Ο ίδιος ανέφερε επίσης ότι το Ιράν είναι έτοιμο για οποιαδήποτε «χερσαία αντιπαράθεση».

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι θα υπάρξουν δυσκολίες στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης με γειτονικές χώρες στο μέλλον, ωστόσο εξέφρασε την πεποίθηση ότι αυτή μπορεί να αποκατασταθεί.

«Πιστεύουμε ότι θα γίνουν συναντήσεις αυτήν την εβδομάδα. Σίγουρα το ελπίζουμε», δήλωσε, μιλώντας σε φόρουμ στο Μαϊάμι.

«Κάποιοι Ιρανοί αρνούνται ότι διαπραγματευόμαστε. Όλοι εδώ μέσα ξέρουν ότι διαπραγματευόμαστε, είναι ξεκάθαρο», τόνισε και πρόσθεσε ότι κάποια πλοία περνούν από τα Στενά του Ορμούζ.

«Ίσως έχουμε διαφορετικό ορισμό για τη διαπραγμάτευση από εκείνους. Ή υπάρχουν άνθρωποι στο σύστημά τους που δεν έχουν την ικανότητα να το παραδεχθούν», σημείωσε.

«Ο πρόεδρος θέλει μια ειρηνευτική συμφωνία, αλλά επίσης πιστεύει- όπως κι εγώ- στην ειρήνη μέσω της ισχύος. Χωρίς πίεση, δεν θα φέρεις ποτέ κάποιον στο τραπέζι», υπογράμμισε.

«Μπορώ να σας ανακοινώσω σήμερα ότι, σε συνεργασία με την ομάδα εξωτερικής πολιτικής σας, παρουσιάσαμε έναν κατάλογο δράσεων 15 σημείων που αποτελεί το πλαίσιο για μια ειρηνευτική συμφωνία. Μαζί με αυτό, τους στείλαμε να το μήνυμα, να μην κάνουν ξανά λάθος υπολογισμό» πρόσθεσε.

Η Τεχεράνη έχασε την εμπιστοσύνη της στους αντιπροσώπους του Λευκού Οίκου και είναι επιφυλακτική ως προς τη σοβαρότητα με την οποία αντιμετωπίστηκαν στο στρατόπεδό τους οι Γουίκοφ και Κούσνερ, καθώς οι στρατιωτικές επιχειρήσεις που έπληξαν το Ιράν ξεκίνησαν λίγες ώρες μετά τις διαπραγματεύσεις της Γενεύης τον Φεβρουάριο.

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς έχει παραμείνει σε μεγάλο βαθμό σιωπηλός κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης και τώρα διαφαίνεται ότι θα αναλάβει ρόλο επικεφαλής διαπραγματευτή σε περίπτωση που υπάρξει νέος κύκλος συνομιλιών με την ιρανική κυβέρνηση.

Ο Βανς θεωρείται ευρέως σκεπτικιστής απέναντι στην επιχείρηση «Επική Οργή» του προέδρου των ΗΠΑ και οι Ιρανοί πιστεύουν ότι θα είναι πιο αξιόπιστος συνομιλητής.

Ο νέος πιθανός ρόλος του αντιπροέδρου ως επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας των ΗΠΑ θα σηματοδοτεί και την πρόθεση του Λευκού Οίκου να αποτρέψει περαιτέρω οικονομικές επιπτώσεις και να αποκλιμακώσει την ένταση, παρόλο που η στρατηγική για τον τερματισμό του πολέμου παραμένει ασαφής.

Πιθανολογείται ότι το Πακιστάν θα αποτελέσει την έδρα της διεξαγωγής των διαπραγματεύσεων, αν και το Ισλαμαμπάντ δεν το έχει ακόμη επιβεβαιώσει. Πάντως, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, δήλωσε ότι η χώρα είναι έτοιμη να έχει την τιμή να φιλοξενήσει διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου.

Ο Αμερικανός πρόεδρος ισχυρίστηκε την περασμένη Δευτέρα (23/3) ότι οι ΗΠΑ είχαν κερδίσει και η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν έχει ήδη επιτευχθεί, προσθέτοντας ότι έλαβε «ένα πολύ μεγάλο δώρο από την ηγεσία του Ιράν».

«Σήμερα επισκεπτόμαστε την περιοχή του Ντονέτσκ, τη γη μας και τους πολεμιστές μας» δήλωσε ο Ζελέσνκι μέσω ανάρτησης του στην εφαρμογή ανταλλαγής μηνυμάτων Telegram, ανεβάζοντας ένα βίντεο με τον ίδιο από την πόλη Ντρουζκίβκα. «Είναι σημαντικό που οι θέσεις μας είναι ισχυρές. Το κακό πρέπει να σταματήσει. Αυτό ακριβώς κάνουν οι Ουκρανοί εδώ στο Ντονμπάς».

Γουίτκοφ: Ρωσία και Ουκρανία αντάλλαξαν 1.000 αιχμαλώτους πολέμου – Αναμένεται πρόοδος στις συνομιλίες

Υπενθυμίζεται ότι Ουκρανία και Ρωσία αντάλλαξαν 1.000 αιχμαλώτους πολέμου αυτή την εβδομάδα, δήλωσε ο ειδικός απεσταλμένος του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, μέσω ανάρτησής του στην πλατφόρμα Χ, προσθέτοντας ότι οι συζητήσεις συνεχίζονται και αναμένεται μεγαλύτερη πρόοδος τις επόμενες εβδομάδες.

«Αυτή την εβδομάδα η Ουκρανία και η Ρωσία πραγματοποίησαν μια ακόμη ανταλλαγή αιχμαλώτων πολέμου, με αποτέλεσμα να επιστρέψουν 1.000 άνθρωποι – βάσει των συμφωνιών που επιτεύχθηκαν κατά την πορεία των πρόσφατων τριμερών συνομιλιών στη Γενεύη με τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών», έγραψε ο Γουίτκοφ.

Σύμφωνα με τον Αμερικανό ειδικό απεσταλμένο, η νέα ανταλλαγή αιχμαλώτων πολέμου κατέστη δυνατή χάρη «στις συνεχιζόμενες και λεπτομερείς ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις» που διεξήχθησαν «με υπόδειξη του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ».

«Οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται και τις προσεχείς εβδομάδες αναμένεται περαιτέρω πρόοδος», δήλωσε ο Γουίτκοφ.

Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το NBC News, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, φέρεται να αντέδρασε έντονα κατά τη διάρκεια των συνομιλιών, υψώνοντας τη φωνή του προς τον ειδικό απεσταλμένο του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, αλλά και προς τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό και στενό συνεργάτη του Αμερικανού προέδρου.

Ο Ιρανός διπλωμάτης, σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, επέμεινε ότι η χώρα του διαθέτει «αναφαίρετο δικαίωμα» στον εμπλουτισμό ουρανίου, προκαλώντας άμεση αντίδραση από την αμερικανική πλευρά.

Η απάντηση των ΗΠΑ και η χαρακτηριστική φράση Γουίτκοφ

Η ένταση κορυφώθηκε όταν ο Στιβ Γουίτκοφ φέρεται να απάντησε στον Αραγτσί, υποστηρίζοντας ότι: οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επίσης «αναφαίρετο δικαίωμα» να αποτρέψουν το Ιράν από την ανάπτυξη πυρηνικών δυνατοτήτων.

Μάλιστα, σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο που επικαλείται το NBC, ο Γουίτκοφ φέρεται να είπε στον Ιρανό υπουργό:

«Αν προτιμάτε, μπορώ να φύγω», υποδηλώνοντας την ένταση και το αδιέξοδο που είχε δημιουργηθεί εκείνη τη στιγμή.

Ενημερώθηκε ο Τραμπ – «Αμηχανία» στον Λευκό Οίκο

Μετά το επεισόδιο, τα μέλη της αμερικανικής αντιπροσωπείας ενημέρωσαν άμεσα τον Ντόναλντ Τραμπ για όσα συνέβησαν στη Γενεύη.

Σύμφωνα με την ίδια πηγή, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν έκρυψε την «αμηχανία» του για την εξέλιξη, γεγονός που αντικατοπτρίζει τη σοβαρότητα του διπλωματικού επεισοδίου.

Σπύρος Σιδέρης

Κεντρικό ρόλο στον τελευταίο γύρο είχε η ομανική διαμεσολάβηση. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ αλ-Μπουσαϊντί, έκανε λόγο για «καλή πρόοδο» προς τον καθορισμό κοινών στόχων και συναφών τεχνικών ζητημάτων, σημειώνοντας ότι το κλίμα ήταν «εποικοδομητικό». Υπογράμμισε πως καταβλήθηκαν «σοβαρές προσπάθειες» για να προσδιοριστούν οι κατευθυντήριες αρχές που θα επιτρέψουν να ανοίξει ο δρόμος προς μια τελική συμφωνία, ενώ ξεχωριστή αναφορά έκανε στη συμβολή του γενικού διευθυντή της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), Ραφαέλ Γκρόσι, η οποία –όπως είπε– εκτιμήθηκε ιδιαίτερα. Το μήνυμα της Μουσκάτ ήταν καθαρό: η δουλειά συνεχίζεται και οι δύο πλευρές έφυγαν από τη Γενεύη με «σαφή επόμενα βήματα», τα οποία θα επεξεργαστούν πριν από την επόμενη συνάντηση.

• Παράλληλα, το ομανικό ΥΠΕΞ αποκάλυψε ότι ο Μπαντρ αλ-Μπουσαϊντί είχε στη Γενεύη διαβουλευτική συνάντηση πριν από την έναρξη του γύρου με τον Αμερικανό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ και τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και ειδικό σύμβουλό του. Σύμφωνα με την ίδια ενημέρωση, έγινε αποτίμηση του γενικού πλαισίου και των προϋποθέσεων για την επιτυχία της διαδικασίας τόσο πολιτικά όσο και τεχνικά, με «ρεαλιστικό και εποικοδομητικό» πνεύμα. Οι συνομιλίες πραγματοποιήθηκαν στην κατοικία του ομανού πρέσβη στον ΟΗΕ, υπό αυστηρά μέτρα ασφαλείας, με ορατή –κατά πληροφορίες– την παρουσία ιρανικών διπλωματικών οχημάτων έξω από το κτίριο.

Στον πυρήνα της διαπραγμάτευσης παραμένει η βασική διαφωνία για το εύρος της ατζέντας. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διευρύνει τις συνομιλίες ώστε να περιλάβουν και μη πυρηνικά ζητήματα, όπως το απόθεμα ιρανικών πυραύλων. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, ξεκαθαρίζει ότι είναι διατεθειμένη να συζητήσει περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα με αντάλλαγμα ουσιαστική ελάφρυνση/άρση κυρώσεων, χωρίς να εγκαταλείψει πλήρως τον εμπλουτισμό ουρανίου και χωρίς να ανοίξει το πυραυλικό πρόγραμμα στο τραπέζι.

Μετά το τέλος του γύρου, ο Ιρανός ΥΠΕΞ Αμπάς Αραγκτσί έθεσε και έναν πολιτικό όρο που συνοψίζει τη δυσπιστία της Τεχεράνης: κάλεσε τις ΗΠΑ να «σταματήσουν αμέσως» τις απειλές χρήσης βίας κατά του Ιράν. Σε παρέμβασή του στη Διάσκεψη Αφοπλισμού στη Γενεύη, μίλησε για ένα νέο «παράθυρο ευκαιρίας» και εξέφρασε την ελπίδα οι συνομιλίες να οδηγήσουν σε βιώσιμη λύση. Ταυτόχρονα σημείωσε ότι το Ιράν συζήτησε με τη ΔΟΑΕ τον πιθανό ρόλο της στο πλαίσιο των επαφών, τονίζοντας πως κάθε ανθεκτική συμφωνία πρέπει να περιλαμβάνει «πλήρη αναγνώριση των νόμιμων δικαιωμάτων» της χώρας.

• Στο επίπεδο των πρακτικών βημάτων, Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε –σύμφωνα με το Reuters– ότι το Ιράν δήλωσε πως θα επανέλθει μέσα στις επόμενες δύο εβδομάδες με λεπτομερείς προτάσεις για να καλυφθούν «κενά» μεταξύ των θέσεων. «Υπήρξε πρόοδος, αλλά υπάρχουν ακόμη πολλές λεπτομέρειες που πρέπει να συζητηθούν», ήταν το στίγμα της αμερικανικής αποτίμησης. Ο ίδιος ο Αμπάς Αραγκτσί, σε ενημέρωση μέσω της ιρανικής κρατικής τηλεόρασης, έκανε λόγο για «πιο σοβαρές συζητήσεις» σε σύγκριση με τον προηγούμενο γύρο, σημειώνοντας ότι οι διαβουλεύσεις ξεκίνησαν ήδη από τη Δευτέρα, περίπου 24 ώρες πριν από την επίσημη συνεδρίαση. Επιβεβαίωσε ότι υπήρξαν «καλές τεχνικές συζητήσεις» με τον Ραφαέλ Γκρόσι, ο οποίος είχε επαφές και με την αμερικανική αντιπροσωπεία.

Ο Αραγκτσί περιέγραψε το αποτέλεσμα ως ένα γενικό, αλλά κρίσιμο, ορόσημο: συμφωνία σε «δέσμη κατευθυντήριων αρχών» πάνω στην οποία «από εδώ και πέρα θα κινηθούμε» και είσοδος στη φάση της σύνταξης κειμένου για μια πιθανή συμφωνία. Έσπευσε, πάντως, να προσγειώσει τις προσδοκίες, λέγοντας ότι αυτό «δεν σημαίνει ότι θα φτάσουμε γρήγορα σε συμφωνία», αλλά ότι «τουλάχιστον ξεκίνησε η διαδρομή». Δεν έχει ακόμη οριστεί ημερομηνία για τον επόμενο γύρο: το σχέδιο είναι οι δύο πλευρές να δουλέψουν πάνω σε προσχέδια, να τα ανταλλάξουν και κατόπιν να κλειδώσουν το ραντεβού της τρίτης συνάντησης. Σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο IRNA, ο γύρος διήρκεσε περίπου τρεισήμισι ώρες και υπήρξαν καταρχήν συνεννοήσεις σε γενικά ζητήματα, ενώ οι λεπτομέρειες θα συζητηθούν μετά από διαβουλεύσεις με τις πρωτεύουσες.

Στο παρασκήνιο, η ιρανική πλευρά προσπάθησε να εκπέμψει εικόνα τεχνικής ετοιμότητας και χρονικής πίεσης. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, τόνισε ότι η αντιπροσωπεία προσέρχεται «με καλή πίστη» και «μέγιστη σοβαρότητα», υπογραμμίζοντας ότι «ο χρόνος είναι εξαιρετικά σημαντικός και καθοριστικός». Περιέγραψε μάλιστα μια ομάδα με οικονομικούς ειδικούς για την άρση κυρώσεων, τεχνικούς και πυρηνικούς εμπειρογνώμονες και νομικούς, δείχνοντας ότι η Τεχεράνη θέλει να μπει στις «λεπτές τεχνικές πτυχές» του φακέλου. Την ίδια στιγμή, αρνήθηκε οποιαδήποτε σύνδεση της διαδικασίας με άλλες διεθνείς διαπραγματεύσεις που εξελίσσονται παράλληλα, επιμένοντας στην αυτονομία του πυρηνικού μονοπατιού.

• Ωστόσο, η διπλωματία στη Γενεύη εξελίσσεται υπό τη σκιά μιας σκληρής πραγματικότητας: της στρατιωτικής ενίσχυσης των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και της ρητορικής κλιμάκωσης. Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ άφησε να εννοηθεί πως μια αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη θα μπορούσε να είναι «το καλύτερο που μπορεί να συμβεί», ενώ τις τελευταίες ημέρες μετακινήθηκε δεύτερη ομάδα αεροπλανοφόρου στην περιοχή και καταγράφηκαν μεταφορές μαχητικών F-35, F-22 και F-16. Αμερικανοί αξιωματούχοι μίλησαν επίσης για προετοιμασία σεναρίων επιχειρήσεων που θα μπορούσαν να διαρκέσουν εβδομάδες, αν δοθεί εντολή επίθεσης. Από ιρανικής πλευράς, μεταδόθηκε ότι έκλεισε προσωρινά τμήμα του Στενού του Ορμούζ, ενώ ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ προειδοποίησε ότι κάθε απόπειρα ανατροπής της ιρανικής κυβέρνησης θα αποτύχει.

Ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε, πριν από την έναρξη, ότι θα συμμετείχε «έμμεσα» στη διαδικασία και ότι πιστεύει πως η Τεχεράνη θέλει συμφωνία, προσθέτοντας πως δεν θεωρεί ότι το Ιράν επιθυμεί να επωμιστεί τις συνέπειες μιας αποτυχίας. Στο φόντο βρίσκονται και τα γεγονότα του περασμένου Ιουνίου, όταν οι ΗΠΑ συμμετείχαν σε πλήγματα κατά ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων, εξέλιξη που –σύμφωνα με ιρανικές δηλώσεις– οδήγησε στην αναστολή δραστηριοτήτων εμπλουτισμού. Ιρανός υψηλόβαθμος αξιωματούχος, επίσης μέσω Reuters, υποστήριξε ότι η επιτυχία της Γενεύης εξαρτάται από το να μην κατατεθούν «μη ρεαλιστικές απαιτήσεις» από τις ΗΠΑ και από τη σοβαρότητά τους στην άρση των αυστηρών κυρώσεων.

Το συμπέρασμα, προς το παρόν, είναι διπλό: αφενός, η συμφωνία σε κατευθυντήριες αρχές και η μετάβαση στη σύνταξη κειμένου δείχνουν ότι το κανάλι δεν έχει παγώσει· αφετέρου, οι «λεπτομέρειες» που όλοι επικαλούνται είναι ακριβώς εκείνες που ιστορικά τινάζουν στον αέρα τέτοιες διαδικασίες. Αν οι επόμενες δύο εβδομάδες επιβεβαιώσουν ότι το Ιράν θα επιστρέψει με συγκεκριμένες τεχνικές προτάσεις και αν η Ουάσιγκτον αποφύγει την επέκταση της ατζέντας σε μη αποδεκτά πεδία, τότε η Γενεύη μπορεί να αποδειχθεί αφετηρία πραγματικής διαπραγμάτευσης. Αν όχι, η «εποικοδομητική ατμόσφαιρα» κινδυνεύει να χαθεί μέσα στην πίεση των κυρώσεων, των απειλών χρήσης βίας και των συσχετισμών ισχύος στην περιοχή.

Σπύρος Σιδέρης

Το αμερικανικό ειδησεογραφικό μέσο Axios αποκάλυψε ότι τουλάχιστον εννέα χώρες της περιοχής απηύθυναν μηνύματα στην κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, ζητώντας να μην ακυρωθεί η συνάντηση και να δοθεί χώρος στη διπλωματία. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, η Ουάσιγκτον αποδέχθηκε τελικά να προχωρήσει στη συνάντηση «σεβόμενη τις επιθυμίες των συμμάχων της στην περιοχή», σε μια ένδειξη ότι οι περιφερειακές ισορροπίες και οι φόβοι γενικευμένης αποσταθεροποίησης βάρυναν περισσότερο από τις αρχικές αντιρρήσεις της.

• Αρχικά, οι συνομιλίες είχαν προγραμματιστεί να διεξαχθούν στην Κωνσταντινούπολη, με τη συμμετοχή και άλλων χωρών της Μέσης Ανατολής ως παρατηρητών. Το Ιράν, ωστόσο, απαίτησε την αλλαγή έδρας και τη μεταφορά της διαδικασίας στη Μουσκάτ, επιμένοντας ταυτόχρονα σε διμερή μορφή των συνομιλιών. Η Τεχεράνη υποστήριξε ότι μόνο έτσι θα μπορούσε να υπάρξει ουσιαστική συζήτηση αποκλειστικά για το πυρηνικό ζήτημα και την άρση των κυρώσεων, χωρίς να τεθούν στο τραπέζι άλλα θέματα, όπως το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα, που αποτελούν πάγια απαίτηση της Ουάσιγκτον και των συμμάχων της.

Η αμερικανική πλευρά αντέδρασε αρχικά αρνητικά, με αξιωματούχους να δηλώνουν ότι «η επιλογή είναι αποδοχή των αρχικών όρων ή τίποτα». Για αρκετές ώρες, το σενάριο της οριστικής ακύρωσης φαινόταν το επικρατέστερο, γεγονός που πυροδότησε νέο κύμα ανησυχίας σε αραβικές πρωτεύουσες. Στο παρασκήνιο, ωστόσο, διπλωματικά κανάλια ενεργοποιήθηκαν έντονα, με χώρες όπως το Κατάρ, το Ομάν και άλλους περιφερειακούς παίκτες να ασκούν πολιτική πίεση προς την Ουάσιγκτον, φοβούμενοι ότι μια κατάρρευση των συνομιλιών θα οδηγούσε σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.

Το κλίμα επιβαρύνθηκε ακόμη περισσότερο από τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος προειδοποίησε ότι ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, «πρέπει να ανησυχεί σοβαρά», αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο στρατιωτικών επιλογών. Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ παρακολουθούν στενά τις κινήσεις της Τεχεράνης και ότι δεν θα επιτρέψουν την επανεκκίνηση πυρηνικών δραστηριοτήτων που θεωρούνται απειλητικές. Οι δηλώσεις αυτές, που μεταδόθηκαν από διεθνή πρακτορεία, προκάλεσαν έντονη ανησυχία, καθώς επανέφεραν στο προσκήνιο το σενάριο μιας άμεσης σύγκρουσης.

• Λίγο μετά τις τοποθετήσεις Τραμπ, ήρθε η απάντηση από την ιρανική πλευρά. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, ανακοίνωσε ότι οι συνομιλίες με τις ΗΠΑ θα πραγματοποιηθούν κανονικά στη Μουσκάτ, ευχαριστώντας δημόσια τις αρχές του Ομάν για τη διαμεσολάβηση και την οργάνωση της διαδικασίας. Σύμφωνα με την Τεχεράνη, οι συνομιλίες θα είναι έμμεσες, με τη μεσολάβηση τρίτων, και θα επικεντρωθούν αποκλειστικά στο πυρηνικό πρόγραμμα και στις κυρώσεις.

Παράλληλα, η ιρανική ειδησεογραφική υπηρεσία Tasnim υποστήριξε ότι η διαφωνία δεν αφορά μόνο την αλλαγή τόπου, αλλά κυρίως την αστάθεια των αμερικανικών θέσεων. Ιρανικές πηγές κατηγόρησαν την Ουάσιγκτον ότι μεταβάλλει συνεχώς τους όρους, επηρεαζόμενη από κύκλους που τάσσονται υπέρ της στρατιωτικής λύσης και διατηρούν στενούς δεσμούς με το Ισραήλ. Σε αυτό το πλαίσιο, η Τεχεράνη εμφανίζεται να επιδιώκει να διασφαλίσει ένα στενό και ελεγχόμενο διαπραγματευτικό πλαίσιο, αποφεύγοντας τη διεύρυνση της ατζέντας.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και ο ρόλος του Κατάρ, καθώς ο πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών της χώρας, Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν αλ Θάνι, είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Αμπάς Αραγκτσί, κατά την οποία τονίστηκε η ανάγκη αποκλιμάκωσης και συνέχισης της διπλωματικής οδού. Το Κατάρ εμφανίζεται ως βασικός μεσολαβητής, επιδιώκοντας να διατηρήσει ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας και να αποτρέψει ένα νέο κύμα έντασης στον Περσικό Κόλπο.

• Ταυτόχρονα, έγινε γνωστό ότι ο ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου, Στιβ Γουίτκοφ, μαζί με τον Τζάρεντ Κούσνερ, θα μεταβούν πρώτα στη Ντόχα και στη συνέχεια στο Ομάν, επιβεβαιώνοντας ότι η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει τις συνομιλίες ως ζήτημα υψηλής πολιτικής σημασίας.

Συνολικά, η υπόθεση της συνάντησης στη Μουσκάτ αποκαλύπτει το εύθραυστο υπόβαθρο πάνω στο οποίο κινείται σήμερα η διπλωματία στη Μέση Ανατολή. Η παρ’ ολίγον ακύρωση, η αλλαγή έδρας, οι στρατιωτικές απειλές και οι περιφερειακές πιέσεις δείχνουν ότι η επανέναρξη του διαλόγου ΗΠΑ–Ιράν δεν είναι προϊόν σύγκλισης, αλλά αποτέλεσμα φόβου για το εναλλακτικό σενάριο: μια νέα φάση έντασης που θα μπορούσε να οδηγήσει όχι απλώς σε πολιτική κρίση, αλλά σε ανοιχτή σύγκρουση με απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρη την περιοχή.

Σπύρος Σιδέρης

Το υπόβαθρο, όμως, είναι βαρύ και δηλητηριώδες: ενισχυμένη αμερικανική ναυτική παρουσία στον Περσικό Κόλπο, εσωτερικές αναταραχές στο Ιράν, πρόσφατα πλήγματα σε ιρανικές εγκαταστάσεις και ένας πόλεμος δι’ αντιπροσώπων που εκτείνεται από τη Γάζα και τον Λίβανο έως την Υεμένη και το Ιράκ. Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει ένταση — είναι ποιος θα την ελέγξει και ποιος θα την αφήσει να ξεφύγει.

Σύμφωνα με διεθνή πρακτορεία, ο Αμερικανός ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ και ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί αναμένεται να συναντηθούν στην Κωνσταντινούπολη, σε έναν νέο γύρο συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.

Η επιλογή της Τουρκίας ως τόπου συνάντησης δεν είναι τυχαία: η Άγκυρα, μαζί με το Κατάρ και την Αίγυπτο, επιχειρεί να παίξει ρόλο διαμεσολαβητή, σε μια συγκυρία όπου ο κίνδυνος ενός νέου περιφερειακού πολέμου θεωρείται υπαρκτός. Και αυτό ακριβώς είναι το «κλειδί»: η συνάντηση δεν γίνεται επειδή οι σχέσεις βελτιώθηκαν — γίνεται επειδή και οι δύο πλευρές φοβούνται τι θα συμβεί αν δεν γίνει.

• Στο επίκεντρο βρίσκονται τα πυρηνικά, η άρση των κυρώσεων και οι βαλλιστικοί πύραυλοι. Η Ουάσιγκτον, υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, φέρεται να βάζει στο τραπέζι τρεις απαιτήσεις-ορόσημα: πλήρη διακοπή του εμπλουτισμού ουρανίου στο ιρανικό έδαφος, περιορισμό του προγράμματος βαλλιστικών πυραύλων και τερματισμό της υποστήριξης της Τεχεράνης προς τους περιφερειακούς της συμμάχους. Για την Τεχεράνη, ωστόσο, αυτό δεν είναι απλώς σκληρή διαπραγμάτευση — είναι ευθεία αμφισβήτηση της εθνικής κυριαρχίας και της αποτρεπτικής της ικανότητας. Εδώ βρίσκεται και το πολιτικό οξύμωρο: οι ΗΠΑ ζητούν «ασφάλεια», το Ιράν απαντά ότι χωρίς αυτά χάνει την ασφάλειά του.

Η ιρανική ηγεσία εμφανίζεται διχασμένη ανάμεσα στον ρεαλισμό και την ιδεολογική ακαμψία. Από τη μία, αφήνει ανοιχτό παράθυρο ευελιξίας στο θέμα του εμπλουτισμού — ακόμη και για παράδοση σημαντικών ποσοτήτων ουρανίου υψηλού βαθμού ή μείωση από το 60% στο 20%— υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρξει αντίτιμο ή αξιόπιστη διαδικασία για άρση κυρώσεων. Από την άλλη, στελέχη του καθεστώτος επαναλαμβάνουν ότι οι πυραυλικές δυνατότητες και η τεχνογνωσία αποτελούν «κόκκινες γραμμές». Με άλλα λόγια: διαπραγματεύονται το «πόσο» και το «πώς», αλλά όχι το «αν» θα έχουν εργαλεία αποτροπής.

Η Ουάσιγκτον, την ίδια ώρα, στέλνει διπλά μηνύματα. Ο Τραμπ δηλώνει ότι προτιμά τη διπλωματία και ότι το Ιράν «μιλά σοβαρά», όμως ταυτόχρονα ενισχύει την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή, με αεροπλανοφόρα και μονάδες κρούσης κοντά στα ιρανικά ύδατα. Η ρητορική περί «τελικής προθεσμίας» λειτουργεί ως μοχλός πίεσης — αλλά όσο δυναμώνει η πίεση, τόσο αυξάνεται και ο κίνδυνος ενός ατυχήματος, μιας παρερμηνείας, μιας λάθος κίνησης που θα κάνει την ένταση μη αναστρέψιμη.

• Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι πρόσφατες δορυφορικές εικόνες από τις εγκαταστάσεις της Νατάνζ και του Ισφαχάν, που δείχνουν εργασίες αποκατάστασης μετά τους βομβαρδισμούς του προηγούμενου έτους. Παρά τις επίσημες διαβεβαιώσεις ότι ο εμπλουτισμός έχει ανασταλεί, δυτικές εκτιμήσεις θεωρούν ότι το Ιράν κρατά το πιο πολύτιμο χαρτί του: τη δυνατότητα να επανεκκινήσει κρίσιμες διαδικασίες σε σύντομο χρόνο. Αυτό είναι και το βασικό άγχος της Δύσης: όχι μόνο η «βόμβα», αλλά το να φτάσει η Τεχεράνη σε σημείο μη επιστροφής — να έχει δηλαδή την τεχνική ετοιμότητα που καθιστά κάθε διαπραγμάτευση εκ των υστέρων εξαιρετικά αδύναμη.

Το περιφερειακό πλαίσιο κάνει την εξίσωση ακόμα πιο σύνθετη. Η επιρροή του Ιράν έχει δεχθεί πλήγματα, ιδίως μετά τις ισραηλινές επιθέσεις σε οργανώσεις που θεωρούνται σύμμαχοι της Τεχεράνης, ενώ οι ισορροπίες στη Συρία και στην ευρύτερη περιοχή μεταβάλλονται. Όλα αυτά περιορίζουν τα περιθώρια ελιγμών της ιρανικής διπλωματίας, που αναζητά μια συμφωνία ικανή να προσφέρει οικονομική ανάσα, χωρίς να εκληφθεί στο εσωτερικό ως ταπεινωτική υποχώρηση.

Για την Τεχεράνη, το βασικό διακύβευμα δεν είναι μόνο τα πυρηνικά· είναι η ίδια η αντοχή του καθεστώτος μέσα σε ένα περιβάλλον οικονομικής ασφυξίας και κοινωνικής δυσαρέσκειας. Οι πρόσφατες μαζικές κινητοποιήσεις και η σκληρή καταστολή τους αποκάλυψαν ρήγματα. Μια έστω μερική χαλάρωση κυρώσεων θα έδινε χρόνο και πόρους. Αντίθετα, μια νέα σύγκρουση θα μπορούσε να λειτουργήσει είτε ως «συσπείρωση» είτε ως επιταχυντής αποσταθεροποίησης — κανείς δεν μπορεί να το εγγυηθεί.

• Για τις ΗΠΑ, το Ιράν είναι ταυτόχρονα απειλή και ευκαιρία. Απειλή, γιατί μια ιρανική πυρηνική δυνατότητα αλλάζει το στρατηγικό τοπίο και προκαλεί αλυσιδωτές αντιδράσεις σε Ισραήλ, Σαουδική Αραβία και Τουρκία. Ευκαιρία, γιατί μια συμφωνία μπορεί να παρουσιαστεί ως διπλωματική επιτυχία σε μια περίοδο διεθνούς αστάθειας. Όμως η συμφωνία που «γράφεται» στα χαρτιά πρέπει να μπορεί και να «περπατήσει» στο πεδίο — και εκεί κρύβονται οι παγίδες.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι δύο πλευρές μπορούν να μετατρέψουν την αμοιβαία καχυποψία σε λειτουργικό συμβιβασμό. Οι ενδείξεις δείχνουν ένα μοντέλο «βήμα προς βήμα»: περιορισμένες δεσμεύσεις από το Ιράν, σταδιακή χαλάρωση της πίεσης από τις ΗΠΑ και διαρκής διαμεσολάβηση τρίτων. Πρόκειται, όμως, για μια εύθραυστη ισορροπία: μπορεί να καταρρεύσει αν κάποια πλευρά επιλέξει την επίδειξη ισχύος αντί της πολιτικής διαπραγμάτευσης — ή αν απλώς συμβεί κάτι «μικρό» που θα παρουσιαστεί ως «μεγάλο».

Σε τελική ανάλυση, οι σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν δεν οδηγούνται ούτε σε άμεση συμφιλίωση ούτε σε αναπόφευκτη σύγκρουση. Οδηγούνται σε μια παρατεταμένη φάση ελεγχόμενης έντασης, όπου η διπλωματία λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός αποτροπής πολέμου παρά ως πλήρης επίλυση διαφορών. Το αν αυτή η ισορροπία θα αντέξει ή θα σπάσει, θα κριθεί όχι μόνο στην Κωνσταντινούπολη, αλλά και στον τρόπο που θα κινηθούν οι περιφερειακοί παίκτες σε μια Μέση Ανατολή που παραμένει —ίσως περισσότερο από ποτέ— πεδίο διαρκούς γεωπολιτικής αναμέτρησης.

Σύμφωνα με τους αξιωματούχους, η επίσκεψη Γουίτκοφ αναμένεται να ξεκινήσει την Τρίτη. Θα πραγματοποιηθεί την ώρα που η ένταση μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν είναι οξυμένη και την ώρα που η κυβέρνηση Τραμπ πιέζει για την εφαρμογή του σχεδίου της για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα.