Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη αποκάλυψε την αναμνηστική πινακίδα, παρουσία εκπροσώπων της UNESCO, της Περιφέρειας Κρήτης, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, της επιστημονικής κοινότητας, στελεχών του Υπουργείου Πολιτισμού και πλήθους κόσμου. Η Κνωσός, το μεγαλύτερο και λαμπρότερο μινωικό ανάκτορο, αποτελεί διαχρονικό σύμβολο του μινωικού πολιτισμού και σημείο αναφοράς για την ιστορία και την αρχαιολογία της Μεσογείου. Συνδεδεμένη με τον μύθο του Λαβυρίνθου και του βασιλιά Μίνωα, υπήρξε διοικητικό, οικονομικό και θρησκευτικό κέντρο, αλλά και χώρος καλλιτεχνικής δημιουργίας, τεχνολογικής καινοτομίας και ανάπτυξης σύνθετων κοινωνικών δομών.

Στην ομιλία της, η Λίνα Μενδώνη είπε: «Γιορτάζουμε μια κορυφαία στιγμή διεθνούς αναγνώρισης του ελληνικού πολιτισμού, την εγγραφή των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Η 12η Ιουλίου του 2025 ήταν μια μέρα υπερηφάνειας για την Ελλάδα, πρωτίστως όμως για την Κρήτη. Μια μέρα που επιβεβαίωσε, με τον πλέον επίσημο τρόπο, ότι ο μινωικός πολιτισμός αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς και της συλλογικής μνήμης της ανθρωπότητας Τα Μινωικά Ανακτορικά Κέντρα αποτελούν το πλέον εμβληματικό στοιχείο της ταυτότητας του μινωικού πολιτισμού ενός από τους πιο αξιόλογους προϊστορικούς πολιτισμούς της Ανατολικής Μεσογείου που αναπτύχθηκε στη διάρκεια των δύο χιλιετιών από το 2800 περίπου μέχρι το 1100 π.Χ.

 μινωική κληρονομιά κιβωτός και θησαυροφυλάκιο αξιών, μύθων και κοινωνικών ιδεών έχει επηρεάσει την καλλιτεχνική και πνευματική σκέψη διανύοντας ιστορική τροχιά πολλών χιλιετηρίδων. Ο θρύλος του σύνθετου χαώδους Λαβυρίνθου και του Μινώταυρου, άρρηκτα συνδεδεμένος με τα ανάκτορα της Κνωσού καθώς σχεδιάστηκε για τον βασιλιά Μίνωα, ένα θαύμα της μηχανικής που συμβόλιζε τη δημιουργικότητα και την πολυπλοκότητα και αντανακλά την κατασκευαστική μνημειακότητα των ανακτόρων αποτελεί, μέχρι και σήμερα σύμβολο δαιδαλώδους οργάνωσης με παγκόσμια αναγνώριση ως προς την ορολογία «Λαβύρινθος» και τη μορφή»

Η Λίνα Μενδώνη, αναφερόμενη στη Μινωική Τέχνη επεσήμανε ότι  «Η μινωική τέχνη με το μοναδικό φυσιοκρατικό της χαρακτήρα με την ελευθερία της κίνησης, τη σχέση της με τη φύση, τη θάλασσα και το φως εξακολουθεί να γοητεύει αλλά και να εμπνέει. Οι τοιχογραφίες, τα αγγεία, οι σφραγίδες, η μικροτεχνία αποτυπώνουν έναν πολιτισμό εξωστρεφή, δημιουργικό, βαθιά όμως ανθρωποκεντρικό. Έναν πολιτισμό που κατόρθωσε να μετατρέψει τη γεωγραφική θέση της Κρήτης σε γέφυρα επικοινωνίας ανάμεσα σε λαούς και πολιτισμός. Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, ότι στην ιστορική της απόφαση, η UNESCO αναγνώρισε την αυθεντικότητα, την ακεραιότητα και την εξέχουσα οικουμενική αξία των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων με βάση τέσσερα από τα έξι πολιτιστικά κριτήρια της Σύμβασης της Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Τα Μινωικά Ανακτορικά Κέντρα συνιστούν την πιο αυθεντική και αντιπροσωπευτική έκφραση της ακμάζουσας μινωικής κοινωνίας, προσφέροντας τεκμήρια πρώιμης αστικής ανάπτυξης και ανακαλύπτοντας σύνθετες κοινωνικοπολιτικές δομές, λειτουργικά οργανωμένες γύρω από ένα ιεραρχικό διοικητικό σύστημα. Ήταν διοικητικά, οικονομικά και θρησκευτικά κέντρα, η σύνθετη αρχιτεκτονική των μορφών των οποίων, με επιρροές από την Αίγυπτο και την εγγύς Ανατολή, σχεδιάστηκε να εξυπηρετεί τις ποικίλες ανάγκες και τις λειτουργίες μιας ιεραρχημένης κοινωνίας. Αυτό πρέπει να το θυμόμαστε και σήμερα. Η κοινωνία για να ακμάζει και να αποδίδει πρέπει να είναι ιεραρχημένη. Τα μνημεία αυτά συνιστούν διαχρονικά σημείο αναφοράς στην ιστορία της ανθρωπότητας, καθώς παρέχουν υλικές μαρτυρίες για την ανάπτυξη πρώιμων οικονομικών συστημάτων, όπως η γεωργία, η κτηνοτροφία και το θαλάσσιο εμπόριο. Αποτελούν επίσης πηγή πολύτιμη τεκμηρίωσης για τα δύο αρχαιότερα συστήματα γραφής της Ευρώπης, την κρητική ιερογλυφική και τη γραμμική Α, τα οποία επινοήθηκαν στην Κρήτη ήδη από τις αρχές της δεύτερης χιλιετίας».

Παράλληλα, η Υπουργός Πολιτισμού, ξεκαθάρισε ότι  «Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε όλοι, να καταστεί απολύτως σαφές, ότι η εγγραφή αγαθών στον κατάλογο παγκόσμιας κληρονομιάς σε καμία περίπτωση δεν συνιστά απλώς και μόνο τιμητική διάκριση, που μάλιστα απονέμεται και ισχύει στο διηνεκές, χωρίς όρους και προϋποθέσεις. Ούτε στο διηνεκές είναι, διότι χρειάζεται αξιολόγηση, ούτε χωρίς όρους και προϋποθέσεις. Αντιθέτως, αποτελεί πρωτίστως αναγνώριση και αποδοχή δεσμευτικής ευθύνης διαρκούς και αποτελεσματικής προστασίας τους. Υποχρεώνει το κράτος και τις υπηρεσίες του, τις δημοτικές και περιφερειακές αυτοδιοικητικές αρχές, αλλά και τις τοπικές κοινωνίες, εν συνόλω τις τοπικές κοινωνίες, να διασφαλίζουν συλλογικά, στο μέτρο της αρμοδιότητας ενός εκάστου, τη διατήρηση της ακεραιότητας και της αυθεντικότητάς τους, καθώς και τη διαφύλαξή τους για τις επόμενες γενιές. Η μέριμνα βεβαίως της Πολιτείας για τα Μινωικά Ανακτορικά Κέντρα δεν ξεκίνησε την επόμενη της ένταξής τους στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Αντιθέτως, προηγήθηκε μια μακρά περίοδος συστηματικού σχεδιασμού, ωρίμασης και μεθοδικής προετοιμασίας, ενόψει της κατάθεσης του φακέλου υποψηφιότητας, προκειμένου να πληρούνται, όχι μόνο τυπικά, αλλά και ουσιαστικά, όλες οι αυστηρές, και σωστά είναι αυστηρές, προδιαγραφές και απαιτήσεις της UNESCO. Στο πλαίσιο αυτό, εκπονήθηκαν εξειδικευμένες μελέτες τεκμηρίωσης και προστασίας των μνημείων, διαχείριση φυσικών και ανθρωπογενών κινδύνων. Αναπτύχθηκαν σχέδια επισκεψιμότητας, προσβασιμότητας και αναβάθμισης των υποδομών λειτουργίας των χώρων και εξυπηρέτησης του κοινού. Διαμορφώθηκε έτσι το αναγκαίο επιστημονικό και θεσμικό υπόβαθρο για τη συγκρότηση του προαπαιτούμενου πλέον ενιαίου διαχειριστικού σχεδίου των μινωικών αρχαιολογικών χώρων». 

Η Λίνα Μενδώνη αναφέρθηκε και στην παράλληλη  υλοποίηση  ενός ευρέως προγράμματος σημαντικών έργων προστασίας, στερέωσης και αποκατάστασης των μνημειακών καταλοίπων και περιβαλλοντικής θωράκισης των αρχαιολογικών χώρων απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης σε συνδυασμό με παρεμβάσεις βελτίωσης της προσβασιμότητας, της αναβάθμισης των υποδομών και της διαχείρισης της επισκεψιμότητας. «Στην Κνωσό, είπε, τον πλέον εμβληματικό μινωικό χώρο, ξεκινούν έργα προστασίας και στερέωσης των μνημείων, εκσυγχρονισμού των υποδομών υποδοχής του κοινού, βελτίωσης της προσβασιμότητας και αναβάθμισης των συστημάτων διαχείρισης των επισκεπτών, με στόχο τη διασφάλιση της αυθεντικότητας και της λειτουργικότητας του χώρου υπό τις συνθήκες αυξημένης επισκεψιμότητας. Σε άμεση συνάφεια και συσχέτιση με τα έργα αυτά, βρίσκεται η ολοκληρωμένη χωρική επένδυση εμβληματικών διαδρομών Κρήτης, περιβάλλον και πολιτισμός, η οποία συνιστά μία από τις σημαντικότερες στρατηγικές παρεμβάσεις που υλοποιούνται σήμερα στην Ελλάδα, στον τομέα της πολιτιστικής διαχείρισης και της βιώσιμης περιφερειακής ανάπτυξης. Στον πυρήνα της βρίσκεται η συγκρότηση της Μινωικής Πολιτιστικής Διαδρομής. Η ΟΧΕ είναι μία πρωτοβουλία της Περιφέρειας Κρήτης, η οποία συγκροτήθηκε σε στενή συνεργασία, όπως και σχεδόν όλα όσα γίνονται στην Κρήτη, με το Υπουργείο Πολιτισμού. Η χρηματοδότηση της ΟΧΕ προέρχεται από συνδυασμό εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων. Ειδικά για τη Μινωική Πολιτιστική Διαδρομή έχουν ήδη εξασφαλιστεί κυρίως από το ΕΣΠΑ πόροι ύψους περίπου 15 εκατομμυρίων ευρώ, γεγονός που καταδεικνύει τη στρατηγική σημασία που αποδίδεται στην προστασία και ανάδειξη των μινωικών μνημείων ως βασικού πυλώνα της πολιτιστικής και αναπτυξιακής πολιτικής για την Κρήτη. Με την εγγραφή των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων η Κρήτη καθιερώνεται πλέον ως ένας τόπος μοναδικής συνύπαρξης φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς παγκόσμιας σημασίας».

Η Υπουργός Πολιτισμού σημείωσε εμφατικά ότι στο πεδίο της Οικονομίας και της Ανάπτυξης «δημιουργούνται και αναδεικνύονται νέες και εξαιρετικά σημαντικές αναπτυξιακές προοπτικές. Ενισχύεται το διεθνές πολιτιστικό αποτύπωμα της Κρήτης. Αναβαθμίζεται η θέση της στον παγκόσμιο πολιτιστικό χάρτη και διευρύνονται οι δυνατότητες βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης υψηλής ποιότητας. Η διεθνής εμπειρία αποδεικνύει ότι οι εγγραφές μνημείων στον κατάλογο παγκόσμιας κληρονομιάς λειτουργούν ως ισχυροί  πολλαπλασιαστές επισκεψιμότητας, επενδύσεων, τοπικής επιχειρηματικότητας και πολιτιστικής εξωστρέφειας. Δημιουργούν νέες δυνατότητες για την ανάπτυξη μορφών πολιτιστικού, αρχαιολογικού, εκπαιδευτικού και περιπατητικού τουρισμού που επεκτείνουν τη διάρκεια της τουριστικής περιόδου, ενισχύουν την τοπική οικονομία και προωθούν ένα πρότυπο αειφόρου ανάπτυξης με σεβασμό στην ταυτότητα και το περιβάλλον του τόπου. Στην περίπτωση της Κρήτης η δυναμική αυτή αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία καθώς συνδέεται με ένα τόπο που διαθέτει ήδη διεθνώς αναγνωρίσιμη φυσική, ιστορική και πολιτιστική ταυτότητα»

Η Λίνα Μενδώνη, επεσήμανε: «Προφανώς, το συγκεκριμένο αποτέλεσμα δεν υπήρξε προϊόν συγκυρίας αλλά συνεκτικού σχεδιασμού. Εντάσσεται στο πλαίσιο της στρατηγικής επιλογής και εφαρμοσμένης πολιτικής της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη που αντιμετωπίζει τον πολιτισμό όχι ως πολυτέλεια αλλά ως κρίσιμο στρατηγικό πόρο ανάπτυξης, κοινωνικής συνοχής και διεθνούς παρουσίας της χώρας. Η μεγάλη επιτυχία της ένταξης των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς ήταν η κατάληξη μιας μακρόχρονης, συστηματικής και συλλογικής προσπάθειας. Το Υπουργείο Πολιτισμού μέσω της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων και των, κατά τόπους, αρμοδίων Εφοριών, εργάστηκε επί σειρά ετών. Θα μείνω σε αυτό που είπε χτες ο Περιφερειάρχης, από το 2019. Εργαστήκαμε, επί σειρά ετών, σε στενή συνεργασία με την Περιφέρεια Κρήτης και τους οικείους Δήμους για την τεκμηρίωση και την προώθηση της σειριακής αυτής υποψηφιότητας. Στο σημείο αυτό οφείλω να εκφράσω δημόσια τα θερμά μου συγχαρητήρια και την ευγνωμοσύνη μου προς όλους όσοι συνέβαλαν σε αυτή τη μεγάλη προσπάθεια. Καταρχήν, στους δικούς μας συνεργάτες, στο Υπουργείο Πολιτισμού, στον Γενικό Γραμματέα Πολιτισμού, στη Διεύθυνση Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων και ιδιαίτερα στη Διευθύντριά της, Έλενα  Κουντούρη, στη Διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων και στον Διευθυντή της, Θέμη  Βλαχούλη, που με τον Γενικό Γραμματέα συνεργάστηκαν στενά με την Περιφέρεια Κρήτης για τη συγκρότηση της. Προφανώς στην Περιφέρεια, στην Διαχειριστική της Αρχή, στη Μαρία Κασσωτάκη και στον Σταύρο Αρναουτάκη,  στον Δήμο Ηρακλείου και στον Αλέξη Καλοκαιρινό».

Η Λίνα Μενδώνη, καταλήγοντας σημείωσε:  «Τα Μινωικά Ανακτορικά Κέντρα δεν ανήκουν μόνο στην Ελλάδα. Και το τονίζω αυτό. Δεν ανήκουν μόνο στην Ελλάδα. Δεν ανήκαν ποτέ. Αλλά τώρα πλέον δεν ανήκουν και επίσημα. Ανήκουν στην παγκόσμια κοινότητα. Και ακριβώς γι’ αυτό η προστασία και η ανάδειξή τους αποτελούν κοινή ευθύνη όλων μας. Η συνεργασία με τον ουσιαστικό και πρότυπο τρόπο που οργανώθηκε μεταξύ του Υπουργείου, της Περιφέρειας, της Αντιπεριφέρειας, των Δήμων είναι κάτι το οποίο πρέπει να τονίζεται. Στη συνεργασία και στη συνέργεια οφείλονται τα πάντα. Κανείς πλέον δεν μπορεί να δουλεύει μόνος του. Αυτή η συνεργασία που οργανώθηκε και δουλεύει πρέπει να συνεχιστεί και να υπηρετείται με την ίδια αφοσίωση. Ευχαριστώ όλους όσους βοήθησαν στην ένταξη και όσους από εδώ και πέρα θα είναι συνοδοιπόροι στη συλλογική προσπάθεια για την διατήρηση της αυθεντικότητας και της προστασίας αυτών των πολιτιστικών αγαθών».

Ειδικότερα, η παρέμβαση για την Κνωσό, προϋπολογισμού 3,5 εκατ. ευρώ, εντάχθηκε στο Περιφερειακό Πρόγραμμα «Κρήτη 2021-2027» και χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ). Αποτελεί την Α’ Φάση ενός ευρύτερου σχεδίου ανάπλασης και θα υλοποιηθεί από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηρακλείου.
Στο ίδιο Πρόγραμμα εντάχθηκε και η πράξη «Στερέωση, αποκατάσταση και προστασία από τον κυματισμό του επιθαλάσσιου προμαχώνα Mocenigo», με συνολικό προϋπολογισμό 1.413.000 ευρώ, επίσης, με συγχρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ.

Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Η Κνωσός και τα Ενετικά Τείχη των Χανίων δεν είναι απλώς μνημεία· είναι ζωντανά τεκμήρια της διαχρονικής ιστορίας και του πολιτισμού της Κρήτης. Με την πρόσφατη ένταξη των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, η Ελλάδα αναλαμβάνει μεγάλη ευθύνη αλλά και μια σπουδαία ευκαιρία. Η νέα σύγχρονη είσοδος της Κνωσού δεν αποτελεί απλώς κατασκευαστική παρέμβαση· είναι πράξη πολιτιστικής ευθύνης και επένδυση στο μέλλον. Θέλουμε να προσφέρουμε στους εκατομμύρια επισκέπτες μια εμπειρία αντάξια της διαχρονικής αξίας της μινωικής κληρονομιάς.

Παράλληλα, με τη στερέωση και αποκατάσταση του προμαχώνα Mocenigo στα Χανιά, προστατεύουμε ένα σπουδαίο δείγμα της ενετικής, οχυρωματικής αρχιτεκτονικής. Διασφαλίζουμε ότι θα συνεχίσει να στέκει ακέραιος, απέναντι στον χρόνο και τη θάλασσα, παραμένοντας επισκέψιμος και ασφαλής για το κοινό. Το Υπουργείο Πολιτισμού, σε στενή συνεργασία με την Περιφέρεια Κρήτης και τις αρμόδιες Υπηρεσίες, υλοποιεί έργα που ενώνουν το μινωικό, το βυζαντινό και το ενετικό παρελθόν με το παρόν, εξασφαλίζοντας ότι η Κρήτη θα παραμείνει παγκόσμιος φάρος πολιτισμού».

Από την πλευρά του, ο Περιφερειάρχης Κρήτης, Σταύρος Αρναουτάκης, τόνισε: «Εντάσσουμε στο πρόγραμμά μας δύο εμβληματικά έργα συνολικού ύψους 5 εκ. ευρώ, που ενισχύουν την πολιτιστική μας κληρονομιά, σε στενή συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού. Στην Κνωσό, μετά την ιστορική ένταξη στα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, αναβαθμίζουμε την πύλη εισόδου, δημιουργώντας μια υποδοχή αντάξια της παγκόσμιας αξίας του μνημείου. Παράλληλα, στα Χανιά, προχωρούμε στη στερέωση και αποκατάσταση του επιθαλάσσιου προμαχώνα Mocenigo θωρακίζοντάς τον από τη διάβρωση και καθιστώντας τον ασφαλή και προσβάσιμο. Οι παρεμβάσεις αυτές επιβεβαιώνουν τη δέσμευσή μας να επενδύουμε στον πολιτισμό, τον ακρογωνιαίο λίθο της ταυτότητας και της ανάπτυξης του τόπου μας».

Το έργο της Κνωσού αποσκοπεί στην ολοκληρωμένη αισθητική και λειτουργική αναβάθμιση των υποδομών υποδοχής του παγκοσμίου φήμης αρχαιολογικού χώρου. Η παρέμβαση περιλαμβάνει την κατασκευή νέου Κεντρικού Στεγάστρου Υποδοχής, που θα στεγάζει εκδοτήρια εισιτηρίων, γραφεία, σύγχρονους χώρους υγιεινής, ιατρείο και χώρους αναμονής, με αρχιτεκτονικό σχεδιασμό εμπνευσμένο από τη μινωική παράδοση. Παράλληλα, η κεντρική Πλατεία Εισόδου θα αναδιαμορφωθεί με νέες λιθοστρώσεις και δενδροφυτεύσεις, ώστε να δημιουργηθεί ένας φιλόξενος και λειτουργικός δημόσιος χώρος, ενώ το παρακείμενο πεζοδρόμιο θα διευρυνθεί για να διευκολύνει την ασφαλή ροή των επισκεπτών. Όλες οι εργασίες θα πραγματοποιηθούν υπό συστηματική αρχαιολογική επίβλεψη, ώστε να διασφαλιστεί η προστασία τυχόν νέων ευρημάτων.

Αντίστοιχα ο προμαχώνας Mocenigo βρίσκεται στο βορειοανατολικό τμήμα των οχυρώσεων, στην περιοχή του Κουμ Καπί, και βρέχεται από τη θάλασσα σε τρεις πλευρές του, δεχόμενος διαρκώς τα κύματα, που του προκαλούν φθορές. Το έργο, όπως ειπώθηκε, στοχεύει στην αντιμετώπιση σοβαρών προβλημάτων διάβρωσης και φθοράς. Οι εργασίες περιλαμβάνουν τη στερέωση, την αποκατάσταση της λιθοδομής και την προστασία του μνημείου, και θα εκτελεστούν από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών & Μεταβυζαντινών Μνημείων. Παράλληλα, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Χανίων θα αναλάβει τις απαραίτητες αρχαιολογικές έρευνες στην περιοχή της επέμβασης.
Με την ολοκλήρωσή του, ο προμαχώνας θα είναι πλήρως στερεωμένος, αποκατεστημένος και προστατευμένος, διασφαλίζοντας, όπως λένε από το υπουργείο Πολιτισμού, τη διατήρηση ενός μνημείου εξαιρετικής σπουδαιότητας.

Σε ερώτηση δημοσιογράφων για τη δήλωση του προέδρου του ΠΑΣΟΚ Νίκου Ανδρουλάκη, που με αφορμή την πτώση μέρους του αντιγράφου της τοιχογραφίας «των δελφινιών», θεωρεί ότι έχει εγκαταλειφθεί η Κνωσσός, η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη προέβη στην ακόλουθη δήλωση:

«Ο Πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ επιτίθεται στην Κυβέρνηση και στο Υπουργείο Πολιτισμού για δήθεν εγκατάλειψη του αρχαιολογικού χώρου της Κνωσού, με αφορμή την πτώση μέρους του αντιγράφου της τοιχογραφίας των δελφινιών, στο λεγόμενο «Μέγαρο της Βασίλισσας». Η αιτία της πτώσης του οφείλεται στις σφοδρές ριπές νοτίων ανέμων, με χαρακτηριστικά ανεμοστρόβιλων, που έπληξαν τον χώρο. Φαίνεται ότι ο κ. Ανδρουλάκης δεν έχει επισκεφθεί πρόσφατα, την Κνωσό.

Ειδικά, το συγκρότημα των «βασιλικών διαμερισμάτων» δεν είναι επισκέψιμο για το κοινό, από τη δεκαετία του 1980. Από τον Σεπτέμβριο 2019 ως το τέλος του 2023, πραγματοποιήθηκε -από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηρακλείου- η αποκατάσταση του «Μεγάρου του Βασιλέως».

Εν τω μεταξύ εκπονήθηκαν οι μελέτες για την αποκατάσταση του «Μεγάρου της Βασίλισσας», ώστε το έργο να ενταχθεί στο ΕΣΠΑ, το 2025.

Το Υπουργείο Πολιτισμού, επί των κυβερνήσεων του Κυριάκου Μητσοτάκη, όχι μόνον ενδιαφέρεται ουσιαστικά για την συντήρηση, προστασία και ανάδειξη της Κνωσού, αλλά ηγείται του εθνικού στόχου της ένταξης των μινωικών ανακτόρων στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Αυτόν τον εθνικό στόχο τορπιλίζει ο Πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ με τις ατυχείς δηλώσεις του, προσβλέποντας σε μικροκομματικά οφέλη».

Η συγκεκριμένη τοιχογραφία χρονολογείται από τη δεκαετία του 1960 και αποτελεί αντίγραφο της αυθεντικής τοιχογραφίας η οποία εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου αλλά η κατάρρευσή της, δεδομένου ότι σημειώθηκε μπροστά στα έκπληκτα μάτια των επισκεπτών, προκάλεσε τις αντιδράσεις των ξένων επισκεπτών και τις καταγγελίες των τοπικών φορέων του τουρισμού και των κομμάτων της αντιπολίτευσης.

“Τόσο η κατάρρευση της τοιχογραφίας όσο και το γεγονός ότι ο αρχαιολογικός χώρος των “διαμερισμάτων της βασίλισσας ” παραμένει σήμερα αποκλεισμένος για το κοινό έχει προκαλέσει πλήθος αρνητικά σχόλια από ξένους επισκέπτες“, αναφέρει η τοπική ιστοσελίδα του Ηρακλείου cretalive, ενώ “την έντονη δυσαρέσκεια και κριτική εισπράττουν τις τελευταίες ώρες ο Σύνδεσμος Τουριστικών Πρακτόρων Κρήτης, οι αρχαιολόγοι και οι ξεναγοί. Στο στόχαστρο έχουν τεθεί οι υπεύθυνοι διαχείρισης του αρχαιολογικού χώρου  και γενικότερα η Πολιτεία, λόγω της φανερής έλλειψης συντήρησης”.

Τι λέει o πρόεδρος του Συνδέσμου Τουριστικών Πρακτόρων Κρήτης

Επαγγελματίες του τουριστικού κλάδου, με δηλώσεις τους στην ιστοσελίδα cretalive, εξέφρασαν την απογοήτευσή τους για το γεγονός, επισημαίνοντας ότι, παρά τα σημαντικά έσοδα που αποφέρει η Κνωσός – ο δημοφιλέστερος αρχαιολογικός προορισμός στην Κρήτη και ένας από τους πιο δημοφιλείς στην Ελλάδα – τα χρήματα αυτά δεν φαίνεται να επανεπενδύονται στη φροντίδα και ανάδειξη του μνημείου.

“Ο αρχαιολογικός χώρος έχει να συντηρηθεί από τη δεκαετία του 1960. Τα εισιτήρια αυξάνονται, αλλά θα πρέπει να γίνονται και οι απαραίτητες εργασίες συντήρησης του μνημείου”, δήλωσε χαρακτηριστικά στο Cretalive ο πρόεδρος του Συνδέσμου Τουριστικών Πρακτόρων Κρήτης, κ. Μιχάλης Βλατάκης.

Ο ίδιος υπογράμμισε πως η απογοήτευση είναι έντονη και από την πλευρά των επισκεπτών, οι οποίοι – αφού έχουν καταβάλει το αντίτιμο για να δουν ένα εμβληματικό μνημείο στην πλήρη μορφή του – συναντούν αποκλεισμένες περιοχές, όπως η αίθουσα των Δελφινιών. “Το Υπουργείο Πολιτισμού θα πρέπει να δώσει μια λύση, έστω προσωρινή, για όσο διάστημα παραμένει εκτός λειτουργίας το συγκεκριμένο τμήμα του μνημείου”, επισημαίνει.

Παράλληλα, ο κ. Βλατάκης εξέφρασε την πρόθεση του Συνδέσμου να συνεχίσει, όπως πάντα, να προωθεί την Κρήτη, τους αρχαιολογικούς της χώρους και τον πολιτισμό της σε κάθε γωνιά του κόσμου. “Αυτό ξέρουμε να το κάνουμε καλά και αυτό θα συνεχίσουμε να κάνουμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Όμως η Πολιτεία οφείλει να αναλάβει τις ευθύνες της: να συντηρεί, να προστατεύει, και να αποκαθιστά άμεσα τα μνημεία μας, ώστε να μπορούμε να δείχνουμε στους επισκέπτες αυτά που πραγματικά τους υποσχεθήκαμε”.

Πρόεδρος ξεναγών: “Η Κνωσός δε συντηρείται”

Οργισμένοι δήλωσαν επίσης οι ξεναγοί της Κρήτης.Η πρόεδρος του Σωματείου Επαγγελματιών Ξεναγών Κρήτης – Σαντορίνης, κ. Ελένη Σαμαριτάκη, δήλωσε μιλώντας στο Cretalive πως η πτώση μέρους της τοιχογραφίας των δελφινιών δεν πρέπει να οφείλεται στους ισχυρούς ανέμους, παρά τους περί του αντιθέτου ισχυρισμούς  του ΥΠΠΟ.

Τα βασιλικά ανάκτορα, τα λεγόμενα γυναικεία, είναι ένας κλειστός χώρος με μόνο μια μικρή εσωτερική αυλή στο πλάι, υποστηρίζοντας ότι κατά τη γνώμη της η κατάρρευση της τοιχογραφίας μπορεί να οφείλεται στον πρόσφατο ισχυρό σεισμό που έγινε αισθητός στο Ηράκλειο.

“Ίσως, λόγω της δόνησης, προέκυψαν ρωγμές ή αποκόλληση. Όποια και αν είναι η αφορμή, η αιτία είναι μία: η ελλιπής συντήρηση. Τα πάντα στον χώρο της Κνωσού χρήζουν συνεχούς παρακολούθησης και συντήρησης, αυτό δε γίνεται και κατά καιρούς έχουμε τέτοια επεισόδια”, ανέφερε η κ. Σαμαριτάκη, καταλήγοντας πως πως “είναι οδυνηρό αυτό που συνέβη, είμαστε όλοι σε σοκ”!

Η κ. Σαμαριτάκη προσέθεσε πω το προηγούμενο διάστημα έγιναν έργα αποκατάστασης, σε άλλο, όμως, σημείο του μνημείου. “Δόθηκαν χρήματα, ωστόσο, εκ του αποτελέσματος φάνηκε πως η φθορά είναι παντού!”

Η πρόεδρος των ξεναγών τόνισε πως είναι αναγκαίο να γίνονται διαρκώς έργα συντήρησης, κάτι που δε συμβαίνει. “Η Κνωσός είναι ένα χρυσορυχείο, κι ενώ το κράτος λαμβάνει υψηλά έσοδα από την Κνωσό, δεν καταλήγουν στο μνημείο και το ποσό που δίνεται δεν αρκεί για να συντηρηθεί, να καλυφθούν όλες οι ανάγκες του”.

Η Κνωσός έχει φθορές και λόγω της χρήσης, “είναι ένα βαρέλι δίχως πάτο”, λέει χαρακτηριστικά, προσθέτοντας πως δεν είναι δυνατόν να οργανώνονται δεξιώσεις στη Σπιναλόγκα, από τη μία, και από την άλλη να καταρρέει η Κνωσός…

Η απάντηση από το Υπουργείο Πολιτισμού 

Απαντώντας με ανακοίνωσή του σήμερα το Υπουργείο Πολιτισμού, απέδωσε την αποκόλληση της τοιχογραφίας στους θυελλώδεις ανέμους που έπνεαν χτες στην περιοχή, και ανέφερε ότι η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηρακλείου ολοκλήρωσε άμεσα από χθες το βράδυ την συλλογή και την απομάκρυνση των θραυσμάτων του αντιγράφου, από τα λεγόμενα “διαμερίσματα της βασίλισσας”, στην Κνωσσό. Προσέθεσε δε ότι “για το συγκεκριμένο τμήμα του μινωικού ανακτόρου της Κνωσσού έχουν ήδη εκπονηθεί οι αναγκαίες μελέτες συντήρησης και αποκατάστασής του και επίκειται η έναρξη του έργου, στο πλαίσιο των έργων που χρηματοδοτούνται από το ΠΕΠ Κρήτης- ΕΣΠΑ 2021-2027”.  

ΣΥΡΙΖΑ: Ηχηρή προειδοποίηση η φθορά ακόμη ενός αντιγράφου σε τόσο κεντρικό σημείο

“Η κατάρρευση τμήματος της τοιχογραφίας με τα δελφίνια στο Ανάκτορο της Κνωσού, παρουσία εκατοντάδων επισκεπτών, αναδεικνύει με δραματικό τρόπο τα προβλήματα στη διαχείριση και συντήρηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς”, ανέφερε σε ανακοίνωσή της η Μ. Κοντοκόλη τομεάρχης πολιτισμού του ΣΥΡΙΖΑ. “Η Κνωσός, δεύτερος σε επισκεψιμότητα αρχαιολογικός χώρος της χώρας, απαιτεί διαρκή φροντίδα και όχι ευκαιριακές παρεμβάσεις. Η φθορά ακόμη και ενός αντιγράφου, σε τόσο κεντρικό σημείο, συνιστά ηχηρή προειδοποίηση. Καλούμε το Υπουργείο Πολιτισμού να προβεί άμεσα σε αποκατάσταση των ζημιών και κυρίως να εξασφαλίσει την ουσιαστική προστασία του χώρου. Η πολιτιστική πολιτική οφείλει να υπηρετεί τη διατήρηση της ιστορικής μας μνήμης με επαγγελματισμό και συνέπεια”.

Ερώτηση Βουλευτών ΠΑΣΟΚ προς την υπουργό Πολιτισμού: Τα δελφίνια της Κνωσού δεν άντεξαν την εγκατάλειψη

Ερώτηση στα πλαίσιο του Κοινοβουλευτικού Ελέγχου για την κατάρρευση της τοιχογραφίας των Δελφινιών κατέθεσαν προς την Υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη πέντε βουλευτές του ΠΑΣΟΚ, ειδικότερα, οι Νάγια Γρηγοράκου, Βατσινά Ελένη, Φραγκίσκος Παρασύρης, Αικατερίνη Σπυριδάκη, και Εμμανουήλ Χνάρης. Στην ερώτηση των βουλευτών του ΠΑΣΟΚ συγκεκριμένα αναφέρεται: 

“Στον σημαντικότερο αρχαιολογικό χώρο της Κρήτης και έναν από τους κορυφαίους σε ολόκληρη τη χώρα, στο εσωτερικό του Μινωικού Ανακτόρου της Κνωσού, μια ξεναγός -εμφανώς συγκλονισμένη – ενημέρωσε χθες τους έκπληκτους Ισπανούς επισκέπτες της ότι ήταν οι τελευταίοι που αντίκρισαν την “τοιχογραφία των δελφινιών”. Πρόκειται για ένα εμβληματικό έργο της μινωικής τέχνης, χαρακτηριστικό της μακραίωνης παράδοσης απεικόνισης θαλάσσιων θεμάτων, ήδη από την πρώιμη νεοανακτορική περίοδο. Η κατάρρευσή της φέρνει στο φως, με τρόπο δραματικό, την επείγουσα ανάγκη για ουσιαστική συντήρηση και φροντίδα του πιο αναγνωρίσιμου μνημείου της Κρήτης.

Το τμήμα της τοιχογραφίας που αποσπάστηκε και κατέρρευσε, αν και τεχνικά συνιστά εξωτερικό κονίαμα, θεωρείται αναπόσπαστο στοιχείο του ανακτόρου της Κνωσού. Σύμφωνα με τη θεσμοθετημένη αρχαιολογική προσέγγιση και τη σχετική νομοθεσία, οι αναστηλωτικές επεμβάσεις του Άρθουρ Έβανς, καθώς και οι μεταγενέστερες αποκαταστάσεις, λογίζονται ως αδιάσπαστο μέρος του μνημειακού συνόλου. Η επιστημονική κοινότητα αντιμετωπίζει το ανάκτορο ως μία ενιαία και αδιαίρετη αρχαιολογική οντότητα, ανεξαρτήτως της χρονολογικής στρωματογραφίας των επεμβάσεων, γεγονός που επιβεβαιώνει τη σημασία της Κνωσού ως πολιτισμικού τεκμηρίου παγκόσμιας εμβέλειας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η μορφή της “τοιχογραφίας των δελφινιών” που γνωρίζαμε έως σήμερα αποδίδεται στον Ελβετό καλλιτέχνη και αρχαιολόγο Emile Gillieron (1850-1924), ο οποίος συνεργάστηκε στενά με τον Σλήμαν και αργότερα με τον Έβανς στις ανακατασκευές μινωικών έργων και τοιχογραφιών. Στο έργο του συνέβαλε και ο γιος του, Emile Gillieron ο νεότερος, με αποτέλεσμα η μακρόχρονη παρουσία τους στην Κρήτη να έχει διαμορφώσει σε μεγάλο βαθμό τη σημερινή εικόνα της μινωικής τέχνης. Η συμβολή τους θεωρείται τόσο σημαντική, ώστε να αποτελεί αντικείμενο ξεχωριστής μελέτης για τους σύγχρονους ερευνητές.

Η εικόνα εγκατάλειψης που παρουσιάζει σήμερα η Κνωσός δεν αρμόζει σε ένα μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής ακτινοβολίας, ούτε φυσικά αντανακλά τις ευθύνες που έχει η Πολιτεία απέναντι στην πολιτιστική μας κληρονομιά. Παρά το γεγονός ότι η Κνωσός αποτελεί έναν από τους πιο επισκέψιμους αρχαιολογικούς χώρους της χώρας και αποφέρει σημαντικά έσοδα στο ελληνικό δημόσιο, η κυβέρνηση επιλέγει να μην επενδύει τα απαραίτητα κονδύλια για τη συντήρηση, προστασία και ανάδειξή της. Είναι αποκαλυπτικό ότι ακόμη και πριν την κατάρρευση της τοιχογραφίας, είχε προηγηθεί το κλείσιμο του ανακτόρου λόγω ισχυρών ανέμων και του κινδύνου πτώσης δέντρων ή στοιχείων του ίδιου του μνημείου. Το Υπουργείο Πολιτισμού εμφανίζεται να λειτουργεί με λογικές διαχείρισης φθοράς, αντί να προτάσσει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διασφάλισης και ανάταξης του κορυφαίου αρχαιολογικού χώρου της Κρήτης. Η Κνωσός αξίζει περισσότερα από πρόχειρα μέτρα και παθητική αδράνεια. Αξίζει τη φροντίδα και το σεβασμό που αντιστοιχεί στο μέγεθος και τη σημασία της.

Δεδομένου ότι το αναστηλωτικό έργο που έχει πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια στο μνημείο είναι πενιχρό μπροστά στο μέγεθος του προβλήματος και τη σημαντικότητα του Μνημείου.

Δεδομένου ότι η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηρακλείου είναι υποστελεχωμένη σε αρχαιολόγους, αλλά και σε μηχανικούς με αποτέλεσμα να αδυνατεί να αντιμετωπίσει ακόμη και απλά ζητήματα.

Δεδομένου ότι η κλιματική αλλαγή δημιουργεί νέες προκλήσεις για τον αρχαιολογικό χώρο της Κνωσσού.

Ερωτάται η κα Υπουργός:

Ποια έργα συντήρησης και αποκατάστασης έχουν εκτελεστεί στον αρχαιολογικό χώρο της Κνωσού κατά την περίοδο 2019-2024; Ποιο είναι το ύψος των αντίστοιχων προϋπολογισμών και σε ποιο στάδιο υλοποίησης βρίσκονται τα σχετικά έργα;

Προτίθεται το Υπουργείο να εκπονήσει και να θέσει σε εφαρμογή ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα συντήρησης, αποκατάστασης και ανάδειξης της Κνωσού, το οποίο να ανταποκρίνεται στον χαρακτήρα του ως μνημείου διεθνούς εμβέλειας και να περιλαμβάνει σαφές χρονοδιάγραμμα, επιστημονική τεκμηρίωση και διασφαλισμένη χρηματοδότηση;

Ποια άμεσα μέτρα προτίθεστε να λάβετε για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που έχουν ανακύψει στον αρχαιολογικό χώρο της Κνωσού εντός της τρέχουσας τουριστικής περιόδου, ιδίως όσον αφορά την ασφάλεια επισκεπτών και εργαζομένων, καθώς και την προστασία των αρχαιολογικών δομών

Σκοπεύετε να κατευθύνετε τα επόμενα χρόνια πόρους στην Κνωσό και συγκεκριμένα στην αναστήλωση και συντήρηση του Μνημείου, προκειμένου να ανταποκριθεί στην τεράστια πρόκληση της κλιματικής αλλαγής;

Έχετε μετρήσει τη φθορά του Μνημείου εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής;

Ποια έργα έχετε σχεδιάσει και από ποιους πόρους θα προκύψει η χρηματοδότησή τους;”

Κλειστός θα παραμείνει από τις 12 – 5 ο Αρχαιολογικός χώρος της Κνωσού, σύμφωνα με απόφαση της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηρακλείου, λόγω των υψηλών θερμοκρασιών που επικρατούν και στην Κρήτη από τον καύσωνα “Κλέων”.

Όπως είχε ανακοινωθεί, στο πλαίσιο λήψης μέτρων προστασίας λόγω επικράτησης θερμοκρασιών καύσωνα, η τροποποίηση του ωραρίου αφορά και στον Αρχαιολογικό Χώρο της Φαιστού, της Αγίας Τριάδας, τον Αρχαιολογικό Χώρο των Ματάλων, της Γόρτυνας και των Μαλίων.

Σύμφωνα με την Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηρακλείου Βάσω Συθιακάκη, θα εξεταστεί το ενδεχόμενο λόγω των υψηλών θερμοκρασιών, το μέτρο να επεκταθεί και μετά τις πέντε το απόγευμα του Σαββάτου (15-7-2023), ενώ έχει ήδη γίνει γνωστό, ότι εφόσον κριθεί απαραίτητο από τις τοπικές κλιματολογικές συνθήκες και μετεωρολογικές προβλέψεις το τροποποιημένο ωράριο θα ισχύσει και για την Κυριακή 16/7/2023.