Νίκος Γιαννόπουλος

Ποια είναι η τρέχουσα κατάσταση στο ελληνικό νομικό σύστημα; Οι ανθρωποκτονίες γυναικών, ιδίως στο πλαίσιο έμφυλης βίας, καλύπτονται από τις γενικές διατάξεις του Ποινικού Κώδικα για ανθρωποκτονία από πρόθεση (άρθρο 299 ΠΚ), με πιθανή επιβολή ισόβιας κάθειρξης.

Υπάρχουν επιβαρυντικές περιστάσεις, όπως αυτές του άρθρου 82Α ΠΚ για εγκλήματα με ρατσιστικά ή έμφυλα κίνητρα, αλλά όχι ειδική ρύθμιση για γυναικοκτονία, κάτι που αποτελεί πάγιο αίτημα των γυναικείων οργανώσεων και μεμονωμένων ευαισθητοποιημένων πολιτών.

Είναι επίσης σαφές ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν επίσημες στατιστικές καταγραφές γυναικοκτονιών, σε αντίθεση με το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο, ενώ νόμοι όπως ο 4604/2019 προωθούν την έμφυλη ισότητα χωρίς να προβλέπεται ειδικό αδίκημα για τις γυναικοκτονίες. Υπάρχει, κοντολογίς, ξεκάθαρο νομικό κενό αν και αυτού του είδους τα εγκλήματα (με έμφυλο χαρακτήρα) αυξάνονται τα τελευταία χρόνια.

Πολλοί νομικοί υποστηρίζουν ότι δεν χρειάζεται να αναγνωριστεί ξεχωριστά στο ελληνικό νομικό σύστημα ο όρος γυναικοκτονία. Συντηρητικοί πολίτες επίσης το θεωρούν υπερβολικά “δικαιωματικό”.

Ομως μία στοιχειωδώς φιλελεύθερη προσέγγιση προβλέπει ότι η νομική αναγνώριση της γυναικοκτονίας ως ξεχωριστού αδικήματος ή επιβαρυντικής περίστασης στον Ποινικό Κώδικα θα ενισχύσει την καταπολέμηση της έμφυλης βίας, καλύπτοντας το κενό των γενικών διατάξεων ανθρωποκτονίας και αναδεικνύοντας τα σεξιστικά κίνητρα των εν λόγω εγκλημάτων.

Επίσης, θα επιφέρει, σύμφωνα με νομικές πηγές, αυστηρότερες ποινές (π.χ. ισόβια κάθειρξη), υποχρεωτική εκπαίδευση δικαστικών και αστυνομικών σε θέματα φύλου και καλύτερη στατιστική καταγραφή του φαινομένου, βελτιώνοντας την πρόληψη και τη σχετική καταμέτρηση των περιστατικών.

Τέλος επιτροπές του ΟΗΕ και άλλοι διεθνείς οργανισμοί έχουν καλέσει την Ελλάδα να ποινικοποιήσει τη γυναικοκτονία όπως έχουν κάνει πολλές χώρες στην Ευρώπη και στον κόσμο γενικότερα.

Μεταξύ των οργανισμών αυτών είναι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αλλά και η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.

Οι αλλαγές που προτείνονται είναι η τροποποίηση του Ποινικού Κώδικα, ιδίως των άρθρων 299 (ανθρωποκτονία) και 82Α (επιβαρυντικές περιστάσεις) και η επικαιροποίηση του του ν. 4604/2019 για την αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας.

Χώρες που έχουν κάνει το μεγάλο βήμα

Οσο και αν ακούγεται περίεργο η Κόστα Ρίκα υπήρξε η πρώτη χώρα παγκοσμίως το 2007 που αναγνώρισε νομικά τον όρο γυναικοκτονία. Οι σχετικές ποινές που προβλέπει το νομικό της σύσυημα περιλαμβάνουν εγκλεισμούς 20-35 ετών για φόνο συζύγου ή συντρόφου.

Ακολούθησαν και άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής όπως το Μεξικό, η Γουατεμάλα, το Ελ Σαλβαδόρ, η Χιλή, το Περού, η Νικαράγουα, η Βολιβία,  η Κολομβία, η Ουρουγουάη, η Ονδούρα, η Παραγουάη, ο Παναμάς, η Βραζιλία, το Εκουαδόρ και η Αργεντινή.

Στην Ευρώπη πρωτοπόρησε η Κύπρος το 2002 και ακολούθησαν η Κροατία, η Μάλτα, το Βέλγιο. Απομένει δηλαδή αρκετή απόσταση να διανυθεί έτσι ώστε οι χώρες της ΕΕ να έχουν κοινή αντιμετώπιση του φαινομένου τουλάχιστον ως προς την νομική αναγνώριση του όρου γυναικοκτονία