Η Έβα Μπάκνερ (Eva Buckner), επίκουρη καθηγήτρια και ειδική στη ιατρική εντομολογία στο Εργαστήριο Ιατρικής Εντομολογίας UF/IFAS της Φλόριντα, επισημαίνει ότι το πρώτο βήμα είναι να αντιμετωπιστεί η πηγή του προβλήματος, ιδιαίτερα για όσους διαθέτουν κήπο, βεράντα, αυλή ή άλλους εξωτερικούς χώρους.

Όπως εξηγεί, η σημαντικότερη ενέργεια είναι η απομάκρυνση των στάσιμων νερών, τα οποία αποτελούν ιδανικό περιβάλλον για την αναπαραγωγή των κουνουπιών.

Από εκεί και πέρα, υπάρχουν αρκετές αποτελεσματικές λύσεις για την απομάκρυνση των ενήλικων κουνουπιών, πολλές από τις οποίες μπορεί να υπάρχουν ήδη στο σπίτι.

1. Απομακρύνετε κάθε στάσιμο νερό

Τα αυγά των κουνουπιών χρειάζονται νερό για να εκκολαφθούν, ενώ το στάδιο της προνύμφης εξελίσσεται αποκλειστικά μέσα στο νερό.

Η Μπάκνερ συνιστά να γίνεται κάθε εβδομάδα έλεγχος γύρω από το σπίτι και να αδειάζουν ακόμη και οι μικρότερες ποσότητες στάσιμου νερού, όπως:

• πιατάκια από γλάστρες
• παιδικές ή σκυλίσιες πισίνες
• μουσαμάδες
• καπάκια κάδων απορριμμάτων όπου συγκεντρώνεται νερό.

Με αυτόν τον τρόπο εξαλείφονται οι προνύμφες και μειώνονται σημαντικά οι χώροι αναπαραγωγής των ενηλίκων κουνουπιών.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι και οι γείτονες να εφαρμόζουν την ίδια πρακτική, ώστε να περιορίζεται συνολικά ο πληθυσμός των κουνουπιών στην περιοχή.

Εάν υπάρχει κάποια πηγή νερού που δεν μπορεί να απομακρυνθεί, όπως μία λιμνούλα ή μία ποτίστρα πουλιών, προτείνεται η χρήση ειδικών σκευασμάτων (mosquito bits ή mosquito dunks) μία φορά τον μήνα.

Τα προϊόντα αυτά περιέχουν το βακτήριο Bacillus thuringiensis israelensis (Bti), το οποίο εξοντώνει τις προνύμφες των κουνουπιών χωρίς να επηρεάζει άλλα ζώα ή την άγρια πανίδα.

2. Επιλέξτε εντομοαπωθητικά εγκεκριμένα από την EPA

Τα ίδια δραστικά συστατικά που υπάρχουν στα εγκεκριμένα από την Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA) εντομοαπωθητικά σπρέι διατίθενται επίσης σε μορφή:

• λοσιόν
• τζελ
• μαντηλιών εμποτισμένων με απωθητικό

και προσφέρουν αντίστοιχη προστασία.

Η Μπάκνερ δηλώνει ότι προτιμά προϊόντα που περιέχουν DEET, το οποίο χαρακτηρίζει ως το «χρυσό πρότυπο» στην προστασία από κουνούπια και τσιμπούρια.

Παρότι το DEET μπορεί να αφήνει λιπαρή αίσθηση και να προκαλέσει φθορές σε πλαστικά αντικείμενα, όπως:

• σκελετούς γυαλιών,
• καντράν ρολογιών,
• συνθετικά υφάσματα,

παραμένει το αποτελεσματικότερο δραστικό συστατικό.

Εναλλακτικά, προτείνονται προϊόντα με τις εξής εγκεκριμένες ουσίες:

• Picaridin
• Oil of Lemon Eucalyptus (OLE)
• Para-menthane-diol (PMD)
• IR3535

Η επιλογή ανάμεσα σε σπρέι, λοσιόν ή μαντηλάκια εξαρτάται κυρίως από τις προσωπικές προτιμήσεις.

3. Φορέστε ρούχα με επεξεργασία περμεθρίνης

Τα φαρδιά μακρυμάνικα ρούχα και τα μακριά παντελόνια αποτελούν μία από τις καλύτερες φυσικές άμυνες απέναντι στα κουνούπια, καθώς δημιουργούν ένα αποτελεσματικό φράγμα ανάμεσα στο έντομο και το δέρμα.

Αντίθετα, τα πολύ στενά ρούχα επιτρέπουν στο κουνούπι να τρυπήσει το ύφασμα.

Για ακόμη μεγαλύτερη προστασία προτείνονται ρούχα που έχουν υποστεί επεξεργασία με περμεθρίνη (permethrin), ένα συνθετικό εντομοκτόνο που μιμείται φυσικές ουσίες των χρυσανθέμων και δρα επίσης εναντίον των τσιμπουριών.

Οι καταναλωτές μπορούν είτε να αγοράσουν έτοιμα επεξεργασμένα ρούχα είτε να χρησιμοποιήσουν ειδικό σπρέι περμεθρίνης 0,5%.

Η ειδικός τονίζει ότι:

• πρέπει να τηρούνται αυστηρά οι οδηγίες χρήσης,
• τα ρούχα πρέπει να έχουν στεγνώσει πλήρως πριν φορεθούν,
• η περμεθρίνη δεν πρέπει ποτέ να εφαρμόζεται απευθείας στο δέρμα, καθώς μπορεί να προκαλέσει έντονο ερεθισμό.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι η ουσία είναι γενικά ασφαλής για τους σκύλους, αλλά μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα τοξική για τις γάτες. Αφού όμως στεγνώσει πάνω στα ρούχα, θεωρείται ασφαλής.

4. Χρησιμοποιήστε συσκευές δημιουργίας προστατευτικής ζώνης

Οι λεγόμενοι χωρικοί απωθητές (spatial repellents) δημιουργούν μία αόρατη προστατευτική ζώνη απελευθερώνοντας σταδιακά ουσίες που απομακρύνουν τα κουνούπια.

Σύμφωνα με την ειδικό, τα πιο αποτελεσματικά προϊόντα περιέχουν:

• metofluthrin
• transfluthrin
• d-allethrin

Διατίθενται σε διάφορες μορφές, όπως επιτραπέζιες συσκευές, φανάρια για αυλές, φορητές συσκευές ή clip-on που προσαρμόζονται στα ρούχα.

Η προστατευτική τους δράση είναι καλύτερη όταν δεν φυσάει, καθώς ο αέρας μπορεί να διαλύσει το προστατευτικό νέφος.

Επίσης, όσο πιο κοντά βρίσκεται κάποιος στη συσκευή τόσο μεγαλύτερη είναι η προστασία.

5. Βάλτε σε λειτουργία έναν ανεμιστήρα

Για όσους πρόκειται να παραμείνουν αρκετή ώρα σε έναν εξωτερικό χώρο, όπως κατά τη διάρκεια ενός γεύματος στην αυλή ή μιας βραδιάς στη βεράντα, ένας επιδαπέδιος ή περιστρεφόμενος ανεμιστήρας μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικός.

Τα κουνούπια δεν είναι ιδιαίτερα δυνατοί ιπτάμενοι οργανισμοί και το ισχυρό ρεύμα αέρα δυσκολεύει σημαντικά την πτήση και την προσγείωσή τους πάνω στον άνθρωπο.

Ωστόσο, εάν χρησιμοποιείται ταυτόχρονα χωρικός απωθητής, δεν συνιστάται η λειτουργία ανεμιστήρα, καθώς μπορεί να διασκορπίσει το προστατευτικό νέφος.

Τέσσερις λύσεις που δεν αποδίδουν

Η συνδυαστική χρήση των παραπάνω αποδεδειγμένα αποτελεσματικών μεθόδων προσφέρει υψηλό επίπεδο προστασίας. Αντίθετα, σύμφωνα με την Έβα Μπάκνερ, οι παρακάτω επιλογές δεν έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές απέναντι στα κουνούπια:

• Κεριά, βραχιόλια, clip-on ή τοπικά προϊόντα που βασίζονται σε φυτικά έλαια όπως σιτρονέλα, γεράνι ή μέντα. Αν και τα αιθέρια έλαια διαθέτουν κάποιες απωθητικές ιδιότητες, εξατμίζονται πολύ γρήγορα και δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τα εγκεκριμένα εντομοαπωθητικά. Εξαίρεση αποτελεί το έλαιο ευκαλύπτου λεμονιού (OLE), το οποίο έχει υποστεί ειδική χημική επεξεργασία ώστε να αυξηθεί η συγκέντρωση της δραστικής ουσίας.
• Ηλεκτρικές παγίδες εντόμων (bug zappers), οι οποίες προσελκύουν τα έντομα με φως και τα εξοντώνουν με ηλεκτρικό ρεύμα. Εκτός από ορισμένα κουνούπια, σκοτώνουν και πολλά άλλα ωφέλιμα έντομα και αρθρόποδα, χωρίς να αποτελούν αποτελεσματική λύση για τον έλεγχο του πληθυσμού των κουνουπιών.
• Φυτά που θεωρούνται απωθητικά για τα κουνούπια. Τα φυτά από μόνα τους δεν εκλύουν επαρκείς ποσότητες αιθέριων ελαίων ώστε να απομακρύνουν τα έντομα. Για να αποκτήσουν απωθητική δράση, τα έλαιά τους πρέπει να εξαχθούν και να συμπυκνωθούν.
• Σπίτια για νυχτερίδες (bat boxes). Παρότι οι νυχτερίδες καταναλώνουν έντομα, προτιμούν μεγαλύτερα και πιο θρεπτικά θηράματα, όπως οι σκώροι, και όχι τα κουνούπια. Όπως επισημαίνει η Μπάκνερ, οι νυχτερίδες είναι πολύτιμες για τα οικοσυστήματα, όμως δεν αποτελούν λύση για την αντιμετώπιση των κουνουπιών.

Πηγή: washingtonpost.com

Ο ιός, που μεταδίδεται, κυρίως, μέσω τσιμπήματος από κοινά κουνούπια που έχουν προηγουμένως μολυνθεί από άγρια πτηνά, κάνει κάθε χρόνο αισθητή την παρουσία του στην Ελλάδα, με αυξανόμενο επιδημιολογικό φορτίο. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΟΔΥ, από το 2010 έως σήμερα έχουν καταγραφεί στη χώρα μας 2.088 εγχώρια κρούσματα της λοίμωξης, με τα 1.471 να εκδηλώνονται με σοβαρές επιπλοκές στο κεντρικό νευρικό σύστημα και 292 θανάτους.

Μόνο το 2024 σημειώθηκαν 220 περιστατικά, εκ των οποίων τα 157 αφορούσαν σοβαρές μορφές της νόσου και 35 ασθενείς έχασαν τη ζωή τους. Αντίστοιχα υψηλός αναμένεται να είναι και φέτος ο κίνδυνος, με τον ΕΟΔΥ να έχει ήδη ενημερώσει τους επαγγελματίες υγείας ανά την επικράτεια ώστε να βρίσκονται σε εγρήγορση.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;

Οι περισσότεροι άνθρωποι που μολύνονται δεν εμφανίζουν συμπτώματα, ή παρουσιάζουν ήπιες εκδηλώσεις. Ωστόσο, λιγότερο από το 1% των περιπτώσεων μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρή νόσο, προκαλώντας εγκεφαλίτιδα ή μηνιγγίτιδα. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος για άτομα άνω των 50 ετών, καθώς και για όσους έχουν χρόνια νοσήματα ή ανοσοκαταστολή.

Προστατευθείτε – Οδηγίες για όλους

Καθώς δεν είναι εφικτό να προβλεφθούν με ακρίβεια οι περιοχές που θα πληγούν, ο ΕΟΔΥ απευθύνει σύσταση για γενικευμένα μέτρα προστασίας από τα κουνούπια, σε όλη την επικράτεια και για όλη τη διάρκεια της περιόδου κυκλοφορίας τους:

·         Χρησιμοποιείτε εγκεκριμένα εντομοαπωθητικά σώματος και περιβάλλοντος, πάντα σύμφωνα με τις οδηγίες.

·         Εφαρμόστε σίτες, κουνουπιέρες, χρησιμοποιείτε κλιματιστικά ή ανεμιστήρες.

·         Προτιμάτε μακριά ρούχα που καλύπτουν όσο το δυνατόν περισσότερο το σώμα.

·         Αποφεύγετε στάσιμα νερά, ακόμη και σε γλάστρες, κουβάδες ή πιατάκια, καθώς αποτελούν ιδανικά σημεία αναπαραγωγής των κουνουπιών.

Ιδιαίτερη προσοχή συστήνεται σε ηλικιωμένους και ευάλωτους πληθυσμούς, οι οποίοι οφείλουν να τηρούν απαρέγκλιτα τα προληπτικά μέτρα.

Ενισχυμένη επιτήρηση – Τι κάνει ο ΕΟΔΥ

Ο ΕΟΔΥ, σε συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές, πραγματοποιεί ενισχυμένη επιδημιολογική και εντομολογική επιτήρηση του ιού σε εθνικό επίπεδο, ενώ ενημερώνει διαρκώς το κοινό μέσω της ιστοσελίδας του. Εκεί θα αναρτώνται και οι εβδομαδιαίες εκθέσεις επιτήρησης, με δεδομένα για τον αριθμό κρουσμάτων ανά περιοχή, ώστε οι πολίτες να είναι πάντα ενήμεροι.

Παράλληλα, οι δράσεις του Υπουργείου Υγείας αποτυπώνονται στο «Σχέδιο Δράσης για τη λοίμωξη από τον ιό του Δυτικού Νείλου», που στοχεύει στη συστηματική διαχείριση και μείωση του κινδύνου μετάδοσης.