Σπύρος Σιδέρης

Το χάσμα ανάμεσα στην κρατική πολιτική και τον θρησκευτικό νόμο βαθαίνει, με τη Γάζα στο φόντο και τη στρατολόγηση των χαρεδίμ στο επίκεντρο.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του IDF, οι κλήσεις για τον πρώτο γύρο καταγραφής αφορούν άνδρες ηλικίας από 17,5 έως 28 ετών, συμπληρώνοντας τους 24.000 προηγούμενους αποδέκτες που είχαν ειδοποιηθεί εντός του 2024. Ο στρατός τόνισε ότι κάθε νέος στο Ισραήλ λαμβάνει πρώτη ειδοποίηση στα 16,5 έτη, με βάση την ισχύουσα νομοθεσία για την υποχρεωτική στράτευση, ενώ οι ημερομηνίες παρουσίας κατανέμονται σε όλη τη διάρκεια του έτους. Σε περίπτωση μη εμφάνισης, ακολουθεί δεύτερη ειδοποίηση, στη συνέχεια τρίτη, έπειτα προειδοποίηση σύλληψης και τέλος ένταλμα σύλληψης.

Το IDF αναγνωρίζει ότι δεν είναι εφικτό να προχωρήσει σε συλλήψεις δεκάδων χιλιάδων νεαρών, ωστόσο στόχος του είναι να δημιουργήσει κλίμα αποτροπής, ενισχύοντας την παρουσία του στα σημεία εισόδου στις πόλεις, σε στρατηγικά οδικά σημεία και στον αερολιμένα Μπεν Γκουριόν. Ήδη από τον επόμενο μήνα αναμένεται η έναρξη επιχειρήσεων σύλληψης όσων δεν συμμορφωθούν, με τη συνδρομή της αστυνομίας του Ισραήλ.

Παράλληλα, ανακοινώθηκε διεύρυνση των στρατιωτικών εγκαταστάσεων κράτησης και ενίσχυση της στρατονομίας, στο πλαίσιο της προετοιμασίας για μαζική εφαρμογή του νόμου. «Ο στρατός θα λειτουργήσει βάσει του νόμου και των εντολών της πολιτικής ηγεσίας», ανέφερε η επίσημη ανακοίνωση, προσθέτοντας ότι θα καταβληθεί προσπάθεια οι όροι της θητείας να προσαρμοστούν στον τρόπο ζωής της υπερορθόδοξης κοινότητας.

Η αντίδραση των θρησκευτικών ηγετών ήταν άμεση και μαχητική. Στην τοποθεσία Μααλέ ΧαΜισά πραγματοποιήθηκε έκτακτο συνέδριο, με συμμετοχή ισχυρών προσωπικοτήτων από τις κοινότητες των χασιδιστών, των λιταΐμ και των σεφαραδιτών. Μεταξύ των παριστάμενων ήταν και ο ραβίνος Μοσέ Τσάντκα, μέλος του Συμβουλίου Σοφών της Τορά του κινήματος Σας. Στο κοινό ανακοινωθέν υπογραμμίστηκε: «Απαγορεύεται να καταταγεί κανείς σε στρατιωτικό πλαίσιο υπό οποιαδήποτε συνθήκη. Κάθε μαθητής ή νέος πρέπει να σταθεί με πίστη και να μην παρασυρθεί να ενταχθεί στον στρατό».

Κατά τη διάρκεια του συνεδρίου, οι ραβίνοι και οι αδμόροι κάθισαν σε μακρύ τραπέζι, πάνω στο οποίο υπήρχε πανό με το σύνθημα: «Μαθητή! Μη φοβάσαι, ο Θεός είναι μαζί σου — εσύ είσαι ο ήρωας του Ισραήλ». Στο τελικό τους μήνυμα δήλωσαν ότι ούτε οι ποινές, ούτε οι συλλήψεις, ούτε οι κρατικές αποφάσεις θα μεταβάλουν τον τρόπο ζωής της κοινότητας. «Δεν ζούμε από τον λόγο τους, αλλά από τον λόγο του Δημιουργού του κόσμου, καταφυγή και ελπίδα μας». Οι ραβίνοι υπενθύμισαν ότι οι πρόγονοί τους στάθηκαν αμετακίνητοι σε περιόδους διωγμών και πόνου και δήλωσαν: «Θα συνεχίσουμε την πορεία τους για πάντα, γιατί αυτή η Τορά δεν θα αντικατασταθεί».

Το μήνυμα απευθύνθηκε επίσης στους γονείς και δασκάλους των νεαρών που έχουν ήδη λάβει στρατολογικές προσκλήσεις. Σύμφωνα με τους θρησκευτικούς ηγέτες, το κράτος επιχειρεί να τους παγιδεύσει μέσω “ειδικών διαδρομών για χαρεδίμ” ή μέσω “πολιτικών καναλιών στράτευσης”, ώστε να προσελκύσει τους καλύτερους από τους πιστούς νέους. Κάλεσαν τους γονείς να προστατεύσουν τα παιδιά τους και να τα προειδοποιήσουν με αυστηρότητα να μην πέσουν στην παγίδα.

Χαρακτηριστική της σφοδρότητας της αντιπαράθεσης ήταν η τοποθέτηση του γηραιότερου μέλους του Συμβουλίου των Σοφών της Τορά του κόμματος Ντεγκέλ ΧαΤορά, ραβίνου Μεΐρ Τσβι Μπεργκμάν, ο οποίος καταφέρθηκε κατά της θρησκευτικής σιωνιστικής κοινότητας. «Δεν κατανοούν το νόημα της Τορά», δήλωσε. «Νομίζουν πως είναι σαν ένα πανεπιστημιακό πρόγραμμα Ταλμούδ». Επέκρινε την ιδέα ότι μπορεί κανείς να συνδυάσει στρατιωτική θητεία και μελέτη Τορά και κατέληξε: «Χαρεδίμ που μπαίνει στον στρατό, δεν βγαίνει χαρεδίμ. Η κατάταξη απαγορεύεται απολύτως. Οφείλουμε να θυσιάσουμε και τη ζωή μας γι’ αυτό».

Η κλιμάκωση αυτή έρχεται σε μια περίοδο έντονου δημόσιου διαλόγου στο Ισραήλ γύρω από την ανισότητα στην υποχρεωτική στρατιωτική υπηρεσία, την ώρα που μεγάλα τμήματα του πληθυσμού θρηνούν απώλειες στον πόλεμο της Γάζας, ενώ οι χαρεδίμ παραμένουν εκτός στρατιωτικού πλαισίου επί δεκαετίες. Η ισραηλινή κυβέρνηση δέχεται ασφυκτικές πιέσεις από το Ανώτατο Δικαστήριο, την αντιπολίτευση αλλά και την ίδια την κοινωνία, προκειμένου να τερματίσει τα προνόμια των υπερορθόδοξων και να επιτύχει δίκαιη κατανομή των υποχρεώσεων.

Η πρόθεση του στρατού να προχωρήσει άμεσα σε συλλήψεις καταδεικνύει τη σοβαρότητα της απόφασης και την προσπάθεια να εκπεμφθεί μήνυμα αποφασιστικότητας. Ωστόσο, η πρακτική αδυναμία μαζικών συλλήψεων φανερώνει και τα όρια της κρατικής εξουσίας απέναντι σε ένα οργανωμένο και ηθικά συμπαγές σύστημα θρησκευτικής ανυπακοής.

Η κρίση για τη στράτευση των χαρεδίμ δεν είναι απλώς νομική ή διοικητική. Είναι κρίση ταυτότητας για το Ισραήλ του 21ου αιώνα: ένα κράτος δημοκρατικό αλλά ταυτόχρονα εβραϊκό· στρατιωτικά πανίσχυρο αλλά κοινωνικά κατακερματισμένο. Η επόμενη φάση της αντιπαράθεσης δεν θα κριθεί μόνο στους δρόμους ή στα στρατολογικά γραφεία, αλλά στις πολιτικές ισορροπίες της Κνεσέτ και στη σχέση κράτους και θρησκείας — μια σχέση που καθορίζει όχι μόνο το παρόν, αλλά και το μέλλον της χώρας.

«Ο στρατός θα αρχίσει αυτήν τη εβδομάδα να στέλνει προσκλήσεις στο πλαίσιο των διαδικασιών στράτευσης των μελών της υπερορθόδοξης κοινότητας για τα οποία το στάτους του σπουδαστή γεσίβα (ταλμουδικό σχολείο) δεν ισχύει πλέον έπειτα από την λήξη ισχύος του (σχετικού) νόμου», αναφέρεται σε ανακοίνωση του ισραηλινού στρατού.

The Israeli military has announced it will begin sending draft notices to members of the ultra-Orthodox community this week as the law giving them exemptions from military service has expired.

LIVE updates: https://t.co/5NJnDQJvOo pic.twitter.com/p4I4fohcBx

— Al Jazeera English (@AJEnglish) July 6, 2025

Η στράτευση των υπερορθόδοξων εβραίων αποτελεί πρόβλημα για την κυβέρνηση Νετανιάχου, η οποία σχηματίσθηκε τον Δεκέμβριο 2022 και παραμένει χάρη στην συμμαχία του Λικούντ, του κόμματος του πρωθυπουργού, με κόμματα της ισραηλινής ακροδεξιάς και υπερορθόδοξα θρησκευτικά κόμματα που επιμένουν στην διατήρηση της εξαίρεσης, η οποία δημιουργεί όλο και μεγαλύτερη δυσφορία στην υπόλοιπη ισραηλινή κοινωνία έπειτα από 21 μήνες πολέμου στην Γάζα και τις συγκρούσεις στον Λίβανο, την Συρία και το Ιράν.

Με βάση μία διευθέτηση που χρονολογείται από την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ το 1948, οι άνδρες χαρεντίμ ευνοούνται επί δεκαετίες από την ντε φάκτο εξαίρεση από την στρατιωτική θητεία υπό τον όρο ότι όλος ο χρόνος τους θα είναι αφιερωμένος στην μελέτη των ιερών κειμένων του ιουδαϊσμού στις ταλμουδικές σχολές.

IDF to Issue 54,000 Draft Orders for Haredi Youth

Channel 14 cites a military source confirming the Israeli army plans to call up 54,000 ultra-Orthodox youth for enlistment. pic.twitter.com/dPRENK9pN3

— Ahmad Algohbary (@AhmadAlgohbary) July 5, 2025

Η εξαίρεση αυτή τέθηκε σε αμφισβήτηση από το Ανώτατο Δικαστήριο κατά την δεκαετία του 2000, γεγονός που ανάγκασε διαδοχικές κυβερνήσεις να σκαρφίζοντα προσωρινές νομικές διευθετήσεις για να διατηρούν ικανοποιημένους τους υπερορθόδοξους, που ανεβάζουν και κατεβάζουν κυβερνήσεις.

Από τον Ιούνιο 2024, η κυβέρνηση τελεί υπό την πίεση της δικαιοσύνης για να προχωρήσει στην στράτευση των υπερορθόδοξων απουσία νόμου που εγγυάται την εξαίρεσή τους.

«Τα φύλλα κατάταξης θα σταλούν κατά κύματα κατά την διάρκεια του μηνός Ιουλίου, μέχρι τον συνολικό αριθμό των 54.000», διευκρινίζεται στην ανακοίνωση του στρατού.

«Ο στρατός θα συνεχίσει τις προσπάθειες να διευρύνει την στράτευση των μελών της υπερορθόδοξης κοινότητας, φροντίζοντας για την προσφορά των καλύτερων συνθηκών για την διατήρηση του ιδιαίτερου τρόπου ζωής τους», διαβεβαιώνεται.

Η κοινότητα των υπερορθόδοξων αποτελεί το 14% του εβραϊκού πληθυσμού του Ισραήλ, αριθμεί περί το 1,3 εκατομμύριο ανθρώπους και 66.000 βρίσκονται σε ηλικία στράτευσης και μέχρι σήμερα εξαιρούνταν.

Ορισμένοι ραβίνοι προβάλλουν το επιχείρημα ότι η μελέτη των κειμένων της Τορά προστατεύει την χώρα όσο και ο στρατός. Αλλοι φοβούνται ότι η ένταξη νέων υπερορθόδοξων εβραίων σε ένα σώμα μη θρησκευόμενων ανδρών, στο οποίο μάλιστα υπηρετούν και γυναίκες, θα αλλοιώσει την θρησκευτική τους ταυτότητα.

Ο στρατός του Ισραήλ έστειλε σήμερα φύλλα στράτευσης σε μέλη της κοινότητας των υπερορθόδοξων εβραίων, με στόχο να ενισχύσει τις δυνάμεις του καθώς βρίσκεται σε πόλεμο σε δύο μέτωπα, στη Λωρίδα της Γάζας και τον Λίβανο.

Το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ έκρινε τον Ιούνιο ότι το υπουργείο Άμυνας δεν μπορεί να εξαιρεί ανεξαιρέτως όλους τους σπουδαστές των ταλμουδικών σχολών από την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία, ένα μέτρο που ισχύει από την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ, το 1948, όταν η κοινότητα των υπερορθόδοξων εβραίων ήταν πολύ μικρή.

Καθώς συνεχίζεται ο πόλεμος εναντίον της Χαμάς στη Γάζα και της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε την Παρασκευή ότι 7.000 υπερορθόδοξοι εβραίοι θα κληθούν σταδιακά από σήμερα να υπηρετήσουν στον στρατό.

Στην ανακοίνωσή του το υπουργείου τόνιζε ότι θα συνεργαστεί με τους επικεφαλής της κοινότητας ώστε να διασφαλιστεί ότι οι υπερορθόδοξοι θα μπορέσουν να διατηρήσουν τον θρησκευτικό τρόπο ζωής τους στη διάρκεια της θητείας τους.

Τον Ιούλιο ο ισραηλινός στρατός κάλεσε να παρουσιαστούν 1.000 υπερορθόδοξοι άνδρες.

Ωστόσο δύο θρησκευτικά κόμματα που συμμετέχουν στον συνασπισμό υπό τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου αντιτίθενται σθεναρά στην επιστράτευση των υπερορθόδοξων, ένα θέμα που προκαλεί ένταση στην κυβέρνηση.

Οι επικεφαλής της γρήγορα αυξανόμενης κοινότητας των υπερορθόδοξων καταγγέλλουν ότι αν οι μαθητές των ταλμουδικών σχολών αναγκαστούν να υπηρετήσουν στον στρατό μαζί με τους υπόλοιπους Ισραηλινούς – ανάμεσά τους και γυναίκες—, θα κινδυνεύσουν να χάσουν την ταυτότητά τους.

Από την άλλη πλευρά η κυβέρνηση δέχεται ολοένα και μεγαλύτερες πιέσεις από τους εφέδρους, πολλοί από τους οποίους βρέθηκαν να υπηρετούν στον στρατό το μεγαλύτερο μέρος του έτους που πέρασε, να στρατευθούν και οι υπερορθόδοξοι άνδρες.

Ο ισραηλινός ραδιοφωνικός σταθμός Kan μετέδωσε σήμερα ότι ραβίνοι καλούν τους υπερορθόδοξους που έλαβαν φύλλα στράτευσης να αρνηθούν να παρουσιαστούν στον στρατό.