Σπύρος Σιδέρης

Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν η εξέλιξη αυτή λειτουργεί ως συμπλήρωμα ή ως πρόκληση για τον IMEC, τον φιλόδοξο διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης, στον οποίο η Ελλάδα φιλοδοξεί να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο.

Η επιστροφή του «Μεσαίου Διαδρόμου»

Στις 2 Ιουνίου, στο σιδηροδρομικό και διαμετακομιστικό κέντρο του Αχαλκαλάκι στη Γεωργία, οι κυβερνήσεις της Τουρκίας, του Αζερμπαϊτζάν και της Γεωργίας εγκαινίασαν επίσημα τη νέα φάση λειτουργίας της γραμμής BTK.

Πίσω από την τελετή κρύβεται μια εξέλιξη με ιδιαίτερη βαρύτητα. Η ετήσια μεταφορική ικανότητα της γραμμής αυξάνεται από περίπου 1 εκατομμύριο τόνους σε 5 εκατομμύρια τόνους, μετατρέποντας τον BTK σε έναν από τους σημαντικότερους χερσαίους εμπορικούς διαδρόμους της Ευρασίας.

Η γραμμή συνδέει το Μπακού, την Τιφλίδα και το Καρς, αποτελώντας τον βασικό κορμό του Middle Corridor, ο οποίος μεταφέρει εμπορεύματα από την Κίνα και την Κεντρική Ασία προς την Ευρώπη μέσω της Κασπίας Θάλασσας, του Καυκάσου και της Τουρκίας.

Η σημασία της διαδρομής αυτής αυξήθηκε κατακόρυφα μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία. Οι δυτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας και η αβεβαιότητα στις παραδοσιακές διαδρομές ώθησαν κυβερνήσεις και επιχειρήσεις να αναζητήσουν εναλλακτικές οδούς μεταφοράς. Ο BTK προσφέρει ακριβώς αυτό: μια διαδρομή που παρακάμπτει τη Ρωσία και μειώνει τους γεωπολιτικούς κινδύνους.

Το ευρασιατικό στοίχημα της Άγκυρας

Για την Τουρκία, η γραμμή Μπακού–Τιφλίδα–Καρς αποτελεί μέρος μιας πολύ ευρύτερης στρατηγικής.

Η Άγκυρα επιχειρεί εδώ και χρόνια να αναδειχθεί σε κεντρικό κόμβο μεταξύ Ασίας και Ευρώπης, επενδύοντας παράλληλα σε σιδηροδρόμους, λιμάνια, ενεργειακούς αγωγούς και διαμετακομιστικές υποδομές.

Η αναβάθμιση του BTK εντάσσεται σε αυτό το σχέδιο. Παράλληλα, η Τουρκία προωθεί τη νέα γραμμή Καρς–Ντιλουτζού, ενώ το Αζερμπαϊτζάν αναπτύσσει υποδομές που συνδέονται με τις συζητήσεις για τον Διάδρομο Ζανγκεζούρ.

Το αποτέλεσμα είναι η σταδιακή διαμόρφωση ενός εκτεταμένου δικτύου που συνδέει την Κίνα, την Κεντρική Ασία, την Κασπία, τον Καύκασο και την Τουρκία. Πρόκειται για μια εξέλιξη που ενισχύει σημαντικά τον ρόλο της Άγκυρας στον ανταγωνισμό για τον έλεγχο των εμπορικών διαδρόμων της Ευρασίας.

Απειλή ή ευκαιρία για τον IMEC;

Εδώ βρίσκεται και το μεγάλο ελληνικό ενδιαφέρον.

Ο IMEC (India-Middle East-Europe Economic Corridor) παρουσιάστηκε ως το μεγάλο δυτικό σχέδιο που θα συνδέει την Ινδία με την Ευρώπη μέσω των χωρών του Κόλπου, του Ισραήλ και της Ελλάδας. Η Αθήνα προσβλέπει στο να αποτελέσει την ευρωπαϊκή πύλη του διαδρόμου, αξιοποιώντας τη στρατηγική θέση των ελληνικών λιμανιών και των δικτύων μεταφορών της.

Η αναβάθμιση του BTK δεν ακυρώνει αυτό το σχέδιο. Ωστόσο, δημιουργεί έναν ακόμη ισχυρό παίκτη στο παιχνίδι των παγκόσμιων μεταφορών.

Για πρώτη φορά διαμορφώνεται μια λειτουργική χερσαία εναλλακτική διαδρομή Ασίας–Ευρώπης, η οποία δεν εξαρτάται από τη Μέση Ανατολή ούτε από τις παραδοσιακές ρωσικές οδούς.

Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η περιοχή της Ερυθράς Θάλασσας και της Μέσης Ανατολής συνεχίζει να αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις ασφαλείας. Οι επιχειρήσεις και οι κυβερνήσεις αναζητούν πλέον περισσότερες από μία διαδρομές για τα φορτία τους.

Γι’ αυτό και αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι ο BTK και ο IMEC δεν θα λειτουργήσουν απαραίτητα ανταγωνιστικά, αλλά ως δύο παράλληλοι άξονες που θα εξυπηρετούν διαφορετικές ανάγκες και αγορές.

Η πρόκληση για την Ελλάδα

Το πραγματικό μήνυμα για την Αθήνα είναι ότι η μάχη για τους εμπορικούς διαδρόμους του 21ου αιώνα έχει ήδη ξεκινήσει.

Η ενίσχυση του Middle Corridor δείχνει πως η Τουρκία, το Αζερμπαϊτζάν και η Γεωργία κινούνται μεθοδικά για να αποκτήσουν μεγαλύτερο μερίδιο στις ευρασιατικές μεταφορές.

Η Ελλάδα καλείται να επιταχύνει τις επενδύσεις σε λιμένες, σιδηροδρόμους και διασυνοριακές συνδέσεις, να ενισχύσει τη θέση της στα Βαλκάνια και να διατηρήσει τον ηγετικό ρόλο που επιδιώκει στον IMEC.

Η αναβάθμιση της γραμμής Μπακού–Τιφλίδα–Καρς δεν είναι απλώς μια τεχνική είδηση. Είναι ένα ακόμη επεισόδιο στον μεγάλο γεωοικονομικό ανταγωνισμό για το ποιος θα ελέγχει τις εμπορικές αρτηρίες που θα συνδέουν την Ασία με την Ευρώπη τις επόμενες δεκαετίες. Και σε αυτό το παιχνίδι, η Ελλάδα καλείται να αποδείξει ότι δεν θα παραμείνει θεατής αλλά θα διεκδικήσει θέση στο κέντρο των εξελίξεων.

«Η Ινδία διαδραματίζει ηγετικό ρόλο στη διαμόρφωση του νέου παγκόσμιου πλαισίου διακυβέρνησης για την Τεχνητή Νοημοσύνη», είπε ακόμη ο πρωθυπουργός, ο οποίος παράλληλα μίλησε για τα οφέλη της AI, για την έμφαση που δίνει ο Ινδός ομόλογός του, Ναρέντρα Μόντι στην πορεία της Ινδίας, καθώς και για την οικοδόμηση της στρατηγικής εταιρικής σχέσης Ελλάδας–Ινδίας.

Αναλυτικά η συνέντευξη του Κυριάκου Μητσοτάκη:

Κυριάκος Μητσοτάκης: Καταρχάς, είναι πραγματική χαρά και τιμή μου να συμμετέχω σε αυτήν την πολύ σημαντική σύνοδο για την τεχνητή νοημοσύνη, που διοργανώνεται από τον Πρωθυπουργό Modi και την Ινδία. Θεωρώ εξαιρετικά σημαντικό το γεγονός ότι η Ινδία διαδραματίζει ηγετικό ρόλο στον καθορισμό του νέου πλαισίου παγκόσμιας διακυβέρνησης για την τεχνητή νοημοσύνη. Όπως επισημάνατε, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να είναι πραγματικά μετασχηματιστική, αλλά υπάρχουν και σοβαροί κίνδυνοι που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Και αν δεν καταφέρουμε να φτάσουμε σε ένα σημείο όπου θα έχουμε μια παγκόσμια κατανόηση του τρόπου με τον οποίο θα μετριάσουμε τους κινδύνους, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι τα οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης θα διανεμηθούν ισότιμα σε κάθε γωνιά της γης, δεν θα έχουμε κάνει το καθήκον μας ως παγκόσμιοι ηγέτες. Γι’ αυτό πιστεύω ότι αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό θέμα προς συζήτηση.

Η Ελλάδα έχει τη δική της πολύ φιλόδοξη στρατηγική για την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά αντιλαμβανόμαστε απόλυτα ότι υπάρχουν και σοβαροί κίνδυνοι που πρέπει να αντιμετωπιστούν, όπως η ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων, ο τρόπος με τον οποίο προγραμματίζονται αυτά τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα ώστε να διασφαλίζεται ότι είναι προσανατολισμένα προς αυτό που θεωρούμε καλή συμπεριφορά, ο τρόπος με τον οποίο προστατεύουμε τον δημοκρατικό μας χώρο από την παραπληροφόρηση, που μπορεί να ενισχυθεί μέσω της τεχνητής νοημοσύνης. Πιστεύω ότι αυτά είναι κρίσιμα ζητήματα τα οποία θα συζητήσουμε αύριο και ελπίζω ότι θα καταλήξουμε σε κάποια κοινά συμπεράσματα.

Srinjoy Chowdhury: Μάλιστα. Έχετε δει τι συνέβη στον τομέα της τεχνολογίας στο παρελθόν. Υπήρξε το ψηφιακό χάσμα. Τώρα, ασφαλώς, δεν θέλουμε ένα χάσμα τεχνητής νοημοσύνης. Δεν θέλουμε ένα χάσμα βορρά-νότου. Δεν θέλουμε ένα χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών. Θέλουμε όλοι να επωφεληθούν από αυτό. Θα συναντήσετε τον Πρωθυπουργό Modi αύριο. Επιπλέον, θα μιλήσετε στη σύνοδο. Σίγουρα όλοι σας σκέφτεστε αυτό, ότι τα οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να φτάσουν σε όλους.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Ακριβώς. Πιστεύω ότι αυτό ακριβώς είναι το θέμα αυτής της διεθνούς συνόδου και ένα ζήτημα στο οποίο ο Πρωθυπουργός Modi δίνει ιδιαίτερη έμφαση. Πρέπει να αναγνωρίσω ότι η Ινδία έχει κάνει ένα θεαματικό άλμα προς τα εμπρός όσον αφορά την υιοθέτηση ψηφιακών τεχνολογιών. Πιστεύω ότι αυτό καταδεικνύει ότι η ψηφιακή τεχνολογία μπορεί να είναι μια δύναμη για το καλό, μπορεί να ωφελήσει δισεκατομμύρια ανθρώπους, υπό την προϋπόθεση ότι όλοι έχουν πρόσβαση σε αυτήν και εφόσον τα οφέλη κατανέμονται με δίκαιο και βιώσιμο τρόπο, όπως επισημάνατε. Πιστεύω ότι πρέπει να μας προβληματίζει η συγκέντρωση ισχύος στα χέρια λίγων εταιρειών με παγκόσμιο αποτύπωμα. Πιστεύω ότι πρέπει να μιλήσουμε με τους μεγάλους παγκόσμιους ηγέτες, τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας που αναπτύσσουν αυτά τα πρωτοποριακά μοντέλα, και πρέπει να έχουμε μια ειλικρινή συζήτηση, όπως θα έχουμε αύριο. Αύριο θα έχω την ευκαιρία να συναντήσω πολλούς από τους παγκόσμιους ηγέτες στο πεδίο της τεχνολογίας για να εκφράσω τις ανησυχίες μας και να κατανοήσω πώς αυτή η τεχνολογία μπορεί να αξιοποιηθεί προς όφελος ολόκληρης της ανθρωπότητας.

Srinjoy Chowdhury: Ναι, φυσικά. Αλλά πέρα από αυτό, η Ελλάδα και η Ινδία έχουν στενές σχέσεις εδώ και 2.000 χρόνια, οι λαοί των δύο χωρών. Επίσης, όπως γνωρίζετε, οι δύο χώρες έχουν πλέον στρατηγική εταιρική σχέση. Εσείς και ο Πρωθυπουργός Modi είστε φίλοι. Έχετε έρθει εδώ δύο φορές. Ο κ. Modi έχει επισκεφθεί την Αθήνα. Πιστεύετε ότι η στρατηγική εταιρική σχέση θα συνεχίσει να εξελίσσεται; Ποια είναι τα δύο ή τρία σημαντικά πράγματα που μας πρόκειται να συμβούν στο μέλλον;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Καταρχάς, ακόμη και όσον αφορά την τεχνητή νοημοσύνη, αν ανατρέξουμε στο βάθος της φιλοσοφικής μας σκέψης, και μιλάω τόσο για την Ινδία όσο και για την Ελλάδα, πιστεύω ότι μπορούμε να αντλήσουμε πολύ χρήσιμες ιδέες και στοιχεία για το πώς να στοχαστούμε σχετικά με τις ηθικές επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης. Αυτό δεν αφορά μόνο την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά και την προγονική νοημοσύνη. Τόσο η Ελλάδα όσο και η Ινδία διαθέτουν άφθονη προγονική νοημοσύνη που μπορούν να αξιοποιήσουν. Όσον αφορά τη στρατηγική εταιρική σχέση, έθεσα έναν πολύ σαφή στόχο όταν εξελέγην για τη δεύτερη θητεία μου: να ενισχύσω σημαντικά τη στρατηγική εταιρική σχέση μεταξύ Ελλάδας και Ινδίας. Είμαι στην ευχάριστη θέση να αναφέρω ότι κινούμαστε σίγουρα προς τη σωστή κατεύθυνση. Υπάρχουν προφανείς και σημαντικές συνέργειες μεταξύ των δύο χωρών μας που ξεπερνούν κατά πολύ τους πολύ στενούς πολιτισμικούς μας δεσμούς. Η Ελλάδα είναι η πιο κοντινή χώρα της ηπειρωτικής Ευρώπης στην Ινδία.

Όταν μιλάτε, για παράδειγμα, για το έργο IMEC, στο οποίο αποδίδω μεγάλη σημασία, υπάρχουν πολλά έργα που θα ωφελήσουν τόσο την Ινδία όσο και την Ελλάδα όσον αφορά τη συνδεσιμότητα. Τομείς όπως η ναυτιλία, οι άμεσες ξένες επενδύσεις ελληνικών εταιρειών στην Ινδία, αλλά και ινδικών εταιρειών στην Ελλάδα. Η GMR, τώρα που μιλάμε -επισκέφθηκα το εργοτάξιο πριν από μερικές εβδομάδες-, κατασκευάζει το δεύτερο μεγαλύτερο αεροδρόμιο στην Ελλάδα. Έχουμε απευθείας πτήσεις αυτή τη στιγμή μεταξύ Δελχί και Βομβάης. Η IndiGo έχει ήδη ξεκινήσει τις πτήσεις της. Η Aegean θα ξεκινήσει πολύ σύντομα. Υπάρχουν σίγουρα οι προοπτικές για σημαντική ενίσχυση των τουριστικών μας δεσμών. Θέλουμε να γίνουμε ο προορισμός που προτιμούν οι Ινδοί τουρίστες στην Ευρώπη. Το γεγονός ότι τώρα έχουμε απευθείας πτήσεις, και είμαι σίγουρος ότι θα αυξηθούν σημαντικά, πιστεύω ότι δίνει μια επιπλέον ώθηση σε Ινδούς που θα ήθελαν να ταξιδέψουν στην Ελλάδα. Φυσικά, με συναρπάζουν πάντα αυτοί οι εκπληκτικοί ινδικοί γάμοι που γίνονται στην Ελλάδα. Γνωρίζω ότι υπάρχει πολιτική να γίνονται περισσότεροι ινδικοί γάμοι στην Ινδία, αλλά σε περίπτωση που ζευγάρια επιλέξουν να παντρευτούν στην Ελλάδα, θα τα καλωσορίσουμε με μεγάλη χαρά.

«Συμφωνήθηκε το ηλεκτρικό καλώδιο (IMEC project) που θα συνδέει τις δύο χώρες – και στο μέλλον, θα συνδέει την Κύπρο με την Ευρώπη (απουσιάζει κάθε αναφορά στην Ελλάδα) – να υπογραφεί φέτος» αναφέρεται στην ισραηλινή ανακοίνωση.

Και ενώ ήδη το πρώτο σκέλος, αυτό του καλωδίου Κρήτης – Κύπρου έχει «παγώσει» μπροστά στις τουρκικές απειλές, με τις έρευνες να μετατίθενται στον… κατάλληλο χρόνο, φαίνεται να μπαίνει στο προσκήνιο το δεύτερο σκέλος, αυτό μεταξύ Κύπρου – Ισραήλ. Το κοινό ανακοινωθέν δεν αναφέρει σε κανένα του σημείο τη λέξη Great Sea Interconnector (GSI), που έχει εχει προκαλέσει αντιδράσεις στην τουρκική πλευρά, παρ’ ότι αυτό είναι το brand του έργου.

Εν προκειμένω, το κομμάτι Κύπρος – Ισραήλ «βαφτίζεται» ως IMEC, μετονομασία που φανερώνει μια αποστασιοποίηση από το GSI.

Στην ισραηλινή ανακοίνωση γίνεται ειδική μνεία στο γεγονός ότι η χώρα αποτελεί ενεργειακά ένα απομονωμένο «νησί», επομένως ο IMEC θα αποτελέσει μια σύνδεση μεταξύ Ανατολής και Δύσης, μεταξύ Ινδίας και Ευρώπης.

Από την Αθήνα ακόμη δεν έχει υπάρξει κάποια επίσημη αντίδραση. Πρόκειται για ένα θέμα που εμπλέκει άμεσα την Ελλάδα καθώς υπάρχει σύνδεση της τύχης ενός ώριμου έργου, όπως το GSI, που βρίσκεται στη φάση των ερευνών για τη πόντιση του καλωδίου, με εκείνη ενός φαραωνικού project που προωθεί η Ινδία αλλά είναι εντελώς στα χαρτιά. Η «επαννεκίνηση» του εμπορικού και οικονομικού διαδρόμου IMEC θα γίνει μόνο εφόσον βρεθεί λύση στη Γάζα, δηλαδή σε χρόνο άγνωστο.

Οσο το θέμα της Γάζας παραμένει ανοικτό – ο ισραηλινός στρατός προετοιμάζεται για μια νέα στρατιωτική εκστρατεία μεγάλης κλίμακας εναντίον της Χαμάς – δεν υπάρχει περίπτωση οι χώρες του Κόλπου (Σ.Αραβία, Εμιράτα), να δεχθούν να συνάψουν συμφωνία για ένα έργο που θα διέρχεται από το Ισραήλ, με κατάληξη το λιμάνι της Χάιφα.

Ο Πρόεδρος Τραμπ θα κάνει περιοδιεία την επόμενη εβδομάδα σε Σ. Αραβία, Κατάρ και ΗΑΕ (13-16 Μαΐου), ενώ λίγες ημέρες πριν είχε βρεθεί στη Τζέντα ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι, με στόχο μεταξύ των άλλων να «ζεστάνει» και την υπόθεση του IMEC. Τα πάντα ωστόσο εξαρτώνται από την ειρήνευση στη Μ.Ανατολή.

Αλλά και στο σενάριο που μπει ταχύτερα στο παιχνίδι η διασύνδεση Κύπρου – Ισραήλ, το ερώτημα που αφορά την Αθήνα είναι το τι γίνεται με το σκέλος Ελλάδας – Κύπρου. Η κυβέρνηση αναφέρει πώς «η έρευνα θα επανεκκινήσει στο κατάλληλο χρόνο».

Όσον αφορά στον αμερικανικό παράγοντα ο ρόλος Τραμπ είναι καθοριστικός και ειδικά αν θα δεχτεί ένα έργο, όπως ο IMEC, να παρακάμπτει την Τουρκία του φίλου και συμμάχου Τ. Ερντογάν, με τον οποίο χθες είχε «μια πολύ καλή και παραγωγική», όπως είπε ο ίδιος, τηλεφωνική επικοινωνία, προαναγγέλλοντας μάλιστα αμοιβαίες επισκέψεις σε Ουάσινγκτον και Αγκυρα.

Το επιχείρημα πάντως που διακινείται τις τελευταίες ώρες είναι ότι αν το Κύπρος – Ισραήλ ενταχθεί στο ευρύτερο concept του μεγαλόπνου οικονομικού και εμπορικού Διαδρόμου IMEC, μήκους 4.800 χλμ, που είχε ανακοινωθεί στο περιθώριο των G-20, τον Σεπτέμβριο του 2023 και το οποίο λέγεται ότι θέλει ο Πρόεδρος Τραμπ, θα αποκτήσει την αμερικανική στήριξη. Επομένως, θα αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία στα αμερικανικά μάτια και το σκέλος Κύπρος – Ελλάδα.