«Βούλησή μας είναι να εξετάσουμε όποια προβλήματα και στρεβλώσεις υπάρχουν είτε στο 2ο είτε στον 3ο πυλώνα και να τα προσεγγίσουμε με ένα πνεύμα δικαιοσύνης, με γνώμονα το πραγματικό συμφέρον των ασφαλισμένων, τη δημιουργία νέων ευκαιριών και την ενίσχυση συνολικά του ασφαλιστικού κλάδου», σημείωσε ο κ. Χατζηδάκης, επισημαίνοντας πως στη χώρα μας η μη υποχρεωτική ασφάλιση είναι από τις λιγότερο ανεπτυγμένες στην Ευρώπη. «Πράγμα που στρέφεται εναντίον των ασφαλισμένων, αλλά και των αναπτυξιακών προοπτικών της πατρίδας μας.», συμπλήρωσε ο υπουργός.

Πότε καταβάλλεται η οικονομική ενίσχυση βραχυχρόνιας εργασίας – Ποιους αφορά

Ο κ. Χατζηδάκης ξεκαθάρισε πως η σημερινή κυβέρνηση στηρίζει τόσο τον 1ο όσο και το 2ο πυλώνα του ασφαλιστικού συστήματος, αλλά «είμαστε εξίσου ανοιχτοί στην παρουσία της ιδιωτικής ασφάλισης στις διαφορετικές της μορφές. Είναι μια ευρωπαϊκή πολιτική άλλωστε. Δεν είναι κάτι παράξενο. Παράξενη είναι η ενοχοποίηση της ιδιωτικής ασφάλισης. Ασφαλώς, χρειάζονται αυστηροί κανόνες και εποπτεία. Σίγουρα, πάντως, δεν μπορούμε να οδηγηθούμε στο δόγμα “πονάει δόντι, κόβει κεφάλι”. Δεν είναι δυνατόν να ενοχοποιείται ένας κλάδος στον οποίο δραστηριοποιούνται τόσες επιχειρήσεις, τόσοι ασφαλιστές, τόσοι εργαζόμενοι, προσφέροντας υπηρεσίες που έχουν ζήτηση από την κοινωνία, όπως συμβαίνει σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες» υπογράμμισε.

Ο υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων επανέλαβε πως «είναι προτεραιότητά μας η θέσπιση κατάλληλων φορολογικών κινήτρων για τις δαπάνες ασφαλίστρων που καλύπτουν τα κτίσματα έναντι φυσικών κινδύνων. Η πραγματικότητα του κορονοϊού οδήγησε αναπόφευκτα την κυβέρνηση σε αναπροσαρμογή αυτού του σχεδιασμού. Η περσινή δέσμευση της κυβέρνησης όμως στο συνέδριό σας για το θέμα αυτό, παραμένει στην ατζέντα μας». Διευκρίνισε δε ότι η σχετική κυβερνητική πρωτοβουλία θα αναληφθεί, αφού πρώτα κλείσουν τα μέτρα για το μέτωπο της πανδημίας.

Παράλληλα, ο κ. Χατζηδάκης τόνισε πως βασικός στόχος της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας είναι η ανάταξη της οικονομίας με ένα σχέδιο που μπορεί να επηρεάσει θετικά και την ασφαλιστική αγορά. Συγκεκριμένα, «βάλαμε μπροστά τη μείωση της φορολογίας», είπε ο κ. Χατζηδάκης, «με μείωση της φορολογίας εισοδήματος στα φυσικά πρόσωπα, μείωση του φόρου των διανεμόμενων κερδών, έκπτωση φόρου κατά 50% για επτά χρόνια για όσους μεταφέρουν τη φορολογική τους έδρα στην Ελλάδα και αναστολή της εισφοράς αλληλεγγύης για εισοδήματα από ιδιωτική οικονομική δραστηριότητα». Επιπλέον, όπως ανέφερε, συνεχίστηκε η μείωση των ασφαλιστικών εισφορών, ενώ έγινε μείωση κατά τρεις ποσοστιαίες μονάδες των ασφαλιστικών εισφορών από την 1η Ιανουαρίου του 2021. «Ειδικά, αυτό το μέτρο θα μπορούσε να λειτουργήσει υπέρ του 2ου και του 3ου πυλώνα ασφάλισης για ορισμένες τουλάχιστον περιπτώσεις εργαζομένων με χρήματα που τυχόν περισσεύουν για αποταμίευση», σημείωσε ο υπουργός.

«Στην προμετωπίδα της προσπάθειας για τη στήριξη των πολιτών στην κακή συγκυρία του κορονοϊού μπήκε η αρχή “πρώτα ο άνθρωπος”. Παράλληλα, όμως, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην οικονομία και την αγορά εργασίας», όπως υπογράμμισε ο κ. Χατζηδάκης. «Γι’ αυτό και η κυβέρνηση προχώρησε στην υλοποίηση του μεγαλύτερου κοινωνικού προγράμματος στήριξης των εργαζομένων, των ανέργων, των επιχειρήσεων, στην πρόσφατη ιστορία της χώρας. Το 2020 δόθηκαν 24 δισ. ευρώ στα σχετικά προγράμματα στήριξης. Για το 2021 προϋπολογίστηκαν άλλα 7,5 δισ. ευρώ, ποσό που ήδη αναθεωρείται προς τα πάνω, καθώς μόνο με τα μέτρα του τωρινού lockdown μιλάμε για επιπλέον 1,5 δισ. ευρώ. Μπορεί η χρηματοδότηση για φέτος να αγγίξει ακόμα και τα 11 δισ. ευρώ», τόνισε.

Ακόμη, ο κ. Χατζηδάκης αναφέρθηκε στις τρεις προτεραιότητες του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων που κινούνται στον ευρωπαϊκό δρόμο των μεταρρυθμίσεων. «Η πρώτη αφορά στην καλύτερη αξιοποίηση των κοινοτικών πόρων, ώστε να πιάνουν τόπο τα κονδύλια που αφορούν σε εργαζόμενους και ανέργους, ιδιαίτερα στα προγράμματα κατάρτισης και επανακατάρτισης μέσω του ΕΣΠΑ και του Ταμείου Ανάκαμψης. Η δεύτερη παρέμβαση σχετίζεται με τον εκσυγχρονισμό του εργατικού δικαίου, έτσι ώστε να προσαρμοστεί το δίκαιό μας στις οικονομικές, κοινωνικές και τεχνολογικές εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών και να αποτελέσει μοχλό ανάπτυξης της οικονομίας και δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας, με παράλληλη ουσιαστική προστασία των δικαιωμάτων των εργαζομένων», σημείωσε ο υπουργός Εργασίας.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο κ. Χατζηδάκης στην τρίτη προτεραιότητα, τη μεταρρύθμιση της επικουρικής ασφάλισης. Όπως είπε, «βασική μας προτεραιότητα είναι η σταδιακή μετατροπή της επικουρικής ασφάλισης από αναδιανεμητική σε κεφαλαιοποιητική, με ένα προσωπικό κουμπαρά αποταμίευσης για τους νέους.  Διότι, όπως αποσαφήνισε, «με τον τρόπο αυτό, θα μπορέσουμε:

– να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις για υψηλότερες συντάξεις στο μέλλον,

– να αποταμιεύσουμε εκείνα τα κεφάλαια τα οποία θα επενδυθούν στη συνέχεια στην ελληνική οικονομία, δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας,

– να διαφοροποιήσουμε τον ασφαλιστικό κίνδυνο,

– να μειώσουμε τη δημογραφική επίπτωση στο ασφαλιστικό,

– να βάλουμε αντικίνητρα για τη “μαύρη” εργασία, που έχει πολύ υψηλά ποσοστά στην εργασία των νέων».

Ο υπουργός Εργασίας υποστήριξε πως θα επιστρέψει η εμπιστοσύνη των νέων ασφαλισμένων έως 35 ετών στο ασφαλιστικό σύστημα και θα αντιμετωπιστεί η μοιρολατρία του «εμείς δεν θα πάρουμε σύνταξη ποτέ».

Των Σάββα Γ.  Ρομπόλη, Βασίλειου  Γ.  Μπέτση*

Έτσι, ανάλογα με το χρηματοδοτικό καθεστώς που λειτουργεί, ένα σύνταξιοδοτικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης επιδρά με διαφορετικό τρόπο στην κατανάλωση, την αποταμίευση, την αγορά εργασίας και την  αναδιανομή  του παραγόμενου εισοδήματος από το σύνολο της οικονομίας.

Πιο  συγκεκριμένα, οι δύο τρόποι χρηματοδότησης των συνταξιοδοτικών παροχών αναφέρονται στο:

• ανα-διανεμητικό σύστημα χρηματοδότησης, και
• στο κεφαλαιοποιητικό σύστημα χρηματοδότησης. Το ανα-διανεμητικό σύστημα χρηματοδότησης βασίζεται  στην άμεση πληρωμή των συντάξεων των συνταξιούχων διαμέσου των εισφορών των εργαζομένων.

Το βασικό χαρακτηριστικό του κεφαλοποιητικού συστήματος είναι ότι στηρίζεται στην αλληλεγγύη των γενεών και την συλλογική αντιμετώπιση του κινδύνου του γήρατος (της φτώχειας και της ένδειας των ηλικιωμένων).

Με  το σύστημα της άμεσης πληρωμής  των  συντάξεων  ουσιαστικά έχουμε μια μεταφορά εισοδήματος από τους νέους εργαζόμενους προς τους συνταξιούχους.

Όμως, η  μεταφορά εισοδήματος από τους εργαζόμενους προς τους συνταξιούχους,  σε  όρους  συστημικής  ανάλυσης  της  οικονομικής  λειτουργίας, δεν είναι μονόδρομη, όπως  θεωρεί  η  νεοφιλελεύθερη  αντίληψη, αλλά αντίθετα είναι αμφίδρομη.

Έτσι, η συστημική  αυτή  οικονομική  λειτουργία, σημαίνει  ότι το εισόδημα που λαμβάνουν οι συνταξιούχοι με την μορφή της σύνταξης τους, επιστρέφεται στους εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις,  διαμέσου της κατανάλωσης  των  προϊόντων και των  υπηρεσιών που παράγουν  και  προσφέρουν οι ιδιωτικές επιχειρήσεις (J.Hindriks-G.D.Myles,Cambridge,2013).  

Τα προϊόντα που παράγονται και οι υπηρεσίες που προσφέρονται δημιουργούνται από την εργασία των νέων εργαζομένων. Έτσι, η ροπή προς κατανάλωση των συνταξιούχων, η οποία είναι μεγαλύτερη από αυτή των νέων εργαζομένων, αυξάνει την ζήτηση για προϊόντα και υπηρεσίες. Η αύξηση της ζήτησης για προϊόντα ωθεί τις επιχειρήσεις να προσλάβουν νέους εργαζόμενους που ήταν άνεργοι, προκειμένου να ανταποκριθούν παραγωγικά στην αυξημένη ζήτηση.

Η διαδικασία αυτή αυξάνει τα έσοδα  και  τα κέρδη των επιχειρήσεων τα οποία χρησιμοποιούνται για νέες επενδύσεις οι οποίες οδηγούν στην αύξηση της  παραγωγής  και  του παραγόμενου εθνικού προϊόντος μια χώρας. Δηλαδή οδηγούν στην  αύξηση  του  ΑΕΠ  και  στην  οικονομική ανάπτυξη (και (T. Jappelli, 2005).  

Δηλαδή,  η ανάπτυξη και  η  δημιουργία  νέων  θέσεων  εργασίας,  προκαλείται κυρίως από την αύξηση της κατανάλωσης (consumption) για  τα   προϊόντα και τις  υπηρεσίες,  στη  παραγωγή  των  οποίων  η  οικονομική  λειτουργία  του  δημόσιου-αναδιανεμητικού  συστήματος  κοινωνικής  ασφάλισης, η  σύζευξη  του  και  η  επίδραση  του  στην   διευρυμένη  αναπαραγωγή  του  οικονομικού συστήματος  είναι  προφανής, σημαντική  και καθοριστική.   

Αντίθετα,  στην περίπτωση της κεφαλαιοποίησης της κοινωνικής ασφάλισης, οι εισφορές που καταβάλλουν οι νέοι εργαζόμενοι αποταμιεύονται σε έναν ατομικό λογαριασμό,  το ποσό του οποίου  τοποθετείται στις κεφαλαιαγορές και  τις  χρηματαγορές,  προσδοκώντας, σε  συνθήκες  επενδυτικού  κινδύνου,  στην  αύξηση  του από  τις  αποδόσεις  των  κεφαλαίων. Ταυτόχρονα, τα χρηματικά κεφάλαια  αυτά, χρησιμοποιούνται για τον δανεισμό των επιχειρήσεων διαμέσου του τραπεζικού συστήματος, είτε για την χρηματοδότηση των επιχειρήσεων μέσω των κεφαλαιαγορών και  των  χρηματαγορών.

Έτσι, σε αυτή την περίπτωση η οικονομική ανάπτυξη και  η  δημιουργία  νέων  θέσεων  εργασίας,  όπως υποστηρίζεται από  την  νεοφιλελεύθερη  αντίληψη,  θα προκληθεί από την χρηματοδότηση των επιχειρήσεων  διαμέσου  των  κεφαλαιαγορών και των χρηματαγορών.

Όμως,  είναι  ενδιαφέρον  να  σημειωθεί  ότι  οι κυριότεροι παράγοντες που διαμορφώνουν το ΑΕΠ μια χώρας είναι:

• το μέγεθος του εργατικού δυναμικού, το οποίο μελλοντικά μπορεί να εκτιμηθεί μέσω των πληθυσμιακών προβολών (population projections),
• η συμμετοχή του πληθυσμού στο εργατικό δυναμικό (participation rate),
• η αύξηση της παραγωγικότητας της οικονομίας (Total Factor Productivity) και
• οι επενδύσεις κεφαλαίου, δηλαδή οι επενδύσεις κυρίως σε νέα μηχανήματα και τεχνολογικό εξοπλισμό.

Πιο συγκεκριμένα, οι δύο πρώτοι παράγοντες μπορούν να βελτιωθούν στην χώρα μας, με μια ορθά σχεδιασμένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη δημογραφική πολιτική, η οποία θα έχει ως στόχο κυρίως να δημιουργηθούν, μεταξύ  των  άλλων, οι κοινωνικές δομές συμφιλίωσης  της  οικογενειακής  και  επαγγελματικής  ζωής των  γυναικών- μητέρων,  ώστε να αυξηθεί  η γεννητικότητα  και  να προωθηθεί  η αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στο εργατικό δυναμικό που ιστορικά είναι χαμηλότερη από αυτή των ανδρών.

Ο τρίτος παράγοντας μπορεί να βελτιωθεί με την εφαρμογή  πολιτικών ρύθμισης της αγοράς εργασίας, ώστε οι εργαζόμενοι να μην έχουν το αίσθημα της ανασφάλειας και η εργασία να αποτελεί  γι’ αυτούς  μια δημιουργική δραστηριότητα, αυξάνοντας έτσι την παραγωγικότητα. Παράλληλα, απαιτείται να καταπολεμηθούν όλες οι  μορφές  ανισοτήτων  που  έχουν  δημιουργηθεί   και  διευρυνθεί  από  τις  ασκούμενες  πολιτικές  στην αγορά εργασίας.

Η ανάπτυξη του τέταρτου παράγοντα, μπορεί να προωθηθεί διαμέσου της ροπής προς κατανάλωση που ευνοείται από το αναδιανεμητικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης ή/και από  την ροπή προς αποταμίευση  η  οποία ευνοείται  με την κεφαλαιοποίηση της κοινωνικής ασφάλισης. Όμως, από τις  πραγματοποιούμενες  μελέτες που εμπλουτίζουν  την  διεθνή  βιβλιογραφία, έχει υπολογιστεί ότι η κατανάλωση συμβάλλει στην διαμόρφωση του  60%-70% του ΑΕΠ των ανεπτυγμένων οικονομικά χωρών. Ενώ, οι ιδιωτικές επενδύσεις συμβάλλουν στην διαμόρφωση του ΑΕΠ σε αρκετά μικρότερο (20%) βαθμό (CFA Institute, 2010).

Κατά  συνέπεια, στις  συνθήκες  αυτές  η  απόπειρα  μετάβασης στην  χώρα  μας  της  δημόσιας επικουρικής  ασφάλισης  σε κεφαλαιοποιητική (ιδιωτική) ασφάλιση, απαιτείται  σε  πρωθύστερο  χρόνο  να  διερευνήσει  τις ζημιές και  τα  οφέλη  που θα προκληθούν στην ελληνική οικονομία και κοινωνία.

Επιπλέον,  απαιτείται  οι  προκαλούμενες  ζημιές να συνοδεύονται με τον υπολογισμό των πιθανοτήτων να συμβούν. Αυτό σημαίνει ότι τα οποιαδήποτε οφέλη της κεφαλαιοποίησης της επικουρικής  ασφάλισης  στην  χώρα  μας,  που προβάλλονται  στον  δημόσιο  διάλογο,  σχετικά  με  την αύξηση του ΑΕΠ και την  δημιουργία  νέων  θέσεων εργασίας,  αποδεικνύεται  με τον  πιο  εύληπτο  τρόπο, ότι  είναι «αίολες» παραδοχές και η πιθανότητα  να συμβούν είναι σχεδόν αδύνατη. Κι’ αυτό  γιατί το χρέος που προκαλείται στην χώρα  μας  από το κόστος (57  δις  ευρώ) μετάβασης, υπολογίζεται με αναλογιστικές μεθόδους, χρησιμοποιώντας έγκυρους πίνακες επιβίωσης, οι οποίοι  συμβάλλουν σε  εκτιμήσεις  αρκετά μεγάλης  ακρίβειας.

Επίσης, ο ισχυρισμός ότι οι αποταμιεύσεις των ατομικών λογαριασμών θα μπορούν να επενδυθούν σε υποδομές, δεν είναι ορθός, αφού η επιλογή  της ατομικής αποταμίευσης  διαμέσου των ατομικών λογαριασμών δεν ευνοεί αυτή την πρακτική. Κι’ αυτό  γιατί  οι ατομικοί λογαριασμοί (defined contribution), οι οποίοι  αποτελούν  ταυτόχρονα  και την αναλογιστική υποχρέωση, αποτιμώνται σε κάθε χρονική στιγμή στις τιμές αγοράς (market values) των χρηματοοικονομικών προϊόντων (μετοχών, ομολόγων κ.α).

Κατά  συνέπεια, οι ατομικοί λογαριασμοί ισούνται ανά πάσα χρονική στιγμή με τις επενδύσεις και άρα με το ύψος των τιμών αυτών που εξαρτώνται από τις διακυμάνσεις των κεφαλαιαγορών και  των  χρηματαγορών,  γεγονός  που  αποδεικνύει  ότι η  συμβολή  της κεφαλαιοποίησης (ιδιωτικοποίησης)  της  δημόσιας  και  αναδιανεμητικής  κοινωνικής  ασφάλισης στην  ανάπτυξη  και  στην  δημιουργία  νέων  θέσεων  εργασίας  δεν είναι  προφανής.

*Ομότ.Καθηγητή Παντείου Πανεπιστημίου, Υποψ. Διδάκτορα Παντείου Πανεπιστημίου