Συγκεκριμένα γράφει:

«Η χώρα της Γαλλίας δεν θα άφηνε αεροπλάνα να κατευθυνθούν προς το Ισραήλ φορτωμένα με στρατιωτικά εφόδια. Η Γαλλία ΔΕΝ ΒΟΗΘΗΣΕ ΚΑΘΟΛΟΥ σε σχέση με τον «Χασάπη του Ιράν» που έχει επιτυχώς εξαλειφθεί. Η Η.Π.Α. θα το θυμούνται. Πρόεδρος NT.Tζ.Τ.»

Σπύρος Σιδέρης

Το ζήτημα, ωστόσο, δεν είναι απλώς οικονομικό: είναι ταυτόχρονα βαθιά πολιτικό, καθώς επηρεάζει τη στρατηγική του κόμματος απέναντι στη δεξιά λαϊκιστική πίεση, τις ισορροπίες στο εσωτερικό της κυβέρνησης και την ίδια την ηγεσία του Κιρ Στάρμερ, που επιμένει ότι η γραμμή δεν αλλάζει.

Η νέα έξαρση των συζητήσεων συνδέεται με τις δηλώσεις του υπουργού Υγείας Γουές Στρίτινγκ, ο οποίος σε συνέντευξή του στον «Observer» υποστήριξε ότι ευρύτερες εμπορικές σχέσεις με την Ευρώπη θα μπορούσαν να ενισχύσουν την ανάπτυξη της βρετανικής οικονομίας. Η παρέμβασή του είχε διπλό βάρος: αφενός επειδή προέρχεται από υπουργό σε κεντρικό χαρτοφυλάκιο, αφετέρου επειδή ο Στρίτινγκ εμφανίζεται –σύμφωνα με την πολιτική συζήτηση στο Λονδίνο– ως ένας από τους βασικούς διεκδικητές της επόμενης ημέρας στην ηγεσία των Εργατικών, σε περίπτωση που ανοίξει θέμα διαδοχής του Στάρμερ. Η ίδια η επιλογή του να «βγει μπροστά» δημόσια, την ώρα που ο πρωθυπουργός επιχειρεί να κρατήσει το ευρωπαϊκό ζήτημα μακριά από εσωτερικές τριβές, θεωρείται από αναλυτές ένδειξη ότι το θέμα δεν λειτουργεί πια ως ταμπού, αλλά ως πεδίο διακριτής πολιτικής διαφοροποίησης.

Την ίδια ώρα, στοιχεία δημοσκόπησης που δημοσιεύθηκαν στους «Times» και πραγματοποιήθηκαν από τη YouGov καταγράφουν μια τάση που δυσκολεύει την ηγεσία να την αγνοήσει: περίπου το 80% των ψηφοφόρων που στήριξαν τους Εργατικούς στις τελευταίες εκλογές δηλώνουν υπέρ της ένταξης στην ευρωπαϊκή τελωνειακή ένωση, ενώ εμφανίζονται θετικοί σε ένα σενάριο όπου νέα ηγεσία του κόμματος θα διαπραγματευθεί με την Ευρωπαϊκή Ένωση μια ανανεωμένη εμπορική συμφωνία. Το ενδιαφέρον είναι ότι η φιλοευρωπαϊκή διάθεση δεν περιορίζεται στους ψηφοφόρους των Εργατικών, αλλά καταγράφεται και σε τμήματα του εκλογικού σώματος που στηρίζουν άλλα κόμματα, ιδιαίτερα τους Φιλελεύθερους Δημοκράτες και τους Πράσινους, στοιχείο που προσδίδει στη συζήτηση και εκλογικό βάθος: η «στροφή προς Ευρώπη» εμφανίζεται ως πιθανό σημείο συσπείρωσης ευρύτερων προοδευτικών ακροατηρίων.

Οι εξελίξεις αυτές, σύμφωνα με τις αναλύσεις του βρετανικού Τύπου, συνιστούν μια έμμεση αλλά σαφή πρόκληση προς τον Κιρ Στάρμερ, ο οποίος έχει επανειλημμένα αποκλείσει τη συμμετοχή της Βρετανίας στην τελωνειακή ένωση, χαρακτηρίζοντάς την «ξεκάθαρη κόκκινη γραμμή». Η επιχειρηματολογία του βασίζεται κυρίως σε δύο άξονες: πρώτον, ότι η τελωνειακή ένωση θα περιόριζε την αυτονομία της χώρας να συνάπτει δικές της διμερείς εμπορικές συμφωνίες, και δεύτερον, ότι θα μπορούσε να προκαλέσει ανατροπές στις συμφωνίες που –σύμφωνα με την κυβέρνηση– έχουν ήδη επιτευχθεί ή δρομολογηθεί με εταίρους όπως η Ινδία και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Επιπλέον, στο περιβάλλον του πρωθυπουργού υπάρχει η ανησυχία ότι οποιαδήποτε αλλαγή πλεύσης θα αναζωπύρωνε τον δημόσιο διχασμό γύρω από το Brexit, σε μια περίοδο που η κυβέρνηση θέλει να δώσει έμφαση στην οικονομία και στη λειτουργικότητα του κράτους.

Από την πλευρά του, ο Γουές Στρίτινγκ παρουσιάζει τη συζήτηση ως οικονομικό ρεαλισμό: χαρακτηρίζει την έξοδο της Βρετανίας από την ΕΕ ως «τεράστιο οικονομικό πλήγμα» και επισημαίνει ότι χάθηκαν τα «μεγάλα οικονομικά οφέλη» από τη συμμετοχή στην ενιαία αγορά και στην τελωνειακή ένωση. Παράλληλα, επιχειρεί να αποσυνδέσει την επανένταξη στην τελωνειακή ένωση από το πιο εκρηκτικό πολιτικά θέμα της ελεύθερης μετακίνησης εργαζομένων. Υποστηρίζει, δηλαδή, ότι μπορεί να υπάρξει πιο στενή εμπορική σχέση χωρίς να επιστρέψει αυτομάτως το καθεστώς ελεύθερης μετακίνησης, που αποτέλεσε καταλύτη για την επιλογή του Brexit στο δημοψήφισμα του 2016. Σε αντίθεση, η πλήρης επανένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα άνοιγε ξανά το ζήτημα της ελεύθερης μετακίνησης, το οποίο παραμένει βαθιά διχαστικό στη βρετανική κοινωνία και λειτουργεί ως «κόκκινο πανί» για κρίσιμα τμήματα του εκλογικού σώματος.

Στο εσωτερικό του Εργατικού Κόμματος, ωστόσο, η πίεση φαίνεται να έχει και καθαρά πολιτική στόχευση. Ο Στρίτινγκ συνδέει τη στάση απέναντι στην Ευρώπη με την ανάγκη να ηττηθεί το δεξιό λαϊκιστικό Κόμμα Μεταρρύθμισης, του οποίου ηγείται ο Νάιτζελ Φάρατζ – μια προσωπικότητα ταυτισμένη με το Brexit και με τη σκληρή αντιευρωπαϊκή ρητορική. Η λογική του είναι ότι οι Εργατικοί δεν πρέπει να μιμηθούν τη ρητορική του αντιπάλου για να τον αντιμετωπίσουν, αλλά να προβάλουν μια διαφορετική πρόταση, συμβατή με τις αξίες τους. «Πρέπει να τους νικήσουμε, όχι να ενταχθούμε σε αυτούς», είναι το μήνυμα που εκπέμπεται, όπως μεταφέρθηκε στον δημόσιο διάλογο, ενισχύοντας την αίσθηση ότι η ευρωπαϊκή ατζέντα αξιοποιείται πλέον και ως εργαλείο πολιτικής ταυτότητας.

Η συζήτηση ενισχύεται και από δημοσιεύματα του «Guardian», σύμφωνα με τα οποία αυξάνεται ο αριθμός των βουλευτών των Εργατικών –μεταξύ τους και κυβερνητικών στελεχών– που θεωρούν ανεπαρκή την υπόσχεση του Στάρμερ για «επαναφορά» ή «επαναρύθμιση» (reset) της σχέσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Για αυτούς, η «επαναρύθμιση» συνιστά χαμηλών προσδοκιών στρατηγική, ενώ μια βαθύτερη σχέση με την Ευρώπη θα μπορούσε να προσφέρει πιο ισχυρή ώθηση στην ανάπτυξη και να μειώσει τις εμπορικές τριβές που παραμένουν μετά το Brexit, από τις καθυστερήσεις στις αλυσίδες εφοδιασμού έως το κόστος συμμόρφωσης για επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται διασυνοριακά.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο «Guardian» σημειώνει ότι σκέψεις και συζητήσεις που μέχρι πρόσφατα διατυπώνονταν κατ’ ιδίαν, πλέον μεταφέρονται στο προσκήνιο. Ενδεικτική είναι και η αναφορά στον Ντέιβιντ Λάμι, αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και υπουργό Δικαιοσύνης, ο οποίος –σύμφωνα με τις ίδιες πηγές– έχει χαρακτηρίσει «επιθυμητή» την επιστροφή στην τελωνειακή ένωση, επικαλούμενος ως παράδειγμα την Τουρκία, η οποία συμμετέχει σε καθεστώς τελωνειακής ένωσης με την ΕΕ και αποκομίζει οφέλη. Η επίκληση του τουρκικού μοντέλου δεν είναι τυχαία: δείχνει ότι ορισμένοι εντός των Εργατικών αναζητούν «ενδιάμεσες» λύσεις που θα βελτιώσουν το εμπόριο χωρίς να ανοίξουν την πιο φορτισμένη συζήτηση της πλήρους επανένταξης.

Την ίδια στιγμή, η εσωκομματική ένταση αποκτά και στοιχεία πολιτικής ίντριγκας. Ρεπορτάζ του «Guardian» ανέφερε ότι, σε μια «καταστροφική» –όπως χαρακτηρίστηκε– προσπάθεια να αναδειχθεί μια υποτιθέμενη «απόπειρα ανατροπής» του Στάρμερ τον προηγούμενο μήνα με πρωταγωνιστή τον Στρίτινγκ, συνεργάτες του πρωθυπουργού διέρρεαν προς δημοσιογράφους ότι οποιοσδήποτε διάδοχος θα υιοθετούσε πιο φιλοευρωπαϊκή πορεία, θέτοντας σε κίνδυνο κρίσιμες διεθνείς ισορροπίες, συμπεριλαμβανομένης της σχέσης με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Το μήνυμα ήταν σαφές: η ευρωπαϊκή στροφή δεν είναι μόνο εσωτερική υπόθεση, αλλά μπορεί να έχει κόστος στο διεθνές πεδίο, ειδικά σε μια περίοδο που οι διατλαντικές ισορροπίες είναι ευαίσθητες.

Το αν η συζήτηση θα μετατραπεί σε πραγματική αλλαγή πολιτικής παραμένει ανοιχτό. Ωστόσο, το γεγονός ότι η επιστροφή στην τελωνειακή ένωση επανέρχεται τόσο έντονα στο κέντρο του Εργατικού Κόμματος δείχνει ότι το Brexit δεν έχει κλείσει ως πολιτικό κεφάλαιο. Αντίθετα, επανεμφανίζεται ως πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα στον οικονομικό πραγματισμό, τις εκλογικές στρατηγικές και τις εσωκομματικές ισορροπίες – με την επόμενη περίοδο να προμηνύεται ιδιαίτερα πυκνή σε πολιτικές εξελίξεις.

Σπύρος Σιδέρης

Παράλληλα, οι αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις τον Ιούνιο επανέφεραν τον κίνδυνο ευρύτερης ανάφλεξης, καθιστώντας τη διπλωματία αναγκαστική επιλογή — έστω και προσχηματικά.

Το τριπλό μήνυμα της Τεχεράνης και η νέα «πρόταση»

Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα «Χ» (πρώην Twitter), ο Γκαριμπαμπάντι επανέλαβε ότι οποιαδήποτε επανέναρξη των συνομιλιών με την Ουάσινγκτον προϋποθέτει:

1. Αναγνώριση των κυριαρχικών δικαιωμάτων του Ιράν στο πλαίσιο της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT),
2. Εγγυήσεις ότι οι συνομιλίες δεν θα οδηγήσουν σε στρατιωτική επιχείρηση,
3. Δέσμευση των ΗΠΑ σε μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης με χειροπιαστά δείγματα καλής πίστης.

Ο Ιρανός αξιωματούχος υποστήριξε επίσης ότι η συνάντηση στην Κωνσταντινούπολη δεν συνιστά δοκιμή επανέναρξης του διαλόγου με τις ΗΠΑ, αλλά αποτελεί προσπάθεια εύρεσης κοινού πλαισίου με τις ευρωπαϊκές δυνάμεις για την αποτροπή επιπλέον κλιμάκωσης.

Στην Κωνσταντινούπολη η επόμενη πράξη: Διπλωματία με το βλέμμα στο καλοκαίρι

Οι συνομιλίες μεταξύ του Ιράν και της «ευρωπαϊκής τρόικας» (Γαλλία, Γερμανία, Βρετανία) πραγματοποιούνται στην Κωνσταντινούπολη, σε επίπεδο αναπληρωτών ΥΠΕΞ, στο προξενείο του Ιράν. Είναι η έκτη συνάντηση από τον Σεπτέμβριο του 2023, μετά από προηγούμενους γύρους στη Νέα Υόρκη, τη Γενεύη και ξανά την Κωνσταντινούπολη.

Η τρέχουσα συνάντηση είναι ιδιαιτέρως κρίσιμη, καθώς οι Ευρωπαίοι έχουν δηλώσει ότι εάν δεν υπάρξει πρόοδος μέχρι τα τέλη Αυγούστου, θα επαναφέρουν τις κυρώσεις του ΟΗΕ μέσω της λεγόμενης «μηχανισμού πυροδότησης» (Snapback), όπως προβλέπεται από το ψήφισμα 2231 του Συμβουλίου Ασφαλείας. Η διαδικασία αυτή μπορεί να ολοκληρωθεί εντός 70 ημερών και να οδηγήσει σε πλήρη απομόνωση του Ιράν.

Η θέση των ΗΠΑ και το διπλωματικό πλέγμα

Παρότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αποχωρήσει από το JCPOA επί προεδρίας Ντόναλντ Τραμπ το 2018, διατηρούν έντονο ενδιαφέρον για τις εξελίξεις. Η κυβέρνηση Μπάιντεν δεν έχει επιδιώξει επίσημη επαναφορά στη συμφωνία, ωστόσο ανεπίσημα διαύλοι επικοινωνίας υπάρχουν. Ο ίδιος ο Γκαριμπαμπάντι σημείωσε ότι «ο χρόνος είναι κρίσιμος», αλλά ξεκαθάρισε πως η ιρανική πλευρά δεν επείγεται για άμεση επανέναρξη με τις ΗΠΑ, ώστε να μην καταστεί εύκολος στόχος σε περίπτωση αποτυχίας.

Οι επιθεωρήσεις και η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας

Ένα ακόμα κρίσιμο ζήτημα είναι το καθεστώς επιθεώρησης των πυρηνικών εγκαταστάσεων από τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA). Η Τεχεράνη έχει αποσύρει εν μέρει τη συνεργασία της με την Υπηρεσία, ωστόσο ανακοίνωσε ότι αντιπροσωπεία της IAEA θα επισκεφθεί σύντομα το Ιράν για να επανεκκινήσει τη συζήτηση επί του πλαισίου των επιθεωρήσεων.

Ορισμένοι παρατηρητές, μεταξύ των οποίων και ο δημοσιογράφος της Wall Street Journal Λόρενς Νόρμαν, σημειώνουν ότι αυτή η κίνηση μπορεί να λειτουργήσει κατευναστικά προς την Ευρώπη. Όμως, επισημαίνουν επίσης πως η Τεχεράνη χρησιμοποιεί διαχρονικά τις επιθεωρήσεις ως μέσο καθυστέρησης.

Το ενδεχόμενο αποχώρησης από τη NPT και η στρατηγική πίεσης

Στο εσωτερικό του Ιράν, το Κοινοβούλιο έχει ήδη εγκρίνει νόμο για την αναστολή της συνεργασίας με την IAEA, ενώ ο νέος Πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν έχει επικυρώσει τις σχετικές αποφάσεις. Παρότι η αρμοδιότητα ανήκει στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας, η ψήφιση του νόμου στέλνει πολιτικό μήνυμα: ότι η Ισλαμική Δημοκρατία είναι έτοιμη να αποχωρήσει από τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση Πυρηνικών Όπλων εάν προχωρήσουν οι κυρώσεις.

Παρέμβαση Ισραήλ: Η σκιώδης επίσκεψη στο Παρίσι

Αξιοσημείωτο είναι ότι παραμονές της συνάντησης στην Κωνσταντινούπολη, ο Ρον Ντέρμερ, υπουργός Στρατηγικών Υποθέσεων του Ισραήλ, επισκέφθηκε το Παρίσι, για να έχει συνομιλίες με Γάλλους αξιωματούχους σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τις εξελίξεις στον ευρωπαϊκό διπλωματικό σχεδιασμό. Το Ισραήλ έχει επανειλημμένα ζητήσει την άμεση ενεργοποίηση του μηχανισμού Snapback, θεωρώντας κάθε αναβολή ως ευκαιρία για την Τεχεράνη να προχωρήσει στην παραγωγή εμπλουτισμένου ουρανίου.

• Το σενάριο της «παράτασης» και η ευρωπαϊκή αμηχανία

Πληροφορίες από διπλωματικούς κύκλους, αλλά και η Wall Street Journal, δείχνουν πως η ευρωπαϊκή «τρόικα» προσανατολίζεται πλέον προς έναν ενδιάμεσο συμβιβασμό: την παράταση της προθεσμίας του Αυγούστου, ώστε να αποφευχθεί μια ευθεία ρήξη.

Σύμφωνα με τον Νόρμαν, αυτό το σενάριο χαμηλώνει τον πήχη των απαιτήσεων από το Ιράν, το οποίο δεν θα χρειαστεί να κάνει ουσιαστικές παραχωρήσεις — αρκεί να επιδείξει πρόθεση συνέχισης των συνομιλιών. Όμως, ο κίνδυνος παρερμηνειών είναι υπαρκτός: ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες φοβούνται ότι η Τεχεράνη θα εκλάβει την καθυστέρηση ως αδυναμία και απουσία βούλησης για ουσιαστική πίεση.

Η επόμενη μέρα και ο κίνδυνος ανάφλεξης

Η διπλωματία αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε λεπτή ισορροπία. Η Τεχεράνη προσπαθεί να κερδίσει χρόνο, η Ευρώπη να αποφύγει μια καταστροφική ρήξη, και οι ΗΠΑ τηρούν στάση αναμονής. Όμως, όπως σημειώνει και ο Νόρμαν, ο πραγματικός κίνδυνος ίσως προέλθει από μια απρόβλεπτη κίνηση του Ισραήλ, εάν θεωρήσει πως το παράθυρο στρατιωτικής δράσης κλείνει.

Στρατηγική υποχώρηση ή διπλωματική επιτυχία;

Το Ιράν δείχνει να επανέρχεται στην παλιά τακτική της σταδιακής αναδίπλωσης, με στοχευμένες πρωτοβουλίες και δηλώσεις καλής θέλησης που προσφέρουν επιχειρήματα στους Ευρωπαίους για να αποφύγουν τη ρήξη. Εάν η στρατηγική αυτή αποδώσει, η Τεχεράνη θα έχει πετύχει μια σημαντική διπλωματική νίκη χωρίς ουσιαστικές παραχωρήσεις.

Από την άλλη, η ευρωπαϊκή στρατηγική καθυστέρησης ενδέχεται να οδηγήσει σε μακροπρόθεσμη απώλεια επιρροής στο ιρανικό ζήτημα. Και η Ουάσινγκτον, υπό τον κλοιό των εσωτερικών πολιτικών εξελίξεων, ίσως να παραμείνει παρατηρητής σε μια κρίση που κάποτε όριζε.

Το μόνο βέβαιο είναι πως το επόμενο δίμηνο θα κρίνει όχι μόνο τη διεθνή στάση απέναντι στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά και το αν η Κωνσταντινούπολη θα είναι ο σταθμός αποκλιμάκωσης ή το προοίμιο νέας έντασης.

Όπως μεταδίδει η ΕΡΤ, ο Στάρμερ δήλωσε ότι η κυβέρνησή του «δεν θα γυρίσει ποτέ την πλάτη» στη συνεργασία με τις ΗΠΑ, ενώ παράλληλα υποσχέθηκε να ενισχύσει τους δεσμούς με την Ευρώπη. Μιλώντας στο Ετήσιο Δείπνο του Δημάρχου του Λονδίνου στο Guildhall, μια εκδήλωση που διοργανώνεται από την Corporation of the City of London και όπου ο Πρωθυπουργός παραδοσιακά αναφέρεται σε διεθνή ζητήματα, τόνισε ότι ο κόσμος αντιμετωπίζει «επικίνδυνους καιρούς» και ότι η σταθερότητα είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη, με τη Βρετανία να συνεχίζει να στηρίζει την Ουκρανία ενάντια στη Ρωσία, την οποία χαρακτήρισε «απρόβλεπτο και όλο και πιο απελπισμένο επιτιθέμενο».Unmute

Remaining Time -0:00Fullscreen

Παρά τις φήμες ότι ο Τραμπ μπορεί να ξεκινήσει εμπορικό πόλεμο με την Ευρώπη ή να μειώσει τη στήριξη στην Ουκρανία, ο Στάρμερ υποσχέθηκε να ενισχύσει τους δεσμούς τόσο με την Αμερική όσο και με την Ευρώπη. Αναφέρθηκε σε πρόσφατη συνάντηση με τον Τραμπ, όπου του υποσχέθηκε βαθύτερη επένδυση στη διατλαντική συνεργασία.

Τόνισε την ανάγκη για «ενίσχυση της ασφάλειας ως θεμέλιο της οικονομίας» και την προετοιμασία του Ηνωμένου Βασιλείου για να «αγωνιστεί πιο σκληρά στη διεθνή σκηνή για τα εθνικά του συμφέροντα»