Όπως γράφει ο Μάριο Τεντέο στο Bloomberg, ο Ντράγκι υπέβαλε την παραίτησή του μετά την εξέγερση μέρους του συνασπισμού του, απέχοντας σε μια ψηφοφορία που έκρινε κρίσιμη για να παραμείνει στην εξουσία. Ο πρόεδρος Σέρτζιο Ματαρέλα απέρριψε την προσπάθειά του να παραιτηθεί και πρότεινε στον Ντράγκι να δοκιμάσει τα νερά για υποστήριξη την επόμενη εβδομάδα απευθυνόμενος στους νομοθέτες και εξηγώντας την κρίση. Αυτό κερδίζει χρόνο στον Ντράγκι και τη δυνατότητα αποφυγής πρόωρων εκλογών συνδυάζοντας έναν εναλλακτικό συνασπισμό.
Ωστόσο, η τρίτη μεγαλύτερη οικονομία της ζώνης του ευρώ βυθίζεται για άλλη μια φορά σε πολιτική αναταραχή. Είναι άσχημα νέα για την Ιταλία και την Ευρώπη και ένα αγενές ξύπνημα για τους διεθνείς επενδυτές. Η μεγάλη ελπίδα έχει σβήσει ότι ο πρωθυπουργός θα εγγυηθεί βελτιωμένα δημόσια οικονομικά και οικονομική ανάπτυξη σε μια χώρα που δεν έχει δει πολλά εδώ και χρόνια.

Όλα αυτά έρχονται τη χειρότερη δυνατή στιγμή και στις χειρότερες δυνατές συνθήκες: Γίνεται πόλεμος και βρισκόμαστε λίγες μέρες πριν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα παρουσιάσει ένα εργαλείο κατά του κατακερματισμού που θα ωφελήσει σε μεγάλο βαθμό τη χώρα περιορίζοντας τα spread ομολόγων της. Είναι μια ακόμη απόδειξη ότι η πολιτική τάξη της Ιταλίας είναι ανίκανη να κοιτάξει πέρα ​​από τον επόμενο εκλογικό κύκλο.

Ακόμη και στις πιο δύσκολες ώρες της χώρας, το πολιτικό σύστημα στην Ρώμη φαίνεται να βάζει τις κομματικές μηχανορραφίες πάνω από το εθνικό συμφέρον. Ως αποτέλεσμα, όχι μόνο έχει αμαυρωθεί η φήμη του Ντράγκι, αλλά η Ιταλία κινδυνεύει να χάσει τη θέση της στο τραπέζι των Βρυξελλών μαζί με τη Γερμανία και τη Γαλλία. Ήταν το κύρος του – ως πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ που έσωσε την Ευρωπαϊκή Ένωση εν μέσω της κρίσης του ευρώ – που έδωσε στην Ιταλία αυτή τη νέα επιρροή και την αίσθηση της ισχυρής πειθαρχίας. Όλα αυτά είναι πλέον αντικατοπτρισμός, χάρη στη μυωπία των τοπικών πολιτικών.

Πάρτε, για παράδειγμα, τον Τζουζέπε Κόντε, τον ηγέτη του Κινήματος των Πέντε Αστέρων που απείχε και τον καταλύτη για την κίνηση του Ντράγκι να παραιτηθεί. Δικαιολογεί την τρέχουσα κυβερνητική κρίση υποστηρίζοντας ότι η Ιταλία αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά προβλήματα και ο Ντράγκι δεν άκουσε τα αιτήματά του για την ανισότητα. Δεν είναι έτοιμος να αναλάβει την ευθύνη για την πτώση. Αλλά δεν μπορείς να είσαι στην κυβέρνηση και να εργάζεσαι εναντίον της.

Υπάρχουν κάποιες πραγματικές ιδεολογικές διαφορές μεταξύ των δύο ανδρών. Για παράδειγμα, ο Ντράγκι εγκρίνει την αποστολή όπλων για να βοηθήσει την Ουκρανία, αλλά η βάση των Πέντε Αστέρων όχι. Το μεγαλύτερο μέρος του πρόσφατου δράματος, ωστόσο, αναβιώνει το ετοιμοθάνατο κόμμα του Κόντε στις δημοσκοπήσεις, παρόλο που οι εκλογές δεν εγγυώνται τίποτα για τα Πέντε Αστέρια όσον αφορά τις έδρες. Εν τω μεταξύ, η οικονομική κρίση που ο Κόντε λέει ότι θέλει να αμβλύνει θα ενισχυθεί από τις αναταράξεις που έχει δημιουργήσει.

Οι επόμενες γενικές εκλογές δεν θα γίνουν μέχρι την άνοιξη του 2023, αλλά στην ιταλική πολιτική, η πρακτική αφήνει άφθονο περιθώριο για αυτοσχεδιασμούς. Εάν ο Ντράγκι μπορεί να σχηματίσει έναν άλλο συνασπισμό, θα πρέπει να το κάνει και να ηγηθεί της κυβέρνησης τον χειμώνα. Στον πρωθυπουργό δεν αρέσει να λερώνει τα δάχτυλά του στη μικροσκοπική, καθημερινή πολιτική, αλλά ο επιπλέον χρόνος θα αποφύγει τον ανθυγιεινό μαρμαρυγή που συνοδεύει μια πρόωρη προεκλογική εκστρατεία. Ως επικεφαλής της ΕΚΤ, ο Ντράγκι αποκατέστησε την εμπιστοσύνη στο ευρώ με τρεις απλές λέξεις: «Ό,τι χρειαστεί». Αυτή τη φορά, θα μπορούσε να κάνει το ίδιο για την Ιταλία, απλά μένοντας στη θέση του. Δεν είναι το τέλος που ήλπιζε. Στην πραγματικότητα, είναι το χάος που ήθελε να αποφύγει. Αλλά κανείς δεν έχει καθαρή έξοδο από την ιταλική πολιτική.

Η Τζόρτζια Μελόνι και ο φόβος του Italexit

Η παραμονή θα του δώσει την ευκαιρία να μετριάσει αυτό που ακολουθεί. Εάν οι πρόσφατες δημοσκοπήσεις επιβεβαιωθούν το λαϊκιστικό έως και ακροδεξιό, κατά ορισμένους, κόμμα Brothers of Italy θα κερδίσει πιθανότατα τις επόμενες εκλογές.

Η ηγέτης του, Τζόρτζια Μελόνι, έχει ωφεληθεί πάρα πολύ από την αντίθεση με τον Ντράγκι. (Είναι η μόνη μεγάλη πολιτική ομάδα που δεν ανήκει στον συνασπισμό του.) Δεν έχασε χρόνο ζητώντας εκλογές. Τα Αδέρφια της Ιταλίας που θα λάβουν τις περισσότερες έδρες στο νομοθετικό σώμα θα προκαλούσαν σοκ από τη Ρώμη στις Βρυξέλλες. Θα αναιρούσε πολλά από αυτά που έχει πετύχει ο Ντράγκι από τον Φεβρουάριο του 2021. Οι αγορές θα πανικοβληθούν για την πιθανότητα, για άλλη μια φορά, του επίφοβου Italexit.

Ενώ οι διεθνείς σχολιαστές ήταν πολύ αισιόδοξοι για μια Ιταλία μετά το Ντράγκι, δεν είμαι απόλυτα πεπεισμένος ότι το Italexit θα είναι τόσο επικείμενο όσο ήταν σε προηγούμενες πολιτικές αναταραχές — ακόμα κι αν η Μελόνι είναι ανερχόμενη. Το θέμα, ως επί το πλείστον, έχει εξαφανιστεί από τον δημόσιο διάλογο. Μόνο ένα μικρό τμήμα του πολιτικού συστήμστος το θέλει σοβαρά. Οι πολιτικοί που θίγουν το θέμα το χρησιμοποιούν ως διαπραγματευτικό χαρτί για να κινητοποιήσουν για παραχωρήσεις από τις Βρυξέλλες.

Ίσως το μεγαλύτερο επίτευγμα της εποχής Ντράγκι ήταν να είναι μια μορφή περιορισμού. Το 2018, η Ιταλία είχε συγκλονιστεί από έναν λαϊκιστικό σεισμό που είδε τόσο την περιθωριακή δεξιά όσο και την αριστερή πλευρά να κερδίζουν εξουσία και επιρροή, καθώς οι ψηφοφόροι πίεζαν να μεταμορφώσουν αυτό που έβλεπαν ως κυβέρνηση που δεν απέδιδε πλέον. Οι νέες εξουσίες υποσχέθηκαν διαφάνεια και τέλος στις πολιτικές ίντριγκες. Αυτό δεν πέτυχε. Ο Ντράγκι διορίστηκε (δεν εκλέχτηκε ποτέ) για να τακτοποιήσει τα πράγματα. Η μέρα του στον ήλιο θα ήταν πάντα σύντομη. Η επόμενη καλύτερη ελπίδα – εάν και όταν έρθουν οι επόμενες εκλογές – είναι ότι οι Ιταλοί δεν θα επιστρέψουν στην παρωδία της πολιτικής που ψήφισαν να διαλύσουν πριν από τέσσερα χρόνια.

Πηγή: Bloomberg

Πίσω όμως από τους όρους δανεισμού από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας και τη γαλλική πρόταση για ένα ευρωπαϊκό κοινό Ταμείο ανάκαμψης μετά την κρίση – μια πρόταση που προορίζεται να «πακετάρει» πιο ελκυστικά για τους Βόρειους την ιδέα για κάποιας μορφής έκδοση κοινού χρέους, βρίσκεται ο… “ελέφαντας στο δωμάτιο”, τον οποίο αρνούνται να δουν οι υπουργοί του Eurogroup: Mπορεί σε αυτή την κρίση να διασωθεί η Ιταλία και να μην συρθεί εκτός Eυρωζώνης, βυθίζοντας στο χάος το εγχείρημα της ευρωπαϊκής ενοποίησης;

Τα νέα δεδομένα, μετά την άκαρπη τηλεδιάσκεψη του Eurogroup και ενόψει της νέας τηλεδιάσκεψης που έχει προγραμματισθεί την Πέμπτη, πριν συνεδριάσουν, την επόμενη εβδομάδα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες, γεννούν έντονο προβληματισμό για την πορεία της ευρωζώνης:

• Η πρόταση των 9 κρατών για έκδοση κορονο-ομολόγων έχει τεθεί εκτός συζήτησης, λόγω του άκαμπτου βέτο Γερμανίας, Ολλανδίας, Αυστρίας και Φινλανδίας, το οποίο ισχυροποιήθηκε ακόμη περισσότερο από τη δήλωση του Ολλανδού υπουργού Οικονομικών, ο οποίος το απέκλεισε κατηγορηματικά, σημειώνοντας ότι αρκετές χώρες αντιτίθενται σε αυτή την ιδέα.
• Το λιγότερο φιλόδοξο πακέτο που προωθήθηκε με συναίνεση Γαλλίας και Γερμανίας και προβλέπει δάνεια 240 δισ. ευρώ από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας, 200 δισ. σε επιχειρήσεις από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και 100 δισ. από την Κομισιόν για τη χρηματοδότηση προγραμμάτων προστασίας εργαζομένων από τις κυβερνήσεις «σκάλωσε» στο ζήτημα των όρων δανεισμού από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό. Η Ιταλία αρνήθηκε μέχρι τέλους, με την υποστήριξη της Ισπανίας, την πρόταση των Ολλανδών να δίνονται τα δάνεια του ESM αρχικά χωρίς όρους, αλλά με μνημόνια στη συνέχεια. Η Ιταλία φαίνεται ότι θα συνεχίσει να αρνείται οποιαδήποτε πρόταση για μνημόνια, καθώς η εύθραυστη κυβέρνηση Κόντε απειλείται από την ακροδεξιά Λέγκα, που περιμένει μια ευκαιρία αντεπίθεσης, εάν η χώρα οδηγηθεί σε μνημόνια.
• Το «γαλλικό κλειδί», δηλαδή η πρόταση της Γαλλίας να δημιουργηθεί ένας νέος ευρωπαϊκός μηχανισμός για τη χρηματοδότηση μετά την κρίση, μια πρόταση που ικανοποιεί την Ιταλία και τις άλλες χώρες του Νότου, καθώς δημιουργεί προοπτικές για φθηνό δανεισμό με κοινές εγγυήσεις στα δάνεια, θα συζητηθεί εκ νέου την Πέμπτη, αλλά δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα περιληφθεί τελικά στις προτάσεις που θα φθάσουν στους ηγέτες, έστω και με τη σημείωση ότι δεν υπάρχει ομοφωνία, ώστε να γίνει η τελική διαπραγμάτευση στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο.

Αν ξεπερασθεί το πρόβλημα με τους όρους δανεισμού από τον ESM την Πέμπτη, στην καλύτερη περίπτωση φαίνεται ότι θα εγκριθεί μόνο το σχέδιο των 500 δισ. ευρώ, με πιθανή μια προσθήκη στις υπό συζήτηση από τους ηγέτες προτάσεις της γαλλικής ιδέας για ευρωπαϊκό ταμείο, το οποίο πιθανότατα θα απορρίψουν οι χώρες του Βορρά, καθώς «μυρίζει» αμοιβαιοποίηση χρέους.

Όμως, το πακέτο των 500 δισ., όσο και αν μοιάζει εντυπωσιακό, είναι εντελώς ανεπαρκές για τις ανάγκες της παρούσας συγκυρίας, καθώς η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προειδοποίησε τους υπουργούς Οικονομικών ότι τα δημοσιονομικά μέτρα που θα αποφασισθούν δεν μπορεί να είναι λιγότερα από 1,5 τρισ. ευρώ για να έχουν ουσιαστική συμβολή στην αντιμετώπιση αυτής της κρίσης.

Το πρόβλημα της Ιταλίας και το Italexit

Ακόμη χειρότερα, οι υπουργοί Οικονομικών αρνούνται να αντιμετωπίσουν το πραγματικό πρόβλημα που έχει μπροστά της η ευρυζώνη και δεν είναι άλλο από την πορεία της ιταλικής οικονομίας προς μια άκρως επικίνδυνη κατάρρευση, που θέτει επιτακτικά το ίδιο πρόβλημα που ξεπεράσθηκε το 2012 με τα τρικ του Μάριο Ντράγκι: πώς θα διασωθεί η τρίτη μεγαλύτερη και πλέον χρεωμένη οικονομία της ευρωζώνης, εάν οι αγορές κρίνουν ότι το χρέος της δεν είναι βιώσιμο και δεν μπορεί να χρηματοδοτηθεί από τον ιδιωτικό τομέα;

Προς αυτό το πρόβλημα δεν έχει ξεφύγει από κάθε όριο, μόνο επειδή η ΕΚΤ παρεμβαίνει συνεχώς υπέρ της Ιταλίας στην αγορά ομολόγων. Τον Μάρτιο, έχοντας εγκαταλείψει το πλαφόν του 33% για την αγορά ομολόγων από κάθε κράτος και έχοντας ενεργοποιήσει ένα νέο πρόγραμμα αγοράς ομολόγων 750 δισ. ευρώ, η ΕΚΤ διέθεσε το 1/3 των κεφαλαίων που δαπάνησε για αγορές ομολόγων σε αγορές ιταλικών τίτλων και, με αυτό τον τρόπο, κατάφερε να κρατήσει εντός ορίων το κόστος δανεισμού του ιταλικού Δημοσίου.

Όμως, αυτά τα «πυροσβεστικά» μέτρα δεν αποτελούν μόνιμη λύση του ιταλικού προβλήματος. Το ΑΕΠ της Ιταλίας αναμένεται να κάνει φέτος τη μεγαλύτερη μεταπολεμική «βουτιά», το έλλειμμα θα εκτιναχθεί στα ύψη, όπως και το δημόσιο χρέος, με αποτέλεσμα να αρχίζει να γίνεται όλο και πιο αβέβαιη η προοπτική χρηματοδότησης της χώρας από την αγορά.

Αυτό που βλέπουν όλοι οι αναλυτές είναι ότι υπάρχει ένα τεράστιο πολιτικό πρόβλημα σε ενδεχόμενη διάσωση της Ιταλίας από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Ο Ντράγκι είχε επινοήσει ειδικά για την Ιταλία ένα σχέδιο διάσωσης με πρόγραμμα (μνημόνιο) από τον ESM και χρηματοδότηση από την ΕΚΤ, η οποία θα αγόραζε, για πρώτη φορά στην ιστορία, ομόλογα από την πρωτογενή αγορά (κατά την έκδοση). Αυτό το πρόγραμμα φάνηκε αρκετό για να σταθεροποιηθεί η κατάσταση το 2012, σήμερα όμως φαίνεται αδύνατο να εφαρμοσθεί, αφού η κυβέρνηση Κόντε, υπό την πίεση και της ακροδεξιάς, αρνείται οποιαδήποτε σκέψη για υπαγωγή σε μνημόνιο. Αν, μάλιστα, επιβληθεί από τις περιστάσεις ένα τέτοιο πρόγραμμα, θεωρείται βέβαιο ότι η κυβέρνηση θα καταρρεύσει και στις επόμενες εκλογές πρώτη δύναμη με αυξημένα ποσοστά θα είναι η Λέγκα, που «φλερτάρει» ανοικτά με την ιδέα της εξόδου από την ευρωζώνη.

Στην πραγματικότητα, αυτό που χρειάζεται για τη διάσωση της Ιταλίας, με ένα πρόγραμμα που θα μπορούσε να έχει κόστος έως και 3 τρισ. ευρώ(!), όπως εκτιμά το πρώην στέλεχος του ΔΝΤ, Ντέσμοντ Λάκμαν, είναι να αλλάξουν οι όροι δανεισμού από τον ESM και να προβλεφθεί ότι λόγω της έκτακτης αυτής συγκυρίας ο μηχανισμός διάσωσης θα δώσει δάνεια χωρίς μνημόνιο, ενώ παράλληλα η ΕΚΤ θα αποδεχθεί ότι, έστω και χωρίς την υπαγωγή σε ένα πρόγραμμα, θα μπορεί η ίδια να αγοράζει ιταλικά ομόλογα από την πρωτογενή αγορά.

Ο συνδυασμός αυτών των δύο ιδεών, που θα μπορούσαν να διασώσουν την Ιταλία, φαίνεται πολύ προχωρημένος με τα σημερινά δεδομένα για τις χώρες του Βορρά, όπως φαίνεται από την επιμονή της Ολλανδίας στο δανεισμό με μνημόνια και την άρνηση όλων να συζητήσουν προτάσεις αμοιβαιοποίησης του χρέους. Έτσι, φαίνεται όλο και λιγότερο υπερβολική η πρόσφατη προειδοποίηση του Γάλλου υπουργού Οικονομικών Λε Μερ ότι η κρίση του κορονοϊού θα μπορούσε να διαλύσει την ευρωζώνη…

Πηγή: sofokleousin.gr