Σπύρος Σιδέρης

Στο επίκεντρο της συνόδου βρέθηκε η προσπάθεια διαμόρφωσης ενός νέου πλαισίου συνύπαρξης ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις. Ο Σι Τζινπίνγκ μίλησε για μια «νέα φόρμουλα σχέσεων» με τις Ηνωμένες Πολιτείες, βασισμένη στη συνεργασία αλλά και σε έναν «ελεγχόμενο ανταγωνισμό». Η κινεζική ηγεσία επιδιώκει ένα μοντέλο «στρατηγικής σταθερότητας», όπου οι διαφορές δεν θα εξαφανίζονται, αλλά θα παραμένουν υπό έλεγχο ώστε να αποφεύγεται η επικίνδυνη κλιμάκωση.

• Η προσέγγιση αυτή δεν είναι τυχαία. Η κινεζική εξωτερική πολιτική στηρίζεται διαχρονικά στη λογική της «στρατηγικής υπομονής», δηλαδή της σταδιακής ενίσχυσης της επιρροής της χώρας χωρίς βεβιασμένες κινήσεις που θα μπορούσαν να διαταράξουν την οικονομική της πορεία. Το Πεκίνο γνωρίζει ότι η κινεζική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρές προκλήσεις: επιβράδυνση της ανάπτυξης, ασθενή εσωτερική κατανάλωση, αποπληθωριστικές πιέσεις και υπερπαραγωγή στη βιομηχανία.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κινεζική ηγεσία θεωρεί ότι η σταθερότητα στις σχέσεις με την Ουάσιγκτον αποτελεί βασική προϋπόθεση για την προστασία των στρατηγικών της συμφερόντων. Γι’ αυτό και η σύνοδος απέφυγε συνειδητά τα πλέον εκρηκτικά ζητήματα, δίνοντας έμφαση κυρίως στις οικονομικές συμφωνίες και στην αποκλιμάκωση της επιθετικής ρητορικής.

Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις που ακολούθησαν, οι δύο πλευρές άνοιξαν τον δρόμο για μεγάλες εμπορικές συμφωνίες που περιλαμβάνουν αγορές αμερικανικού πετρελαίου, γεωργικών προϊόντων και αεροσκαφών από την Κίνα. Παράλληλα, εξετάζεται η παράταση της εμπορικής «εκεχειρίας» και η μερική χαλάρωση περιορισμών που σχετίζονται με τις εξαγωγές τεχνολογίας και προϊόντων τεχνητής νοημοσύνης.

• Πίσω όμως από το κλίμα συνεννόησης παραμένει η βαθιά στρατηγική δυσπιστία. Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι το Πεκίνο δεν επιδιώκει πραγματική συμφιλίωση με την Ουάσιγκτον, αλλά κυρίως αγορά χρόνου. Η κινεζική ηγεσία θεωρεί πιθανό ότι ο ανταγωνισμός θα οξυνθεί ξανά είτε μετά τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές είτε μετά την αποχώρηση του Τραμπ από την προεδρία. Υπό αυτό το πρίσμα, ο βασικός στόχος της Κίνας είναι να διατηρήσει ένα ήρεμο διεθνές περιβάλλον μέχρι να ενισχύσει περαιτέρω τη γεωπολιτική και οικονομική της ισχύ.

Η σημασία της συνόδου δεν περιορίζεται όμως μόνο στις αμερικανοκινεζικές σχέσεις. Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί στενά τις ισορροπίες ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις, καθώς από αυτές εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό η σταθερότητα του παγκόσμιου συστήματος. Χώρες της Ασίας, της Μέσης Ανατολής αλλά και της Ευρώπης επιθυμούν μια σχέση ΗΠΑ–Κίνας αρκετά λειτουργική ώστε να αποφεύγονται συγκρούσεις και οικονομικοί κραδασμοί, αλλά όχι τόσο στενή ώστε να δημιουργηθεί μια άτυπη «G2», όπου οι κρίσιμες παγκόσμιες αποφάσεις θα λαμβάνονται αποκλειστικά στην Ουάσιγκτον και το Πεκίνο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο ρόλος της Κίνας στη Μέση Ανατολή. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να αξιοποιήσει την οικονομική επιρροή του Πεκίνου απέναντι στο Ιράν, ειδικά σε ό,τι αφορά την ασφάλεια στον Περσικό Κόλπο και τα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, η Κίνα αποφεύγει παραδοσιακά τις άμεσες παρεμβάσεις και επιμένει στη ρητορική περί σεβασμού της εθνικής κυριαρχίας και μη ανάμιξης στις εσωτερικές υποθέσεις κρατών.

• Η στάση αυτή εξηγεί γιατί το Πεκίνο επιδιώκει να εμφανίζεται ως δύναμη ισορροπίας και όχι ως επιθετικός γεωπολιτικός παίκτης. Παρότι διατηρεί στενές σχέσεις με τη Ρωσία, το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα, η Κίνα δεν φαίνεται διατεθειμένη να συμμετάσχει σε έναν επίσημο αντιδυτικό άξονα. Για το Πεκίνο, η σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας παραμένει πολύ σημαντικότερη από μια ανοιχτή γεωπολιτική σύγκρουση.

Την ίδια στιγμή, η επικείμενη επίσκεψη του Βλαντίμιρ Πούτιν στην Κίνα υπογραμμίζει ότι το Πεκίνο συνεχίζει να ενισχύει τις στρατηγικές του συνεργασίες χωρίς να εγκαταλείπει τη δική του αυτόνομη στρατηγική γραμμή. Η Κίνα επιδιώκει να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με όλες τις μεγάλες δυνάμεις, αποφεύγοντας δεσμεύσεις που θα μπορούσαν να περιορίσουν την ευελιξία της.

Τελικά, η σύνοδος Τραμπ–Σι αποκάλυψε ότι η σημερινή διεθνής πραγματικότητα δεν χαρακτηρίζεται ούτε από πλήρη συνεργασία ούτε από έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο, αλλά από έναν εύθραυστο και διαρκώς διαπραγματευόμενο ανταγωνισμό. Οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου γνωρίζουν ότι μια ανοιχτή σύγκρουση θα είχε τεράστιο οικονομικό και γεωπολιτικό κόστος για όλους. Γι’ αυτό και, τουλάχιστον προς το παρόν, επιλέγουν τη στρατηγική της ελεγχόμενης έντασης, της αμοιβαίας εξάρτησης και της προσεκτικής ισορροπίας — μια ισορροπία που πιθανότατα θα καθορίσει τη διεθνή τάξη της επόμενης δεκαετίας.

Τα αμερικανικά τέλη αναμένεται να τεθούν σε ισχύ στις 14 Οκτωβρίου, ενώ την ίδια ώρα η Κίνα με διάταγμα που υπέγραψε ο Κινέζος πρωθυπουργός Λι Τσιάνγκ την περασμένη Κυριακή 28/09, εφαρμόζει συμμετρικά αντίμετρα με πρόσθετα τέλη σε πλοία χωρών που επιβάλλουν ή υποστηρίζουν μεροληπτικούς περιορισμούς σε κινεζικούς φορείς, πλοία ή πληρώματα. 

Στα κινεζικά αντίμετρα προστίθενται επίσης, οι περιορισμοί πρόσβασης σε πλοία σε κινεζικά λιμάνια και ελέγχους στις ναυτιλιακές δραστηριότητες των εταιρειών τους.

Πάντως, τα αμερικανικά τέλη αν εφαρμοστούν τελικά και τα οποία υπολογίζονται ανά καθαρό τόνο ή ανά teu, θα αυξήσουν κατακόρυφα το κόστος για μεγάλο μέρος του στόλου, αφού περισσότερα από τα μισά νεότευκτα πλοία παγκοσμίως προέρχονται από κινεζικά ναυπηγεία. 

Σύμφωνα με νέα έκθεση του αμερικανικού Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS)τα κινεζικά ναυπηγεία κατέλαβαν το 53% του συνόλου των παγκόσμιων παραγγελιών πλοίων σε τόνους κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του 2025.

Αυτό ήταν αντίστοιχο με τα επίπεδα του 2023 πριν ο Αμερικανός Εμπορικός Εκπρόσωπος (USTR) ξεκινήσει την έρευνα για τη ναυτιλία της Κίνας, η οποία άνοιξε το δρόμο για τα λιμενικά τέλη, σύμφωνα με το CSIS.

Το μερίδιο της Κίνας στις παγκόσμιες παραγγελίες πλοίων ανά χωρητικότητα είχε αυξηθεί στο 73% το 2024, υποδηλώνοντας ότι οι πλοιοκτήτες επιδίωκαν να κλείσουν συμβάσεις πριν τεθούν σε ισχύ οι πιθανές περιοριστικές διατάξεις του USTR.

Πάντως οι επιπτώσεις από το νέο εμπορικό πόλεμο δασμών  αναμένεται να είναι άμεσες: αύξηση ναύλων στις γραμμές Ασίας-ΗΠΑ, καθυστερήσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα και ανακατεύθυνση φορτίων σε λιμάνια τρίτων χωρών. 

Ειδικοί προειδοποιούν ότι η ναυτιλία κινδυνεύει να βρεθεί στο επίκεντρο μιας νέας γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, με συνέπειες που θα επηρεάσουν τόσο τους πλοιοκτήτες όσο και το παγκόσμιο εμπόριο.

-Tα κινεζικά αντίμετρα-

Με διάταγμα του Κρατικού Συμβουλίου που υπέγραψε ο πρωθυπουργός Λι Τσιανγκ, η Κίνα αναθεώρησε το κανονιστικό πλαίσιο των διεθνών θαλάσσιων μεταφορών, θέτοντας σε ισχύ, από την περασμένη Κυριακή 28/09, μηχανισμό αντιμέτρων κατά χωρών ή περιοχών που επιβάλλουν ή υποστηρίζουν μεροληπτικούς περιορισμούς σε κινεζικούς φορείς, πλοία ή πληρώματα.

Τα μέτρα προβλέπουν, μεταξύ άλλων, επιβολή ειδικών τελών στα πλοία των εμπλεκόμενων κρατών, απαγόρευση ή περιορισμό πρόσβασης σε κινεζικά λιμάνια και περιορισμό πρόσβασης σε ναυτιλιακά δεδομένα ή στη λειτουργία συναφών υπηρεσιών από και προς την Κίνα.

Εξαιρέσεις δύνανται να ισχύσουν όταν σχετικές διεθνείς συνθήκες ή συμφωνίες παρέχουν επαρκή και αποτελεσματικά ένδικα μέσα.

Παράλληλα, το διάταγμα θεσπίζει υποχρέωση υποβολής πληροφοριών στις κινεζικές αρχές από τους φορείς εκμετάλλευσης διεθνών πλατφορμών ναυτιλιακού εμπορίου, ενισχύοντας την εποπτεία και τη συμμόρφωση.

Η κίνηση εντάσσεται στο τεταμένο περιβάλλον των θαλάσσιων μεταφορών, ενόψει της έναρξης ισχύος, στις 14 Οκτωβρίου, μέτρων των ΗΠΑ που στοχεύουν «κινεζο-συνδεδεμένα» πλοία.

-Το αμερικανικό σχέδιο-

Η χρονική στιγμή πάντως της απόφασης του Πεκίνου είναι σημαντική, καθώς η πολιτική του Εμπορικού Αντιπροσώπου των ΗΠΑ (USTR) σχετικά με τα λιμενικά τέλη που στοχεύουν τα κινεζικά πλοία πρόκειται να τεθεί σε ισχύ στις 14 Οκτωβρίου, δηλαδή σε λιγότερο από δύο εβδομάδες. 

Το σχέδιο του Αμερικανού USTR, που ανακοινώθηκε τον Απρίλιο, θα επιβάλει τέλη στους ιδιοκτήτες και τους χειριστές κινεζικών πλοίων, ξεκινώντας από 50 δολάρια ανά καθαρό τόνο, τα οποία θα αυξάνονται ετησίως μέχρι να φτάσουν τα 140 δολάρια ανά καθαρό τόνο έως το 2028.

Σύμφωνα με την Alphaliner, αν οι σημερινές αναπτύξεις στόλου μείνουν ως έχουν, ο λογαριασμός για τους 10 μεγαλύτερους μεταφορείς containers το 2026 φτάνει τα $ 3,2 δισ..

Ο όμιλος COSCO εκτιμάται ότι θα επωμιστεί $ 1,53 δισ., ενώ οι ZIM, ONE και CMA CGM αντίστοιχα $ 510 εκατ., $ 363 εκατ. και $ 335 εκατ..

Για στόλους κινεζικής κατασκευής αλλά μη κινεζικής ιδιοκτησίας, οι επιπλέον χρεώσεις υπολογίζονται σε $ 50 εκατ. για CMA CGM, $ 73 εκατ. για MSC και $ 48 εκατ. για Yang Ming. Στους εταίρους της Gemini, η Maersk εκτιμάται στα $ 17,5 εκατ., ενώ η Hapag-Lloyd γύρω στα $ 105 εκατ..

Οι εταιρείες εξετάζουν αναδιάταξη τονάζ και αντικατάσταση κινεζο-ναυπηγημένων πλοίων σε γραμμές προς ΗΠΑ με πλοία από Κορέα ή Ιαπωνία, ώστε να περιορίσουν την έκθεση στα τέλη.

Οι κινεζικές ναυτιλιακές εταιρείες ήδη διερευνούν διάφορες στρατηγικές μετριασμού των επιπτώσεων.

Σύμφωνα με την HSBC, αυτές περιλαμβάνουν την αξιοποίηση των συνεργασιών της Ocean Alliance με μη κινεζικές μεταφορικές εταιρείες όπως η CMA CGM και η Evergreen, την ανάπτυξη υπηρεσιών που παρακάμπτουν εντελώς τα λιμάνια των ΗΠΑ μέσω μεταφορών από τον Καναδά, το Μεξικό ή την Καραϊβική, και την πιθανή καθυστέρηση της απόσυρσης παλαιότερων πλοίων που δεν έχουν κατασκευαστεί στην Κίνα.