαλοι, αποτυπώνοντας την ταχύτατη εξάπλωσή τους.

Πέρα από τις ζημιές που προκαλεί στην αλιεία, ο λαγοκέφαλος αποτελεί σοβαρό κίνδυνο και για τη δημόσια υγεία. Περιέχει τετροδοτοξίνη, μια εξαιρετικά ισχυρή νευροτοξίνη που μπορεί να προκαλέσει παράλυση των μυών, αναπνευστική ανεπάρκεια και σε ακραίες περιπτώσεις ακόμη και θάνατο.

Ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός τονίζει ότι κανένα μέρος του ψαριού δεν θεωρείται ασφαλές για κατανάλωση, καθώς η τοξίνη μπορεί να βρίσκεται σε διαφορετικά σημεία του σώματός του. Για τον λόγο αυτό οι πολίτες θα πρέπει να αποφεύγουν κάθε επαφή με το συγκεκριμένο είδος ως τρόφιμο.

Η συνεχής εξάπλωση του λαγοκέφαλου έχει οδηγήσει τις αρμόδιες αρχές στην αναζήτηση λύσεων. Σύμφωνα με πληροφορίες, εξετάζεται σχέδιο ακόμη και επικήρυξης των λαγοκέφαλων με επιδότηση προς τους ψαράδες για κάθε τέτοιο ψάρι που θα παραδίδεται στις αρμόδιες υπηρεσίες.

Στόχος είναι να περιοριστεί ο πληθυσμός ενός είδους που έχει εξελιχθεί σε πραγματικό «πονοκέφαλο» για τις ελληνικές θάλασσες, απειλώντας τόσο το θαλάσσιο οικοσύστημα όσο και το εισόδημα χιλιάδων επαγγελματιών αλιέων.

Το πρόγραμμα θα υλοποιηθεί με τη δυναμική συμμετοχή των επαγγελματιών παράκτιων αλιέων, στους οποίους θα παρέχεται οικονομικό κίνητρο ως αποζημίωση για τα αλιεύματα.

Το πλάνο που βρίσκεται υπό επεξεργασία δεν περιορίζεται μόνο στο ψάρεμα του λαγοκέφαλου, αλλά ξεδιπλώνεται σε ένα ολοκληρωμένο πλέγμα 6 στρατηγικών παρεμβάσεων:

• Επιστημονική εποπτεία: Διαρκής παρακολούθηση του φαινομένου σε στενή συνεργασία με εξειδικευμένους ερευνητικούς φορείς.
• Χαρτογράφηση του είδους: Εντοπισμός των θαλάσσιων ζωνών όπου συγκεντρώνεται και αναπαράγεται το τοξικό ψάρι
• Στατιστική καταγραφή: Λεπτομερής έλεγχος και καταμέτρηση των ποσοτήτων που αλιεύονται.
• Digital εργαλεία: Αξιοποίηση σύγχρονων ψηφιακών εφαρμογών για την καλύτερη οργάνωση των δεδομένων.
• Ασφαλής διαχείριση: Δημιουργία ειδικών πρωτοκόλλων για την ασφαλή απομάκρυνση και καταστροφή της τοξικής βιομάζας που θα συγκεντρώνεται.

Στο μικροσκόπιο το παράδειγμα της Κύπρου

Παράλληλα, εξετάζεται η αξιοποίηση της εμπειρίας άλλων χωρών της Ανατολικής Μεσογείου και ιδιαίτερα της Κύπρου, όπου εφαρμόστηκε πρόγραμμα ελεγχόμενης αλιείας και συγκέντρωσης λαγοκέφαλων. Η εμπειρία αυτή δείχνει ότι η στοχευμένη εξαλίευση μπορεί να συμβάλει στη μείωση της πίεσης που ασκεί το είδος στα θαλάσσια οικοσυστήματα και στην ανακούφιση των αλιέων, χωρίς ωστόσο να αποτελεί από μόνη της οριστική λύση.

«Ο λαγοκέφαλος δεν είναι ένα απλό αλιευτικό ζήτημα. Είναι ένα πρόβλημα που επηρεάζει το εισόδημα των επαγγελματιών αλιέων, τη θαλάσσια βιοποικιλότητα και τη δημόσια υγεία. Γι’ αυτό και η αντιμετώπισή του δεν μπορεί να γίνει αποσπασματικά. Χρειάζεται επιστημονική τεκμηρίωση, συστηματική παρακολούθηση, συνεργασία με τους αλιείς και στοχευμένες παρεμβάσεις εκεί όπου το πρόβλημα είναι εντονότερο», δηλώνει στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Γενικός Γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Σπύρος Πρωτοψάλτης.

Σημειώνεται ότι η πιλοτική δράση πρόκειται να χρηματοδοτηθεί από το Πρόγραμμα Αλιεία, Υδατοκαλλιέργεια και Θάλασσα (ΠΑΛΥΘ), ενώ το σχετικό σχέδιο έχει ήδη αποσταλεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για διαπραγμάτευση και έγκριση.

Ο λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus) αποτελεί ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα ξενικού χωροκατακτητικού είδους που έχουν εγκατασταθεί τα τελευταία χρόνια στη Μεσόγειο. Πρόκειται για είδος με φυσική κατανομή στον Ινδικό και τον δυτικό Ειρηνικό Ωκεανό, το οποίο εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, στο πλαίσιο του φαινομένου που είναι γνωστό ως «λεσσεψιανή μετανάστευση».

Στην Ελλάδα καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2005 και έκτοτε η παρουσία του έχει επεκταθεί σημαντικά, κυρίως στο Αιγαίο, τα Δωδεκάνησα και την Κρήτη. Η αύξηση της θερμοκρασίας των θαλάσσιων υδάτων, η απουσία επιβεβαιωμένων φυσικών θηρευτών και η υψηλή αναπαραγωγική ικανότητα του είδους θεωρούνται βασικοί παράγοντες που ευνοούν την εξάπλωσή του.

Πρόκειται για ψάρι ιδιαίτερα ανθεκτικό και προσαρμοστικό, το οποίο μπορεί να επιβιώσει σε διαφορετικά θαλάσσια περιβάλλοντα. Είναι σαρκοφάγο και ευκαιριακός θηρευτής, καθώς τρέφεται κυρίως με ψάρια, καρκινοειδή, όπως καβούρια και γαρίδες, αλλά και κεφαλόποδα, όπως χταπόδια και σουπιές. Έχει παρατηρηθεί ακόμη και κανιβαλισμός μεταξύ ατόμων του ίδιου είδους, στοιχείο που αποτυπώνει τη μεγάλη προσαρμοστικότητά του.

Η παρουσία του έχει σημαντικές επιπτώσεις στη θαλάσσια βιοποικιλότητα, καθώς επηρεάζει τους πληθυσμούς άλλων ειδών και μεταβάλλει την ισορροπία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Παράλληλα, προκαλεί σοβαρά προβλήματα στην επαγγελματική αλιεία. Με τα ισχυρά του δόντια μπορεί να καταστρέψει δίχτυα, πετονιές και παραγάδια, ενώ συχνά καταστρέφει αλιεύματα που έχουν ήδη παγιδευτεί στα αλιευτικά εργαλεία.

Οι ζημιές αυτές μεταφράζονται σε αυξημένο κόστος και απώλεια εισοδήματος για τους επαγγελματίες αλιείς, ιδιαίτερα σε παράκτιες και νησιωτικές περιοχές όπου η αλιευτική δραστηριότητα αποτελεί βασικό πυλώνα της τοπικής οικονομίας.

Εκτός από τις περιβαλλοντικές και οικονομικές επιπτώσεις, ο λαγοκέφαλος συνιστά και σοβαρό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Το είδος περιέχει τετροδοτοξίνη, μια ισχυρή νευροτοξίνη που δεν καταστρέφεται ούτε με το μαγείρεμα ούτε με την κατάψυξη. Για τον λόγο αυτό η κατανάλωσή του απαγορεύεται αυστηρά.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ενημέρωση των πολιτών, των επαγγελματιών του τουρισμού και των αλιευτικών κοινοτήτων, καθώς η προστασία των καταναλωτών θεωρείται κρίσιμο στοιχείο της συνολικής στρατηγικής αντιμετώπισης του προβλήματος.

«Το μήνυμα πρέπει να είναι ξεκάθαρο: ο λαγοκέφαλος δεν καταναλώνεται. Δεν καθαρίζεται, δεν μαγειρεύεται, δεν μπαίνει στην αγορά. Η προστασία της δημόσιας υγείας είναι απόλυτη προτεραιότητα. Παράλληλα, όμως, οφείλουμε να σταθούμε δίπλα στους επαγγελματίες αλιείς, οι οποίοι βλέπουν τα εργαλεία τους να καταστρέφονται και το εισόδημά τους να πιέζεται από ένα εισβολικό είδος που αλλάζει τα δεδομένα στις θάλασσές μας», σημειώνει ο κ. Πρωτοψάλτης.

Όπως επισημαίνει, η αντιμετώπιση του φαινομένου προϋποθέτει τη συλλογή αξιόπιστων δεδομένων και τη στενή συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων.

«Δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε ένα εισβολικό είδος χωρίς δεδομένα. Πρέπει να γνωρίζουμε πού εμφανίζεται, πότε αυξάνεται ο πληθυσμός του, ποια αλιευτικά εργαλεία είναι αποτελεσματικότερα και ποιες περιοχές χρειάζονται άμεση προτεραιότητα. Η επιστήμη, οι αλιείς και η Πολιτεία πρέπει να κινηθούν μαζί. Μόνο έτσι μπορούμε να περάσουμε από τη διαπίστωση του προβλήματος στην ουσιαστική διαχείρισή του, με ψυχραιμία και εμπιστοσύνη στην επιστήμη», υπογραμμίζει.

Τέλος, όπως επισημαίνουν οι αρμόδιες υπηρεσίες, η διαχείριση των ποσοτήτων που ενδεχομένως θα συλλέγονται στο πλαίσιο της πιλοτικής δράσης απαιτεί ειδικό σχεδιασμό, καθώς λόγω της τοξικότητας του είδους απαιτούνται ασφαλείς διαδικασίες συγκέντρωσης, αποθήκευσης, μεταφοράς και τελικής καταστροφής της βιομάζας, με τρόπο που να διασφαλίζει τόσο τη δημόσια υγεία όσο και την προστασία του περιβάλλοντος.

Οι λαγοκέφαλοι πλέον αποτελούν σοβαρό κίνδυνο για το θαλάσσιο περιβάλλον της Κρήτης και είναι ιδιαίτερα τοξικοί αν καταναλωθούν.

Οι ειδικοί και οι ψαράδες της περιοχής καλούν το κοινό να είναι εξαιρετικά προσεκτικό όταν κολυμπά και να αποφεύγει οποιοδήποτε ψάρι δεν αναγνωρίζει. Η κατανάλωση του λαγοκέφαλου μπορεί να προκαλέσει σοβαρή δηλητηρίαση, καθώς το ψάρι περιέχει τετροδοτοξίνη, μια τοξίνη που μπορεί να αποβεί μοιραία.

Η παρουσία των λαγοκέφαλων στις ελληνικές θάλασσες έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, πιθανώς λόγω της κλιματικής αλλαγής και της αύξησης της θερμοκρασίας των θαλασσών. Η εισβολή τους αποτελεί απειλή για την τοπική πανίδα και χλωρίδα, καθώς οι λαγοκέφαλοι είναι θηρευτές που καταναλώνουν μικρότερα ψάρια και θαλάσσιους οργανισμούς.

Οι Αρχές συμβουλεύουν τους λουόμενους να ενημερώνονται για την εμφάνιση λαγοκέφαλων στις παραλίες που επισκέπτονται και να ακολουθούν τις οδηγίες των ειδικών. Σε περίπτωση που κάποιος εντοπίσει λαγοκέφαλο, πρέπει να ενημερώσει άμεσα τις τοπικές Αρχές ή τους ναυαγοσώστες της περιοχής.

Πηγή: cretapost.gr