Ρούλα Σκουρογιάννη

Κεντρικός πυλώνας του νομοσχεδίου είναι η καθιέρωση των 15 ετών ως το αυστηρό όριο για την πρόσβαση στις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης, μια κίνηση που τοποθετεί την Ελλάδα στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας.

Γιατί η παρέμβαση κρίθηκε επιτακτική «εδώ και τώρα»

Η απόφαση αυτή δεν ήρθε στο κενό. Αποτελεί μέρος μιας συγκροτημένης στρατηγικής που ξεκίνησε από την ομιλία του Πρωθυπουργού στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 2024. Η καθημερινότητα των παιδιών έχει μεταφερθεί πλέον σε τέτοιο βαθμό στο ψηφιακό περιβάλλον, ώστε οι κίνδυνοι να μην είναι πλέον θεωρητικοί, αλλά μετρήσιμοι και συχνά επικίνδυνοι.

Η διεθνής κοινότητα αναγνωρίζει πια ότι η προστασία των ανηλίκων δεν μπορεί να επαφίεται αποκλειστικά στην «ατομική ευθύνη» των γονέων ή στην αυτορρύθμιση των κολοσσών της τεχνολογίας.

Με την Αυστραλία, τη Γαλλία και την Ισπανία να έχουν ήδη ανοίξει τον δρόμο, η Ελλάδα παρεμβαίνει για να δώσει στους γονείς πραγματικά εργαλεία εποπτείας, ώστε να μην νιώθουν ανήμποροι απέναντι σε τεχνολογίες που εξελίσσονται ταχύτερα από τις δυνατότητες ελέγχου τους.

Ψηφιακός εθισμός: Ο νέος «αόρατος» κίνδυνος για τη δημόσια υγεία

Η επιστημονική τεκμηρίωση πίσω από το νομοσχέδιο είναι αποκαλυπτική. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η υπέρμετρη χρήση των social media ενεργοποιεί στον εγκέφαλο τα ίδια «κυκλώματα ανταμοιβής» με εκείνα των εξαρτησιογόνων ουσιών.

Δεν πρόκειται απλώς για μια «κακή συνήθεια», αλλά για έναν παράγοντα που παρεμβαίνει στην ωρίμανση του εγκεφάλου, επηρεάζει την αυτορρύθμιση και αντικαθιστά ζωτικές δραστηριότητες όπως ο ύπνος και η άσκηση.

Πρόσφατες έρευνες ενισχύουν αυτή την ανησυχία:

• Μελέτες δείχνουν ότι η χρήση smartphone πριν τα 12 έτη συνδέεται άμεσα με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης και παχυσαρκίας.
• Στον ΟΟΣΑ, 1 στους 4 εφήβους έχει υποστεί δυσφορία από διαρροή προσωπικών δεδομένων, ενώ το 17% των παιδιών έχει πέσει θύμα cyberbullying.
• Το 23% των 15χρονων εμφανίζει έντονα στερητικά συμπτώματα (νευρικότητα και ανασφάλεια) όταν δεν έχει πρόσβαση στο κινητό του.

Όπως τόνισε ο Υπουργός Υγείας, οι μονάδες ψυχικής υγείας καταγράφουν κατακόρυφη αύξηση περιστατικών ψηφιακού εθισμού, καθιστώντας αναγκαία τη λήψη προληπτικών μέτρων πριν ο εθισμός αυτός γίνει μη αναστρέψιμος τρόπος ζωής.

Πώς θα εφαρμοστεί το μέτρο στην πράξη

Το νέο πλαίσιο αφορά πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram και το TikTok — υπηρεσίες δηλαδή όπου οι χρήστες αλληλεπιδρούν και δημοσιεύουν περιεχόμενο. Η εφαρμογή του θα γίνει σταδιακά, με πλήρη ενεργοποίηση από την 1η Ιανουαρίου 2027, ώστε να υπάρξει ο απαραίτητος χρόνος προσαρμογής.

Οι βασικοί άξονες εφαρμογής περιλαμβάνουν:

1. Υποχρεωτική Επαλήθευση Ηλικίας (Age Verification): Οι πλατφόρμες υποχρεούνται να χρησιμοποιούν αξιόπιστες και αναλογικές μεθόδους (όπως το Kids Wallet και το Gov.gr Wallet) για να διασφαλίζουν την ηλικία των χρηστών.
2. Καθολική Επανεπαλήθευση (Re-verification): Κατά την έναρξη ισχύος, όλοι οι υφιστάμενοι λογαριασμοί στην Ελλάδα θα περάσουν από έλεγχο, ώστε να αποκλειστούν όσοι ανήκουν σε παιδιά κάτω των 15 ετών.
3. Ευρωπαϊκή Εποπτεία: Μέσω του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), η Ελλάδα θα μπορεί να καταγγέλλει παραβάσεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία έχει τη δύναμη να επιβάλλει πρόστιμα έως και 6% του παγκόσμιου τζίρου των εταιρειών.

Η ελληνική «διπλωματία της τεχνολογίας» στην Ε.Ε.

Ο Πρωθυπουργός έχει ήδη αποστείλει επιστολή στην Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula von der Leyen, ζητώντας την εμβάθυνση του κανονιστικού πλαισίου σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Οι ελληνικές προτάσεις περιλαμβάνουν την καθιέρωση μιας ενιαίας «Ψηφιακής Ηλικίας Ενηλικίωσης» στα 15 έτη για όλη την Ευρώπη, την υποχρεωτική επανεπαλήθευση ηλικίας ανά εξάμηνο και τη δημιουργία ενός ταχύτερου μηχανισμού επιβολής κυρώσεων.

Ο ρόλος-κλειδί των γονέων

Παρά την αυστηρότητα των ρυθμίσεων, η πολιτεία ξεκαθαρίζει ότι ο νόμος δεν αποτελεί «ψηφιακή αστυνομία» που θα αντικαταστήσει την οικογένεια.

Αντιθέτως, λειτουργεί ως σύμμαχος του γονέα. Η καθημερινή εφαρμογή εξαρτάται από τη γονική εποπτεία: οι γονείς καλούνται να χρησιμοποιούν τα ψηφιακά εργαλεία προστασίας και να συζητούν με τα παιδιά τους για τους κινδύνους.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρθηκε, «όταν ανοίγει ένα κινητό, κλείνει μια παρέα». Το μήνυμα της ελληνικής πολιτείας προς τις εταιρείες τεχνολογίας είναι πλέον σαφές και ηχηρό: η ψυχική υγεία των παιδιών μας δεν είναι αναλώσιμη και το επιχειρηματικό μοντέλο που βασίζεται στην εκμετάλλευση της ανηλικότητας τελειώνει εδώ.