Απόστολος Χονδρόπουλος

Να διατηρήσουν ενεργούς τους διαύλους επικοινωνίας και σε ανώτατο επίπεδο και να επιδιώκουν μία “λειτουργική σχέση”, βασισμένη εν πολλοίς στο πεδίο που μπορεί και σε αυτές τις συνθήκες να σημειώνεται πρόοδος: στην “θετική ατζέντα”.   

Ανακοινώνοντας την ημερομηνία διεξαγωγής του 6ου Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας- για το οποίο ο εκπρόσωπος της τουρκικής Προεδρίας ανέφερε ότι “θα εξετάσει τις σχέσεις Τουρκίας – Ελλάδας σε όλες τις διαστάσεις τους και θα συζητηθούν οι δυνατότητες προώθησης της συνεργασίας μεταξύ των δύο γειτονικών χωρών”–  η Αθήνα ήταν σαφής ως προς το μήνυμα που εξέπεμψε από την δική της πλευρά: Με την Τουρκία έχουμε μια και μόνη διαφορά, τον καθορισμό ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας και “ουδέποτε θα βάλουμε στο τραπέζι ζητήματα κυριαρχίας και κόκκινων γραμμών”.

Σε αυτό το πλαίσιο ο ίδιος ο Κυριάκος Μητσοτάκης μιλώντας στο Foreign Policy, όπου τόνισε πως θα μεταβεί στην Άγκυρα για να διατυπώσει “ξεκάθαρες θέσεις ως προς τη βασική μας διαφορά, αλλά και με στόχο να αξιοποιήσουμε την πρόοδο που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια”.

“Θεωρώ ότι τα τελευταία χρόνια έχουμε εργαστεί με εποικοδομητικό τρόπο ώστε να αποκλιμακώσουμε τις εντάσεις και να αναγνωρίσουμε πως, ακόμη και αν δεν μπορούμε να επιλύσουμε αυτό το σημαντικό ζήτημα -το οποίο παραμένει άλυτο εδώ και πολλές δεκαετίες- μπορούμε να διατηρούμε μια λειτουργική και παραγωγική σχέση σε επιμέρους τομείς”, τόνισε χαρακτηριστικά ο Έλληνας πρωθυπουργός.

Αθήνα και Άγκυρα συμμερίζονται και την άποψη ότι τα ζητήματα που αφορούν τις δύο χώρες θα πρέπει να συζητούνται σε διμερές επίπεδο και ότι η βελτίωση του κλίματος στις διμερείς σχέσεις είναι προς όφελος της σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή. 

“Σε καμία περίπτωση δεν θεωρώ -και νομίζω ότι αυτή την άποψη συμμερίζεται και η Τουρκία- ότι χρειαζόμαστε κάποιον επιδιαιτητή ή κάποιον διαμεσολαβητή για να συζητήσουμε ζητήματα τα οποία αφορούν τις δύο χώρες”, έχει τονίσει ο Έλληνας πρωθυπουργός στην πρόσφατη συνέντευξη στον Σκάι.

Η συνάντηση των δύο ηγετών θα διεξαχθεί πάντως σε συγκυρία που οι  τουρκικές αναθεωρητικές θέσεις παραμένουν στο προσκήνιο, αποτυπώνονται και στην  ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Άμυνας για τις δηλώσεις Μητσοτάκη σχετικά με το αναφαίρετο δικαίωμα επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 μίλια, αλλά και στην πρόσφατη τουρκική Navtex. Στην ουσία άλλωστε ουδέποτε έχουν εκλείψει από την ρητορική της τουρκικής ηγεσίας, καθώς έχουν προηγηθεί μέσα στο 2025, που ήταν έτος στασιμότητας στον ελληνοτουρκικό διάλογο, οι αντιδράσεις της Άγκυρας στον ελληνικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, αλλά και  στα θαλάσσια πάρκα στο Αιγαίο.

Στην συνέντευξή του στο Foreign Policy ο κ. Μητσοτάκης δεν συμμερίστηκε πάντως  απαισιόδοξες εκτιμήσεις όσον αφορά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και απαντώντας σε σχετική ερώτηση τόνισε “ειλικρινά, δεν διακρίνω σημαντικούς κινδύνους κλιμάκωσης”.

Υπογράμμισε μάλιστα πως “αν ανατρέξει κανείς στο πού βρισκόμασταν πριν από τέσσερα ή πέντε χρόνια, η κατάσταση τότε ήταν σαφώς πιο σύνθετη από ό,τι είναι σήμερα”. 

“Θεωρώ ότι και οι δύο είμαστε έμπειροι ηγέτες. Αναγνωρίζουμε ότι στην ευρύτερη περιοχή μας υπάρχουν ήδη αρκετά προβλήματα, δεν υπάρχει λόγος να προσθέσουμε βαθμούς πολυπλοκότητας”, σημείωσε.  Πρόσθεσε ότι “όποτε υπάρξει κρίση υπάρχουν τρόποι αποκλιμάκωσης”, ότι ο ίδιος θεωρεί πως “δεν θα υπάρξει μια νέα εστία αστάθειας στις διμερείς μας σχέσεις”, διευκρίνισε όμως και ότι “το τανγκό χρειάζεται δύο”. 

“Όμως μπορούμε να διαχειριστούμε τις διαφορές μας με τρόπο που λαμβάνει υπόψη τη γεωγραφική μας πραγματικότητα. Είμαστε «καταδικασμένοι» να ζούμε δίπλα-δίπλα”, συμπλήρωσε ο Έλληνας πρωθυπουργός.

Στον αντίποδα, τα ελληνικά ΜΜΕ έβριθαν ειδήσεων και αναλύσεων για το κρίσιμο ραντεβού. Η κυβέρνηση διακινούσε non paper για τις “κόκκινες γραμμές” της Αθήνας, και ένα προς ένα τα θέματα που θα έβαζε στο τραπέζι ο Έλληνας πρωθυπουργός: από την πόντιση του καλωδίου της ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Κύπρο, μέχρι τον όρο άρσης του casus belli για να ανάψουμε το πράσινο φως της ένταξης της Τουρκίας στο SAFE.

Ήταν στο μυαλό μας όλα αυτά; Προφανώς όχι.Ο Ταγίπ Ερντογάν είχε αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο της συνάντησης, ίσως να είχε δεσμευτεί ως προς αυτό, εμείς, από την άλλη, το αναγάγαμε σε μείζον θέμα. Παραβλέψαμε (;) κάτι πολύ βασικό: τα ελληνοτουρκικά είναι αρκετά χαμηλά στην γεωπολιτική ατζέντα και τις προτεραιότητες της Τουρκίας αυτόν τον καιρό. Πολύ περισσότερο όταν ο Τούρκος πρόεδρος είχε κατά νου μόνο τη συνάντησή του με τον Ντόναλντ Τραμπ και την άρση της στρατιωτικής απομόνωσης, για την αναβάθμιση των F16 και την αγορά των F35. Ακόμα περισσότερο, την αμερικανική επιβεβαίωση για τον περιφερειακό ρόλο της Τουρκίας.

Το “μεγαλείο” του Ερντογάν διψά, και αυτό που πρωτίστως τον ενδιαφέρει είναι να κάθεται στα τραπέζια των… μεγάλων, να συνομιλεί με την Ουάσιγκτον και την Ευρώπη, την ίδια ώρα που εμφανίζεται διαμεσολαβητής έναντι του Πούτιν και του Ζελένσκι, και φωτογραφίζεται ως μέλος της συμμαχίας της Σαγκάης. Κι από την άλλη να εξισορροπεί, όσο αυτό είναι εφικτό, την αποχαλίνωση του Νετανιάχου με τις πλάτες του Αμερικανού προέδρου.

Η σχέση του με την (εκάστοτε) ελληνική κυβέρνηση είναι ένας διακόπτης, η ένταση του οποίου αυξομειώνεται ανάλογα με τις άλλες, τις μεγάλες επιδιώξεις του.

Ο αρθρογράφος της “Μιλλιέτ” Οζάϊ Σεντίρ επισημαίνει κάτι που δεν πρέπει να το πετάξουμε στα σκουπίδια. Λέει ότι ο τουρκικός Τύπος δεν έπεσε σε βαθιά μελαγχολία όταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης περνούσε το κατώφλι του Λευκού Οίκου επί προεδρίας Μπάϊντεν, και εκφωνούσε εκείνη την ιστορική ομιλία στο Κογκρέσο. Καθ΄ημάς, αντιθέτως, είναι πολλοί εκείνοι που περιγράφουν περίπου ως “εθνική ήττα” την πρόσκληση του Τραμπ στον Ερντογάν.

Και αναφέρει ειρωνικά πως εφόσον η Τουρκία πάρει τα F35, αυτά θα ενταχθούν στην πολεμική της αεροπορία πολύ μετά από την προσθήκη των τουρκικής κατασκευής KAAN, κι ενώ ήδη η γειτονική χώρα κατασκευάζει και προμηθεύει πολλές χώρες με τα δικά της drones, και έχει ήδη κατασκευάσει δικό της drones-carrier (αεροπλανοφόρο για μη επανδρωμένα). Δυστυχώς, λέει την αλήθεια.

Οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις έχουν ενισχυθεί πολύ, και θα ενισχυθούν ακόμα περισσότερο. Δεν υπάρχει αμφισβήτηση ότι αποτρεπτικά η χώρα μας δεν έχει καμία σχέση με την εποχή των μνημονίων. Και γεωπολιτικά, παρά τις αβλεψίες μας με τη Λιβύη και κάποια άλλα μέτωπα, βρισκόμαστε σε αρκετά καλή θέση, σε ένα κόσμο που μεταβάλλεται ραγδαία και χάνει τις σταθερές της ως προς το διεθνές δίκαιο. Το γεγονός ότι, σε αυτή την εποχή της ισχύος και του αναθεωρητισμού, η γεωπολιτική ζυγαριά ευνοεί την Τουρκία και η τελευταία το αξιοποιεί είναι κάτι που οφείλουμε να παρακολουθούμε, ωστόσο δεν ισοδυναμεί με …τραγωδία.

Είναι, όμως, αλήθεια και το ότι μιλάμε πολύ περισσότερο για την Τουρκία απ΄ ότι πρέπει. Ο δημόσιος διάλογος διέπεται από μία εμμονή να αναγάγει σε κρίσιμο κάθε τι που λένε ακόμα και περιφερειακοί πολιτικοί παίκτες στην Άγκυρα, να εσωτερικεύει ως “ήττα” κάθε συγκυριακή, ή πιό μόνιμη αναβάθμιση της Τουρκίας στη γεωπολιτική σκακιέρα.

Ακόμα και ο επίμονος χαρακτηρισμός του Ερντογάν ως “σουλτάνου” (από μίντια και δημοσιολογούντες) ενισχύει στερεότυπα που ανάγονται στο βαθύ παρελθόν. Μην το υποτιμούμε, διαπερνά και την κοινή γνώμη. Εκείνη, για παράδειγμα, που την εποχή της διαπραγμάτευσης για τη Συμφωνία των Πρεσπών φορούσε περικεφαλαίες και εισηγούνταν ακόμα και να “καταπιούμε” στρατιωτικά τους… Σκοπιανούς, αλλά τώρα αντιμετωπίζει με δέος ή και φόβο το νεοοθωμανικό δόγμα.

Αυτή η αντίληψη ενεδρεύει από παλιά, εξακοντίστηκε, όμως, με την αποπροσανατολιστική και ανεδαφική αίσθηση περί απομόνωσης της Τουρκίας και του Ερντογάν, πριν μερικά χρόνια. Πλάνη και ανοησία.

Εν κατακλείδι, απουσιάζουν δύο βασικά πράγματα (που η Τουρκία τα έχει): μακρόπνοη σταθερή στρατηγική που θα λαμβάνει υπόψη της τα δεδομένα που διαμορφώνονται δυναμικά, και εσωτερικό μέτωπο με συννενόηση και συναίνεση. Ως προς αυτό, οι πρωτοβουλίες ανήκουν στην (εκάστοτε) κυβέρνηση. Και, τέλος, η αλλαγή της εσωτερικής ατζέντας με ουσιαστική συζήτηση για το μέχρι πού μπορούμε και θέλουμε να φτάσουμε -και πώς θα συμβεί αυτό- εάν και όποτε η επιδίωξή μας (;) για πραγματική προσέγγιση με την Τουρκία φθάσει στο σημείο καμπής…