Σπύρος Σιδέρης

Η κυβέρνηση μπορεί να φτάνει στο τέλος της τετραετούς θητείας της, όμως η θεσμική αυτή αντοχή δεν αναιρεί τη μεγάλη πολιτική φθορά που έχει συσσωρευτεί γύρω από τον Νετανιάχου ούτε εγγυάται ότι θα μπορέσει να επαναλάβει τον άθλο της κυβερνητικής επιβίωσης.

Η κάλπη της 27ης Οκτωβρίου δεν είναι μια συνηθισμένη εκλογή

Η προκήρυξη των εκλογών επιβεβαιώνει ότι ο Νετανιάχου κατάφερε να αποφύγει την πρόωρη κατάρρευση του κυβερνητικού συνασπισμού και οδηγεί τη χώρα στις κάλπες στην τελευταία ημερομηνία που επιτρέπει ο νόμος. Ωστόσο, η πολιτική ατμόσφαιρα ελάχιστα θυμίζει έναν συνηθισμένο εκλογικό κύκλο.

Οι εκλογές θα είναι οι πρώτες μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και τις πολεμικές συγκρούσεις που ακολούθησαν στη Γάζα, στον Λίβανο και στην ευρύτερη Μέση Ανατολή. Για τον Νετανιάχου, η αναμέτρηση αφορά πρωτίστως την πολιτική του επιβίωση. Για μεγάλο μέρος της ισραηλινής κοινωνίας, όμως, αφορά το ποιος φέρει την ευθύνη για τη μεγαλύτερη αποτυχία ασφαλείας στην ιστορία της χώρας και ποιος μπορεί να εγγυηθεί ότι μια αντίστοιχη καταστροφή δεν θα επαναληφθεί.

Ο ίδιος επιχειρεί να διευρύνει το μήνυμά του πέρα από τα όρια της σκληρής Δεξιάς, δηλώνοντας ότι επιδιώκει τον σχηματισμό μιας «ευρείας εθνικής κυβέρνησης». Η πολιτική πραγματικότητα, ωστόσο, είναι διαφορετική: η εκλογική και κοινοβουλευτική του βάση εξακολουθεί να στηρίζεται σε εθνικιστικά, θρησκευτικά και υπερορθόδοξα κόμματα, οι σχέσεις των οποίων δοκιμάζονται σκληρά από το εκρηκτικό ζήτημα της στράτευσης των Χαρεντίμ.

Γκάντι Άιζενκοτ: Ο στρατηγός που απειλεί το κάστρο του Νετανιάχου

Η μεγαλύτερη ανατροπή στην προεκλογική περίοδο είναι η άνοδος του πρώην αρχηγού του γενικού επιτελείου Γκάντι Άιζενκοτ. Ο 66χρονος πρώην στρατηγός έχει μετατραπεί από συμπληρωματικό πρόσωπο της αντιπολίτευσης σε έναν από τους βασικούς διεκδικητές της πρωθυπουργίας.

Ο Άιζενκοτ συμμετείχε στο πολεμικό συμβούλιο που συγκροτήθηκε μετά την 7η Οκτωβρίου, αλλά αποχώρησε ασκώντας σκληρή κριτική στη στρατηγική και στις αποφάσεις του Νετανιάχου. Η προσωπική του ιστορία —έχασε τον γιο του και δύο ανιψιούς στον πόλεμο— του προσδίδει ιδιαίτερο ηθικό και συναισθηματικό βάρος στα μάτια σημαντικού τμήματος της ισραηλινής κοινωνίας.

Με το κόμμα του, Γιασάρ, επιχειρεί να προσελκύσει ψηφοφόρους που επιθυμούν πολιτική αλλαγή, χωρίς όμως να μετακινηθούν προς την Αριστερά. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις τον εμφανίζουν να ανταγωνίζεται ευθέως το Λικούντ, ενώ σε ορισμένες μετρήσεις θεωρείται καταλληλότερος από τον Νετανιάχου για την πρωθυπουργία.

Η δύναμή του βρίσκεται ακριβώς στο πεδίο όπου ο σημερινός πρωθυπουργός αισθανόταν επί χρόνια πολιτικά απρόσβλητος: στην ασφάλεια, στον στρατό και στο πατριωτικό Κέντρο. Ο Άιζενκοτ μπορεί να αμφισβητήσει τον Νετανιάχου χωρίς να εμφανίζεται «μαλακός» απέναντι στις απειλές που αντιμετωπίζει το Ισραήλ — και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη εκλογική απειλή για τον πρωθυπουργό.

Μπένετ και Λαπίντ χτίζουν μέτωπο εξουσίας

Ο πρώην πρωθυπουργός Ναφτάλι Μπένετ επιστρέφει επίσης στο προσκήνιο ως ένας σοβαρός αντίπαλος. Παραμένει σκληρός στα ζητήματα ασφαλείας, αντιτίθεται στη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους και διατηρεί στενούς δεσμούς με τον εθνικιστικό χώρο και το κίνημα των εποίκων. Παράλληλα, όμως, επιχειρεί να παρουσιαστεί ως περισσότερο πραγματιστής, θεσμικός και λιγότερο διχαστικός από τον Νετανιάχου.

Η προσέγγισή του με τον αρχηγό της αντιπολίτευσης Γιαΐρ Λαπίντ αποσκοπεί στη δημιουργία ενός ευρύτερου μετώπου που θα ενώσει τμήματα της Δεξιάς, του Κέντρου και του φιλελεύθερου στρατοπέδου. Ο Λαπίντ παραμένει η πιο αναγνωρίσιμη πολιτική φωνή απέναντι στον Νετανιάχου, δεν διαθέτει όμως ούτε το στρατιωτικό κύρος του Άιζενκοτ ούτε τις δεξιές καταβολές του Μπένετ.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι διαφορετικοί πόλοι της αντιπολίτευσης θα καταφέρουν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά ή αν θα αλληλοϋπονομευθούν, διεκδικώντας τους ίδιους απογοητευμένους ψηφοφόρους. Για να ηττηθεί ο Νετανιάχου δεν αρκεί να χάσει έδρες το Λικούντ. Απαιτείται οι αντίπαλοί του να συμφωνήσουν ποιος μπορεί να κυβερνήσει και υπό ποιο κοινό πρόγραμμα.

Λίμπερμαν και το ρήγμα με τους υπερορθόδοξους

Στο σύνθετο πολιτικό παζλ προστίθεται ο Αβίγκντορ Λίμπερμαν, πρώην στενός συνεργάτης του Νετανιάχου και σήμερα ένας από τους σφοδρότερους επικριτές του. Ο Λίμπερμαν συνδυάζει επιθετική γραμμή στα ζητήματα ασφαλείας με μια έντονα κοσμική πολιτική ατζέντα, ζητώντας την υποχρεωτική στράτευση των υπερορθόδοξων Εβραίων και τον δραστικό περιορισμό των προνομίων τους.

Το συγκεκριμένο ζήτημα μπορεί να αποδειχθεί καταλύτης για την έκβαση των εκλογών. Η δυσαρέσκεια στους κόλπους των υπερορθόδοξων εντείνεται, καθώς οι πολιτικές και θρησκευτικές ηγεσίες τους θεωρούν ότι ο Νετανιάχου δεν τήρησε τις δεσμεύσεις του για ευρείες απαλλαγές από τη στρατιωτική θητεία.

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσαν οι δηλώσεις του πρώην αρχιραβίνου Γιτζάκ Γιοσέφ, ο οποίος φέρεται να χαρακτήρισε τον Νετανιάχου «ψεύτη» και να άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συνεργασίας με τον Άιζενκοτ. Ακόμη και αν αυτή η απειλή δεν αποτυπωθεί τελικά στην κάλπη, αποκαλύπτει ότι η παραδοσιακή συμμαχία ανάμεσα στο Λικούντ και στα υπερορθόδοξα κόμματα δεν θεωρείται πλέον ούτε ακλόνητη ούτε αυτονόητη.

Η αριθμητική των 61 εδρών και ο αραβικός παράγοντας

Το πραγματικό πρόβλημα για τους αντιπάλους του Νετανιάχου δεν είναι μόνο να τον ξεπεράσουν στις δημοσκοπήσεις, αλλά να συγκεντρώσουν τις 61 έδρες που απαιτούνται για τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το στρατόπεδο της αντιπολίτευσης μπορεί να πλησιάσει ή ακόμη και να υπερβεί το όριο της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. Ωστόσο, ο σχηματισμός μιας βιώσιμης κυβέρνησης ενδέχεται να απαιτήσει τη στήριξη αραβικού κόμματος — ένα ενδεχόμενο που παραμένει πολιτικά δύσκολο για αρκετές δυνάμεις της σιωνιστικής Δεξιάς και του Κέντρου.

Αυτή ακριβώς η αδυναμία συνεννόησης αποτελεί το ισχυρότερο όπλο του Νετανιάχου. Μπορεί να μην προηγείται καθαρά και να εμφανίζεται πιο ευάλωτος από ποτέ, γνωρίζει όμως καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο πώς να εκμεταλλεύεται τις αντιφάσεις των αντιπάλων του, να διασπά τα αντίπαλα στρατόπεδα και να μετατρέπει μια εκλογική μειοψηφία σε κυβερνητική πλειοψηφία.

Η μάχη της 27ης Οκτωβρίου δεν θα κριθεί, επομένως, μόνο στο ποιο κόμμα θα καταλάβει την πρώτη θέση ή ποιος πολιτικός θα συγκεντρώσει τις περισσότερες έδρες. Θα κριθεί στο ποιος μπορεί να ενώσει πρώην εχθρούς, να διαχειριστεί τις θρησκευτικές, πολιτικές και κοινωνικές ρωγμές και να πείσει μια βαθιά τραυματισμένη χώρα ότι διαθέτει σχέδιο για την ασφάλεια και την επόμενη ημέρα.

Για πρώτη φορά ύστερα από χρόνια, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου μοιάζει πραγματικά ευάλωτος. Στην ισραηλινή πολιτική, όμως, η δημοσκοπική του φθορά δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με εκλογική ήττα — και ακόμη λιγότερο με απώλεια της εξουσίας.