Η εξέλιξη δεν συμβαίνει προφανώς σε “κενό χρόνο”, αντιθέτως προκαλείται από την πολιτική του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να “ναρκοθετεί” την αλληλεγγύη μεταξύ Ουάσιγκτον και ΕΕ, να απειλεί συνεχώς να αποσύρει τις “εγγυήσεις ασφαλείας” και, ακόμα περισσότερο, μετά την τελευταία επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών κατά του Ιράν και τις προσπάθειές του να εμπλέξει στην σύρραξη και τους ευρωπαίους συμμάχους.

Σε ότι αφορά, όμως, την Αθήνα και το Παρίσι, η ανανεωμένη στρατηγική συνεργασία κάνει αρκετά βήματα μπροστά, πάντοτε μέσα σε αυτό το νέο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Ο Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε κατηγορηματικά: “Υπάρχει η ρήτρα της αμοιβαίας συνδρομής που συνδέει άρρηκτα τις δύο χώρες. Μην αναρωτιέστε τι θα κάνουμε, θα είμαστε στο πλευρό σας”. Κάτι τέτοιο δεν είχε επισημανθεί τόσο εμφατικά το 2021. Κι αυτό αποτελεί, αναμφίβολα, μία ποιοτική αλλαγή που δεν σταματά εκεί.

Η ελληνογαλλική στρατηγική συνεργασία συνδυάζεται με όσα συζητώνται σε επίπεδο Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και αυτό φάνηκε και στην άτυπη Σύνοδο Κορυφής στην Κύπρο. Όπως μετέδωσε το Reuters, “οι ηγέτες της ΕΕ ζήτησαν από αξιωματούχους να προετοιμάσουν ένα σχέδιο για το πώς θα λειτουργεί η προηγουμένως ασαφής ρήτρα αμοιβαίας βοήθειας του μπλοκ.
Οι ανησυχίες για την κριτική του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ προς το ΝΑΤΟ επειδή δεν υποστήριξε τον πόλεμο με το Ιράν , μαζί με τις απειλές του νωρίτερα φέτος να κατασχέσει τη Γροιλανδία από τη σύμμαχο Δανία, έχουν δημιουργήσει μεγαλύτερη επείγουσα ανάγκη για τον καθορισμό των διατάξεων αμοιβαίας βοήθειας της ΕΕ.

Από τις “καλές προθέσεις” στο …blueprint;

Ο Πρόεδρος της Κύπρου, Νίκος Χριστοδουλίδης, δήλωσε ότι οι ηγέτες της ΕΕ συμφώνησαν ότι ήρθε η ώρα να εμπλουτιστεί το σύμφωνο, όπως ορίζεται στο Άρθρο 42.7 της βασικής συνθήκης του μπλοκ.
«Συμφωνήσαμε χθες το βράδυ ότι η (Ευρωπαϊκή) Επιτροπή θα προετοιμάσει ένα σχέδιο για το πώς θα αντιδράσουμε σε περίπτωση που ένα κράτος μέλος ενεργοποιήσει το Άρθρο 42.7. Υπάρχουν ορισμένα ερωτήματα στα οποία πρέπει να έχουμε απάντηση», δήλωσε ο Χριστοδουλίδης.
Σε αντίθεση με το σύμφωνο συλλογικής άμυνας του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, το οποίο θεωρείται ως το θεμέλιο της ευρωπαϊκής ασφάλειας, η ρήτρα αμοιβαίας βοήθειας της ΕΕ δεν υποστηρίζεται από λεπτομερή επιχειρησιακά σχέδια ή στρατιωτικές δομές.

Η διαφορά, πλέον, είναι ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες -αν και υπάρχουν ακόμα ενστάσεις και επιφυλάξεις, κυρίως από χώρες που επιθυμούν να προσαρτηθούν στο αμερικανικό άρμα- συζητούν, πλέον, να συνδυάσουν την πρόθεση περί ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής (άρθρο 42.7) με ένα συγκεκριμένο επιτελικό και επιχειρησιακό σχέδιο (blueprint).

Ο ρόλος της ελληνογαλλικής στρατηγικής σχέσης

Εδώ έρχεται να συμβάλλει η ελληνογαλλική στρατηγική συνεργασία στην ανανεωμένη έκδοσή της.

Αναμφίβολα, Ελλάδα και Γαλλία είναι δύο χώρες που θα μπορούσαν ευκολότερα από άλλες να συμφωνήσουν κάτι τέτοιο. Πρώτον, λόγω της μακράς φιλίας των δύο χωρών (από την εποχή του Ζισκάρ Ντ’ Εστέν και του Κωνσταντίνου Καραμανλή), την οποία ενίσχυσαν αδιάλλειπτα όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις των τελευταίων δεκαετιών, δεύτερον, λόγω κοινών γεωπολιτικών συμφερόντων στην ευρύτερη περιοχή της νοτιοανατολικής Μεσογείου, τρίτον, επειδή η Ελλάδα έχει γίνει εδώ και πολλά χρόνια ένας από τους καλύτερους “πελάτες” της γαλλικής πολεμικής βιομηχανίας.

Ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε την ανανεωμένη συμφωνία “μπετόν αρμέ”. Τι εννοεί:

Η κύρια διαφορά μεταξύ της συμφωνίας του 2021 και της ανανέωσής της στις 25 Απριλίου 2026 δεν έγκειται στην αλλαγή του κειμένου της ρήτρας (Άρθρο 2), αλλά στη θεσμική της θωράκιση και το χρονικό της βάθος.

Οι βασικές διαφορές και προσθήκες είναι οι εξής:

• Διάρκεια και Αυτόματη Ανανέωση: Ενώ η συμφωνία του 2021 είχε πενταετή ορίζοντα, η νέα συμφωνία του 2026 προβλέπει αυτόματη ανανέωση ανά πενταετία μετά τη λήξη της τρέχουσας περιόδου. Αυτό μετατρέπει τη συνεργασία σε μια de facto μόνιμη στρατηγική συμμαχία.
• Σύνδεση με το Άρθρο 42.7 της ΕΕ: Κατά την υπογραφή της νέας συμφωνίας, δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στη ρητή σύνδεση της διμερούς ρήτρας με το Άρθρο 42.7 της Συνθήκης της ΕΕ. Οι δύο ηγέτες υπογράμμισαν ότι η ελληνογαλλική ρήτρα λειτουργεί πλέον ως ο επιχειρησιακός «βραχίονας» της ευρωπαϊκής αμυντικής συνδρομής, η οποία χαρακτηρίστηκε από τον Εμανουέλ Μακρόν ως «αδιαπραγμάτευτη».
• Πολιτική Δέσμευση: Η ανανέωση του 2026 συνοδεύτηκε από μια πιο κατηγορηματική δήλωση του Γάλλου Προέδρου: «Αν απειληθείτε, είμαστε εδώ». Αυτό ενισχύει το πνεύμα του Άρθρου 2, το οποίο ορίζει ότι τα μέρη θα παρέχουν συνδρομή «με όλα τα κατάλληλα μέσα», συμπεριλαμβανομένης της στρατιωτικής ισχύος.
• Διεύρυνση Πεδίου: Παρόλο που η ρήτρα αμυντικής συνδρομής παραμένει ο πυρήνας, η νέα συμφωνία επεκτείνεται σε τομείς όπως η κυβερνοασφάλεια και η προστασία κρίσιμων υποδομών, προσφέροντας ένα ευρύτερο πλαίσιο προστασίας έναντι σύγχρονων υβριδικών απειλών που δεν καλύπτονταν επαρκώς το 2021.

Μπορεί καθ’ ημάς η ελληνογαλλική στρατηγική συνεργασία με την ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής (δείτε εδώ τα συγκεκριμένα άρθρα) να προσεγγίζεται έναντι μίας μελλοντικής επίθεσης της Τουρκίας, όμως φαίνεται ότι είναι κάτι περισσότερο. Ίσως Ελλάδα και Γαλλία, με αυτή την συμφωνία που αποκτά χρονικό (επ΄ αόριστον) και στρατηγικό βάθος, να συντελέσουν στην επιτάχυνση των διαδικασία για την ευρωπαϊκή κοινή άμυνα και την στρατηγική αυτονομία της ΕΕ από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ποιά είναι η προϋπόθεση: να μην είναι η Τουρκία βασικός παίκτης στο κυοφορούμενο νέο ευρωπαϊκό αμυντικό δόγμα.

Συμβαίνει, όμως, απ΄ ότι φαίνεται, το αντίθετο. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν εκπροσώπησε τον Ερντογάν στην πρόσφατη διάσκεψη του Λονδίνου για τη συγκρότηση της “συμμαχίας των προθύμων”, και σχεδόν όλοι οι ευρωπαίοι ηγέτες, από τον Μακρόν έως τον Τουσκ, συμφωνούν ότι η Άγκυρα πρέπει να έχει πρωταγωνιστικό ρόλο.

Ο λόγος που εκφωνείται είναι απλός: η Τουρκία διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς στο ΝΑΤΟ, η γεωπολιτική της θέση είναι πολύτιμη, μπορεί να συνομιλεί παράλληλα με το Κίεβο και τη Μόσχα, ενώ διαθέτει ίσως την ισχυρότερη αμυντική βιομηχανία μετά τη Γερμανία και τη Γαλλία.

Η Ελλάδα ούτε στη “συμμαχία των προθύμων” εκπροσωπήθηκε, ούτε επιθυμεί να στείλει στρατό στην Ουκρανία (σωστά), η δε αμυντική της βιομηχανία υπολειτουργεί. Επ΄ αυτού ο επιχειρηματίας Ευάγγελος Μυτιληναίος (μεταξύ άλλων προνομιακός συνεργάτης του ΝΑΤΟ με την βιομηχανία (πρώην ΜΕΤΚΑ) του στο Βόλο) είπε τα πράγματα με το όνομά τους:

«Εμείς τι θα κάνουμε; Θα συμμετέχουμε σε μία ευρωπαϊκή συμμαχία των προθύμων με την Τουρκία, που θα είναι κατά της Ρωσίας και θα τροφοδοτείται από τα χρήματα των Ευρωπαίων φορολογούμενων; Ποιος θα κοιτάξει το δικό μας πρόβλημα; Την Ελλάδα θα προστρέξουν να τη βοηθήσουν με τον ίδιο τρόπο όπως την Ουκρανία; Η μέχρι τώρα πορεία των πραγμάτων λέει ότι αυτό δεν πρόκειται να συμβεί. Μόνο οι ΗΠΑ μπορούν να είναι σύμμαχος αποτροπής, όχι η Ευρώπη»

«Εχουμε τρεις βάρδιες επί επτά ημέρες την εβδομάδα και παράγουμε εξοπλισμό που κατευθύνεται μόνο σε εξαγωγές» τόνισε. «Αυτό που έγινε με τις φρεγάτες Behlarra δεν πρέπει να ξαναγίνει. Φτιάξαμε με τα ναυπηγεία του Σκαραμαγκά τα 4 υποβρύχια που κρατάνε την ισορροπία στο Αιγαίο. Κανείς δεν μας ζήτησε να φτιάξουμε εμείς τις φρεγάτες».

«Η Ελλάδα θα κληθεί να συνεισφέρει οικονομικά, αλλά χωρίς να πάρει βιομηχανική δουλειά; Η Ευρώπη ξεκινά ξανά έναν αμυντικό επανεξοπλισμό. Εχει όμως τις δεξιότητες να κατασκευάσει οπλικά συστήματα εφάμιλλα των ΗΠΑ και της Ρωσίας;» αναρωτήθηκε.

Ενώ,λοιπόν, εμείς δηλώνουμε ικανοποιημένοι από την κατεύθυνση που συμφωνήθηκε στο πρόσφατο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για “ρήτρα διαφυγής”, δηλαδή ακόμα μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες που, όμως, δεν θα επιβαρύνουν τον δημοσιονομικό κανόνα (αλλά θα προσμετρώνται στο χρέος…), η Τουρκία μετατρέπεται σε ευρωπαϊκό αμυντικό εταίρο και, παράλληλα, προσπαθεί να ανοίξει ξανά την κλειστή πόρτα της ένταξής της στην ΕΕ. Τι είδους ανταλλάγματα διεκδικεί η Ελλάδα;

Ο βουλευτής της Ν.Δ και καθηγητής Διεθνών Σχέσεων Άγγ. Συρίγος περιέγραψε την έκβαση μιας τέτοιας πορείας ως εξής: “Με την Τουρκία στην κοινή ευρωπαϊκή άμυνα, θα αναγκαζόμαστε να αγοράζουμε τουρκικά όπλα για να προστατεύσουμε τη χώρα μας από την… Τουρκία”. Ακόμα κι αν ακούγεται υπερβολικό, προς αυτή την κατεύθυνση οδηγούνται τα πράγματα.

Κι εδώ υπεισέρχεται η παρέμβαση του πρώην υφυπουργού Εξωτερικών (επί κυβερνήσεων Σημίτη) και παλαιότερα άτυπου συμβούλου του πρωθυπουργού, Χρ. Ροζάκη, ο οποίος (Κύκλος Ιδεών) είπε ότι για οτιδήποτε θέλει να κάνει η Ελλάδα στο Αιγαίο πρέπει να ρωτήσει την Τουρκία!

«Για κάθε ενέργεια που κάνουμε στο Αιγαίο πρέπει να παίρνουμε την άδεια της Τουρκίας», διαπίστωσε χαρακτηριστικά ο Χρ. Ροζάκης. «Αυτό σημαίνει στην πράξη πως η Τουρκία ελέγχει σήμερα πολύ περισσότερο και από τη δική της θάλασσα, αυτή που δικαιούται θεωρητικά», είπε και ανέφερε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα το θέμα της Κάσου.

«Μα δεν μπορούσαμε να κάνουμε διαφορετικά. Από τη στιγμή που κατέβασε τα πολεμικά της πλοία μεταξύ της Κάσου και της Κρήτης, έπρεπε να ενημερώσουμε. Αλλά και η ενημέρωση δεν έφτασε. Ίσως, επειδή έγινε υστερογενώς σίγουρα», απάντησε ο κ. Ροζάκης.

«Απεμπολήσαμε κάποιο δικαίωμα ενημερώνοντας την Άγκυρα για τις έρευνες εκεί, στην περιοχή της Κάσου;», ήταν το επόμενο ερώτημα που τέθηκε από τον διευθυντή του “Βήματος” στον κ. Ροζάκη.

«Σίγουρα απεμπολήσαμε με την έννοια ότι… Το θέμα της πόντισης του καλωδίου άρα και οτιδήποτε προϋποθέτει την πόντιση, όπως είναι οι έρευνες, πρέπει να περάσουν μέσα από τη δικιά τους άδεια, μέσα από τη δική τους συναίνεση. Πράγμα που σημαίνει ότι νόμιμες ενέργειες της Ελλάδας υπόκεινται στον έλεγχο της Τουρκίας. Με ό,τι αυτό συνεπάγεται…», τόνισε ο Χρ. Ροζάκης.

Το έργο της πόντισης καλωδίου για την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης- Κύπρου- Ισραήλ είναι, όμως, ζωτικής σημασίας και έχει ισχυρότατο στρατηγικό χαρακτήρα για τις ισορροπίες στη Ν.Α Μεσόγειο.

Συμπέρασμα: Αναμφίβολα το γεγονός ότι επί πάνω από 15 μήνες δεν έχουμε παραβιάσεις πάνω από το Αιγαίο (ακόμα και στη ζώνη των 10 μιλίων), και “ήρεμα νερά”, είναι θετικό. Για να μην τρέφουμε, όμως, αυταπάτες η Διακήρυξη των Αθηνών που σπεύσαμε να υποδεχτούμε ως ιστορικής σημασίας δεν είναι τίποτε περισσότερο από ένα μουχλιασμένο εγχειρίδιο καλών προθέσεων. Στην πράξη η Τουρκία κρατά πάνω στο τραπέζι, ενίοτε διευρύνει κιόλας, όλες τις αιτιάσεις και διεκδικήσεις της.

Εάν, ωστόσο, δεν μπορούμε να προχωρήσουμε στην οριοθέτηση των θαλασσίων πάρκων, εάν δεν μπορούμε να υλοποιήσουμε το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης και εάν η Τουρκία μπαίνει από την πίσω πόρτα στους ευρωπαϊκούς συσχετισμούς δυνάμεων και δη με προνομιακό ρόλο, ενώ η Ελλάδα απουσιάζει, μήπως κάτι δεν κάνουμε σωστά; Και εφόσον η Άγκυρα συνδεθεί με την Ε.Ε με έναν τόσο προνομιακό και στρατηγικό τρόπο, ποιός θα μας ακούσει στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες όταν θα επισημαίνουμε τις τουρκικές αιτιάσεις;

Θα το συζητήσουμε, θα προτείνει η ελληνική διπλωματία και η κυβέρνηση κάποιο νέο στρατηγικό σχέδιο αφού το παλιό περί “πάγιων θέσεων” πνέει τα λοίσθια; Θα αναζητηθεί μομέντουμ συνεννόησης των πολιτικών δυνάμεων; Με τι σχέδιο, έναντι όλων αυτών, θα συναντηθεί (8 Απριλίου) ο Κυριάκος Μητσοτάκης με τον Ταγίπ Ερντογάν; Όλα καλά;

Δυστυχώς, υπάρχουν ελάχιστες ελπίδες ως προς αυτό, καθώς, αφενός η χώρα εισέρχεται στην τελική ευθεία προς τις εκλογές και το πολιτικό κόστος γίνεται διπλά και τριπλά πιό βαρύ, αφετέρου το ισχυρό αποτύπωμα του “αντισυστημισμού” και των ακροδεξιών αντιλήψεων δεν επιτρέπει κάτι τέτοιο. Όταν οι ακραίοι βανδαλίζουν την Εθνική ΠΙνακοθήκη (και πολλοί συμφωνούν ή το ανέχονται), ή εισβάλλουν στις παραστάσεις του Ζαραλίκου, τι ελπίδα συνεννόησης έχουμε στα εθνικά θέματα;