Η αυτοκινητοβιομηχανία Stellantis ανακοίνωσε μείωση 48% στα καθαρά κέρδη και η McDonald’s υποχώρηση των παγκόσμιων πωλήσεών της το δεύτερο τρίμηνο του έτους, για πρώτη φορά μετά από σχεδόν 40 χρόνια, διότι οι καταναλωτές είτε περιόρισαν την εκτός σπιτιού εστίαση είτε επέλεξαν φθηνότερες λύσεις.

Παγκόσμια τάση που επιβεβαιώνεται και από την 27η Ετήσια Παγκόσμια Έρευνα της PwC. Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, «μόνο» το 38% των CEOs παγκοσμίως εκτιμούν ότι η παγκόσμια οικονομία θα βελτιωθεί. Στην Ελλάδα, ωστόσο, το αντίστοιχο ποσοστό είναι στο 54%.

Το 76% των Ελλήνων CEOs, από 46% που ήταν πέρυσι, πιστεύει ότι η ελληνική οικονομία θα βελτιωθεί τους επόμενους 12 μήνες, εκφράζοντας υψηλότερα ποσοστά αισιοδοξίας σε σχέση με τους ομολόγους τους παγκοσμίως. Μάλιστα το ποσοστό των αισιόδοξων Ελλήνων CEOs είναι πολλαπλάσιο έναντι των Ιταλών (26%), των Ισπανών (36%), των Πορτογάλων (25%), των Γάλλων (22%) και των Γερμανών (26%).

Αυτή η αισιοδοξία των Ελλήνων αποτυπώνεται και στη σιγουριά που αισθάνονται για τις προοπτικές αύξησης των εσόδων της εταιρείας τους. Το ποσοστό στην Ελλάδα είναι στο 54%, όταν ο παγκόσμιος μέσος όρος είναι στο 37%, ενώ στην Ιταλία μόλις το 29% δηλώνει εξαιρετικά ή πολύ σίγουρο για τις προοπτικές ανάπτυξης της εταιρείας του μέσα στους επόμενους 12 μήνες. Στην Ισπανία είναι το 30%, στην Πορτογαλία το 40%, στην Γαλλία το 33%, στη Γερμανία το 42% και στη Δυτική Ευρώπη το 37%.

Η υπεραισιοδοξία των Ελλήνων CEOs -σ.σ. στην έρευνα συμμετείχαν 78 CEOs από την Ελλάδα και 4.702 παγκόσμιοι CEOs-, πιθανότατα να συνδέεται με το γεγονός ότι οι ελληνικές εταιρείες παρουσίασαν τους υψηλότερους ρυθμούς αύξησης των εσόδων και κερδοφορίας κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη στις μελλοντικές προοπτικές.

Στην ερώτηση «ποια ήταν η αύξηση των εσόδων της εταιρείας και το περιθώριο κέρδους για το πιο πρόσφατα ολοκληρωμένο οικονομικό έτος» (σ.σ. αφορά το 2022), οι ελληνικές εταιρείες εμφανίζουν τη δεύτερη υψηλότερη αύξηση πωλήσεων και το υψηλότερο ποσοστό σε επίπεδο περιθωρίου κέρδους. Σύμφωνα με τη μελέτη της PwC, οι πωλήσεις αυξήθηκαν 17,8% και το περιθώριο κέρδους διαμορφώθηκε στο 15,8%, όταν ο παγκόσμιος μέσος όρος ήταν 11,6% και 10,8% αντίστοιχα. Ο χαμηλός παγκόσμιος μέσος όρος στο περιθώριο κέρδους οφείλεται στην πτώση του ποσοστού της Κίνας στο 5% (από 20% που ήταν στην προηγούμενη έρευνα).

Στη δεύτερη θέση βρίσκεται η Πορτογαλία με 18% και 11,5% αντίστοιχα και ακολουθούν η Ιταλία (14,2% και 10,6%), η Ισπανία (14,2% και 12,7%) και η Γαλλία (13,1% και 10,5%), ενώ στη Γερμανία καταγράφηκε αύξηση 8,4% των εσόδων ενώ δεν υπάρχουν στοιχεία για το περιθώριο κέρδους, διότι το δείγμα ήταν 30 επιχειρήσεις. Σε Κύπρο, Ιρλανδία, Τουρκία, ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο το περιθώριο κέρδους κινείται στα επίπεδα του 15%.

Σημαντική απόκλιση μεταξύ των Ελλήνων και των CEOs παγκοσμίως υπάρχει και σε ό,τι αφορά τις ανησυχίες. Παγκοσμίως οι μεγαλύτερες είναι ο πληθωρισμός (σε ποσοστό 24%), η μικροοικονομική μεταβλητότητα (24%), οι κυβερνοεπιθέσεις (21%), οι γεωπολιτικές συγκρούσεις (18%), η κλιματική αλλαγή (11%), οι κίνδυνοι για την υγεία (11%) αλλά και η κοινωνική ανισότητα (5%).

Στην Ελλάδα, οι διευθύνοντες σύμβουλοι ανησυχούν περισσότερο για την κλιματική αλλαγή σε ποσοστό 27% και τις γεωπολιτικές συγκρούσεις (ποσοστό 27%), ενώ δείχνουν λιγότερη ανησυχία για τους κινδύνους στον κυβερνοχώρο (13%), τη μακροοικονομική αστάθεια (15%), τον πληθωρισμό (22%), τους κινδύνους για την υγεία (8%) και την κοινωνική ανισότητα (2%).

Οι ελληνικές εταιρείες θεωρούν τις ΗΠΑ, τη Γερμανία και την Κύπρο ως τις 3 πιο σημαντικές χώρες για αύξηση των εσόδων τους, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στη Δυτική Ευρώπη σε σχέση με το 2023. Παράλληλα, κοινή συνισταμένη στις απαντήσεις των συμμετεχόντων είναι η ανάγκη για επανεφεύρεση του επιχειρηματικού τους μοντέλου. Οκτώ στους δέκα συμμετέχοντες (79%) θεωρούν την τεχνολογία, τις προτιμήσεις των πελατών, τις ενέργειες των ανταγωνιστών και τις κυβερνητικές ρυθμίσεις ως τους μεγαλύτερους καταλύτες αλλαγών.

Αντίστοιχα, στο ένα τρίτο των περιπτώσεων, περισσότερο από το 20% των συνολικών πωλήσεων προήλθε από νέα προϊόντα και υπηρεσίες και ταυτόχρονα πάνω από το 75% των εταιρειών έχουν αναπτύξει νέα προϊόντα και υπηρεσίες και έχουν υιοθετήσει νέες τεχνολογίες με θετικό αντίκτυπο στις επιδόσεις τους.

Σε ό,τι αφορά τις προσπάθειες απεξάρτησης από τον άνθρακα και στην ενσωμάτωση του κλιματικού κινδύνου στον οικονομικό τους σχεδιασμό οι Έλληνες CEOs αναφέρουν μεγαλύτερη πρόοδο σε σχέση με τους παγκόσμιους ομολόγους τους.

Παραδείγματος χάριν αναφορικά με τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης (συμπεριλαμβανομένης της μείωσης της ενεργειακής κατανάλωσης), το 17% από 10% παγκοσμίως την έχει ολοκληρώσει. Με το 13%, από 7% που είναι παγκοσμίως, να δηλώνει ότι έχει ενσωματώσει τον κλιματικό κίνδυνο στον χρηματοοικονομικό του σχεδιασμό.

Πηγή: euro2day.gr

Η υπόθεση του Mayer είναι ότι ο καπιταλισμός έχει γίνει μια σημαντική πηγή παγκόσμιων προβλημάτων, όταν θα έπρεπε να προσφέρει λύσεις σε ήδη υπάρχουσες προκλήσεις. Πιστεύει ότι μπορεί να γίνει μια δύναμη για το καλό, αλλά μόνο εάν μπορέσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα τις επιχειρήσεις και τη δυναμική που την οδηγεί.

Η προσέγγισή του είναι αναζωογονητικά πολυεπιστημονική. Βασίζεται σε μια σειρά γεγονότων, αναφορών και γνώσεων που αντλήθηκαν από την εμπειρία δεκαετιών του τόσο ως σύμβουλος επιχειρήσεων όσο και ως μακροχρόνιος καθηγητής σπουδών διαχείρισης στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Όποιος ελπίζει να διατηρήσει τόσο τον καπιταλισμό όσο και τον φιλελευθερισμό θα βρει το έργο του τόσο εμπνευσμένο όσο και θεμελιώδες.

Υποστηριζόμενος από αυστηρή έρευνα και πολλά πειστικά παραδείγματα, ο Mayer προβάλλει ορισμένα επιχειρήματα που θα ακούγονται αιρετικά για τους ενεργούς καπιταλιστές, ιδιαίτερα τους φονταμενταλιστές της αγοράς. Για παράδειγμα, αναγνωρίζει ότι η χρηματοδότηση είναι πολύ συχνά ανεπαρκώς κατευθυνόμενη και κατανεμημένη, καθώς συνήθως αποτυγχάνει να προσεγγίσει ανθρώπους ή χώρες που τη χρειάζονται περισσότερο. Αντίθετα, το επενδυτικό κεφάλαιο τείνει να κυνηγήσει την αγοραστική δύναμη και την υπάρχουσα χρηματοδότηση, οδηγώντας σε άδικες και αναποτελεσματικές κατανομές.

Το κεντρικό σημείο του Mayer είναι ότι αυτό το μη ικανοποιητικό αποτέλεσμα προέρχεται από τη μοναδική εμμονή του καπιταλισμού με την επιδίωξη του κέρδους. Αυτό το κίνητρο, όχι ένας ανώτερος σκοπός ή η επιθυμία επίλυσης προβλημάτων, είναι που τελικά οργανώνει το σύστημα και τη συμπεριφορά των μεμονωμένων συμμετεχόντων του. Η εποπτική φύση του κινήτρου του κέρδους εξηγεί γιατί το καπιταλιστικό σύστημα αγνοεί τόσο σταθερά τις αρνητικές εξωτερικές επιδράσεις – ακόμη και αυτές, όπως η μακροπρόθεσμη περιβαλλοντική ζημιά, που καθιστούν τα κέρδη ηθικά εσφαλμένα.

Παρά το θεμελιώδες ελάττωμα του συστήματος, ο Mayer υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί, αλλά μάλλον να διαμορφωθεί εκ νέου. Μας υπενθυμίζει ότι ο πατέρας του καπιταλισμού, Άνταμ Σμιθ, έγραψε όχι μόνο το An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations αλλά και το The Theory of Moral Sentiments – ένα έργο που φαίνεται να έχει ξεχαστεί παρόλο που είναι εξίσου κεντρικό Η σκέψη του Σμιθ. Όπως ο Smith, ο Mayer παραμένει σίγουρος για τον καπιταλισμό παρά τη ζοφερά ρεαλιστική του εκτίμηση για τον ανθρώπινο εγωισμό, επειδή γνωρίζει ότι μπορεί να δημιουργήσει «μια αυτοαναφλεγόμενη φωτιά αρετών από ένα βόθρο κακών».

Ο καπιταλισμός παρέχει επίσης ένα θεμέλιο για τον φιλελευθερισμό, αφού απαιτεί ελεύθερη επιλογή και πρακτορεία. Το πρόβλημα, όπως το βλέπει ο Mayer, έγκειται στη διαμόρφωση των δύο βασικών πυλώνων του συστήματος: τον ανταγωνισμό (το «αόρατο χέρι» που δημιουργεί σήματα τιμών) και τους κανόνες που θέτουν οι κυβερνήσεις για την προστασία της κοινωνίας. Και τα δύο στοιχεία έχουν τη δυνατότητα να εξασφαλίσουν πιο ευεργετικά κοινωνικά αποτελέσματα. αλλά με τη σημερινή τους μορφή, έχουν εδραιώσει το θεμελιωδώς ελαττωματικό μοντέλο με επίκεντρο το κέρδος.

Νέοι κανόνες

Παραδείγματα ανεπιθύμητων αποτελεσμάτων υπό το τρέχον σύστημα είναι φυσικά άφθονα. Εξιστορώντας το σκάνδαλο «Dieselgate» της Volkswagen και τις διαδικασίες με τις οποίες εταιρείες τεχνολογίας όπως η Alphabet (Google) και η Meta (Facebook) έγιναν μονοπώλια, ο Mayer προσφέρει μια πειστική απεικόνιση της ηθικής αποτυχίας. Το «Εγώ» έχει αντικαταστήσει το «εμείς» και δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι η εμπιστοσύνη του κοινού στο σύστημα και στις ελίτ φαίνεται να είναι στα χαμηλά όλων των εποχών.

Αλλά δεν χρειάζεται να είναι έτσι. Η προοπτική του Mayer δεν μοιάζει με το συναίσθημα που εξέφρασε πρόσφατα ο Elon Musk: «Το να εργάζεσαι σκληρά για να φτιάξεις χρήσιμα προϊόντα και υπηρεσίες για τους συνανθρώπους σου είναι πολύ ηθικά καλό». Αλλά ο Mayer θα προσθέσει ότι ένας υψηλότερος σκοπός πρέπει να είναι πρώτος, με το κέρδος να ακολουθεί ως υγιή, λογική συνέπεια, αντί να είναι ο μοναδικός στόχος.

Η κρίση του COVID-19 έδειξε τη σκοπιμότητα μιας τέτοιας επαναφοράς. Αντιμέτωποι με μια τεράστια και σαρωτική απειλή, παρακάμψαμε γρήγορα κάθε είδους «θεμελιώδεις» κανόνες και νόμους που διέπουν τις αγορές και τον ανταγωνισμό. Υπήρξε μια ευρεία συναίνεση γύρω από έναν υψηλότερο σκοπό και οι εταιρείες που εντάχθηκαν για να λύσουν το νέο κοινό μας πρόβλημα τελικά αποκόμισαν οικονομικά οφέλη από τις συνεισφορές τους.

Ο Mayer προτείνει δύο νέες θεμελιώδεις αρχές για τον καπιταλισμό.

• Ο πρώτος είναι ο «ηθικός νόμος» του, ο οποίος υποστηρίζει ότι όσοι παράγουν λύσεις πρέπει να επωφεληθούν από τις προσπάθειές τους, αλλά ότι όλοι πρέπει να τιμωρούνται για τα προβλήματα που δημιουργούν.
• Η δεύτερη, σχετική, αρχή είναι ένας επαναδιατυπωμένος Χρυσός Κανόνας για την αντιμετώπιση των αρνητικών εξωτερικών παραγόντων: «Να κάνετε στους άλλους όπως θα έκαναν σε αυτούς».

Αυτές οι αρχές μπορεί να είναι αρκετά εκτενείς, αλλά είναι απαραίτητες για τη μεταρρύθμιση του συστήματος. Πάρα πολλές εταιρείες έχουν γίνει «ψυχοπαθείς» στην μονόπλευρη επιδίωξή τους για βραχυπρόθεσμα κέρδη, ένα κίνητρο που τις οδηγεί να γίνονται όλο και πιο εκμεταλλευτικές, χειραγωγητικές και κοινωνικά διαβρωτικές.

Κοιτώντας πέρα ​​από τα ονόματα που ήδη γνωρίζουμε από σκάνδαλα υψηλού προφίλ (από την Enron μέχρι τη Danske Bank και τη Volkswagen), ο Mayer εντοπίζει προβληματική συμπεριφορά σε πολύ ευρύτερη κλίμακα. Επισημαίνει τις εταιρείες τηλεπικοινωνιών που εμποδίζουν τους πελάτες να αλλάξουν παρόχους, εταιρείες νερού που ρυπαίνουν και εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου που αγοράζουν ξανά τις δικές τους μετοχές αντί να επενδύουν σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και απεξάρτηση από άνθρακα. Όλοι έχουν εξίσου εμμονή με το κέρδος ή την τιμή της μετοχής, με αποτέλεσμα όλοι να συμπεριφέρονται ανήθικα.

Πού να αρχίσω;

Αν και είναι δύσκολο να διαφωνήσουμε με την εκτίμηση του Mayer για τα προβλήματα του συστήματος, η προτεινόμενη πορεία δράσης του αφήνει αναπάντητα ερωτήματα. Φυσικά, θα ήταν μια καλή αρχή να εισαγάγετε τον ηθικό του νόμο στο κοινό δίκαιο – όχι σε αντίθεση με αυτό που κάνει ο πρόσφατος Κώδικας Διαχείρισης του ΗΒ. Αλλά όπως ο ίδιος ο Mayer σπεύδει να παραδεχτεί, η αλλαγή πρέπει πραγματικά να είναι παγκόσμια. Το όραμά του για έναν πιο φωτισμένο καπιταλισμό θα παραμείνει άπιαστο όσο θα υπάρχουν φιλικά καταφύγια όπως το Ντέλαγουερ στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Λουξεμβούργο στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Επιπλέον, η καθιέρωση του αναδιατυπωμένου “Χρυσού Κανόνα” δικαίου παρουσιάζει πρακτικές δυσκολίες, επειδή δεν έχουμε μια αυστηρή και πειστική μέθοδο για την αξιολόγηση των εξωτερικών επιπτώσεων πολλών βιομηχανιών. Σκεφτείτε όλες τις εταιρείες τροφίμων που δημιουργούν ανθυγιεινούς εθισμούς στη ζάχαρη, το αλάτι και το λίπος. Ομοίως, εξετάστε όλους τους τρόπους με τους οποίους οι κατασκευαστές αυτοκινήτων ή οι κατασκευαστικές εταιρείες μπορεί να βλάψουν το περιβάλλον. ή τις εταιρείες τεχνολογίας, τηλεπικοινωνιών και μέσων ενημέρωσης που καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες πληροφοριών και διαδίδουν εντυπωσιακό περιεχόμενο και παραπληροφορούν το κοινό.

• Αυτά τα προβλήματα είναι ξεκάθαρα. Ωστόσο, είναι εντελώς άλλο θέμα να τα μετρήσουμε, πόσο μάλλον να διατυπώσουμε και να αξιολογήσουμε ποιος θα ήταν ένας υψηλότερος σκοπός (πάνω από το κέρδος).

Παρά αυτές τις πρακτικές ελλείψεις, το βιβλίο του Mayer προσφέρει διορατικές συνεισφορές που μας πηγαίνουν πέρα ​​από τη συνηθισμένη συζήτηση μεταξύ των μετόχων και των ενδιαφερομένων. Ακόμα κι αν η επίτευξη ενός ηθικού, φωτισμένου καπιταλισμού αισθάνεται ανέφικτη σε παγκόσμιο επίπεδο, υπάρχουν πιο αποκεντρωμένοι τρόποι για να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο γίνονται οι επιχειρήσεις.

Για παράδειγμα, υποστηρίζει ότι η ιδιοκτησία μετοχικού κεφαλαίου θα πρέπει να μετατραπεί από μια δέσμη δικαιωμάτων σε ένα σύνολο υποχρεώσεων και ευθυνών για την υποστήριξη της επίτευξης ενός ανώτερου εταιρικού σκοπού. Η κατοχή μετοχών δεν θα είναι πλέον απλώς η κατοχή μιας ροής ταμειακών ροών και ορισμένοι λένε στη διακυβέρνηση. Μάλλον, κάποιος θα κατέχει το πρόβλημα που προσπαθεί να λύσει η επιχείρηση. Με άλλα λόγια, ένα διοικητικό συμβούλιο θα εστιάζεται κυρίως στον υψηλότερο σκοπό της εταιρείας που φροντίζει, παρακολουθώντας πόσο αποτελεσματικό είναι στην επίλυση συγκεκριμένων ζητημάτων και ποιες αρνητικές εξωτερικές επιδράσεις δημιουργεί στην πορεία. Σε έναν χρηματοπιστωτικό κόσμο που κυριαρχείται από διαπραγματεύσιμα αμοιβαία κεφάλαια και παρακολούθηση δεικτών, αυτή η αλλαγή από μόνη της θα ήταν μια επανάσταση του Κοπέρνικου.

Έχω υποστηρίξει εδώ και καιρό τα είδη των αλλαγών που συνιστά η Mayer, ειδικά όταν πρόκειται για εταιρείες που είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο. Χρειάζονται πολλά χρόνια, αν όχι δεκαετίες, για να επινοηθούν νέες εταιρικές στρατηγικές, να λυθούν σύνθετα προβλήματα και να αντιμετωπιστούν οι αρνητικές εξωτερικές επιδράσεις. Αλλά αυτού του είδους οι χρονικοί ορίζοντες έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τη βραχυπρόθεσμη άποψη που επικρατεί μεταξύ των ιδιοκτητών και των διαχειριστών. Υπό την τρέχουσα δικτατορία των τιμών των μετοχών, τα τριμηνιαία κέρδη είναι όλα αυτά που έχουν σημασία.

Υπάρχει επείγουσα ανάγκη για μια νέα προσέγγιση. Θα μπορούσε να ζητηθεί από τα συμβούλια να διασφαλίσουν ότι κάθε τμήμα του οργανισμού συμβάλλει στην επιδίωξη μακροπρόθεσμων στόχων που σχετίζονται με τον βασικό επιχειρηματικό του σκοπό (σε αντίθεση με τη δημιουργία βραχυπρόθεσμων κερδών για χάρη των κερδών). Οι αποκεντρωμένες πηγές χρηματοδότησης – όπως οι επενδυτές μετοχών ή τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα – μπορούν να έχουν μεγαλύτερο λόγο, διευκολύνοντας έτσι την ακριβή μέτρηση, την οποία η συγκέντρωση σε παγκόσμιο επίπεδο καθιστά αδύνατη. Και ο τυπικός χρονικός ορίζοντας για τη μέτρηση της απόδοσης θα μπορούσε να επεκταθεί σημαντικά μέσω, για παράδειγμα, σχεδίων κινήτρων που βασίζονται σε θεμελιώδεις δείκτες απόδοσης που μετρώνται μόνο μετά από πέντε χρόνια ή περισσότερα.

Το βιβλίο του Mayer είναι μια ουσιαστική συμβολή στη συζήτηση για τον σύγχρονο καπιταλισμό και την κάθοδό του στη δυσλειτουργία. Η διόρθωση του συστήματος και η αλλαγή του τρόπου με τον οποίο το σκεφτόμαστε είναι κρίσιμης σημασίας για τη διατήρηση της δημοκρατίας, των ελεύθερων αγορών και του ίδιου του καπιταλισμού. Η Mayer προσφέρει ένα πειστικό επιχείρημα για το γιατί ο υψηλότερος σκοπός πρέπει να αντικαταστήσει το κέρδος ως πρωταρχικό στόχο που οδηγεί τις εταιρείες και τις αγορές. Ακόμα κι αν δεν είναι ακόμη σαφές πώς να το κάνουμε αυτό στην πράξη, είναι προφανές ότι αυτό πρέπει να είναι το καθήκον μας.

Θα χρειαστεί να διερευνήσουμε τη χρήση μεγαλύτερων χρονικών οριζόντων, πιο αποκεντρωμένων μοντέλων εταιρικής διακυβέρνησης και συμπράξεων δημόσιου-ιδιωτικού τομέα. Οι βασικές αρχές του Mayer θα μας χρησιμεύσουν καλά καθώς προσπαθούμε να σώσουμε την τρέχουσα μορφή καπιταλισμού από τον εαυτό μας.

Πηγή: project-syndicate.org