Σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, το πλοίο ήταν κενό φορτίου και αγνόησε επανειλημμένες οδηγίες των αμερικανικών δυνάμεων για διάστημα περίπου 24 ωρών, παραβιάζοντας τον ναυτικό αποκλεισμό που έχει επιβάλει η Ουάσιγκτον στα ιρανικά λιμάνια από τις 13 Απριλίου.

Όπως ανακοίνωσε η CENTCOM, αμερικανικό αεροσκάφος εκτόξευσε πύραυλο Hellfire στο μηχανοστάσιο του πλοίου, προκαλώντας την ακινητοποίησή του. Παράλληλα δημοσιοποιήθηκε βίντεο που φέρεται να καταγράφει τη στιγμή του πλήγματος.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα η αμερικανική διοίκηση, από την έναρξη του αποκλεισμού έχουν ακινητοποιηθεί έξι εμπορικά πλοία, ενώ άλλα 122 έχουν υποχρεωθεί να αλλάξουν πορεία.

Ιρανικοί πύραυλοι σε Κουβέιτ – Μπαχρέιν

Η CENTCOM υποστήριξε ότι το Ιράν εκτόξευσε σειρά βαλλιστικών πυραύλων προς γειτονικές χώρες του Κόλπου, χωρίς όμως να επιτύχει κάποιον στόχο.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση, δύο πύραυλοι που εκτοξεύθηκαν προς το Κουβέιτ είτε έπεσαν πριν φτάσουν στον στόχο τους είτε διαλύθηκαν κατά την πτήση τους.

Παράλληλα, τρεις ακόμη βαλλιστικοί πύραυλοι που κατευθύνονταν προς το Μπαχρέιν αναχαιτίστηκαν από αμερικανικά και συστήματα αεράμυνας της χώρας.

Λίγο νωρίτερα, οι ένοπλες δυνάμεις του Κουβέιτ είχαν ανακοινώσει ότι μονάδες της αντιαεροπορικής άμυνας βρίσκονταν σε επιχειρησιακή δράση για την αντιμετώπιση εχθρικών πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Μάλιστα, είχαν καλέσει τους πολίτες να ακολουθούν τις οδηγίες των αρχών, διευκρινίζοντας ότι τυχόν εκρήξεις ή ισχυροί κρότοι που θα ακούγονταν θα οφείλονταν σε επιχειρήσεις αναχαίτισης.

Καταρρίφθηκαν drones – Πλήγμα σε στρατιωτικό στόχο στο Κεσμ

Η αμερικανική διοίκηση ανακοίνωσε επίσης ότι κατέρριψε τρία μη επανδρωμένα αεροσκάφη εφόρμησης που είχαν εκτοξευθεί από το Ιράν.

Κατά την CENTCOM, τα drones κατευθύνονταν προς εμπορικά πλοία που έπλεαν νόμιμα σε περιφερειακά ύδατα.

Λίγο αργότερα αμερικανικές δυνάμεις πραγματοποίησαν πλήγμα αυτοάμυνας εναντίον ιρανικού στρατιωτικού σταθμού ελέγχου εδάφους στο νησί Κεσμ, το οποίο βρίσκεται σε στρατηγική θέση στα Στενά του Ορμούζ.

Η ανακοίνωση αυτή φαίνεται να συνδέεται με πληροφορίες που μετέδωσε το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων MEHR, σύμφωνα με τις οποίες κάτοικοι και τοπικές πηγές ανέφεραν ότι ακούστηκαν εκρήξεις στην περιοχή του νησιού τις πρώτες πρωινές ώρες.

Μέχρι στιγμής οι ιρανικές αρχές δεν έχουν προχωρήσει σε επίσημο σχόλιο για τα περιστατικά.

«Οι δυνάμεις της CENTCOM παραμένουν σε εγρήγορση και έτοιμες να αμυνθούν απέναντι σε αδικαιολόγητες ιρανικές επιθετικές ενέργειες κατά τη διάρκεια της ισχύουσας εκεχειρίας», αναφέρεται στην ανακοίνωση.

Το ημιεπίσημο ειδησεογραφικό πρακτορείο Fars μετέδωσε μαρτυρίες κατοίκων για πολλαπλές εκρήξεις, η ακριβής εστία των οποίων παραμένει μέχρι στιγμής αδιευκρίνιστη.

Το πρακτορείο Tasnim συνδέει ευθέως τα επεισόδια με ναυτικές επιχειρήσεις των Φρουρών της Επανάστασης κατά «μη εξουσιοδοτημένων» σκαφών.

Κατά τις ίδιες πηγές, πρόκειται για προειδοποιητικές βολές έναντι σκαφών που φέρονται να επιχείρησαν «μη εξουσιοδοτημένη διέλευση» από τα Στενά του Ορμούζ, χωρίς ωστόσο να υπάρχει επίσημη κυβερνητική επιβεβαίωση.

Στο επίκεντρο των αναφορών της κρατικής τηλεόρασης IRIB βρέθηκε η προβλήτα “Μπαχμάν” στο Κεσμ. η οποία έχει αποτελέσει στόχο αμερικανο-ισραηλινών πληγμάτων στο παρελθόν, αναφέροντας ότι και εκεί ακούστηκαν ισχυροί κρότοι.

Από την πλευρά του, το πρακτορείο Mehr επισημαίνει ότι οι έρευνες για τη φύση και την έκταση των επεισοδίων βρίσκονται σε εξέλιξη, ενώ ανταποκριτής του στην περιοχή κάνει λόγο για εμπλοκές στα χωρικά ύδατα της επαρχίας Σιρίκ.

Τα περιστατικά καταγράφονται σε μια περίοδο ακραίας κλιμάκωσης στα Στενά του Ορμούζ, με συχνές ναυτικές αντιπαραθέσεις μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ. Η Τεχεράνη έχει καταγγείλει πρόσφατα αμερικανικές απόπειρες παραβίασης της στρατηγικής υδάτινης οδού, κατηγορώντας παράλληλα τις δυνάμεις των ΗΠΑ για στοχοποίηση αλιευτικών σκαφών στην περιοχή.

Σπύρος Σιδέρης

Ωστόσο, η επιλογή στόχου δεν είναι απλώς στρατιωτική – είναι βαθιά γεωπολιτική, με συνέπειες που θα μπορούσαν να αναδιαμορφώσουν την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή.

Το νησί Χαργκ θεωρείται η «καρδιά» των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν, καθώς μέσω αυτού διακινείται περίπου το 90% του ιρανικού πετρελαίου. Η κατάληψή του θα μπορούσε να προσφέρει στις ΗΠΑ ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί, επιτρέποντάς τους να ασκήσουν πίεση στην Τεχεράνη για την επαναλειτουργία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και ενδεχομένως για ευρύτερες παραχωρήσεις στον ενεργειακό τομέα. Ωστόσο, η στρατηγική αξία του Χαργκ συνοδεύεται από εξαιρετικά υψηλό επιχειρησιακό κόστος.

Το νησί βρίσκεται σε απόσταση περίπου 200 χιλιομέτρων από τις πλησιέστερες φιλικές ακτές, όπως αυτές της Σαουδικής Αραβίας ή του Κουβέιτ, γεγονός που καθιστά την απόβαση ιδιαίτερα σύνθετη. Επιπλέον, η ιρανική αντιαεροπορική άμυνα και οι πυραυλικές δυνατότητες στην περιοχή παραμένουν ισχυρές, αυξάνοντας τον κίνδυνο σημαντικών απωλειών για τις αμερικανικές δυνάμεις.

Από την άλλη πλευρά, το νησί Κεσμ, που βρίσκεται εντός των Στενών του Ορμούζ και σε μικρή απόσταση από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, εμφανίζεται ως πιο «προσβάσιμος» στόχος από επιχειρησιακής άποψης. Η εγγύτητά του σε πιθανές βάσεις εκκίνησης θα μπορούσε να διευκολύνει μια ταχεία στρατιωτική επιχείρηση κατάληψης.

Ωστόσο, εδώ ανακύπτει το κρίσιμο ερώτημα της στρατηγικής χρησιμότητας. Η κατοχή του Κεσμ δεν θα εξασφάλιζε τον έλεγχο των Στενών, καθώς το Ιράν θα μπορούσε να συνεχίσει να τα απειλεί από τις ηπειρωτικές του ακτές, χρησιμοποιώντας πυραύλους και drones. Με άλλα λόγια, η επιχείρηση θα είχε περιορισμένο πρακτικό αποτέλεσμα, ενώ θα εξέθετε τις αμερικανικές δυνάμεις σε συνεχή ασύμμετρη απειλή.

• Η επιλογή μεταξύ των δύο στόχων αντανακλά ένα βαθύτερο δίλημμα: τακτική ευκολία έναντι στρατηγικού οφέλους. Το Κεσμ είναι πιο εύκολο να καταληφθεί, αλλά δεν αλλάζει ουσιαστικά το ισοζύγιο ισχύος. Το Χαργκ, αντίθετα, θα μπορούσε να πλήξει καίρια την ιρανική οικονομία, αλλά η επιχείρηση θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη και επικίνδυνη. Σε κάθε περίπτωση, και τα δύο σενάρια συνοδεύονται από σοβαρούς κινδύνους κλιμάκωσης.

Η Τεχεράνη έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι θα αντιδράσει δυναμικά σε οποιαδήποτε απόβαση. Ένα πιθανό σενάριο περιλαμβάνει μαζικά πλήγματα κατά της ενεργειακής υποδομής των χωρών του Κόλπου, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου – ακόμη και πάνω από τα 200 δολάρια το βαρέλι.

Παράλληλα, η εμπλοκή συμμάχων του Ιράν, όπως οι Χούθι, θα μπορούσε να απειλήσει τη ναυσιπλοΐα στο στενό του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, επεκτείνοντας τη σύγκρουση σε πολλαπλά μέτωπα.

Ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας είναι το πολιτικό κόστος στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Μια επιχείρηση με υψηλές απώλειες θα μπορούσε να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην αμερικανική κοινή γνώμη, μετατρέποντας μια στρατιωτική αποτυχία σε πολιτική κρίση για τον εκάστοτε πρόεδρο. Το φάσμα μιας παρατεταμένης σύγκρουσης χωρίς σαφές αποτέλεσμα λειτουργεί αποτρεπτικά για την Ουάσιγκτον, η οποία γνωρίζει ότι η κατάληψη ενός νησιού δεν ισοδυναμεί με στρατηγική νίκη.

• Παρά τα ρίσκα, η αδράνεια ενδέχεται να είναι εξίσου επικίνδυνη για τις ΗΠΑ. Η διατήρηση ενός de facto ελέγχου του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια ευρύτερη γεωπολιτική αναδιάταξη, με τις χώρες του Κόλπου να αναζητούν νέες ισορροπίες και να προσεγγίζουν δυνάμεις όπως η Ρωσία και η Κίνα. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η επιρροή της Ουάσιγκτον στην περιοχή θα μειωνόταν σημαντικά, με μακροπρόθεσμες συνέπειες για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια και τη στρατηγική αρχιτεκτονική.

Συνολικά, η πιθανή επιλογή στόχου – είτε το Χαργκ είτε το Κεσμ – δεν αποτελεί απλώς στρατιωτική απόφαση, αλλά έναν σύνθετο υπολογισμό κινδύνου, κόστους και γεωπολιτικού οφέλους. Το βέβαιο είναι ότι οποιαδήποτε κίνηση προς αυτή την κατεύθυνση θα σηματοδοτήσει μια νέα, ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση στην αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν, με επιπτώσεις που θα ξεπεράσουν κατά πολύ τα όρια του Περσικού Κόλπου.

Σπύρος Σιδέρης

Αυτός είναι και ο λόγος που, ολοένα και περισσότερο, εντάσσεται στις στρατιωτικές και γεωπολιτικές αναλύσεις ως πιθανός στόχος: όχι λόγω συμβολισμού, αλλά λόγω της επιχειρησιακής του αξίας στην «καρδιά» της παγκόσμιας ενεργειακής ροής.

Η σημασία του Κεσμ πηγάζει πρωτίστως από τη γεωγραφία του. Πρόκειται για το μεγαλύτερο νησί στον Περσικό Κόλπο, το οποίο εκτείνεται παράλληλα με τις νότιες ακτές του Ιράν, χωριζόμενο από την ηπειρωτική χώρα με μια στενή θαλάσσια λωρίδα. Αυτή η διάταξη τού προσδίδει έναν διττό ρόλο: αφενός λειτουργεί ως προωθημένη στρατιωτική βάση απέναντι στο Στενό του Ορμούζ, αφετέρου αποτελεί φυσική προέκταση του ιρανικού εδάφους, με εύκολη πρόσβαση σε ανεφοδιασμό και υποστήριξη. Με απλά λόγια, το Κεσμ επιτρέπει στην Τεχεράνη να επιχειρεί «από τη στεριά προς τη θάλασσα», σε ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία του πλανήτη.

Το Στενό του Ορμούζ δεν είναι ένας συνηθισμένος θαλάσσιος διάδρομος. Σύμφωνα με διεθνείς ενεργειακές εκτιμήσεις, περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου διέρχεται καθημερινά από αυτό το στενό πέρασμα, μαζί με σημαντικό μέρος του υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε δύναμη έχει τη δυνατότητα να επιτηρεί ή να απειλεί τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή αποκτά τεράστια στρατηγική επιρροή στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Υπό αυτό το πρίσμα, το Κεσμ μετατρέπεται αυτομάτως σε έναν κόμβο υψηλής αξίας, καθώς επιτρέπει στο Ιράν να ασκεί πίεση όχι μόνο στρατιωτικά, αλλά και οικονομικά.

• Ωστόσο, η στρατιωτική σημασία του νησιού δεν περιορίζεται στις κλασικές ναυτικές επιχειρήσεις. Οι σύγχρονες αναλύσεις δείχνουν ότι η πραγματική ισχύς του Ιράν στον Περσικό Κόλπο δεν βασίζεται τόσο στο παραδοσιακό ναυτικό του, όσο στις ασύμμετρες δυνατότητες του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης. Πρόκειται για ένα δίκτυο επιχειρησιακών εργαλείων που περιλαμβάνει ταχύπλοα σκάφη, αντιπλοϊκούς πυραύλους, μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones), ακόμη και μέσα ναρκοθέτησης ή άλλες μορφές υβριδικής απειλής.

Σε αυτό το πλαίσιο, το Κεσμ λειτουργεί ως ιδανική βάση για τη διεξαγωγή αυτού του τύπου πολέμου. Η γεωγραφία του –στενά περάσματα, ρηχά νερά, πολύπλοκο θαλάσσιο περιβάλλον– ευνοεί επιχειρήσεις που στοχεύουν όχι απαραίτητα στην πλήρη διακοπή της ναυσιπλοΐας, αλλά στην αύξηση του κόστους και του κινδύνου διέλευσης. Και αυτό είναι το κρίσιμο σημείο: το Ιράν δεν χρειάζεται να κλείσει το Στενό του Ορμούζ για να πετύχει στρατηγικό αποτέλεσμα. Αρκεί να το καταστήσει εμπορικά μη βιώσιμο, αυξάνοντας τα ασφάλιστρα, αποθαρρύνοντας ναυτιλιακές εταιρείες και δημιουργώντας ένα κλίμα παρατεταμένης αβεβαιότητας.

Η στρατιωτική λογική των Ηνωμένων Πολιτειών, σε περίπτωση κλιμάκωσης, δεν θα ήταν απαραίτητα η κατάληψη του νησιού με συμβατικούς όρους. Αντίθετα, ο βασικός στόχος θα ήταν η απενεργοποίηση της επιχειρησιακής του αξίας. Αυτό σημαίνει καταστροφή των ραντάρ, εξουδετέρωση των πυραυλικών συστημάτων, πλήγματα σε αποθήκες drones και ταχύπλοων, καθώς και περιορισμό της δυνατότητας του Ιράν να χρησιμοποιεί το νησί ως πλατφόρμα απαγόρευσης πρόσβασης και άρνησης περιοχής.

• Η ανάγκη αυτή προκύπτει από το γεγονός ότι οποιαδήποτε ναυτική επιχείρηση προστασίας της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ θα παραμείνει υψηλού κινδύνου όσο υπάρχουν ενεργές απειλές από την ακτή. Με άλλα λόγια, η ασφάλεια της θάλασσας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον έλεγχο της στεριάς. Και σε αυτή την εξίσωση, το Κεσμ κατέχει κεντρική θέση.

Η σημασία του νησιού, όμως, δεν περιορίζεται στο στρατιωτικό επίπεδο. Οι επιπτώσεις μιας ενδεχόμενης σύγκρουσης γύρω από το Κεσμ θα ήταν άμεσες και στις αγορές ενέργειας. Κάθε ένταση στο Στενό του Ορμούζ μεταφράζεται σχεδόν αυτόματα σε αύξηση των τιμών του πετρελαίου, αναστάτωση στις εφοδιαστικές αλυσίδες και ενεργοποίηση στρατηγικών αποθεμάτων από μεγάλες οικονομίες. Οι αγορές δεν αντιδρούν μόνο σε πραγματικές διακοπές ροής, αλλά και στην πιθανότητα αυτών.

• Έτσι, το Κεσμ μετατρέπεται σε ένα σημείο όπου τέμνονται τρεις κρίσιμες διαστάσεις: η στρατιωτική ισχύς, η ενεργειακή ασφάλεια και η παγκόσμια οικονομική σταθερότητα. Δεν είναι τυχαίο ότι επανέρχεται όλο και πιο συχνά στις δυτικές στρατηγικές αναλύσεις ως πιθανός στόχος σε περίπτωση σύγκρουσης.

Συμπερασματικά, το νησί Κεσμ δεν βρίσκεται στο επίκεντρο λόγω συμβολισμού, αλλά λόγω λειτουργίας. Είναι ένας πολλαπλασιαστής ισχύος για το Ιράν και, ταυτόχρονα, ένα δυνητικό «αδύναμο σημείο» για οποιαδήποτε επιχείρηση επιδιώκει να διασφαλίσει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ. Και αυτό ακριβώς το καθιστά τόσο κρίσιμο: σε έναν κόσμο όπου η ενέργεια παραμένει βασικός μοχλός ισχύος, ο έλεγχος των στενών περασμάτων δεν είναι απλώς στρατιωτικό ζήτημα, αλλά ζήτημα παγκόσμιας ισορροπίας.