Σύμφωνα με εκτενές ρεπορτάζ του Euronews και στοιχεία της ΜΚΟ Internal Displacement Monitoring Centre (IDMC), ο εκτοπισμός λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων —όπως πλημμύρες, ξηρασία και δασικές πυρκαγιές— δεν είναι πλέον ένα μακρινό σενάριο, αλλά μια καθημερινότητα που πλήττει άμεσα την ΕΕ.

Μεταξύ 2008 και 2023, υπολογίζεται ότι περίπου 413.000 άνθρωποι εκτοπίστηκαν εντός της ΕΕ, με το 2023 να αποτελεί τη χειρότερη χρονιά, καταγράφοντας πάνω από 200.000 εσωτερικά εκτοπισμένους.

Οι προβλέψεις των κλιματολόγων για το 2050 είναι δυσοίωνες, περιγράφοντας μια Ευρώπη θερμότερη κατά 2,5°C, όπου ο Νότος θα φλέγεται από καύσωνες και ο Βορράς θα πνίγεται από κατακλυσμιαίες βροχοπτώσεις.

Η ελληνική τραγωδία: 300.000 εκτοπισμένοι

Η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της κρίσης, με την IDMC να εκτιμά ότι σχεδόν 300.000 άνθρωποι έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους από το 2008. Η κακοκαιρία Daniel τον Σεπτέμβριο του 2023 υπήρξε το σημείο μηδενός για χιλιάδες κατοίκους της Θεσσαλίας.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Βάιου Γιατρόπουλου από τον Παλαμά Καρδίτσας, ο οποίος περιγράφει στο Euronews πώς η οικογένειά του σώθηκε την τελευταία στιγμή από την οροφή μιας νταλίκας, για να καταλήξει τελικά στη μετεγκατάσταση.

«Δεν θέλω να νιώθω αυτό το σφίξιμο στην καρδιά με κάθε σταγόνα βροχής», αναφέρει, αποτυπώνοντας το συλλογικό τραύμα μιας ολόκληρης περιοχής.

Όπως λένε, η επιστροφή δεν πέρασε καν από το μυαλό τους. «Δεν θέλω να νιώθω αυτό το σφίξιμο στην καρδιά με κάθε σταγόνα βροχής που πέφτει. Για αρκετούς μήνες φοβόμασταν ότι θα ξαναπλημμυρίσει. Σκέφτηκα ακόμη και να δω ψυχολόγο», θυμάται σήμερα.

Άλλοι συντοπίτες τους από τον Παλαμά, ακόμη αναζητούν ένα σπίτι σε ασφαλέστερο σημείο, άλλοι μετακόμισαν στην Αθήνα ή προτίμησαν να φύγουν στο εξωτερικό.

Η Ελλάδα είναι μία από τις ιδιαίτερα ευάλωτες σε κλιματικές καταστροφές χώρες της Ευρώπης. Η IDMC εκτιμά ότι σχεδόν 300.000 άνθρωποι στην Ελλάδα έχουν εκτοπιστεί από το 2008, κυρίως λόγω δασικών πυρκαγιών, καταιγίδων και πλημμυρών.

Ο Βλοχός στην Καρδίτσα πάντα ήταν ευάλωτος σε πλημμύρες, όπως το 1953 και του 1994, αλλά πολύ περισσότερο το 2023 με τον Daniel, όταν η στάθμη του νερού έφτασε τα δύο μέτρα.

Τις πρώτες εβδομάδες μετά την κακοκαιρία επικράτησε ένα έντονο αίσθημα αλληλεγγύης, αλλά αυτή η ενότητα γρήγορα ράγισε. Η αντιπαράθεση μεταξύ των κατοίκων στον Βλοχό μετά τον Daniel μερικές φορές φτάνει ακόμα και σε επεισόδια βίας. «Είναι μια μορφή συλλογικού μετατραυματικού στρες», λέει ανωνύμως ένας κάτοικος του χωριού.

Στη γειτονική Μεταμόρφωση, περίπου το 95% των νοικοκυριών ψήφισε υπέρ της μετεγκατάστασης σε δημοψήφισμα. Ο πρόεδρος της κοινότητας Πέτρος Κοντογιάννης λέει ότι όταν βρέχει, «πολλοί φεύγουν ακόμα κι αν δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος».

Γερμανία και Γαλλία: Πλημμύρες και «παγωμένες» αγορές ακινήτων

Το φαινόμενο δεν γνωρίζει σύνορα, επηρεάζοντας τις ισχυρότερες οικονομίες της Ευρώπης:

• Γερμανία: Καταγράφονται 84.000 εκτοπισμοί, κυρίως λόγω των φονικών πλημμυρών στα δυτικά και νότια της χώρας, ενώ τα βορειοανατολικά πλήττονται από ιστορικές ξηρασίες και πυρκαγιές (το 2024 ήταν η χειρότερη χρονιά σε καμένες εκτάσεις).
• Γαλλία: Το 2022, περίπου 45.000 άνθρωποι εκτοπίστηκαν λόγω καταστροφών. Στη βόρεια Γαλλία, κάτοικοι περιοχών που πλημμυρίζουν κατ’ επανάληψη, όπως το Μπλαντέκ, βρίσκονται εγκλωβισμένοι, καθώς τα σπίτια τους σε «ζώνες ακραίων φαινομένων» έχουν χάσει την αξία τους και είναι αδύνατον να πουληθούν.

Η κλιματική μετανάστευση στην Ευρώπη συνθέτει ένα παζλ οικονομικής απαξίωσης, ψυχολογικής κατάρρευσης και διάλυσης του κοινωνικού ιστού, αναγκάζοντας τις κυβερνήσεις να επανεξετάσουν τον σχεδιασμό των πόλεων και των υποδομών τους απέναντι σε έναν πλανήτη που αλλάζει βίαια.