Οι ρυθμίσεις, σύμφωνα με την ΕΛ.ΑΣ., αφορούν σε προσωρινή και σταδιακή διακοπή της κυκλοφορίας των οχημάτων από τις 7 π.μ. έως τις 11 π.μ. σε πολλές περιοχές της Αθήνας και των όμορων δήμων από τους οποίους θα διέρχονται οι συμμετέχοντες, που θα ξεκινήσουν από το Χαϊδάρι και θα τερματίσουν στην Καισαριανή.

Συγκεκριμένα, πρόκειται για τις εξής οδούς:

• Αγωνιστών Στρατοπέδου, στο τμήμα της μεταξύ της λεωφ. Αθηνών και της Ιεράς Οδού, ρεύμα κυκλοφορίας προς Ιερά Οδό.
• Ιερά Οδός, στο τμήμα της μεταξύ των οδών Αγωνιστών Στρατοπέδου και Στρ. Καραϊσκάκη, ρεύμα κυκλοφορίας προς λεωφ. Αθηνών.
• Ιερά Οδός, στη δεξιά λωρίδα κυκλοφορίας αυτής, στο τμήμα της μεταξύ της οδού Στρ. Καραϊσκάκη και της λεωφ. Κηφισού, ρεύμα κυκλοφορίας προς Αθήνα.
• Λεωφ. Αθηνών στο ύψος διασταύρωσής της με τις οδούς Φλουτζή και Αγωνιστών Στρατοπέδου και στα δύο ρεύματα κυκλοφορίας.
• Φλουτζή, στο τμήμα της μεταξύ της οδού Ρίμινι και της λεωφ. Αθηνών.

Επιπρόσθετα, θα πραγματοποιηθεί προσωρινή και σταδιακή διακοπή της κυκλοφορίας των οχημάτων, καθώς και απαγόρευση της στάσης και της στάθμευσης αυτών, κατά τις ώρες 08:00 έως 11:00, στους κατωτέρω οδικούς άξονες Δήμου Αθηναίων, ως εξής:

• Ιερά Οδός, στη δεξιά λωρίδα κυκλοφορίας, καθ’ όλο το μήκος της, ρεύμα κυκλοφορίας προς Πειραιώς.
• Πειραιώς, στο τμήμα της μεταξύ των οδών Θερμοπυλών και Περσεφόνης και στα δύο ρεύματα κυκλοφορίας.
• Λεωφ. Βασ. Αμαλίας, στη δεξιά λωρίδα κυκλοφορίας, στο τμήμα της από την λεωφ. Συγγρού έως οδό Φιλελλήνων, ρεύμα κυκλοφορίας προς Πλατεία Συντάγματος.
• Λεωφ. Βασ. Όλγας, σε όλο το μήκος της.
• Λεωφ. Βασ. Κων/νου, στη δεξιά λωρίδα κυκλοφορίας, καθ΄ όλο το μήκος της, ρεύμα κυκλοφορίας προς λεωφ. Βασ. Σοφίας.
• Μερκούρη, στο τμήμα της μεταξύ της λεωφ. Βασ. Κων/νου και της οδού Μιχαλακοπούλου.
• Μιχαλακοπούλου, στη δεξιά λωρίδα κυκλοφορίας, στο τμήμα της μεταξύ της οδού Μερκούρη και της λΛεωφ. Βασ. Αλεξάνδρου, ρεύμα κυκλοφορίας προς τη λεωφ. Βασ. Αλεξάνδρου.
• Λεωφ. Βασ. Αλεξάνδρου, στη δεξιά λωρίδα κυκλοφορίας, καθ΄ όλο το μήκος της.
• Γρ. Θεολόγου, καθ΄ όλο το μήκος της.
• Λεωφ. Εθνικής Αντιστάσεως, στη δεξιά λωρίδα κυκλοφορίας, στο τμήμα της μεταξύ των οδών Υμηττού και Πανιωνίου.
• Πανιωνίου, καθ΄ όλο το μήκος της.
• Πέλοπος, καθ΄ όλο το μήκος της
• Σκοπευτηρίου, καθ΄ όλο το μήκος της.

Η ΕΛ.ΑΣ. καλεί τους οδηγούς για την καλύτερη εξυπηρέτησή τους και την αποφυγή πρόσθετων κυκλοφοριακών προβλημάτων, να αποφύγουν τη διέλευση των οχημάτων τους στις παραπάνω οδούς, λεωφόρους και πλατείες κατά τα αναφερόμενα χρονικά διαστήματα.

Σύμφωνα με σχετική ενημέρωση, το υπουργείο Πολιτισμού, σε συνεργασία με την ελληνική πρεσβεία στο Βέλγιο, παρέλαβε συνολικά 262 φωτογραφίες, 16 έγγραφα και τέσσερα παλαιά χαρτονομίσματα. Το υλικό είχε τεθεί προς πώληση από Βέλγο συλλέκτη σε διαδικτυακή πλατφόρμα δημοπρασιών τις προηγούμενες εβδομάδες.

Ανάμεσα στα τεκμήρια περιλαμβάνονται και οι φωτογραφίες που αποτυπώνουν την εκτέλεση των 200 κρατουμένων στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944.

Οι εικόνες αυτές θεωρούνται εξαιρετικά σημαντικές για την ιστορική μνήμη, καθώς καταγράφουν τις τελευταίες στιγμές των εκτελεσθέντων.

Πλέον το υλικό έχει περιέλθει στο Ελληνικό Δημόσιο, με στόχο να διαφυλαχθεί και να παραμείνει προσβάσιμο για τις επόμενες γενιές, στο πλαίσιο της θεσμικής προσπάθειας διατήρησης της ιστορικής μνήμης της Αντίστασης.

Υπογραμμίζει ότι πρόκειται για πολύτιμα τεκμήρια της ναζιστικής θηριωδίας αλλά και της αντίστασης του ελληνικού λαού, ενώ επισημαίνει τον ρόλο του Υπουργείου Πολιτισμού στη διάσωσή τους. Παράλληλα, κάνει λόγο για τη συγκίνηση που προκαλεί η θέαση του υλικού και για την ανάγκη να αποδοθούν αντίτυπα στους συγγενείς των εκτελεσμένων, ώστε η μνήμη και το μήνυμα της Εθνικής Αντίστασης να παραμείνουν ζωντανά και συλλογικά.

Η ανάρτηση του Πρωθυπουργού για τη συλλογή Χόιερ με τα φωτογραφικά ντοκουμέντα από την εκτέλεση των Ελλήνων πατριωτών στην Καισαριανή :

«Η Ελλάδα κατέχει, ήδη, εδώ και μερικές ημέρες, τη συλλογή Χόιερ με τα φωτογραφικά ντοκουμέντα από την εκτέλεση των Ελλήνων πατριωτών στην Καισαριανή. Ένα μοναδικό τεκμήριο της ναζιστικής θηριωδίας, που ταυτόχρονα αποτυπώνει και το μεγαλείο των αγώνων του λαού μας απέναντι στον φασισμό.
Πρόκειται για μνημεία της νεότερης ελληνικής ιστορίας για την απόκτηση των οποίων το Υπουργείο Πολιτισμού κινήθηκε γρήγορα και αποτελεσματικά, πριν δοθούν βορά στο διεθνές εμπόριο. Γι’ αυτό και αποτελεί τον πιο κατάλληλο φορέα για να αναλάβει στο εξής, τη διαχείριση της συντήρησης και της δημόσιας ανάδειξής τους.
Εκ μέρους όλων των Ελλήνων, είχα την τιμή να δω από τους πρώτους τον πολύτιμο αυτόν θησαυρό. Ένιωσα συγκίνηση, ρίγος αλλά και υπερηφάνεια για τον τόπο και εκείνα τα παιδιά του, πέρα από τις ιδεολογίες και τις κομματικές ταυτίσεις της εποχής. Γιατί το μήνυμα των 200 της Καισαριανής ήταν ένα: η ελεύθερη και δημοκρατική Ελλάδα.
Την ίδια συγκίνηση και υπερηφάνεια νομίζω ότι θα αισθανθούν πρώτοι από όλους οι συγγενείς των εκτελεσμένων, στους οποίους θα πρέπει να παραδοθούν αντίτυπα των φωτογραφιών. Ώστε στη συνέχεια να γίνουν συλλογικό απόκτημα, με τρόπους οι οποίοι θα αναδεικνύουν το μεγαλείο της ενιαίας Εθνικής Αντίστασης.
Οκτώ και πλέον δεκαετίες μετά, η πατρίδα μας αντλεί διδάγματα απ’ το παρελθόν και οικοδομεί με αυτοπεποίθηση το μέλλον της. Μετουσιώνει τις ιστορικές της εμπειρίες σε γόνιμα συμπεράσματα. Και καθιστά την κοινή μνήμη συνδετικό κρίκο όλων των στιγμών της διαδρομής μας προς ένα καλύτερο αύριο».

Όπως ανακοίνωσε η δημοτική Αρχή, οι εργασίες αποκατάστασης ολοκληρώθηκαν και «το Δημοτικό Συμβούλιο της πόλης μας είχε αποδεχτεί την προσφορά της ΚΟ Αττικής του ΚΚΕ να αναλάβει τα έξοδα αποκατάστασης του Μνημείου, όπως και έγινε».

Όπως αναφέρει σε δήλωσή της η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη:

“Ολοκληρώθηκε η μεταβίβαση κυριότητας της φωτογραφικής συλλογής, από την οποία προήλθαν οι φωτογραφίες των εκτελεσμένων της Καισαριανής. Τα αρμόδια στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού, με τη συνδρομή της Ελληνικής Πρεσβείας στο Βέλγιο, παρέλαβαν τις 262 φωτογραφίες, τα 16 έγγραφα και τα 4 παλαιά χαρτονομίσματα, τα οποία είχε εκθέσει προς πώληση ο Βέλγος συλλέκτης στο διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών, πριν από δύο εβδομάδες, ακριβώς.

Το Υπουργείο Πολιτισμού αντέδρασε με εξαιρετική ταχύτητα και έφερε σε πέρας ένα δύσκολο έργο, το οποίο περιελάμβανε την τεκμηρίωση της αυθεντικότητας της συλλογής, τον χαρακτηρισμό της ως μνημείο, την τεκμηρίωση της προέλευσής της, τη διαπραγμάτευση, ώστε αυτή να μην διασπασθεί και να μεταβιβασθεί εξ ολοκλήρου στο Ελληνικό Δημόσιο και, τέλος, την ολοκλήρωση όλων των απαραίτητων διαδικασιών, ώστε να γίνει η μεταβίβαση, όπως απαιτεί το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.

Ευχαριστώ όλα τα στελέχη και τους εξωτερικούς συνεργάτες του Υπουργείου για την πλήρη ανταπόκρισή τους σ’ αυτό το σύνθετο εγχείρημα. Οι φωτογραφίες -τεκμήρια του ήθους και του πατριωτισμού των εκτελεσμένων Ελλήνων στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944- είναι πλέον κτήμα του Ελληνικού Δημοσίου“.

Η ίδια Αναφέρθηκε στο πώς προσέγγισε το θέμα πριν από χρόνια για να γράψει το σενάριο, στην ταινία που σκηνοθέτησε ο Παντελής Βούλγαρης, αλλά και στα συναισθήματα που της δημιούργησε η αποκάλυψη των φωτογραφικών ντοκουμέντων.

Αρχικά αναφερόμενη στον τρόπο προσέγγισης του γεγονότος ανέφερε πως αυτό έγινε: «Με πάρα πολύ σεβασμό και σεμνότητα, η τέχνη δεν είναι ένα εγκυκλοπαιδικό μάθημα ιστορίας. Δίνει όμως ερέθισμα στους θεατές μιας ταινίας, για παράδειγμα, να κουνηθούν και οι ίδιοι να διαβάσουν, να γλυτώσουν από την υπνωτιστική ή και επικίνδυνη άγνοια που τους καθιστά πολλές φορές βολικούς για επιδιώξεις άλλων. Διαβάσαμε πολύ και πλησιάσαμε με πολλά – πολλά ερωτήματα για να διασταυρώσουμε, για να καλύψουμε και αυτή την ιστορία.

Αλλά όταν καταφέρεις κάπως να νιώσεις, κάπως, να προσεγγίσεις και αυτό το απίστευτο μεγαλείο, την απίστευτη αξιοπρέπεια που βλέπουμε και στα βλέμματα των ανθρώπων αυτών, τότε φαντάζεσαι λεπτό προς λεπτό πώς μπορεί να έγινε αυτό. Νομίζω πως η νύχτα που τραγουδούσαν όλοι μαζί και που είναι αληθινό γεγονός, εξακριβωμένο από μαρτυρίες και από βιβλία που έχουν γραφτεί, είναι κάτι το απίστευτο.

Θα μπορούσε μαζί με τις εκτελέσεις με τον τρόπο που έγιναν, να αποτελούν υλικό για την Ουνέσκο, να είναι παγκόσμια κληρονομιά αξιοπρέπειας και τιμής. Βλέποντας τις φωτογραφίες εγώ ένιωσα ένα τέτοιο καρδιοχτύπι γιατί μας κοιτάνε κατάματα αυτοί οι άνθρωποι. Τους είδα όπως τους είχα φανταστεί, σαν να φεύγουν. Τους είδα στη φωτογραφία σαν ανθρώπους που δεν φτουράνε εκεί πόζες. Τα υπερεγώ δεν είναι ατραξιόν δηλαδή στο κόκκινο χαλί και στα ανάκτορα του Μπάκιγχαμ».

Ακολούθως η κ. Καρυστιάνη συμπλήρωσε μεταξύ άλλων πως: «Για να φύγουν με το κεφάλι ψηλά, πρέπει να αγαπάς τον τόπο σου, τους συντρόφους σου, τις ιδέες σου. Πρέπει να αγαπάς πάρα πολύ για να καταφέρεις να φύγεις με το κεφάλι ψηλά. Νομίζω πως παίξανε ρόλο σε αυτή τους τη στάση την τόσο συγκινητική και τόσο ταπεινή και περήφανη μαζί.

Έπαιξε ρόλο η ιδεολογία τους, Γιατί οι άνθρωποι ήταν κατατρεγμένοι από δίωξη σε δίωξη, από φυλακή σε φυλακή. Έτοιμοι για όλα. Έπαιξαν ρόλο οι πρωτοφανείς κτηνωδίες των Ναζί κατά τη διάρκεια της Κατοχής σε όλη την Ελλάδα και σε όλη την Ευρώπη. Έπαιξε ρόλο η ευθύνη που συνεπάγεται η αγάπη για την πατρίδα και το γεγονός».

Η προβολή της ταινίας στη Γερμανία

Μιλώντας για το θέμα αυτό η κα. Καρυστιάνη είπε πως: «Η Γερμανία νομίζω πως φτηνά τη γλίτωσε και μεταπολεμικά κατά κάποιο τρόπο. Θυμάμαι την προβολή της ταινίας στο Βερολίνο όταν παίχτηκε και είχαμε την τύχη συμπτωματικά να βρούμε και τη Μαρία Φαραντούρη, η οποία πήγαινε κάπου να τραγουδήσει και ήρθε και είπε ένα τραγούδι από το Μαουτχάουζεν.

Σε μία κατάμεστη από Γερμανούς αίθουσα υπήρχε ο πρώην πρόεδρος της Γερμανίας, ο Γκάουκ και ο πρόεδρος της γερμανικής Βουλής. Έμειναν σιωπηλοί στο τέλος της ταινίας έγινε συζήτηση, τέθηκαν ερωτήματα. Όχι απ αυτούς βέβαια από άλλους.

Και εμείς μιλήσαμε και για την ταινία και για τους 200 της Καισαριανής και για τις 89 περιοχές στην Ελλάδα που ο Μανώλης ο Γλέζος είχε μελετήσει τόπους θυσίας και εκτελέσεων και το θέμα των πολεμικών αποζημιώσεων και της επιστροφής του κατοχικού δανείου, όχι ως οικονομικό θέμα, ως ηθικό και απέναντι στη νεολαία της Γερμανίας είναι που θα έπρεπε κάποια στιγμή να μην ξέρουν ότι έχουν αφήσει, ας πούμε τέτοιου είδους χρέη οι αρχηγοί τους».

«Η Καισαριανή σαν τόπος εκτελέσεων ήταν τελικά ένα πεδίο μάχης, όπου οι πάνοπλοι ναζί χάσανε την αναμέτρηση με τους άοπλους. Έτσι κρίνει η ιστορία σήμερα», τόνισε η κα. Καρυστιάνη.

Χρόνης Διαμαντόπουλος

Μέσα από διαφορετικές προσεγγίσεις πέντε ειδικοί αναδεικνύουν το κρίσιμο ζήτημα της μνήμης έναντι της λήθης και την επιτακτική ανάγκη για έναν ειλικρινή  αναστοχασμό. Κεντρικός άξονας του προβληματισμού είναι η απουσία ενός κεντρικού Μουσείου Εθνικής Αντίστασης στην Αθήνα, ένα κενό που διαφοροποιεί την Ελλάδα από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Οι πέντε επιστήμονες αναλύουν πως οι πληγές του Εμφυλίου Πολέμου, η μετεμφυλιακή κυριαρχία των νικητών και η δυσκολία της πολιτείας να αναγνωρίσει τον πρωταγωνιστικό ρόλο της Αριστεράς στην Αντίσταση, εμπόδισαν τη δημιουργία μιας ενιαίας εθνικής αφήγησης.

Παράλληλα, τίθενται σοβαρά ζητήματα για τη νομική φύση των ναζιστικών εγκλημάτων ως εγκλημάτων πολέμου και τη διαρκή εκκρεμότητα των γερμανικών αποζημιώσεων. Συνολικά, οι αναλύσεις αυτές υπογραμμίζουν ότι η Ιστορία δεν είναι ένα ουδέτερο πεδίο, αλλά ένας χώρος ευθύνης που απαιτεί την τεκμηρίωση της αλήθειας και την απόδοση τιμής σε όσους θυσιάστηκαν για την ελευθερία.

• Ειδικότερα, ο Καθηγητής Σύγχρονης Πολιτικής και Κοινωνικής Ιστορίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ Γιώργος Μαργαρίτης εστιάζει στην πολιτική ευθύνη του μετεμφυλιακού κράτους για την αποσιώπηση της ταυτότητας των εκτελεσμένων και την έλλειψη μνημείων.
• Η ιστορικός Μαρία Ρεπούση αναδεικνύει τις αντιφάσεις της επίσημης εθνικής αφήγησης και το πώς ο Εμφύλιος εμπόδισε τη δημιουργία μιας ενιαίας μνήμης για την Αντίσταση και τον δοσιλογισμό.
• Ο Ομοτ. Καθηγητής Διεθνών και Ευρωπαϊκών Θεσμών Στέλιος Περράκης αναλύει το γεγονός από τη νομική σκοπιά του Διεθνούς Δικαίου, χαρακτηρίζοντας την εκτέλεση ως έγκλημα πολέμου και συνδέοντάς τη με τις γερμανικές επανορθώσεις.
• Ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης προτείνει την ίδρυση ενός κεντρικού Μουσείου Εθνικής Αντίστασης στην Αθήνα ως φορέα τεκμηρίωσης και ανάδειξης της ιστορικής αλήθειας.
• Ο ιστορικός Στάθης Κουτρουβίδης προσεγγίζει το θέμα μέσα από τη σπανιότητα του αρχειακού υλικού και την ανάγκη του πολίτη να θυμάται για να κρίνει ελεύθερα.

Στάθης Κουτρουβίδης: Να θυμόμαστε και να μην ξεχάσουμε ποτέ

Οι φωτογραφίες, ιδίως αυτής της περιόδου, 1941-1944, της κατοχής δηλαδή, αποτελούν σπάνιο αρχειακό υλικό, δύσκολα εντοπίσιμο και πολύ πιο δύσκολα τεκμηριωμένο. Οπότε η εύρεση αρχειακού – φωτογραφικού υλικού ακόμα και μέσω δημοπρασίας στο eBay, μας οδηγεί σε ορισμένες βαθύτερες σκέψεις. Η σπανιότητα του υλικού δυσκολεύει πολλές φορές τη δουλειά μας. Ας επιμείνουμε λίγο περισσότερο στο γιατί συμβαίνει αυτό. Πρώτον, διότι οι εκτελέσεις γίνονταν με συνοπτικές διαδικασίες, οι εκτελεστές, ακόμα και όσοι έδιναν τις εντολές δεν ήθελαν να αφήνουν αποτυπώματα. Δεύτερον, διότι αποτελούν ενδεχόμενα πειστήριο ενός εγκλήματος – εάν είσαι και ο ηττημένος του πολέμου – όπως συνέβη με τις γερμανικές δυνάμεις. Σε μια τέτοια περίπτωση, εάν ήταν δυνατόν, όλες τις αποδείξεις των εγκλημάτων  τους θα ήθελαν, να τις καταχωνιάσουν, να τις σβήσουν δια παντός. Υπάρχει όμως και ένας τρίτος λόγος που σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με το τι ακολούθησε το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στη χώρα. Οι αντίπαλες πτέρυγες στη χώρα μας έφτασαν στα άκρα, στην εμφύλια σύρραξη, οπότε, όλες οι πλευρές ήθελαν να ξεχάσουν, ή καλύτερα να μην θυμούνται το τόσο επώδυνο παρελθόν. Άλλωστε δεν λείπουν οι πληροφορίες σχετικά με την προσπάθεια πολλών αριστερών να κρύψουν στοιχεία και να καταστρέψουν μέρος του υλικού που διέθεταν, διότι στην περίπτωση που συλληφθούν ήταν πολύ πιθανόν η ύπαρξή του υλικού αυτού να τους ενοχοποιούσε. Στο ερώτημα τώρα εάν αυτό το υλικό μπορεί να χρησιμοποιηθεί στον αγώνα που καταβάλλει η χώρα για τη διεκδίκηση των γερμανικών αποζημιώσεων, θα έλεγα ότι περισσότερο εμπίπτει μια τέτοια σκέψη στη σφαίρα της πολιτικής και των διεθνών σχέσεων, παρά στην οπτική ενός ιστορικού.

Το υλικό αυτό όμως που εντοπίστηκε και προφανώς είναι μέρος ενός ευρύτερου συνόλου μας επαναφέρει σε ορισμένες γενικού χαρακτήρα σκέψεις και προβληματισμούς σε σχέση με τη σημασία του και την αναγκαιότητα διάσωσής του. Μας κάνει να σκεφτούμε πολύ πιο απτά, πολύ πιο ζωντανά, ποιοι ήταν τελικά αυτοί που έδωσαν και τη ζωή τους ακόμα ενάντια στον κατακτητή και στους συνεργάτες τους, όπως και κάτω από ποιες συνθήκες αυτοί οι άνθρωποι οδηγήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα, εκείνη την αποφράδα μέρα της 1^ης Μαΐου 1944. Παρόμοιες σκέψεις μας οδηγούν στο πιο προσφιλές πεδίο για εμάς τους ιστορικούς, αυτό των εννοιών της λήθης και της μνήμης, και κατά συνέπεια της μνημειακής χρήσης αυτού του σπουδαίου από όλες τις απόψεις τεκμηριωτικού υλικού που απεικονίζει ανθρώπους να κατευθύνονται με απαράμιλλο θάρρος, έχοντας πλήρως τη συναίσθηση το τις ακριβώς τους περιμένει, σε μια αργή πορεία προς το θάνατο. Και στο σημείο αυτό ας μιλήσουμε για ένα άλλο μεγάλο θέμα, αυτό της ύπαρξης ή μη κλειστών αρχείων γύρω από την περίοδο. Η λογική αυτή μας θέτει ένα παράλληλο προβληματισμό που σχετίζεται με τα λεγόμενα «κλειστά αρχεία» και εάν πρέπει αυτά να ανοίξουν. Σε μια τέτοια σκέψη, θα έλεγα ότι εάν υπάρχουν, προφανώς χρειάζεται να ανοίξουν, αλλά δεν γνωρίζω εάν υπάρχουν. Περισσότερο στη χώρα πάσχουμε από την έλλειψη αρχείων της περιόδου, ή και αυτά που υπάρχουν είναι μερικά, αποσπασματικά παρά ότι υπάρχουν τεκμήρια και συλλογές που αποκρύπτονται σήμερα για πολιτικούς ή άλλους λόγους.

Η εμφάνιση επομένως ακόμα και με αυτόν τον παράδοξο σχετικά τρόπο αυτών των δώδεκα φωτογραφιών μας θυμίζει στιγμές από το παρελθόν για τις οποίες όλο και περισσότερο ακούγονται σήμερα φωνές και απόψεις ότι πρέπει να ξεχάσουμε, να μην θυμόμαστε. Δεν συμφωνώ με μια τέτοια γενικά προσέγγιση, αντιθέτως καλό είναι να θυμόμαστε και να μην ξεχάσουμε ποτέ, γιατί με αυτόν τον τρόπο, όχι μόνο υπό την ιδιότητα του ιστορικού, αλλά και υπό την ιδιότητα του πολίτη, χάνουμε την ευκαιρία να κρίνουμε ελεύθερα και σε βάθος, να κατανοούμε τι συμβαίνει γύρω μας και γιατί.

Γιώργος Μαργαρίτης: Με αφορμή τις φωτογραφίες

Στην Γαλλία υπάρχει το Mont Valerien. Ένα παλιό φρούριο με μεσαιωνικές ρίζες που, στην διάρκεια του τελευταίου παγκόσμιου πολέμου, ήταν ο τόπος όπου οι Γερμανοί εκτελούσαν μαχητές της Αντίστασης και «ομήρους». Μετά τον πόλεμο έγινε μνημείο. Ο «Άγνωστος Στρατιώτης» της Αντίστασης. Η Γαλλία δεν ξέχασε όσους πολέμησαν τον Ναζισμό.

Στην Ελλάδα δεν υπάρχει τέτοιο μνημείο. Θα μπορούσε να είναι το Σκοπευτήριο στην Καισαριανή… Δεν είναι! Το γιατί το ξέρουν όλοι. Αυτό το κράτος, το αστικό κράτος που σήμερα κυβερνά, δημιουργήθηκε από τους νικητές του εμφυλίου πολέμου. Ποιοι ήταν αυτοί οι νικητές; Μα όσοι συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς στην Κατοχή, όσοι στρατεύθηκαν με τους Βρετανούς τον Δεκέμβρη του ’44, όσοι προσκύνησαν τους Αμερικανούς στην συνέχεια. Ποιον εχθρό είχαν αυτοί; Μόνο έναν: τον ελληνικό λαό, αυτόν πολέμησαν λυσσαλέα στο πλευρό και στην υπηρεσία κάθε κατακτητή και δυνάστη.

Από αυτό το κράτος, από τις κυβερνήσεις αυτού του κράτους, ας μην περιμένουμε μνημεία της Αντίστασης, χώρους μνήμης και τα τοιαύτα. Στον Άγνωστο Στρατιώτη δεν μνημονεύεται καμία μάχη του ΕΛΑΣ ενάντια στους κατακτητές. Το είδαμε και με αφορμή τις φωτογραφίες που βρέθηκαν. Κομπιάζουν και μασάνε τα λόγια τους επίσημοι και ημιεπίσημοι όταν χρειάζεται να αναφερθούν στην πολιτική και ιδεολογική ταυτότητα των εκτελεσμένων. Πώς να ομολογήσουν ότι οι κομμουνιστές, ουσιαστικά μόνοι τους, πολεμούσαν και θυσιάζονταν για την ελευθερία, κοινωνική και εθνική – μαζί πάνε αυτά- του ελληνικού λαού, όταν οι αστοί στο Κολωνάκι έκαναν επικερδείς «δουλειές» με Ιταλούς και Γερμανούς και όταν καλούσαν τους Εγγλέζους να τους γλυτώσουν από την οργή του κόσμου στο τέλος του πολέμου.

Να πούμε ονόματα; Δεν χρειάζεται. Τα ξέρουν οι παλιοί και μπορούν εύκολα να τα βρουν, λίγο να ψάξουν, οι νέοι.

Και ξαφνικά! Μα τι έκπληξη ήταν αυτή! Από παντού ξεχύθηκαν οι πάντες να διεκδικούν Μουσεία Εθνικής Αντίστασης, ιδρύματα μελέτης, έρευνας και διδαχής για τον ηρωϊσμό των Ελλήνων. Των Ελλήνων γενικώς και αορίστως. Λες και δεν γνωρίζουν ότι στην Κατοχή Έλληνες λέγονταν όσοι δούλευαν με Γερμανούς και Ιταλούς και  Έλληνες ήταν, αληθινοί γιατί με τον δικό τους μόχθο κτίστηκε αυτό που λέμε Ελλάδα, αυτοί που πολεμούσαν, μάτωναν και πέθαιναν στα πεδία των μαχών και στα κάτεργα-σφαγεία των Γερμανο-ιταλών.

Όλοι ετούτοι οι όψιμοι υμνητές των διακοσίων της Καισαριανής ουδέποτε ως τώρα -ογδόντα χρόνια έχουν περάσει- ανησύχησαν που δεν είδαν μνημείο της Αντίστασης στην Αθήνα. Και που πασχίζουν ακόμα και το άγαλμα του Άρη Βελουχιώτη να εξαφανίσουν στην γενέτειρα πόλη του.

Ένα και μόνο πρόβλημα έχουν όλοι αυτοί. Να μην βρεθούν οι φωτογραφίες στα χέρια του ΚΚΕ. Να τις κλείσουν σε ένα δικό τους ίδρυμα δίπλα στους αντιστασιακούς της «Χ» -εκείνους με τις γερμανικές άδειες οπλοφορίας-, τον ΕΔΕΣ -και με τους Γερμανούς και με τους Βρετανούς- και όλων των ανάλογων σχημάτων που τίμησε και παλιότερα το ίδιο κράτος για τις υπηρεσίες τους στον αγώνα κατά του κομμουνισμού. Α ναι! Και τα «κλειστά» αρχεία. Όπως εκείνα του ΓΕΣ, των Ταγμάτων Ασφαλείας ή όπως τα άλλα, τα κρατικά, ελεύθερης πρόσβασης  μεν αλλά να μην θιγούν τα «προσωπικά δεδομένα» – όχι ονόματα δηλαδή….. Αλλά ξεχάστηκα… Επισήμως μόνο το ΚΚΕ έχει κλειστά τα Αρχεία του. Λες και πήγαν ποτέ να τα δουν…. Σε ετούτη την χώρα, σε ετούτο το καθεστώς, τίποτε καλύτερο δεν περιμένουμε.        

Στέλιος Περράκης: Μια νέα ευκαιρία για αναστοχασμό και ενδοσκόπηση

Δεν είναι σύνηθες στην Ελλάδα, αλλά η δημοσιοποίηση είδησης για φωτογραφίες από την εκτέλεση των «200» πατριωτών στην Καισαριανή την 1η Μαΐου 1944, κινητοποίησε πολλαπλές αντιδράσεις, ιστορική μνήμη, συναισθήματα. Στις σχετικές εξελίξεις καταγράφηκε η άμεση κινητοποίηση αρμόδιων Αρχών (Υπουργείο Πολιτισμού, Κεντρικό Συμβούλιο Νεότερων Μνημείων, Δημοτικό Συμβούλιο Καισαριανής κλπ) και, βέβαια, η αξιοσημείωτη διάθεση του Δημοσίου να αποκτήσει τα πολύτιμα τεκμήρια-φωτογραφίες· όχι μόνο ως πειστήριο, αλλά και κληροδότημα στην ιστορική διαχρονία του εθνικού φρονήματος/ήθους.

Πέραν, όμως, της συγκίνησης που προκαλεί η απεικόνιση τελευταίων στιγμών των Ελλήνων πατριωτών, η αντιμετώπιση της περήφανης στάσης, με ανθρώπινη αξιοπρέπεια, απέναντι στη βαρβαρότητα του ναζισμού, τα συνεπακόλουθα μηνύματα από το χθες στο σήμερα και επέκεινα, επιβάλλουν ένα γενικότερο αναστοχασμό για το διδακτικό χθες της Ιστορίας. Ακριβώς αυτή η μοναδική τεκμηρίωση -που ήδη αναγνωρίζεται από την Πολιτεία ως Μνημείο- για αυτά τα πρόσωπα, που βρέθηκαν σε ομηρία, φυλακισμένοι για χρόνια και χωρίς δικαστική απόφαση, πριν την εκτέλεσή τους, και για τα οποία επιχειρείται πλέον η «ταυτοποίησή» τους. Τούτο επαναφέρει, περισσότερο ζωντανεύει, την ηθική υποχρέωση/χρέος μας ως λαού και κράτους, στη Μνήμη αυτών των πατριωτών και όλων των άλλων που έπεσαν για την Πατρίδα, να ξαναδούμε ζητήματα της Κατοχής και τα εγκλήματα που τελέστηκαν τότε, χωρίς την αναγκαία/απαραίτητη κάθαρση στην μεταπολεμική Ελλάδα.

Η εκτέλεση των «200» στην Καισαριανή -τιμωρητική «απάντηση» στην επίθεση του ΕΛΑΣ και στον φόνο του υποστράτηγου Κρεχ στους Μολάους της Λακωνίας– συνιστά έγκλημα πολέμου, ακόμα και πριν από το καθεστώς του σύγχρονου Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου -που οριοθετούν οι Συμβάσεις της Γενεύης του 1949– υπό το «παλαιό» Δίκαιο του πολέμου, την τέταρτη Σύμβαση της Χάγης του 1907 και τον Κανονισμό της. Τα διεθνή κείμενα απαγορεύουν την ομηρία αμάχων, τα μαζικά αντίποινα, τη λογική δηλαδή της συλλογικής ευθύνης, που ακολούθησαν οι Ναζί συστηματικά στην κατεχόμενη Ελλάδα. Μάλιστα, και με χαρακτηρισμό ως εθιμικών κανόνων, βρήκαν, στην Νυρεμβέργη, θέση στο κατηγορητήριο και σε ποινές που επιβλήθηκαν για ανάλογες μαζικές εκτελέσεις ομήρων. Τούτο αναδεικνύει και τη νομική ευθύνη για εθνική δίωξη των υπευθύνων τέτοιων σοβαρών εγκλημάτων. Και είναι θλιβερή αλήθεια ότι εγκλήματα πολέμου και δίωξη δωσιλόγων -πλην κάποιων εξαιρέσεων- δεν βρήκαν την πρέπουσα νομική/ηθική κάθαρση στη χώρα.

Η διαπίστωση αυτής της ατιμωρησίας και απονομής δικαιοσύνης συνειρμικά οδηγεί και στο ζήτημα της ανεκπλήρωτης νομικής διεκδίκησης των γερμανικών πολεμικών επανορθώσεων, ενώ διεξάγεται σήμερα, ενώπιον ελληνικών δικαστηρίων, η υπόθεση της «σφαγής» στο Δομένικο. Η διαδρομή, με ποικίλες εξελίξεις και εντάσεις κινήσεων, σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, ενώπιον ποικίλων -κυρίως- δικαιοδοτικών οργάνων, εθνικών και διεθνών, θέτει πάντα -ως πρόκληση- το ζήτημα της υποχρέωσης αποκατάστασης της βλάβης κράτους/πολιτών. Η αρχή της δικαστικής ασυλίας του κράτους απέναντι στη βάναυση παραβίαση κανόνων «αναγκαστικού» χαρακτήρα στο πεδίο του Ανθρωπιστικού δικαίου και των Δικαιωμάτων του ανθρώπου, δεν μπορεί να διατηρεί ακόμα την «ισχύ» της και η εξελισσόμενη διεθνής πρακτική μαρτυρεί την τάση.

Η παρούσα συνθήκη προσφέρει μια νέα ευκαιρία για αναστοχασμό, ενδοσκόπηση. Στο ισοζύγιο των Αξιών, που δοκιμάζονται σήμερα στην ανθρωπότητα, πρέπει να μπει και αυτή η διάσταση. Εξάλλου, η διεθνής κατάσταση το υπογραμμίζει αβίαστα.

Μαρία Ρεπούση: Γιατί άραγε δεν υπάρχει στην Ελλάδα εθνικής εμβέλειας μουσείο εθνικής αντίστασης κατά της γερμανικής κατοχής;

Είναι ένα ερώτημα που μου δημιουργήθηκε με αφορμή τα φωτογραφικά ντοκουμέντα που είδαν πρόσφατα στο φως της δημοσιότητας, με εικόνες από την εκτέλεση αντιστασιακών την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή. Πού θα έπρεπε να είναι ο χώρος της έκθεσής τους; Ο χώρος όπου το κοινό θα μπορούσε να δει τι σήμαινε να ζεις την Κατοχή, να αντιστέκεσαι στους κατακτητές και να πεθαίνεις για την ελευθερία της πατρίδας σου; Ή ακόμα και να έρχεσαι σε επαφή όχι μόνο με τον ηρωισμό της Αντίστασης αλλά και με το αντίπαλο δέος της, τον δωσιλογισμό; Να φεύγεις με ερωτήματα από τη συνάντησή σου με ένα παρελθόν που δεν έχει μόνο φωτεινές ζώνες αλλά και γκρίζες;

Μα φυσικά σε ένα Εθνικό Μουσείο Εθνικής Αντίστασης, όπως αυτά που υπάρχουν σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες — ακόμα και σε χώρες που δεν συνδέθηκαν με τόσο καθοριστικό τρόπο με τη μαζικότητα της αντίστασης όσο η Ελλάδα, ή ακόμη και στην ίδια τη Γερμανία, που επιλέγει να προβάλλει τις εστίες αντίστασης στον εθνικοσοσιαλισμό ως μέρος της ιστορικής της αυτογνωσίας.

Στην Ελλάδα όμως, της μαζικής —και με διεθνή αναγνώριση— αντίστασης στη ναζιστική κατοχή και στα παρακλάδια της, δεν υπάρχει ανάλογο μουσείο εθνικής εμβέλειας. Η μνήμη της Αντίστασης οργανώθηκε κυρίως μέσα από τοπικούς χώρους μνήμης, δημοτικά μουσεία και ιστορικά μνημεία: την Καισαριανή, τα Καλάβρυτα, το Δίστομο, τις Κορυσχάδες. Ο εμφύλιος πόλεμος και τα πέτρινα χρόνια που τον ακολούθησαν δεν ευνόησαν την εθνική συμφιλίωση που απαιτεί ένα τέτοιο εγχείρημα για να σταθεί. Πράγματι, η δεκαετία του ’40 άφησε πληγές δύσκολα διαχειρίσιμες στο πλαίσιο μιας ενιαίας, εθνικού χαρακτήρα μουσειακής αφήγησης. Αυτή είναι η μία αλήθεια — αλλά όχι η μοναδική.

Η άλλη είναι ότι ένα τέτοιο μουσείο δεν θα μπορούσε να αποκρύψει πως τον κύριο όγκο της Αντίστασης τον σήκωσαν δυνάμεις της Αριστεράς· οι ίδιοι άνθρωποι που, στη μετεμφυλιακή επίσημη εθνική αφήγηση, παρουσιάζονταν ως «συμμορίτες» και «εχθροί του έθνους». Πως θα μπορούσε άραγε ένα εθνικό μουσείο να χειριστεί αυτήν την αντίφαση; Οι «προδότες» ήρωες; Δεν γίνονται αυτά. Ταυτόχρονα, δεν θα μπορούσε να προστατεύσει τη σιωπή γύρω από τους δωσίλογους, τους συνεργάτες των Γερμανών, τους μαυραγορίτες που πέρασαν με την πλευρά των νικητών του εμφυλίου και συνέχισαν την πλούσια πια ζωή τους αναβαθμισμένοι πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά. Ένα εθνικό μουσείο θα έπρεπε να μπορεί να αφηγηθεί όχι μόνο τον ηρωισμό, αλλά και τις σκοτεινές όψεις: την πείνα, τον φόβο, τις επιλογές συνεργασίας, την κοινωνική κινητικότητα μέσα από τον πόλεμο.

Η απουσία ενός Εθνικού Μουσείου Εθνικής Αντίστασης δεν είναι ένα ουδέτερο κενό στην ιστορική μας μνήμη. Είναι ένδειξη των αντιφάσεων της επίσημης ιστορικής αφήγησης με την ιστορική πραγματικότητα που αναδεικνύεται μέσα από τα ιστορικά ντοκουμέντα όπως οι φωτογραφίες της Καισαριανής. Η Ιστορία δεν είναι ουδέτερη· είναι πεδίο σύγκρουσης, μνήμης και ευθύνης. Και ίσως το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο γιατί δεν υπάρχει ένα τέτοιο μουσείο, αλλά γιατί δεν είμαστε έτοιμοι — ως κοινωνία — να το απαιτήσουμε.

Μενέλαος Χαραλαμπίδης: Να δημιουργηθεί επιτέλους ένα κεντρικό Μουσείο Εθνικής Αντίστασης

Το άνοιγμα των κλειστών αρχείων της κατοχής και η δημιουργία ενός Μουσείου Εθνικής Αντίστασης, είναι αλληλένδετα ζητήματα. Πρέπει να δημιουργηθεί επιτέλους ένα κεντρικό Μουσείο Εθνικής Αντίστασης στον Δήμο της Αθήνας. Και δεν θα έχει βέβαια να κάνει μόνο με το αντιστασιακό κίνημα που αναπτύχθηκε ή με όσα γίνονταν κατά την περίοδο της κατοχής στενά στην πόλη της Αθήνας.

Για να καλύψουμε ένα έλλειμμα που έχουμε σε σχέση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες – καθώς κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα διαθέτει ένα αντίστοιχο Μουσείο – μόνο στην Αθήνα δεν υπάρχει. Και παράλληλα, αυτό το Μουσείο θα μπορούσε να αναλάβει να αναζητά, να εντοπίζει και να αποκτά κρίσιμα τεκμήρια. Όπως, για παράδειγμα, αυτές τις φωτογραφίες που είδαμε, με πρόσωπα από τους κομουνιστές της Καισαριανής. Κρίσιμα τεκμήρια για τον αγώνα του ελληνικού λαού κατά του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία – τεκμηρίωσης, αναζήτησης αρχειακού υλικού, ερευνητικών προγραμμάτων που θα τρέχει το Μουσείο – ο φορέας, γιατί σήμερα δεν έχουμε φορέα γι’ αυτά τα πράγματα, θα μπορούσε να είναι αυτό το Μουσείο. Μέσω των ερευνητικών προγραμμάτων θα μπορούσαμε να τεκμηριώσουμε τις απώλειες, ανθρώπινες απώλειες, κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Και με αυτόν τον τρόπο θα ενισχύαμε τα επιχειρήματά μας απέναντι σε οποιαδήποτε μορφή διεκδίκησης από το γερμανικό κράτος.

Έτσι, με τη δημιουργία ενός φορέα, ενός μουσείου, μπορούμε να καλύψουμε όλες αυτές τις συνθήκες, όλα τα μεγάλα ζητήματα.

Επίσης, είναι πολύ σημαντικό να μπορέσουμε να μιλήσουμε τεκμηριωμένα για αυτή τη δύσκολη περίοδο, που ακόμη κάποιοι θεωρούν ότι διχάζει τον ελληνικό λαό. Να μιλήσουμε λοιπόν για αυτά τα πράγματα και όχι να τα αφήσουμε κάτω από το χαλί. Γιατί αυτό δεν είναι η λύση.

Το πολύτιμο υλικό, το οποίο ανήκε στον υπολοχαγό της Βέρμαχτ Χέρμαν Χόιερ και περιήλθε αργότερα στην κατοχή του Βέλγου συλλέκτη Τιμ ντε Κράνε, εξετάστηκε από ειδικό κλιμάκιο του υπουργείου που ταξίδεψε στη Γάνδη, με αποτέλεσμα την υπογραφή προσυμφώνου για τη μεταβίβαση της συλλογής στην Ελλάδα.

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, αναφερόμενη στη συνάντηση, δήλωσε χαρακτηριστικά: «Σήμερα, στο δημαρχείο του Έβεργκεμ, η αντιπροσωπεία του υπουργείου Πολιτισμού συναντήθηκε με τον συλλέκτη Τιμ Ντε Κράνε. Η αντιπροσωπεία εξέτασε το σύνολο της συλλογής Χόιερ, η οποία αποτελείται από 262 φωτογραφίες, τραβηγμένες στην Ελλάδα, κατά τη διάρκεια της θητείας του, το 1943-1944, καθώς και κάποια έντυπα που ο ίδιος είχε περιλάβει σε αυτή. Η μακροσκοπική εξέταση, από έμπειρα στελέχη του υπουργείου Πολιτισμού και ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, επιβεβαίωσε την αυθεντικότητα του υλικού. Υπεγράφη προσύμφωνο μεταξύ του υπουργείου Πολιτισμού και του συλλέκτη και η συλλογή αποσύρθηκε από τον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών».

Πλέον, το επόμενο στάδιο αφορά την ολοκλήρωση των διαδικασιών, ώστε οι φωτογραφίες-ντοκουμέντα να περιέλθουν επίσημα στην κυριότητα του ελληνικού Δημοσίου.

Εξάωρες διαπραγματεύσεις στη Γάνδη και αυστηρά μέτρα διακριτικότητας

Η κρίσιμη συνάντηση πραγματοποιήθηκε στο Δημαρχείο του Έβεργκεμ, στην περιοχή της Γάνδης, με τον Βέλγο συλλέκτη να ζητά η διαδικασία να μην λάβει χώρα στον προσωπικό του χώρο, προκειμένου να προστατευθούν τα προσωπικά του δεδομένα.

Σύμφωνα με πληροφορίες της δημόσιας τηλεόρασης, οι διαπραγματεύσεις διήρκεσαν περίπου έξι ώρες, με πρώτο βήμα τη λεπτομερή εξέταση και επιβεβαίωση της γνησιότητας του φωτογραφικού υλικού.

Αφού οι ειδικοί του υπουργείου διαπίστωσαν ότι πρόκειται για αυθεντικά ιστορικά τεκμήρια, προχώρησαν στην υπογραφή του προσυμφώνου, σηματοδοτώντας την αρχή της διαδικασίας επιστροφής τους.

Οι συζητήσεις αναμένεται να συνεχιστούν τις επόμενες ημέρες, με στόχο την οριστική επικύρωση της συμφωνίας και τη μεταφορά των πολύτιμων ντοκουμέντων στην Ελλάδα.

Ανακούφιση από τον Βέλγο συλλέκτη

Την ικανοποίησή του για την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων εξέφρασε και ο ίδιος ο Τιμ ντε Κράνε, εμφανώς ανακουφισμένος μετά την ολοκλήρωση της συνάντησης.

Σε δηλώσεις του στο ΕΡΤnews, ανέφερε χαρακτηριστικά: «Είμαι χαρούμενος που οι διαδικασίες ολοκληρώθηκαν. Καταλήξαμε σε συμφωνία και δεν επιθυμώ να προβώ σε περαιτέρω δηλώσεις μέχρι την οριστική διευθέτηση του θέματος».

Σύμφωνα με την ανταποκρίτρια της κρατικής τηλεόρασης, ο Βέλγος συλλέκτης εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιβαρυμένος από τη δημοσιότητα, ωστόσο παρέμεινε απόλυτα συνεργάσιμος με τις ελληνικές αρχές, αποδεχόμενος την πρόταση για την επιστροφή και διάσωση των ιστορικών τεκμηρίων.

Όπως σημειώνεται, ο ίδιος δεν ανέμενε τη μεγάλη δημοσιογραφική κάλυψη, τόσο από τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης όσο και από τον βελγικό Τύπο, γεγονός που αύξησε την πίεση γύρω από την υπόθεση.

Πάντως η αποκάλυψη του προέδρου της Βουλής Νικήτα Κακλαμάνη στην ΕΡΤ ότι υπάρχει πλήρες φωτογραφικό άλμπουμ και όχι μεμονωμένες λήψεις, από την εκτέλεση των 200 αγωνιστών στην Καισαριανή, δίνει διαφορετική διάσταση στο θέμα καθώς οι εμπειρογνώμονες του Υπ. Πολιτισμού ίσως βρεθούν μπροστά σε έναν αρχειακό θησαυρό.

Όπως ανέφερε ο πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης, οι τελευταίες πληροφορίες που έλαβε από την υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη για τις φωτογραφίες των 200 κομμουνιστών συγκλίνουν στο ότι πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο ιστορικό αρχείο, γεγονός που καθιστά την απόκτησή του εθνική προτεραιότητα, ωστόσο μένει να επιβεβαιωθεί.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, ο Χόγιερ υπηρετούσε στο στρατόπεδο της Μαλακάσας και είχε λάβει εντολή να παρακολουθήσει τη μεταγωγή των κρατουμένων από το Χαϊδάρι, καθώς και την ίδια την εκτέλεση, καταγράφοντας τα γεγονότα για λόγους προπαγάνδας.

Σήμερα, το αρχείο βρίσκεται στην κατοχή Βέλγου συλλέκτη Τιμ ντε Κρεν, ο οποίος δραστηριοποιείται εμπορικά στον χώρο των στρατιωτικών συλλεκτικών ειδών και διατηρεί ηλεκτρονικό κατάστημα σε περιοχή έξω από τη Γάνδη. Ο ίδιος επιβεβαίωσε δημόσια ότι κατέχει τις φωτογραφίες, επιλέγοντας ωστόσο να μην προβεί σε περαιτέρω τοποθετήσεις πριν ολοκληρωθούν οι επαφές με τις ελληνικές αρχές. Η συνάντηση με το κλιμάκιο του Υπουργείου Πολιτισμού έχει συμφωνηθεί να πραγματοποιηθεί σε ουδέτερο χώρο.

Καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις διαδραματίζει η πρόσφατη απόφαση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων, το οποίο κήρυξε ομόφωνα τη συλλογή κινητό μνημείο. Η απόφαση αυτή παρέχει στο ελληνικό κράτος τη δυνατότητα να προχωρήσει θεσμικά στη διεκδίκηση και την απόκτησή της, με το Υπουργείο Πολιτισμού να τονίζει ότι πρόκειται για υλικό ανεκτίμητης ιστορικής και συμβολικής αξίας.

Οι εμπειρογνώμονες που μεταβαίνουν στο Βέλγιο καλούνται να εξετάσουν τρεις βασικές παραμέτρους:

• την αυθεντικότητα των πρωτότυπων φωτογραφιών,
• τη νομιμότητα της προέλευσής τους και,
• εφόσον πληρούνται οι όροι, τη διαπραγμάτευση για την απόκτησή τους από το ελληνικό δημόσιο.

Την επιστροφή των ντοκουμέντων στην Ελλάδα ζητά και ο Σύνδεσμος Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών, υπογραμμίζοντας ότι οι «200» δεν αποτελούν απλώς έναν αριθμό, αλλά πρόσωπα με ιστορία, οικογένειες και πολιτική δράση, των οποίων η θυσία παραμένει ζωντανό σύμβολο αντίστασης.

Η υπόθεση απέκτησε ευρύτερη δημοσιότητα όταν οι φωτογραφίες εμφανίστηκαν προς πώληση σε διαδικτυακή πλατφόρμα δημοπρασιών, γεγονός που προκάλεσε αντιδράσεις και οδήγησε στην απόσυρσή τους. Έκτοτε, ο συλλέκτης δήλωσε πρόθυμος να συνεργαστεί με τις ελληνικές αρχές.

Οι εξελίξεις αναζωπύρωσαν και τη δημόσια συζήτηση γύρω από τη μνήμη της Αντίστασης. Σε συγκέντρωση στην Καισαριανή προβλήθηκαν οι φωτογραφίες στον χώρο της εκτέλεσης, ενώ το ΚΚΕ ανακοίνωσε ότι έχει ήδη ταυτοποιήσει δύο από τα απεικονιζόμενα πρόσωπα. Παράλληλα, ο Δήμος Χαϊδαρίου επαναφέρει το αίτημα να αποδοθεί το Μπλοκ 15 του πρώην στρατοπέδου στην τοπική κοινωνία και να μετατραπεί σε Μουσείο Εθνικής Αντίστασης, ως διαρκής χώρος μνήμης και ιστορικής τεκμηρίωσης.

Η πληροφορία για το «χαμένο» άλμπουμ

Μιλώντας στο ERTnews, ο κ. Κακλαμάνης μετέφερε την ενημέρωση που είχε από την Υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, σχετικά με το εύρος του υλικού. Όπως εξήγησε, υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι ο Βέλγος συλλέκτης διαθέτει μια ολοκληρωμένη σειρά φωτογραφιών που καταγράφουν τις τραγικές στιγμές της εκτέλεσης των 200 αγωνιστών την 1η Μαΐου 1944.

«Η κυρία Μενδώνη μου μετέφερε την πληροφορία ότι πρόκειται για άλμπουμ φωτογραφιών. Αν αυτό επιβεβαιωθεί, μιλάμε για ένα ανεκτίμητο ιστορικό κειμήλιο που αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής μας μνήμης και πρέπει πάση θυσία να έρθει στην Ελλάδα», τόνισε ο Πρόεδρος της Βουλής.

Το νομικό «μπλόκο» στη δημοπρασία

Ο κ. Κακλαμάνης χαρακτήρισε ως «εξαιρετικά έξυπνο» τον χειρισμό του Υπουργείου Πολιτισμού να χαρακτηρίσει τις φωτογραφίες ως πολιτιστικό μνημείο και τεκμήριο εγκλημάτων πολέμου. Η κίνηση αυτή ενεργοποίησε αυτόματα τους κανόνες της διεθνούς πλατφόρμας δημοπρασιών, η οποία απαγορεύει την εμπορία αντικειμένων που αποδεικνύουν ναζιστικά εγκλήματα.

Αυτή η εξέλιξη είχε ως αποτέλεσμα:

• Την απόσυρση των φωτογραφιών από τη δημόσια δημοπρασία.
• Τη μετατροπή της διαδικασίας σε προσωπική διαπραγμάτευση μεταξύ του ελληνικού κράτους και του συλλέκτη.
• Την ενίσχυση της θέσης της Ελλάδας για τη διεκδίκηση του υλικού χωρίς τον κίνδυνο να καταλήξει σε ιδιωτικές συλλογές.

Αντίστροφη μέτρηση για την πιστοποίηση

Σύμφωνα με τον Πρόεδρο της Βουλής, η διαδικασία βρίσκεται στο τελικό στάδιο της πιστοποίησης. «Την Παρασκευή θα έχουμε νεότερα για τη γνησιότητα των φωτογραφιών. Αν και όλα δείχνουν ότι είναι αυθεντικές, οφείλουμε να περιμένουμε την επίσημη επιβεβαίωση των ειδικών», ανέφερε.

Σημείωσε μάλιστα ότι το κλίμα στις συζητήσεις με τον Βέλγο συλλέκτη είναι θετικό, εκφράζοντας την αισιοδοξία του για «αίσιο τέλος» στην υπόθεση. Σε περίπτωση επιτυχούς ολοκλήρωσης, το υλικό αναμένεται να παραδοθεί σε δημόσιο φορέα (πιθανότατα στο Πολεμικό Μουσείο ή τα Γενικά Αρχεία του Κράτους) για να είναι προσβάσιμο στους ιστορικούς και το κοινό.