Από το 1991 έως το 2023, περισσότεροι από 4,5 εκατομμύρια θάνατοι έχουν αποτραπεί, χάρη στην πρόληψη, την έγκαιρη διάγνωση και τη συνεχή πρόοδο των θεραπειών.

Η πτώση των ποσοστών θνησιμότητας οφείλεται σε πολλούς παράγοντες, με κυριότερους τη μείωση του καπνίσματος, την ανάπτυξη εξειδικευμένων διαγνωστικών εργαλείων, και την εξατομίκευση της θεραπευτικής προσέγγισης. Σήμερα, περισσότεροι από 18,6 εκατομμύρια Αμερικανοί ζουν έχοντας αντιμετωπίσει κάποιο είδος καρκίνου, και ο αριθμός αυτός προβλέπεται να ξεπεράσει τα 22 εκατομμύρια έως το 2035.

Ανισομερής πρόοδος ανά τύπο καρκίνου

Σύμφωνα με τους Ιατρούς της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου “Αλεξάνδρα” της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, πρώην Πρύτανης ΕΚΠΑ), η πρόοδος δεν είναι ίδια για όλα τα είδη καρκίνου.

·         Καρκίνος του μαστού: η θνησιμότητα μειώθηκε κατά 44%, χάρη στη συνδυαστική δράση της μαστογραφίας και των εξατομικευμένων θεραπειών.

·         Καρκίνος παχέος εντέρου: μείωση 49% τα τελευταία χρόνια, αν και παρατηρείται ανησυχητική αύξηση περιστατικών σε ηλικίες κάτω των 50 ετών.

·         Λευχαιμία, μελάνωμα, καρκίνος νεφρού: οι στοχευμένες θεραπείες και η ανοσοθεραπεία έχουν μεταμορφώσει την πρόγνωση των ασθενών.

·         Γλοιοβλάστωμα και άλλοι επιθετικοί όγκοι: οι επιλογές παραμένουν περιορισμένες, με πολύ χαμηλά ποσοστά επιβίωσης, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για νέα ερευνητικά βήματα.

Νέα φάρμακα, τεχνολογίες και η είσοδος της τεχνητής νοημοσύνης

Η περίοδος 2024–2025 χαρακτηρίζεται από έκρηξη καινοτομίας στη διάγνωση και θεραπεία του καρκίνου. Ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) ενέκρινε 20 νέα αντικαρκινικά φάρμακα, μαζί με καινοτόμα διαγνωστικά εργαλεία που φέρνουν επανάσταση στην ογκολογία:

·         Την πρώτη αιματολογική εξέταση υγρής βιοψίας για έγκαιρη ανίχνευση καρκίνου.

·         Μια φορητή συσκευή που επιβραδύνει την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων μέσω ηλεκτρικών πεδίων.

·         Και τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης (AI) για πρόβλεψη κινδύνου, ανάλυση βιοδεικτών και έγκαιρη διάγνωση.

Η AI πλέον αποτελεί αναπόσπαστο εργαλείο στην ογκολογία, συμβάλλοντας στην ακριβέστερη εκτίμηση της νόσου και στην εξατομικευμένη επιλογή θεραπείας.

Ανισότητες στην υγεία: η άλλη όψη της προόδου

Παρά τα επιτεύγματα, οι κοινωνικές και φυλετικές ανισότητες συνεχίζουν να αποτελούν σοβαρό εμπόδιο στη μάχη κατά του καρκίνου. Η έκθεση επισημαίνει ότι τα ποσοστά επιβίωσης πενταετίας είναι χαμηλότερα για τις φυλετικές και εθνοτικές μειονότητες σε σχέση με τους λευκούς μη-Ισπανόφωνους.

Οι κάτοικοι οικονομικά μειονεκτικών περιοχών έχουν μικρότερη πρόσβαση σε υπηρεσίες πρόληψης, λιγότερες ευκαιρίες για έγκαιρη διάγνωση και περιορισμένη συμμετοχή σε κλινικές δοκιμές. Οι ανισότητες αυτές, με ρίζες σε ρατσιστικούς και κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες, παραμένουν μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τα συστήματα υγείας.

Προοπτικές και προκλήσεις για το μέλλον

Παρά τη ραγδαία πρόοδο, ο καρκίνος εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις κυριότερες απειλές για τη δημόσια υγεία. Για το 2025, προβλέπεται ότι στις ΗΠΑ θα καταγραφούν περισσότερα από 2 εκατομμύρια νέα περιστατικά, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο ο αριθμός των νέων διαγνώσεων αγγίζει τα 20 εκατομμύρια ετησίως.

Η γήρανση του πληθυσμού, οι περιβαλλοντικοί παράγοντες, ο ανθυγιεινός τρόπος ζωής και οι ανισότητες πρόσβασης στη φροντίδα θα συνεχίσουν να επιβαρύνουν τα συστήματα υγείας παγκοσμίως.

Η απάντηση βρίσκεται στην ενίσχυση της έρευνας, στη διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης στις νέες θεραπείες και στην υιοθέτηση στοχευμένων πολιτικών υγείας που θα εξασφαλίζουν δίκαιη φροντίδα για όλους τους ασθενείς.

«Όλοι είναι πολύ αισιόδοξοι… Η προσδοκία είναι ότι θα καταφέρουμε να το νικήσουμε» δήλωσε ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ αναφερόμενος στον καρκίνο. Διευκρίνισε ότι ήδη ακολουθεί φαρμακευτική αγωγή με ένα χάπι την ημέρα και καθησύχασε ότι, παρότι η ασθένεια έχει επεκταθεί στα οστά, «δεν έχει εισχωρήσει σε όργανα» και «τα οστά είναι ισχυρά». Ο ίδιος σημείωσε πως παρακολουθείται από κορυφαίο χειρουργό, που είχε νικήσει τον ίδιο τύπο καρκίνου πριν από 30 χρόνια.

Η ομιλία του συνδυάστηκε με την απόδοση τιμής σε πεσόντες του στρατού, λίγες ημέρες μετά την Ημέρα Μνήμης, αλλά και με τη συμπλήρωση δέκα ετών από τον θάνατο του γιου του, Μπο Μπάιντεν, από καρκίνο στον εγκέφαλο. Με εμφανή συναισθηματική φόρτιση, ο Μπάιντεν τόνισε: «Δεν μας ζητούν να ρισκάρουμε τη ζωή μας, αλλά να μείνουμε πιστοί σε όσα πρεσβεύει η Αμερική. Δεν μας ζητούν να κάνουμε τη δουλειά τους, αλλά να κάνουμε τη δική μας — να προστατεύσουμε το έθνος μας, τώρα, στη δική μας εποχή, να υπερασπιστούμε τη δημοκρατία».

Αν και δεν κατονόμασε τον διάδοχό του, ούτε έκανε καμία μνεία στην προκλητική ομιλία του Τραμπ για την Ημέρα Μνήμης ή στις δηλώσεις του περί ενίσχυσης των εξουσιών του προέδρου, το πολιτικό μήνυμα ήταν σαφές: ο Μπάιντεν περιέγραψε τις ΗΠΑ «σε σημείο καμπής», όπου οι αποφάσεις του παρόντος θα καθορίσουν τις επόμενες δύο δεκαετίες.

Ο Μπάιντεν δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι δεν μετανιώνει για την απόφασή του να αποσυρθεί από την κούρσα για την επανεκλογή, παρά την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο. «Καμία απολύτως μεταμέλεια», είπε. «Είμαι πολύ περήφανος. Θα συγκρίνω το έργο μου ως πρόεδρος με οποιουδήποτε άλλου».

Όπως είναι γνωστό ο ποινικολόγος δίνει μάχη με τον καρκίνο για χρόνια με την κατάσταση της υγείας του να επιβαρύνεται σημαντικά το τελευταίο διάστημα.

Λίγες ώρες μετά την ανάρτηση των παιδιών της, η Εύη Βατίδου, πρώην σύζυγος του Αλέξη Κούγια προχώρησε με την σειρά της σε μια ανακοίνωση την οποία εξέδωσε μέσω του προσωπικού της λογαριασμού στο Instagram και ευχαρίστησε τον κόσμο για το ενδιαφέρον του.

Σε αυτή, αναφέρει: «Εξαιτίας της κρίσιμης κατάστασης της υγείας του πρώην συζύγου μου, Αλέξη Κούγια, δεν έχω να προσθέσω τίποτα, παρά μόνο όσα ανακοίνωσαν τα παιδιά μου. Σας ευχαριστώ για το ενδιαφέρον σας».

Στις 6 Μαρτίου 2020 έλαβε χώρα η δεύτερη επέμβαση και πάλι στο 424 ΓΣΝΕ. Στη δεύτερη επέμβαση λήφθηκε δεύτερο δείγμα, καθώς και δείγμα από τους λεμφαδένες, τα οποία ο απόστρατος συνταγματάρχης τα έδωσε σε εξωτερικό ιδιωτικό εργαστήριο. Τα αποτελέσματα παραδόθηκαν από τον απόστρατο στο 424 ΓΣΝΕ στις 10 Μαρτίου 2020 και την ίδια ημέρα έλαβε χώρα το τρίτο χειρουργείο, επίσης στο 424 ΓΣΝΕ.

Στις 13 Μαρτίου 2020 ο συνταγματάρχης έλαβε εξιτήριο. Κατά πληροφορίες, δεν παρατηρήθηκε έκτοτε κάποιο πρόβλημα υγείας και από τότε παρακολουθείται ετησίως από ιατρό του 424 ΓΣΝΕ.

Τέλος, σημειώνεται, ότι ο παθολογοανατόμος στην υπόθεση του συνταγματάρχη δεν είναι ο ίδιος με αυτόν που πραγματοποίησε την βιοψία του αστυνομικού Πουλιόπουλου, καθώς και οι ιατροί που τον χειρούργησαν είναι διαφορετική ομάδα γιατρών από εκείνους που χειρούργησαν τον αστυνομικό.

Επίσης, οι ερευνητές ελέγχουν εάν η τάση αυτή αντανακλά καλύτερες διαγνωστικές πρακτικές και όχι πραγματική αύξηση περιστατικών.

Ρούλα Σκουρογιάννη

Τι πρέπει να γνωρίζουμε για τη νόσο

·        Ο καρκίνος του παγκρέατος αποτελεί την 3η αιτία θανάτου που σχετίζεται με καρκίνο

·        η συχνότητα της νόσου αυξάνεται συνεχώς

·        η συντριπτική πλειονότητα (πάνω από το 95%) των καρκίνων του παγκρέατος είναι αδενοκαρκίνωμα του παγκρεατικού πόρου

·        προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι, σε νεότερους ενήλικες, η συχνότητα εμφάνισης αδενοκαρκινώματος του παγκρεατικού πόρου έχει αυξηθεί σε νεότερες γυναίκες, αλλά παρέμεινε σταθερή στους άνδρες.

Σε μια πρόσφατη ανάλυση δεδομένων για τον καρκίνο του παγκρέατος σε νεαρούς ενήλικες (ηλικίας 15–39 ετών), διαπιστώθηκε ότι αν και υπάρχει αύξηση της επίπτωσης, το ποσοστό θνησιμότητας παραμένει σταθερό, όπως αναφέρουν η Παθολόγος – Ογκολόγος, Δρ. Μαρία Καπαρέλου, η Παθολόγος, Καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής στο ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, και ο Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Θάνος Δημόπουλος, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ.

Τα δεδομένα της ανάλυσης

Σύμφωνα με τους ερευνητές (Patel et al), οι οποίοι δημοσίευσαν τα ευρήματά τους στο Annals of Internal Medicine:

·        η αύξηση της επίπτωσης αφορά κυρίως διαγνώσεις πρώιμου σταδίου ενδοκρινών όγκων και όχι επιθετικών αδενοκαρκινωμάτων. Αυτό οφείλεται πιθανώς στην πρόοδο των διαγνωστικών τεχνικών, που εντοπίζουν μικρούς, αργά εξελισσόμενους όγκους.

·        η θνησιμότητα παραμένει σταθερή, υποδεικνύοντας ότι δεν παρατηρείται ουσιαστική αύξηση στον επιθετικό καρκίνο.

·        η συχνότητα του καρκίνου του παγκρέατος αυξήθηκε περισσότερο στις νεαρές γυναίκες.

·        ο θάνατος από καρκίνο του παγκρέατος παραμένει σταθερός και στα δύο φύλα.

Επιπλέον, η ανάλυση των ερευνητών έδειξε ότι:

·        η αύξηση της επίπτωσης του καρκίνου του παγκρέατος, αποδίδεται σε καρκίνους πρωίμου σταδίου, οι οποίοι αυξήθηκαν από 0,6 σε 3,7 ανά εκατομμύριο γυναίκες και από 0,4 σε 2,2 ανά εκατομμύριο άνδρες.

·        η συχνότητα εμφάνισης μικρών όγκων (κάτω από 2 cm) αυξήθηκε οκτώ φορές περισσότερο στις γυναίκες και τρεις φορές περισσότερο στους άνδρες.

·        δεν υπήρξε στατιστικά σημαντική αλλαγή στη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου τελικού σταδίου σε γυναίκες ή άνδρες.

Εντοπίζονται πλέον όγκοι που δεν ανιχνεύονταν παλιότερα

Παρά την αύξηση των διαγνώσεων, το υπόβαθρο της σταθερής θνησιμότητας υποδηλώνει ότι εντοπίζονται πλέον όγκοι που δεν ανιχνεύονταν παλιότερα.
Η έρευνα καταλήγει ότι η τάση αυτή αντανακλά καλύτερες διαγνωστικές πρακτικές και όχι πραγματική αύξηση περιστατικών.

Πρέπει να σημειώσουμε ότι ενδεχομένως διαγιγνώσκονται σήμερα μικροί όγκοι με περιορισμένη επιθετικότητα και επομένως η πιθανότητα υπερθεραπείας όγκων που μπορεί να μην δημιουργούσαν ποτέ κάποιο πρόβλημα στους ασθενείς, είναι σημαντική.

Η έρευνα υπογραμμίζει την ανάγκη να αποφεύγεται η υπερδιάγνωση που μπορεί να οδηγήσει σε άσκοπες θεραπείες.

Με την έγκριση των ογκολόγων της, πειραματίστηκε στον εαυτό της και δούλεψε με συναδέλφους της για να κάνει ένεση με δύο τύπους ιών που καλλιέργησε σε ένα εργαστήριο, όπως ανέφερε το επιστημονικό περιοδικό Nature. Για αρκετές εβδομάδες, η θεραπεία της έκανε τον όγκο της να συρρικνωθεί, επιτρέποντας τελικά στους χειρουργούς να τον αφαιρέσουν.

Σε μελέτη που τεκμηριώνει το πείραμά της και δημοσιεύτηκε τον Αύγουστο στο επιστημονικό περιοδικό «Vaccines», η Χαλάσι και οι συνεργάτες της είπαν ότι η «μη συμβατική» θεραπεία έχει αφήσει τον καρκίνο της σε ύφεση για σχεδόν τέσσερα χρόνια.

Ειδικοί στη βιοηθική είπαν στην Washington Post ότι διαφωνούν με την απόφαση της Χαλάσι να εισέλθει στην ιστορικά αμφιλεγόμενη παράδοση του αυτο-πειραματισμού στην ιατρική και να δημοσιεύσει τα αποτελέσματά της. Αν και η συγκεκριμένη επιστήμονας είχε μοναδικά προσόντα για να σταθμίσει την απόφαση και να πραγματοποιήσει τις δοκιμές της στον εαυτό της, μπορεί να μην είχε την προοπτική ενός αντικειμενικού ερευνητή καθώς ήταν η ίδια αντικείμενο δοκιμής, είπαν. Και η μελέτη της σε έναν μόνο ασθενή δεν είναι πιθανό να παρέχει αρκετές πληροφορίες για να εξαχθούν συμπεράσματα σχετικά με τις θεραπείες που δοκίμασε.

«Από τη δική μου οπτική γωνία, ο αυτο-πειραματισμός δεν είναι θεμελιωδώς ανήθικος», είπε η Άλτα Τσάρο, επίτιμη καθηγήτρια δικαίου και βιοηθικής στο Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν στο Μάντισον. «Μπορεί να είναι παράλογο. Μπορεί πράγματι να έχει μολυνθεί από ένα μη ρεαλιστικό σύνολο προσδοκιών… Αλλά δεν το βλέπω ως ουσιαστικά ανήθικο».

Η Χαλάσι και δύο από τους συν-συγγραφείς της δεν απάντησαν στα αιτήματα για σχολιασμό, αλλά το περιοδικό Nature την προσδιόρισε ως την ερευνήτρια που ήταν η ίδια το αντικείμενο της μελέτης. Η μελέτη της Χαλάσι μιλά για την ίδια ως «μια 50χρονη αυτοπειραματιζόμενη γυναίκα ιολόγο» και είναι το μόνο άτομο στη λίστα συγγραφέων που πληροί αυτήν την περιγραφή.

Έρευνες που εξετάζουν τη χρήση ιών για τη θεραπεία του καρκίνου χρονολογούνται πάνω από μια δεκαετία. Η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων ενέκρινε για πρώτη φορά μια μορφή θεραπείας με ογκολυτικούς ιούς, τη χρήση ιών που τροποποιήθηκαν για να επιτίθενται ειδικά στα καρκινικά κύτταρα, για τη θεραπεία του καρκίνου του δέρματος το 2015.

Έκτοτε, η έρευνα επιδίωξε να διευρύνει το φάσμα των καρκίνων στους οποίους μπορεί να εφαρμοστεί αυτή η θεραπεία. Ωστόσο, οι κλινικές δοκιμές για νέες θεραπείες όπως αυτή είναι περιορισμένες, όπως έγραψαν η Χαλάσι και οι συνεργάτες της στη μελέτη τους, αφού πραγματοποιήθηκαν πρώτα σε ασθενείς των οποίων η υγεία μπορεί να έχει ήδη επηρεαστεί από συμβατικές θεραπείες όπως η χημειοθεραπεία ή η ακτινοθεραπεία.

Η Χαλάσι όμως, ήταν σε διαφορετική κατάσταση. Βρισκόταν αρκετά χρόνια μακριά από τη διάγνωση του καρκίνου του μαστού το 2016 και τη χημειοθεραπεία της που ακολούθησε. Και ήταν ένα σπάνιο υποκείμενο που είχε τα μέσα και την τεχνογνωσία να παράγει και να χορηγεί τη δική της πειραματική θεραπεία με ιούς.

Στη μελέτη της χρησιμοποίησαν δύο τύπους ιών – ένα στέλεχος ιλαράς που χρησιμοποιείται σε εμβόλια και τον ιό της φυσαλιδώδους στοματίτιδας, που επηρεάζει τα ζώα – και τους οποίους παρήγαγε στο δικό της εργαστήριο, σύμφωνα με τη μελέτη. Οι ιοί εγχύθηκαν απευθείας στον όγκο σε διάφορα διαστήματα για περίπου έξι εβδομάδες.

Περίπου 11 ημέρες μετά το θεραπευτικό σχήμα, ο όγκος της Χαλάσι άρχισε να συρρικνώνεται και συνέχισε να μειώνεται σταδιακά έως ότου ήταν αρκετά μικρός για να αφαιρεθεί χειρουργικά μετά το τέλος των έξι εβδομάδων των ενέσεων.

Ήταν ένα εξαιρετικό αποτέλεσμα, αναφέρει η μελέτη – η θεραπεία είχε λίγες σοβαρές παρενέργειες, εκτός από μια μέρα που η Χαλάσι ανέπτυξε πυρετό και επέτρεψε στους χειρουργούς να αφαιρέσουν τον όγκο χωρίς περαιτέρω ανάπτυξη ή εξάπλωση στο σώμα της.

Ο καρκίνος μαστού της Χαλάσι είχε επιστρέψει δύο φορές μετά τη διάγνωσή της, το 2016. Μετά τη θεραπεία με τους ιούς, είναι απαλλαγμένη από καρκίνο για 45 μήνες, λέει η μελέτη.

Με το πείραμα, η Χαλάσι κατατάσσεται σε μια μακρά σειρά ερευνητών που έχουν δοκιμάσει ιατρικές θεωρίες στον εαυτό τους. Οι προσπάθειές τους οδήγησαν σε σημαντικές ιατρικές ανακαλύψεις – και σε ορισμένες περιπτώσεις, σε βλάβη ή θάνατο. Ο Jesse Lazear, ένας Αμερικανός γιατρός που μελετούσε τον κίτρινο πυρετό τον 19ο αιώνα, πέθανε από την ασθένεια αφού επέτρεψε στον εαυτό του να τον τσιμπήσει ένα κουνούπι για να αποδείξει πώς μεταδόθηκε. Ο Περουβιανός φοιτητής ιατρικής Daniel Carrión πέθανε το 1885 αφού μολύνθηκε από τη νόσο του Carrión, η οποία αργότερα πήρε το όνομά του.

Ο αυτο-πειραματισμός της Χαλάσι δεν φαινόταν να είναι τόσο επικίνδυνος όσο τα παραπάνω μοιραία παραδείγματα, είπε ο Χανκ Γκρίλι, διευθυντής του Κέντρου Νομικής και Βιοεπιστημών του Πανεπιστημίου Στάνφορντ στην Post. Ωστόσο, τόνισε ότι οι επικριτές μπορεί ακόμα να αμφισβητούν εάν ένας ερευνητής στη θέση της Χαλάσι θα μπορούσε να δώσει την απαιτούμενη συγκατάθεση για να γίνει υποκείμενο δοκιμής και να αξιολογήσει τα πιθανά οφέλη και τις βλάβες ενός πειράματος χωρίς προκατάληψη.

Παλαιότερα, εθεωρείτο κακή ιδέα για τους γιατρούς να θεραπεύουν μέλη της οικογένειάς τους ή τους εαυτούς τους, επειδή δεν έχουν την απαραίτητη αντικειμενικότητα για να κάνουν μια καλή δουλειά, εξηγεί ο Γκρίλι. «Το ίδιο ισχύει και για τον αυτο-πειραματισμό».

Η Χαλάσι και οι συν-συγγραφείς της έγραψαν ότι η μελέτη δεν υποβλήθηκε σε αναθεώρηση από επιτροπή δεοντολογίας επειδή περιελάμβανε αυτο-πειραματισμό και ότι το υποκείμενο γνώριζε «πλήρως την ασθένειά της καθώς και τις διαθέσιμες θεραπείες» και «ήθελε να δοκιμάσει μία καινοτόμο προσέγγιση με επιστημονικά ορθό τρόπο».