Σπύρος Σιδέρης

Η αρχή έγινε στις 27 Φεβρουαρίου, όταν ο Αμπντουλάχ Οτσαλάν, ιστορικός ηγέτης και ιδρυτής του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK), απηύθυνε δημόσιο κάλεσμα για τη διάλυση της οργάνωσης και τον τερματισμό του ένοπλου αγώνα.

Η δήλωση αυτή, που πολλοί χαρακτήρισαν ιστορική, προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις τόσο στο εσωτερικό της Τουρκίας όσο και διεθνώς. Η Άγκυρα, οι πολιτικοί της σύμμαχοι, αλλά και διεθνείς δρώντες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ένωση, χαιρέτισαν την εξέλιξη ως πιθανό σημείο εκκίνησης μιας νέας ειρηνευτικής διαδικασίας.

Λίγες ημέρες αργότερα, την 1η Μαρτίου, το PKK ανακοίνωσε επίσημα κατάπαυση του πυρός, κίνηση που ενίσχυσε το αφήγημα περί ουσιαστικής μεταστροφής στο κουρδικό. Το αποκορύφωμα ήρθε τον Μάιο, όταν η οργάνωση πραγματοποίησε συνέδριο και ανακοίνωσε τη διάλυσή της, ενώ τον Ιούλιο, στη Σουλεϊμανίγια του ιρακινού Κουρδιστάν, πραγματοποιήθηκε συμβολική τελετή καταστροφής οπλισμού στο πλαίσιο της ειρηνευτικής διαδικασίας.

• Η τουρκική κυβέρνηση επιχείρησε να κεφαλαιοποιήσει πολιτικά αυτή τη δυναμική. Στις 5 Αυγούστου, ανακοινώθηκε η σύσταση διακομματικής κοινοβουλευτικής επιτροπής για την επίλυση του κουρδικού ζητήματος, με τη συμμετοχή του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, του συμμάχου του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης, αλλά και του φιλοκουρδικού Κόμματος Ισότητας και Δημοκρατίας των Λαών. Η κορύφωση αυτής της διαδικασίας καταγράφηκε τον Νοέμβριο, όταν αντιπροσωπεία της επιτροπής επισκέφθηκε τον Οτσαλάν στις φυλακές, γεγονός με ισχυρό πολιτικό και συμβολικό φορτίο.

Παράλληλα, όμως, το εσωτερικό πολιτικό μέτωπο βρισκόταν σε πλήρη ένταση. Στις 19 Μαρτίου, η σύλληψη του δημάρχου Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, με κατηγορίες για υποθέσεις διαφθοράς που ανάγονταν σε περίοδο πριν από την εκλογή του το 2019, λειτούργησε ως πυροκροτητής κοινωνικών αντιδράσεων. Ο Ιμάμογλου, κορυφαίο στέλεχος του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος, θεωρείται από πολλούς ο βασικός πολιτικός αντίπαλος του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Στα τέλη Μαρτίου, δεκάδες χιλιάδες πολίτες βγήκαν στους δρόμους στην Κωνσταντινούπολη, την Άγκυρα και άλλες μεγάλες πόλεις. Η μαζική συγκέντρωση στη συνοικία Μαλτέπε, στο ασιατικό τμήμα της Κωνσταντινούπολης, εξελίχθηκε σε σύμβολο αντίστασης της αντιπολίτευσης, με βασικό αίτημα την απελευθέρωση του δημάρχου και την καταγγελία της «πολιτικής εργαλειοποίησης της Δικαιοσύνης». Η σύγκρουση κυβέρνησης–αντιπολίτευσης απέκτησε χαρακτηριστικά μετωπικής αντιπαράθεσης, ενισχύοντας την πολιτική πόλωση.

• Μέσα σε αυτό το σύνθετο σκηνικό, το κουρδικό ζήτημα επανέρχεται ως κεντρικός παράγοντας που μπορεί να επανακαθορίσει την πορεία της Τουρκίας. Οι Κούρδοι πολίτες, αλλά και οι κουρδικές κοινότητες εκτός συνόρων, παρακολουθούν με επιφύλαξη την εξέλιξη της διαδικασίας μεταξύ Άγκυρας και Οτσαλάν. Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στο εσωτερικό της χώρας. Στη Συρία, η Τουρκία επιμένει στην εφαρμογή της συμφωνίας του Μαρτίου μεταξύ του Σύρου προέδρου Άχμαντ αλ-Σαράα και του επικεφαλής των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων, Μαζλούμ Αμπντί, γεγονός που συνδέει άμεσα το κουρδικό με τις περιφερειακές ισορροπίες ασφαλείας.

Το 2025, επομένως, δεν είναι απλώς μια χρονιά έντονων γεγονότων για την Τουρκία. Είναι μια περίοδος όπου η χώρα δοκιμάζει τα όρια της πολιτικής συνοχής, της δημοκρατικής αντοχής και της δυνατότητάς της να επιλύσει ένα από τα πιο μακροχρόνια και επώδυνα ζητήματα της σύγχρονης ιστορίας της.

Το αν το άνοιγμα στο κουρδικό θα αποτελέσει πραγματική ευκαιρία ειρήνης ή μια τακτική πολιτική κίνηση μέσα σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης εσωτερικής πίεσης παραμένει το μεγάλο ερώτημα που θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον της Τουρκίας, αλλά και τη σταθερότητα της περιοχής.

Ο πρώην συμπρόεδρος του απαγορευμένου από τις τουρκικές αρχές φιλοκουρδικού Κόμματος Δημοκρατίας των Λαών (HDP) Σελαχατίν Ντεμιρτάς, ο οποίος είναι φυλακισμένος στις φυλακές της Αδριανούπολης δήλωσε σε μήνυμά του ότι έχει πλήρη εμπιστοσύνη και υποστηρίζει τον Αμπντουλάχ Οτζαλάν, ο οποίος προ ημερών διαμήνυσε ότι είναι έτοιμος να συμβάλει θετικά στην πρωτοβουλία του υπερεθνικιστή κυβερνητικού εταίρου του προέδρου Ερντογάν, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, για λύση του Κουρδικού.

Ο αρχηγός του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης, πολιτικού φορέα των ακροδεξιών Γκρίζων Λύκων, έχει προτείνει την υπό αυστηρούς όρους αποφυλάκιση του Οτζαλάν, ο οποίος εκτίει ποινή ισόβιας κάθειρξης, με την προϋπόθεση ότι αυτός θα αποκηρύξει την ένοπλη βία και θα ζητήσει από το ΡΚΚ, το οποίο ο ίδιος ίδρυσε το 1977, να καταθέσει τα όπλα του.

Αντιπροσωπεία του φιλοκουρδικού Κόμματος Ισότητας των Λαών και Δημοκρατίας (DEM), επισκέφθηκε τον περασμένο μήνα τον Οτζαλάν στο Ιμραλί και, αφού έγινε αποδέκτης της θετικής απόκρισής του, ξεκίνησε κύκλο επαφών με τις ηγεσίες των κομμάτων που εκπροσωπούνται στην τουρκική Εθνοσυνέλευση, ενώ σήμερα επισκέφθηκε και τον Ντεμιρτάς.

Στο μήνυμά του ο Σελαχατίν Ντεμιρτάς ευχαριστεί τον πρόεδρο της χώρας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τον Ντεβλέτ Μπαχτσελί, τον πρόεδρο του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης, Οζγκιούρ Οζέλ, και όλους τους άλλους αρχηγούς των κομμάτων για τις πρωτοβουλίες που έχουν αναλάβει και θα αναλάβουν για την ειρήνη.

Ο ίδιος τονίζει ότι «το πιο ευαίσθητο ζήτημα αυτή την περίοδο είναι η υποστήριξη της κοινής γνώμης. Ως εκ τούτου, η διαφάνεια είναι εξαιρετικά σημαντική και απαραίτητη».

Δηλώνει επίσης πως «εάν ο κ. Οτζαλάν αναλάβει πρωτοβουλία για το θέμα αυτό όταν οι συνθήκες είναι κατάλληλες, θα είμαστε δίπλα του» και «όπως έχει επίσης δηλώσει ο ίδιος (σ.σ. ο Οτζαλάν), η ευθύνη για τη δημιουργία της νομικής και πολιτικής βάσης για μια τέτοια πρόσκληση ανήκει στην κυβέρνηση και το Κοινοβούλιο».

Ο Ντεμιρτάς σημειώνει ότι η ευθύνη τους ως πολιτικοί είναι «να αυξήσουν τον ειρηνικό, πολιτικό αγώνα για τη δημοκρατία, τις ελευθερίες, την ισότητα, τη δικαιοσύνη και τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα» και προσέθεσε: «Οι δίαυλοι και οι δυνατότητες αυτού του αγώνα πρέπει να ανοίξουν τώρα, ώστε να ενισχυθεί το έδαφος για την ειρήνη».

Σύμφωνα με τον Κούρδο πολιτικό, «όλοι όσοι μιλούν για τα θέματα αυτά θα πρέπει να μείνουν μακριά από τη γλώσσα των απειλών, των εκβιασμών, της ταπείνωσης και του προκλητικού λόγου και αντί να δημιουργούν μια κενή και ανούσια ρητορική που βασίζεται στη ρητορική της ήττας, θα πρέπει να επικεντρωθούν σε ένα κοινό μέλλον όπου όλοι θα κερδίσουμε».

Σημειώνει ακόμη ότι προκειμένου η διαδικασία ειρήνευσης να πάρει σάρκα και οστά, πρέπει να γίνουν γρήγορα συγκεκριμένα βήματα οικοδόμησης εμπιστοσύνης. «Είμαστε έτοιμοι να παράσχουμε κάθε είδους υποστήριξη για την εξάλειψη των συγκρούσεων, που προκαλούν ανείπωτη δυστυχία σε αυτά τα εδάφη εδώ και χρόνια και σπαταλούν όλη την ενέργεια της χώρας, καθώς και για την υλοποίηση μιας πολιτικής ειρήνης».

Συμπληρώνει ωστόσο ότι «η πολιτική ειρήνη θα είναι διαρκής και προς το συμφέρον όλων και της χώρας μόνο αν γίνει με τρόπο που να ανοίγει όλους τους διαύλους του αγώνα για κοινωνική ειρήνη, εκδημοκρατισμό, ισότητα, δικαιοσύνη και ελευθερίες».

Στην εν εξελίξει διαδικασία για επίλυση του Κουρδικού παρενέβη εκ νέου σήμερα και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αποφεύγοντας όμως να κατονομάσει το ΡΚΚ και το DEM.

«Ένα νέο παράθυρο ευκαιρίας ανοίγεται μπροστά στη χώρα μας για να τερματίσει τη μάστιγα της τρομοκρατίας. Ο μόνος στόχος των πρόσφατων προσπαθειών είναι να αυτοδιαλυθεί η τρομοκρατική οργάνωση, να καταθέσει τα όπλα και να δοθεί η ευκαιρία στο κόμμα, το οποίο δεν μπορεί να γίνει κόμμα της Τουρκίας λόγω της πίεσης από την αυτονομιστική οργάνωση, να αναπτυχθεί προς αυτή την κατεύθυνση» δήλωσε ο Τούρκος πρόεδρος μιλώντας στο συνέδριο της νομαρχιακής οργάνωσης του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) στο Ντιγιαρμπακίρ της νοτιοανατολικής Τουρκίας.

«Αφορά στο να κλείσει μία παρένθεση αυτονομιστικής τρομοκρατίας μισού αιώνα. Αυτό θα άρει ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια μπροστά σε μια μεγάλη και ισχυρή Τουρκία» τόνισε ο Ταγίπ Ερντογάν.