Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, που σύμφωνα με αρμόδιες πηγές διεξήχθη σε άκρως εποικοδομητικό κλίμα, τέθηκαν όλα τα επιμέρους ρυθμιστικά ζητήματα του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης GSI.

Σε πνεύμα συνεργασίας, βρέθηκαν αρκετά σημεία σύγκλισης και αποφασίστηκαν οι περαιτέρω ενέργειες που θα ακολουθήσουν, με σκοπό τη διευθέτηση των εναπομείναντων ζητημάτων.

Κατά την παρουσίαση του κρατικού προϋπολογισμού στην Επιτροπή Οικονομικών και απαντώντας στον Πρόεδρο του ΔΗΚΟ, Νικόλα Παπαδόπουλο, ο οποίος εξέφρασε την έκπληξή του για το γεγονός ότι εξακολουθεί να αμφισβητείται η ηλεκτρική διασύνδεση, ο Υπουργός Οικονομικών Μάκης Κεραυνός ανέφερε ότι «δεν είμαι εναντίον κανενός έργου που μπορεί να φέρει οφέλη στην κυπριακή οικονομία».

«Δεν μπορεί ένα άτομο να δημιουργεί πρόβλημα στην Κυβέρνηση», είπε, προσθέτοντας ότι ως Υπουργός Οικονομικών είναι έτοιμος να διευκολύνει την κατάσταση. Ωστόσο πρόσθεσε ότι έχει καθήκον να εξετάζει τα οικονομικά δεδομένα και να εκφράζει τη γνώμη του.

Ο κ. Κεραυνός αναφέρθηκε σε «ψευδείς ειδήσεις», από Υπουργό άλλης Κυβέρνησης, ότι κρατά μυστικές μελέτες βιωσιμότητας για το έργο. Όπως διευκρίνισε, οι μελέτες ανατέθηκαν από τον Υπουργό Ενέργειας, παραδόθηκαν κανονικά στο Υπουργείο και μάλιστα εστάλησαν και στον προηγούμενο Υπουργό Ενέργειας της Ελλάδας.

«Όλοι γνωρίζουμε τις μελέτες και τις επισημάνσεις τους», σημείωσε, προσθέτοντας ότι οι ανησυχίες κάποιων είναι εύλογες και ότι και ο ίδιος έχει πολλές ανησυχίες.

Κληθείς να σχολιάσει αναφορά του βουλευτή του ΔΗΣΥ Χάρη Γεωργιάδη, είπε, τέλος, ότι είναι ο τελευταίος άνθρωπος που θα επιδιώξει ρήξη μεταξύ της ελληνικής και της κυπριακής Κυβέρνησης.

Ωστόσο ανέφερε ότι ανακοινώθηκε από τον σημερινό Έλληνα Υπουργό Περιβάλλοντος ότι «εγώ κρατώ τις μελέτες και δεν τις δίνω ούτε στον Υπουργό Ενέργειας, ενώ ο προκάτοχός μου τις είχε λάβει από τον Υπουργό Ενέργειας». Διευκρίνισε ότι δεν εννοεί ότι αυτό έγινε σκόπιμα ή κακόβουλα.  

Σε σχέση με την ηλεκτρική διασύνδεση GSI, ο Υπουργός διαφώνησε με τις τοποθετήσεις του Προέδρου του ΔΗΚΟ Νικόλα Παπαδόπουλου που έγιναν σε χθεσινή συνέντευξή του για ανάγκη επιτάχυνσης του έργου ώστε να προλάβουμε την Τουρκία που θέλει να διασυνδέσει τα κατεχόμενα, σημειώνοντας ότι «αν η Τουρκία θέλει να κάνει διασύνδεση, δεν μπορούμε να την αποτρέψουμε». Πρόσθεσε ότι οι μελέτες που παρέλαβε το Υπουργείο δείχνουν συγκεκριμένα αποτελέσματα για τη βιωσιμότητα του έργου. «Πώς μπορεί να λέγεται ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητά να προχωρήσει το έργο» την ώρα που κάποιοι υποστηρίζουν ότι δεν είναι βιώσιμο, διερωτήθηκε, υπενθυμίζοντας ότι η ΕΤΕπ δεν το χρηματοδότησε αφού δεν το θεώρησε βιώσιμο και παρέπεμψε σε επενδύσεις σε αποθήκευση ενέργειας.

Για Βασιλικό και GSI ανέφερε ότι τα θέματα αυτά απασχολούν το Υπουργείο. Πρόσθεσε ότι η Γενική Εισαγγελία της ΕΕ κάνει έρευνες και για τα δύο θέματα και θα πρέπει να αναμένουμε το αποτέλεσμα.

Στην παρουσίασή του ο Υπουργός είπε ότι ο τερματισμός των εργασιών του τερματικού φυσικού αερίου στο Βασιλικό και οι διαιτησίες, όπως και η ηλεκτρική διασύνδεση με τον GSI του οποίου πτυχές πρέπει να διευκρινιστούν έχουν εκτιμηθεί ως «δημοσιονομικοί κίνδυνοι» στον προϋπολογισμό του 2026.

ΠΗΓΉ: ΚΥΠΕ

Καταρχάς οι δηλώσεις:

• Ο Στ. Παπασταύρου υπερασπίστηκε ξεκάθαρα τους χειρισμούς του ΑΔΜΗΕ, τονίζοντας ότι ο οργανισμός ανήκει κατά 51% στην Ελληνική Δημοκρατία, «η οποία δεν εκβιάζει, μιλάει μόνο θεσμικά». Απαίτησε να αρθούν οι επιφυλάξεις για τη βιωσιμότητα του έργου (σ.σ. με έμφαση αναφέρθηκε επανειλημμένα στον κ. Κεραυνό) και να επιλυθούν όλα τα τεχνικά και οικονομικά ζητήματα που εκκρεμούν. Ανέβασε δε τον πήχη τής μέχρι τώρα δαπάνης του ΑΔΜΗΕ στα 300 εκατ. ευρώ, προσθέτοντας στον λογαριασμό την εξαγορά της εταιρείας EuroAsia Interconnector το 2023 έναντι 48 εκατ. ευρώ.
• Ο πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Χριστοδουλίδης επέμεινε στο πολιτικό στοιχείο της υπόθεσης: «Οι σχέσεις Λευκωσίας-Αθήνας, οι σχέσεις της κυπριακής κυβέρνησης με την ελληνική, η σχέση μου με τον Ελληνα πρωθυπουργό είναι ισχυρότερες από ποτέ».
• Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, πατώντας στη δήλωση Χριστοδουλίδη, επανέλαβε: «Οι σχέσεις Ελλάδας-Κύπρου δεν πρόκειται να διαταραχθούν, ανεξάρτητα από το έργο. Αλλά, το έργο θα γίνει υπό τον όρο ότι τα χρήματα δεν θα επιβαρύνουν τη μία πλευρά».
• Ο υπουργός Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτης (στον ΣΚΑΪ) αναφέρθηκε μεν στη «γεωπολιτική σημασία του έργου για τον Ελληνισμό συνολικά», αλλά περιόρισε τις εκκρεμότητες στην κατανομή του οικονομικού βάρους και σε «τεχνικά ζητήματα». Απέφυγε όμως επιμελώς να τοποθετηθεί στη βασικότερη ένσταση που προβάλλει η Κύπρος ως προς τις υποχρεώσεις της ελληνικής πλευράς: τη συνέχιση των ερευνών πόντισης του καλωδίου στις θαλάσσιες περιοχές που η Τουρκία θεωρεί γκρίζες, βάσει του νέου δόγματος Ερντογάν «κανένα ενεργειακό έργο στην Αν. Μεσόγειο χωρίς την Τουρκία».

Το παρασκήνιο

Ουσιαστικά όλα υποδηλώνουν αυτό που όλοι φοβούνται, αλλά κανείς δεν λέει ανοιχτά: ότι οι πιθανότητες υλοποίησης του έργου μειώνονται.

Η Κύπρος εξακολουθεί να αρνείται να καταβάλει τα 25 εκατ. ευρώ για το 2025 ως οφείλει, ο ΑΔΜΗΕ έχει διαμηνύσει ότι δεν προτίθεται να βάλει άλλα χρήματα και έχει σταματήσει από τον Αύγουστο τις πληρωμές στη Nexans, εξέλιξη που φέρνει την κατασκευάστρια εταιρεία πιο κοντά σε μια απόφαση παύσης εργασιών.

Η Λευκωσία εμμέσως πλην σαφώς συνδέει την πληρωμή του ΑΔΜΗΕ με τη συνέχιση των ερευνών βυθού που έχουν «παγώσει» από τον περασμένο Ιούλιο μετά τις τουρκικές παρεμβάσεις στην Κάσο. Για να προχωρήσει το έργο, λένε στην Κύπρο θα πρέπει ο φορέας υλοποίησης, δηλαδή ο ΑΔΜΗΕ, να βγάλει το πλοίο για τις έρευνες βυθού και να ολοκληρώσει τις συμβάσεις για τους μετατροπείς. Προφανώς, την απόφαση για έξοδο του πλοίου δεν θα τη λάβει μόνος του ο ΑΔΜΗΕ, όπως δεν αποφάσισε την απόσυρσή του.

Η Ελλάδα, θέτει προαπαιτούμενο για να προχωρήσουν οι έρευνες τη διευθέτηση των οικονομικών ζητημάτων που άπτονται των ρυθμιστικών, φέρνοντας την Κύπρο προ των ευθυνών της, απέναντι σε ένα ευρωπαϊκό έργο, από την υλοποίηση του οποίου θα ωφεληθεί πρωτίστως η ίδια, αφού θα τη βγάλει από την ενεργειακή απομόνωση.

Η ηχηρή αμφισβήτηση της βιωσιμότητας του έργου από τον υπουργό Οικονομικών της Κύπρου Μάκη Κεραυνό, έχει κάνει την Αθήνα να ανεβάσει τους τόνους, διαμηνύοντας ότι για να προχωρήσει το έργο η Κύπρος θα πρέπει εμπράκτως να επαναβεβαιώσει τη στήριξή της.

Ο υπουργός Ενέργειας της Κύπρου Γιώργος Παπαναστασίου, θα βρεθεί αυτή την εβδομάδα στην Αθήνα, και αναμένεται να αναλάβει πρωτοβουλία για τη διευθέτηση των εκκρεμών ζητημάτων, καλώντας σε συνάντηση τον ομόλογό του Σταύρο Παπασταύρου.

Πότε ξεκίνησε το έργο

Το εμβληματικό έργο για μια νέα «ηλεκτρική λεωφόρο» στην Ανατολική Μεσόγειο ξεκίνησε να σχεδιάζεται από το 2012. Η αρχική ιδέα διατυπώνεται από Κύπριους επιχειρηματίες. Είναι η περίοδος που τίθεται το όραμα και το πλαίσιο για το έργο με αρχικό φορέα υλοποίησης την κυπριακή εταιρεία EuroAsia Interconnector.

Το υπό κατασκευή τμήμα του έργου μεταξύ Κύπρου – Ελλάδας (Κρήτη) είναι συνολικού μήκους 898 χλμ.

Από το 2012 έως το 2022, η εταιρεία προχώρησε το συγκεκριμένο πρότζεκτ σε μελετητικό και αδειοδοτικό επίπεδο όπως και στις απαιτούμενες διαγωνιστικές διαδικασίες για την ανάδειξη των αναδόχων εταιρειών. Το «καλώδιο» αναγνωρίζεται ως έργο κοινού ενδιαφέροντος (PCI) από την Ευρωπαϊκή Ένωση διασφαλίζοντας ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ύψους 657 εκατ. ευρώ.

Από το 2021 ο Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ), προσέφερε τις υπηρεσίες του ως τεχνικός σύμβουλος του έργου.

Τον Ιούλιο του 2023 η EuroAsia Interconnector ανέθεσε στη Nexans την πλήρη σύμβαση μηχανικής, κατασκευής και εγκατάστασης για τη σύνδεση αξίας 1,43 δισ. ευρώ.

Τον Δεκέμβριο του 2023 πραγματοποιείται η συμφωνία μεταβίβασης των περιουσιακών στοιχείων από την EuroAsia Interconnector στον ΑΔΜΗΕ.

Από τον επόμενο χρόνο ξεκινούν οι εσωτερικές διαφωνίες στην Κύπρο για το πώς θα συμμετέχει οικονομικά το κράτος, με αποτέλεσμα να σημειωθεί καθυστέρηση στη λήψη αποφάσεων.

«Οι σχέσεις Λευκωσίας – Αθήνας, οι σχέσεις της Κυπριακής Κυβέρνησης με την Ελληνική Κυβέρνηση και η σχέση μου με τον Έλληνα Πρωθυπουργό είναι ισχυρότερες από ποτέ προηγουμένως», είπε σήμερα (06/10/25) ο Πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Χριστοδουλίδης.

Προσερχόμενος στο Συνέδριο «Ναυτιλιακή Κύπρος», στη Λεμεσό, ο Νίκος Χριστοδουλίδης, ερωτηθείς αν υπάρχει κάποια κρίση στις σχέσεις Κύπρου – Ελλάδας με αφορμή τον ΑΔΜΗΕ τόνισε: «οι σχέσεις Λευκωσίας – Αθήνας, οι σχέσεις της Κυπριακής Κυβέρνησης με την Ελληνική Κυβέρνηση, η σχέση μου με τον Έλληνα Πρωθυπουργό είναι ισχυρότερες από ποτέ προηγουμένως. Και θέλω να στείλω ένα μήνυμα: Όσοι επενδύουν σε ρήξη των σχέσεων της Ελληνικής Κυβέρνησης με την Κυπριακή Κυβέρνηση, της σχέσης μου με τον Έλληνα Πρωθυπουργό, θα απογοητευτούν. Και για να αναφερθώ σε κάτι πολύ πρόσφατο, είδαν δείγματα γραφής την προηγούμενη βδομάδα».

Πρόσθεσε ακόμα ότι «αυτό δίνει απαντήσεις σε όλα τα σχετικά ερωτήματα».

Νωρίτερα ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας μετά και τη χθεσινοβραδινή έκτακτη σύσκεψη στο Μαξίμου μιλώντας στο OPEN ανέφερε ότι οι σχέσεις Ελλάδας- Κύπρου είναι αδιάρρηκτες, είναι θεμέλιο του Ελληνισμού και έκφραση ενότητας. “Είναι υπεράνω από οποιοδήποτε έργο” είπε χαρακτηριστικά” ο κ. Παπασταύρου και πρόσθεσε: “Το 51% του ΑΔΜΗΕ ανήκει στην Ελληνική Δημοκρατία. Η Ελληνική Δημοκρατία δεν εκβιάζει, μιλάει μόνο θεσμικά”.

Επισήμανε επίσης ότι για να “για να προχωρήσει το έργο είναι αναγκαία συνθήκη να αρθούν οι επιφυλάξεις και οι αμφισβητήσεις για την βιωσιμότητα και να επιλυθούν όλα τα τεχνικά και οικονομικά ζητήματα. Το έργο είναι σημαντικό και πρέπει να προχωρήσει. Υπάρχει Συμβούλιο υπουργών Ενέργειας σε 10 μέρες και είμαι σίγουρος ότι θα είναι αντικείμενο συζήτησης με τον Κύπριο ομόλογό μου”.

Απόστολος Χονδρόπουλος

Οι διαφωνίες  μεταξύ ΑΔΜΗΕ και Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας της Κύπρου, το αυστηρό μήνυμα του Νίκου Χριστοδουλίδη πως η Κυπριακή Δημοκρατία “δεν εκβιάζεται”, η διάψευση από πλευράς ΑΔΜΗΕ των πληροφοριών για οικονομική απαίτηση μεγαλύτερη της πρώτης δόσης των 25 εκατομμυρίων, αλλά και η έκτακτη σύσκεψη υπό τον κ. Μητσοτάκη που στον απόηχο αυτών των πληροφοριών έλαβε χώρα εσπευσμένα χθες το απόγευμα στο Μέγαρο Μαξίμου μετά την επιστροφή του πρωθυπουργού από την Αμοργό, συνθέτουν ένα σκηνικό εμπλοκής που εντείνει τα ερωτηματικά για την τύχη του συγκεκριμένου έργου.

Ταυτόχρονα φέρνει σε τουλάχιστον άβολη θέση τους δύο ηγέτες, Κυριάκο Μητσοτάκη και Νίκο Χριστοδουλίδη, οι οποίοι μόλις προ δεκαημέρου διαβεβαίωναν πως οι δύο χώρες είναι δεσμευμένες στην υλοποίηση του έργου.

Μετά την συνάντηση που είχαν στη Νέα Υόρκη,  είχαν επαναλάβει ότι οι δύο κυβερνήσεις παραμένουν απολύτως προσηλωμένες στην υλοποίηση αυτού του έργου  στρατηγικής σημασίας, όπως επίσης και η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου οι οποίοι είναι πλήρως ενήμεροι και στηρίζουν την υλοποίηση του έργου.

Μάλιστα μετά την χθεσινή έκτακτη σύσκεψη υπό τον πρωθυπουργό στην οποία συμμετείχαν ο υπουργός Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου και ο επικεφαλής του ΑΔΜΗΕ, κυβερνητικές πηγές προανήγγειλαν τοποθετήσεις της κυβέρνησης για το ζήτημα αυτό σύντομα.

Την αρχή έκανε ο κ. Παπασταύρου ο οποίος μιλώντας στο OPEN ανέφερε ότι οι σχέσεις Ελλάδας- Κύπρου είναι αδιάρρηκτες, είναι θεμέλιο του Ελληνισμού και έκφραση ενότητας. “Είναι υπεράνω από οποιοδήποτε έργο” είπε χαρακτηριστικά” ο κ. Παπασταύρου και πρόσθεσε: “Το 51% του ΑΔΜΗΕ ανήκει στην Ελληνική Δημοκρατία. Η Ελληνική Δημοκρατία δεν εκβιάζει, μιλάει μόνο θεσμικά”.

Επισήμανε επίσης ότι για να “για να προχωρήσει το έργο είναι αναγκαία συνθήκη να αρθούν οι επιφυλάξεις και οι αμφισβητήσεις για την βιωσιμότητα και να επιλυθούν όλα τα τεχνικά και οικονομικά ζητήματα. Το έργο είναι σημαντικό και πρέπει να προχωρήσει. Υπάρχει Συμβούλιο υπουργών Ενέργειας σε 10 μέρες και είμαι σίγουρος ότι θα είναι αντικείμενο συζήτησης με τον Κύπριο ομόλογό μου”.

Στην Κύπρο ο Πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Χριστοδουλίδης προσερχόμενος στο Συνέδριο «Ναυτιλιακή Κύπρος», στη Λεμεσό, ερωτηθείς αν υπάρχει κάποια κρίση στις σχέσεις Κύπρου – Ελλάδας με αφορμή τον ΑΔΜΗΕ τόνισε: «οι σχέσεις Λευκωσίας – Αθήνας, οι σχέσεις της Κυπριακής Κυβέρνησης με την Ελληνική Κυβέρνηση, η σχέση μου με τον Έλληνα Πρωθυπουργό είναι ισχυρότερες από ποτέ προηγουμένως. Και θέλω να στείλω ένα μήνυμα: Όσοι επενδύουν σε ρήξη των σχέσεων της Ελληνικής Κυβέρνησης με την Κυπριακή Κυβέρνηση, της σχέσης μου με τον Έλληνα Πρωθυπουργό, θα απογοητευτούν. Και για να αναφερθώ σε κάτι πολύ πρόσφατο, είδαν δείγματα γραφής την προηγούμενη βδομάδα».

Πρόσθεσε ακόμα ότι «αυτό δίνει απαντήσεις σε όλα τα σχετικά ερωτήματα».

Το στίγμα που δίνεται από ελληνικής πλευράς και μετά την χθεσινή εξέλιξη όσον αφορά  στην διαφωνία των δύο πλευρών για την οικονομοτεχνική διάσταση του έργου είναι ότι ανεξάρτητα από την εξέλιξη του συγκεκριμένου έργου οι σχέσεις Ελλάδας – Κύπρου παραμένουν αδιατάρακτες.

Τον ερχόμενο Νοέμβριο προγραμματίζεται στη χώρα μας και η νέα Διακυβερνητική Σύνοδος Κύπρου – Ελλάδας. Σημειώνεται ότι στο κοινό ανακοινωθέν της περσινής Διακυβερνητικής είχε υπάρξει αναφορά στην συζήτηση που έγινε για την “σημαντική πρόοδο που συντελέστηκε για την προώθηση υλοποίησης του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου – Κρήτης, Great Sea Interconnector με την υπογραφή του Πλαισίου Κατανόησης μεταξύ των δύο αρμόδιων υπουργείων και τα επόμενα βήματα”.

Η Αθήνα διαμηνύει ταυτόχρονα πως το έργο θα προχωρήσει εφόσον λυθούν οι οικονομοτεχνικες εκκρεμότητες, οι οποίες έρχονται στο προσκήνιο για δεύτερη φορά μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Ο υπουργός Οικονομικών της Κύπρου, Μ. Κεραυνός εξακολουθεί μάλιστα να θέτει ζήτημα βιωσιμότητας του έργου και μάλιστα προ ολίγων ημερών ο κ. Παπασταύρου είχε υπογραμμίσει, με αφορμή νέες δηλώσεις του Κύπριου υπουργού Οικονομικών, πως τα μηνύματα που λαμβάνονται από την κυπριακή πλευρά για το GSI “ήταν αμφίσημα και πλέον είναι αλληλοσυγκρουόμενα” και είχε τονίσει πως η κυπριακή πλευρά θα πρέπει να ξεκαθαρίσει την θέση της.

Αυτό είχε ζητήσει η Αθήνα και στις αρχές Σεπτεμβρίου που είχαν είχαν γίνει ανάλογες τοποθετήσεις του Κύπριου υπουργού Οικονομικών, με το Μαξίμου να διαμηνύει τότε ότι “συνεχίζουμε και θεωρούμε αυτό το έργο καίριας σημασίας, στηρίζοντάς το, αλλά δεν μπορούμε να παραβλέψουμε τη διάσταση του καταμερισμού του κόστους” και να τονίζει δια του κυβερνητικού εκπροσώπου ότι “δεν θα το επωμιστεί μόνο ο Έλληνας φορολογούμενος”.

Το ζήτημα επανήλθε στην επικαιρότητα με τις δηλώσεις του Κύπριου υπουργού Οικονομικών, Μάκη Κεραυνού, που χαρακτήρισε το έργο «μη βιώσιμο». Οι δηλώσεις προκάλεσαν έντονη ενόχληση στην Αθήνα και ανέδειξαν τις εσωτερικές αντιθέσεις στη Λευκωσία. Την ίδια στιγμή, η Τουρκία αυξάνει την πίεση στο πεδίο, ενώ η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ανοίγει φάκελο διερεύνησης για τη διαχείριση κονδυλίων όπως αποκάλυψε ο Κύπριος πρόεδρος.

Η ελληνική κυβέρνηση, μέσω του αντιπροέδρου Κωστή Χατζηδάκη και του υπουργού Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου, κάλεσε τη Λευκωσία να αποσαφηνίσει άμεσα τη στάση της. «Η δέσμευσή μας είναι δεδομένη. Η κυπριακή κυβέρνηση πρέπει να ξεκαθαρίσει τη θέση της. Το έργο δεν μπορεί να πληρωθεί μόνο από τον Έλληνα φορολογούμενο», τόνισε ο κ. Χατζηδάκης.

Από την πλευρά του, ο κ. Παπασταύρου υπενθύμισε ότι η ΡΑΕΚ έχει εγκρίνει χρηματοδότηση 25 εκατ. ευρώ για το έργο και συμμετέχει σε όλες τις συζητήσεις με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε αντίθεση με τη στάση του κ. Κεραυνού.

Στην κυπριακή κυβέρνηση διαμορφώνονται δύο αντίπαλα «στρατόπεδα»:

• Ο υπουργός Οικονομικών Μάκης Κεραυνός, που επικαλούμενος μελέτες μιλά για αμφίβολη βιωσιμότητα.
• Ο υπουργός Ενέργειας Γιώργος Παπαναστασίου, που θεωρεί το έργο στρατηγικής σημασίας και πιέζει για την υλοποίησή του.

Ο πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης αποφεύγει να πάρει σαφή θέση. Δηλώνει πως «η Κύπρος θέλει το έργο, αλλά η βιωσιμότητά του εξαρτάται από την υλοποίηση δεσμεύσεων που έχει αναλάβει ο ΑΔΜΗΕ». Η στάση αυτή, ωστόσο, θεωρείται από κύκλους στην Αθήνα «προσχηματική» και εντείνει τα ερωτήματα για τις πραγματικές προθέσεις της Λευκωσίας.

Το GSI έχει ενταχθεί στα Projects of Common Interest (PCI) της ΕΕ, με εγκεκριμένη επιχορήγηση 657 εκατ. ευρώ μέσω του Connecting Europe Facility και επιπλέον 100 εκατ. από το Ταμείο Ανάκαμψης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στηρίζει δημόσια το έργο, χαρακτηρίζοντάς το κομβικό για την ενεργειακή πολιτική της Ένωσης.

Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία άνοιξε ποινικό φάκελο για τη διαχείριση των κονδυλίων από το 2013 μέχρι σήμερα, μετά από καταγγελίες που αφορούν τόσο τον EuroAsia Interconnector όσο και τον ΑΔΜΗΕ. Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί νέο κύκλο αβεβαιότητας.

Πέρα από τα εσωτερικά προβλήματα, το έργο σκοντάφτει και στη σκληρή αντίδραση της Άγκυρας. Τον Ιούλιο του 2024 η Τουρκία είχε στείλει πολεμικά πλοία για να εμποδίσει έρευνες νοτίως της Κάσου, φτάνοντας στα πρόθυρα θερμού επεισοδίου. Πρόσφατα, ο Τούρκος ΥΠΕΞ Χακάν Φιντάν προειδοποίησε ότι «η Αθήνα ανοίγει την πόρτα της κρίσης», ενώ τουρκικά F-16 πραγματοποίησαν παραβιάσεις του FIR Αθηνών μετά από 30 μήνες «ηρεμίας».

Η Αθήνα πάντως διαμηνύει ότι οι εργασίες θα ξεκινήσουν άμεσα, με στόχο η πόντιση του καλωδίου μήκους 900 χιλιομέτρων να αρχίσει ανατολικά της Κάσου το φθινόπωρο.

Ο Ερντογάν ζυγίσει τη μέχρι τώρα υπαναχώρηση της ελληνικής πλευράς στην υπόθεση του GSI (καταγράφεται διάσταση απόψεων μεταξύ Αθήνας και Λευκωσίας ως προς τις πληρωμές για το έργο) η Τουρκία ξαναφέρνει μπροστά τη διασύνδεση με τα κατεχόμενα στη γνωστή προσπάθεια να δημιουργήσει τετελεσμένα και έμμεση αναγνώριση του ψευδοκράτους.

“Προχωρά το έργο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας από την Τουρκία μέσω υποβρύχιου καλωδίου. Καθώς προχωρά αυτό το στρατηγικό έργο, έχουμε επίσης θέσει σε λειτουργία 7 κινητές μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, προκειμένου να διασφαλίσουμε τη βραχυπρόθεσμη ασφάλεια εφοδιασμού” είπε ο πρόεδρος της Τουρκίας κατά την ομιλία του από τα Κατεχόμενα.  

Ήδη η Τουρκία έχει κατασκευάσει υποθαλάσσιο αγωγό και μεταφέρει νερό στα κατεχόμενα.

Η Αθήνα την ίδια ώρα παίζει «κρυφτό» με τη Λευκωσία υπό το βλέμμα της Κομισιόν, με επίδικο τα 25 εκατ. ευρώ που έχει δεσμευτεί βάσει της διακρατικής συμφωνίας να πληρώνει ετησίως η κυπριακή πλευρά για την 5ετία της κατασκευής.

Τη βεβαιότητα ότι η ηλεκτρική διασύνδεση μεταξύ της Ελλάδας και της Κύπρου θα πραγματοποιηθεί εξέφρασαν, χθες, διπλωματικές πηγές της Αθήνας προσθέτοντας ότι δεν μπορεί γίνει ηλεκτρική διασύνδεση των κατεχόμενων με την Τουρκία.

Η τουρκική εφημερίδα Μιλιέτ, πάντως επικαλούμενη το Mako.co.il, ένα από τα κορυφαία μέσα ενημέρωσης του Ισραήλ αναφέρει ότι η Άγυρα φέρεται να έχει τινάξει στον αέρα τον ενεργειακό σχεδιασμό Ισραήλ, Ελλάδας και Κύπρου, προκαλώντας την αναστολή ή καθυστέρηση κομβικών έργων, όπως το υποθαλάσσιο καλώδιο ηλεκτρικής ενέργειας, ο αγωγός EastMed και ο διάδρομος IMEC.

Η Άγκυρα, δια της «παρουσίας» της, όχι μόνο επιχειρεί ανατροπές, αλλά και διαμορφώνει νέους θαλάσσιους κανόνες, υποστηρίζει η Μιλιέτ.

Το Mako.co.il, αναφέρει ότι το γιγαντιαίο υποθαλάσσιο καλώδιο που σχεδιάζεται να συνδέσει το Ισραήλ με το ευρωπαϊκό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας συνάντησε την αντίδραση της Τουρκίας. Η γραμμή αποτελεί μέρος ενός έργου που βρίσκεται στα σκαριά από τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας και έχει ήδη δρομολογηθεί, αναφέρει το Mako, προσθέτοντας ότι το έργο βρέθηκε σε αδιέξοδο τον Απρίλιο, υπό το φόβο εντάσεων ασφαλείας μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας:

«Η Τουρκία αντιτίθεται σθεναρά στο έργο. Η Άγκυρα βλέπει οποιαδήποτε προσέγγιση μεταξύ Ισραήλ, Κύπρου και Ελλάδας ως απειλή για την ίδια. Η παρέμβαση της Τουρκίας δεν έχει διαταράξει μόνο αυτό το έργο του ηλεκτρικού καλωδίου, αλλά και τον αγωγό φυσικού αερίου EastMed και καθυστερεί τον διάδρομο μεταφοράς IMEC. Στα χαρτιά, η αξία των επενδύσεων αυτών των προγραμματισμένων έργων ανέρχεται σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια. Σαν να μην έφτανε αυτό, η τουρκική παρουσία στη Λιβύη και η διαφαινόμενη συμφωνία για τα θαλάσσια σύνορα μεταξύ Άγκυρας και Δαμασκού περιπλέκουν περαιτέρω την κατάσταση στη Μεσόγειο».

Επικαλούμενο δήλωση Τούρκων αξιωματούχων τον Απρίλιο, «αυτό το καλώδιο ηλεκτρικής ενέργειας είναι ένα μονομερές βήμα», αναφέρει το ισραηλινό μέσο. «Από την άποψη του Ισραήλ, το έργο αυτό είναι μεγάλης σημασίας, καθώς ενισχύει τη δυνατότητά του να λαμβάνει ηλεκτρική ενέργεια από εξωτερικές πηγές σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Η Κύπρος, από την άλλη πλευρά, έχει ανάγκη αυτό το έργο επειδή πληρώνει έναν από τους υψηλότερους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ», αναφέρει το δημοσίευμα, προσθέτοντας ότι η Αθήνα σταμάτησε το έργο μετά τα σχόλια του Τραμπ «τον αγαπώ» για τον Ερντογάν στις αρχές Απριλίου.

«Οι υπηρεσίες ασφαλείας στην Αθήνα είχαν προετοιμαστεί για μια πιθανή κλιμάκωση, αλλά τελικά υποχώρησαν. Σύμφωνα με ελληνικές πηγές, η απόφαση ελήφθη όχι μόνο λόγω της τουρκικής πίεσης, αλλά και λόγω του σχολίου “τον αγαπώ” του Τραμπ για τον πρόεδρο Ερντογάν (κατά τη διάρκεια της συνάντησής του με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Νετανιάχου)».

«Αν συνεχίζαμε, οι Τούρκοι θα μπορούσαν να κόψουν το καλώδιο», δήλωσε Έλληνας αξιωματούχος, σύμφωνα με το δημοσίευμα, προσθέτοντας ότι «σε αυτή την περίπτωση θα είχαμε δύο κακές επιλογές: Είτε θα είχαμε απαντήσει στρατιωτικά στην Τουρκία, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε πραγματικό πόλεμο μεταξύ των δύο χωρών του ΝΑΤΟ, είτε δεν θα είχαμε απαντήσει και θα δεχόμασταν την ταπείνωση. Κανένας πολιτικός στην ελληνική κυβέρνηση δεν θα μπορούσε να αναλάβει μια τέτοια ευθύνη», συνεχίζει το ισραηλινό μέσο.

Ένα από τα πιο κρίσιμα για το Ισραήλ είναι η «Διασύνδεση της Μεγάλης Θάλασσας». Το έργο αποσκοπεί στη σύνδεση του Ισραήλ με την Κύπρο μέσω μιας σύνδεσης μήκους 330 χιλιομέτρων, η οποία θα επιτρέψει την αμοιβαία ροή 2.000 μεγαβάτ ηλεκτρικής ενέργειας, που αντιστοιχεί περίπου στο 10% της παραγωγικής ικανότητας του Ισραήλ. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η σύνδεση σχεδιάζεται να εκτείνεται από την Κύπρο μέχρι την Κρήτη και θα έχει μήκος περίπου 900 χιλιόμετρα. Επισημαίνοντας ότι το έργο είναι “σημαντικό για το Ισραήλ όσον αφορά τη δυνατότητα παραγωγής εξωτερικής ηλεκτρικής ενέργειας σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης”, το μέσο ενημέρωσης, επικαλούμενο τον Michael Harari, πρώην πρέσβη του Ισραήλ στην ελληνοκυπριακή πλευρά, αναφέρει ότι το συνολικό κόστος του σκέλους της σύνδεσης Κύπρου-Κύπρου του έργου προβλέπεται να ανέλθει σε 1,9 δισεκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων το 35% (657 εκατομμύρια ευρώ) προβλέπεται να χρηματοδοτηθεί από την ΕΕ.

Ωστόσο, το άρθρο τονίζει ότι «η Τουρκία υπέγραψε συμφωνία για τα θαλάσσια σύνορα με τη Λιβύη το 2019 για να επεκτείνει τις δραστηριότητες έρευνας ενέργειας και φυσικού αερίου, αγνοώντας την Ελλάδα και την Αίγυπτο».

Το άρθρο του Maco καταλήγει ως εξής: «Η Τουρκία βρίσκεται καθ’ οδόν για τη σύναψη διαφόρων συμφωνιών θαλάσσιων συνόρων για την υλοποίηση των στρατηγικών της στόχων στην περιοχή. Επιπλέον, οι συμφωνίες της με χώρες, όπως η Λιβύη και η Συρία, μπορεί να αυξήσουν την επιρροή της στα θαλάσσια σύνορα και τους ενεργειακούς πόρους στην περιοχή. Η στρατηγική της Τουρκίας θα μπορούσε να κλιμακώσει τις περιφερειακές εντάσεις και να εμποδίσει την επιτυχία των ισραηλινών ενεργειακών έργων».

«Συμφωνήθηκε το ηλεκτρικό καλώδιο (IMEC project) που θα συνδέει τις δύο χώρες – και στο μέλλον, θα συνδέει την Κύπρο με την Ευρώπη (απουσιάζει κάθε αναφορά στην Ελλάδα) – να υπογραφεί φέτος» αναφέρεται στην ισραηλινή ανακοίνωση.

Και ενώ ήδη το πρώτο σκέλος, αυτό του καλωδίου Κρήτης – Κύπρου έχει «παγώσει» μπροστά στις τουρκικές απειλές, με τις έρευνες να μετατίθενται στον… κατάλληλο χρόνο, φαίνεται να μπαίνει στο προσκήνιο το δεύτερο σκέλος, αυτό μεταξύ Κύπρου – Ισραήλ. Το κοινό ανακοινωθέν δεν αναφέρει σε κανένα του σημείο τη λέξη Great Sea Interconnector (GSI), που έχει εχει προκαλέσει αντιδράσεις στην τουρκική πλευρά, παρ’ ότι αυτό είναι το brand του έργου.

Εν προκειμένω, το κομμάτι Κύπρος – Ισραήλ «βαφτίζεται» ως IMEC, μετονομασία που φανερώνει μια αποστασιοποίηση από το GSI.

Στην ισραηλινή ανακοίνωση γίνεται ειδική μνεία στο γεγονός ότι η χώρα αποτελεί ενεργειακά ένα απομονωμένο «νησί», επομένως ο IMEC θα αποτελέσει μια σύνδεση μεταξύ Ανατολής και Δύσης, μεταξύ Ινδίας και Ευρώπης.

Από την Αθήνα ακόμη δεν έχει υπάρξει κάποια επίσημη αντίδραση. Πρόκειται για ένα θέμα που εμπλέκει άμεσα την Ελλάδα καθώς υπάρχει σύνδεση της τύχης ενός ώριμου έργου, όπως το GSI, που βρίσκεται στη φάση των ερευνών για τη πόντιση του καλωδίου, με εκείνη ενός φαραωνικού project που προωθεί η Ινδία αλλά είναι εντελώς στα χαρτιά. Η «επαννεκίνηση» του εμπορικού και οικονομικού διαδρόμου IMEC θα γίνει μόνο εφόσον βρεθεί λύση στη Γάζα, δηλαδή σε χρόνο άγνωστο.

Οσο το θέμα της Γάζας παραμένει ανοικτό – ο ισραηλινός στρατός προετοιμάζεται για μια νέα στρατιωτική εκστρατεία μεγάλης κλίμακας εναντίον της Χαμάς – δεν υπάρχει περίπτωση οι χώρες του Κόλπου (Σ.Αραβία, Εμιράτα), να δεχθούν να συνάψουν συμφωνία για ένα έργο που θα διέρχεται από το Ισραήλ, με κατάληξη το λιμάνι της Χάιφα.

Ο Πρόεδρος Τραμπ θα κάνει περιοδιεία την επόμενη εβδομάδα σε Σ. Αραβία, Κατάρ και ΗΑΕ (13-16 Μαΐου), ενώ λίγες ημέρες πριν είχε βρεθεί στη Τζέντα ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι, με στόχο μεταξύ των άλλων να «ζεστάνει» και την υπόθεση του IMEC. Τα πάντα ωστόσο εξαρτώνται από την ειρήνευση στη Μ.Ανατολή.

Αλλά και στο σενάριο που μπει ταχύτερα στο παιχνίδι η διασύνδεση Κύπρου – Ισραήλ, το ερώτημα που αφορά την Αθήνα είναι το τι γίνεται με το σκέλος Ελλάδας – Κύπρου. Η κυβέρνηση αναφέρει πώς «η έρευνα θα επανεκκινήσει στο κατάλληλο χρόνο».

Όσον αφορά στον αμερικανικό παράγοντα ο ρόλος Τραμπ είναι καθοριστικός και ειδικά αν θα δεχτεί ένα έργο, όπως ο IMEC, να παρακάμπτει την Τουρκία του φίλου και συμμάχου Τ. Ερντογάν, με τον οποίο χθες είχε «μια πολύ καλή και παραγωγική», όπως είπε ο ίδιος, τηλεφωνική επικοινωνία, προαναγγέλλοντας μάλιστα αμοιβαίες επισκέψεις σε Ουάσινγκτον και Αγκυρα.

Το επιχείρημα πάντως που διακινείται τις τελευταίες ώρες είναι ότι αν το Κύπρος – Ισραήλ ενταχθεί στο ευρύτερο concept του μεγαλόπνου οικονομικού και εμπορικού Διαδρόμου IMEC, μήκους 4.800 χλμ, που είχε ανακοινωθεί στο περιθώριο των G-20, τον Σεπτέμβριο του 2023 και το οποίο λέγεται ότι θέλει ο Πρόεδρος Τραμπ, θα αποκτήσει την αμερικανική στήριξη. Επομένως, θα αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία στα αμερικανικά μάτια και το σκέλος Κύπρος – Ελλάδα.