Αυτό τόνισε ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, σήμερα, (11/2), στην εισαγωγική ομιλία του στην 1η Ημερίδα Άμυνας και Γεωπολιτικής, με θέμα «Η Νέα Γεωπολιτική Πραγματικότητα και οι Αμυντικές Προκλήσεις – Η επόμενη ημέρα για Ευρώπη, Ελλάδα και Ανατολική Μεσόγειο», που διοργανώνουν το Capital.gr και το Forbes Greece.

Για τη μετάβαση των Ενόπλων Δυνάμεων στη νέα εποχή εξήγησε ότι «Ένοπλες Δυνάμεις από ένα άθροισμα οπλικών συστημάτων μετατρέπονται σε ένα ολιστικό σύστημα αποτροπής και στη δημιουργία ενός μηχανισμού αντίληψης, επεξεργασίας, εκμετάλλευσης της πληροφορίας».

Όπως είπε, «η έμφαση δεν δίνεται μόνο στην απόκτηση νέων πλατφορμών, όπως οι Belharra ή τα F-35, αλλά στην ανάπτυξη ενός πλήρους οικοσυστήματος».

Χαρακτήρισε, δε, «εξαιρετικά σημαντική για την εθνική οικονομία την αύξηση της συμμετοχής του ελληνικού αμυντικού οικοσυστήματος στα εξοπλιστικά μας προγράμματα».

«Η καινοτομία και η ανάπτυξη της τεχνολογίας δεν είναι απλώς ένας μηχανισμός που λύνει προβλήματα στις Ένοπλες Δυνάμεις. Οι αμυντικές δαπάνες, όταν όμως σχεδιάζονται ορθά, και μόνο τότε, δημιουργούν πλούτο και θέσεις υψηλής εξειδίκευσης», ανέφερε ο κ. Δένδιας και πρόσθεσε: «Η Ελλάδα για να πάει μπροστά χρειάζεται να επιταχύνει τους ρυθμούς ανάπτυξης και να αυξήσει σημαντικά τις εξαγωγές της. Πρέπει να προσελκύσει, επιπλέον, περισσότερες ξένες επενδύσεις, ιδίως σε τομείς αιχμής. Σε αντίθεση με ό,τι ίσχυε στο παρελθόν, σήμερα έχουμε υιοθετήσει ένα μοντέλο επενδύσεων με σταθερή εθνική συμμετοχή και μετρήσιμη απόδοση. Επιδιώκουμε κατ’ ελάχιστον συμμετοχή 25% του ελληνικού οικοσυστήματος στα εξοπλιστικά μας προγράμματα.

Παράλληλα, ο προγραμματισμός, όπως συμβαίνει με το κατατεθειμένο, για πρώτη φορά, Μακροπρόθεσμο Πρόγραμμα Αμυντικών Εξοπλισμών για τα επόμενα 12 συν 8 χρόνια, επιτρέπει διαύγεια επιχειρηματικού περιβάλλοντος και εξασφαλίζει την τήρηση δημοσιονομικών ορίων, ώστε να μην υπάρξουν “δυσάρεστες εκπλήξεις” που οδήγησαν στις χρεωκοπίες του παρελθόντος».

«Η γεωπολιτική είναι βασικό εργαλείο για την ανάλυση, την κατανόηση και την πρόβλεψη της πολιτικής σε συγκεκριμένο γεωγραφικό χώρο», σημείωσε ο υπουργός Εθνικής Άμυνας και ανέλυσε: «Είναι προφανές ότι το διεθνές σύστημα εισέρχεται σε μια φάση μεγάλης ρευστότητας, σε μια φάση ανταγωνισμού ισχύος. Η ψευδαίσθηση μιας “διαρκούς ειρήνης” κατέρρευσε.

Έπειτα από τον Ψυχρό Πόλεμο, βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα παγκόσμια τάξη. Τα θεωρητικά μοντέλα, όπως οι ισχυρισμοί για το “τέλος της Ιστορίας” του Fukuyama και μοντέλα αισιοδοξίας που δημιουργήθηκαν από άλλες θετικές εξελίξεις, νομίζω ότι πια έχουν διαψευσθεί στην πράξη.

Οι σεισμικές δονήσεις έχουν δημιουργήσει αντίκτυπο και στην Ευρώπη, αλλά και στον κόσμο.

Η Ευρώπη βιώνει μία αναδιάταξη ισχύος σε παγκόσμιο επίπεδο. Το κέντρο μετακινείται προς τον Ινδο-Ειρηνικό. Η Ευρώπη στηρίχθηκε για δεκαετίες στη στρατηγική “ομπρέλα” των Ηνωμένων Πολιτειών, παραμέλησε έτσι τις δικές τις δυνατότητες και πρέπει τώρα να αναγνωρίσει τη νέα δύσκολη πραγματικότητα. Η ενίσχυση, λοιπόν, μιας Κοινής Αμυντικής Πολιτικής δεν είναι πολυτέλεια, είναι αναγκαιότητα.

Η ασφάλεια δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη και η επόμενη μέρα για την Ευρώπη και για την Ανατολική Μεσόγειο θα κριθεί από την ισχύ, αλλά και από την ικανότητα πρόβλεψης, συνεργασίας και προσαρμογής».

«Σε αυτό το πλαίσιο», συμπλήρωσε, «η Ανατολική Μεσόγειος είναι μια περιοχή με γεωπολιτική βαρύτητα. Ενεργειακοί πόροι, θαλάσσιοι δρόμοι, περιφερειακές κρίσεις, ανταγωνισμοί, έχουμε να κάνουμε με ένα απαιτητικό περιβάλλον, αλλά και ένα περιβάλλον που ίσως δημιουργήσει ευκαιρίες. Και εμείς, η Ελλάδα, είμαστε στην καρδιά αυτού του χώρου. Πρέπει, όμως, να αναγνωρίσουμε ότι η Άμυνα δεν περιορίζεται σε μια στενή στρατηγική διάσταση, δεν είναι μόνο στρατιωτικά μέσα. Είναι θεσμοί, οικονομία, τεχνολογία, κοινωνική συνοχή. Είναι η ικανότητά να προβλέπουμε, να προσαρμοζόμαστε, να αντέχουμε. Και για αυτό, διάφοροι ρόλοι, όπως ο ρόλος της ακαδημαϊκής κοινότητας, ο ρόλος των αναλυτών, ο ρόλος της αμυντικής βιομηχανίας και του οικοσυστήματος, ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών, είναι πολλές φορές καθοριστικοί παράγοντες».

Για την οικονομία, ξεκαθάρισε: «Η ισχυρή οικονομία είναι ένας ιδίως σημαντικός παράγων που θωρακίζει μια χώρα. Αλλά και αντίστροφα, η ανάπτυξη αμυντικών δυνατοτήτων από μία χώρα όπως η Ελλάδα έχει πάντα μια σημαντική οικονομική διάσταση. Η δημιουργία ενός αμυντικού οικοσυστήματος με τη σύμπραξη Πολιτείας, θεσμών, βιομηχανίας, ακαδημαϊκής κοινότητας, ερευνητικών κέντρων, αποτελεί εθνική αναγκαιότητα. Μοχλεύει δυνατότητες, δημιουργεί μία ατμομηχανή για την οικονομική ανάπτυξη της χώρας. Και ακριβώς στην προσπάθεια να δημιουργηθεί αυτή η ατμομηχανή, έχουμε συστήσει τη Διεύθυνση Καινοτομίας του ΓΕΕΘΑ και το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας, το ΕΛΚΑΚ».

Όσον αφορά τις γεωπολιτικές εξελίξεις μίλησε για την «αυξανόμενη προβολή ισχύος της Τουρκίας -από τη Συρία ως τη Λιβύη και τη Σομαλία- που δημιουργεί νέες προκλήσεις».

«Απέναντι σε αυτήν την εξέλιξη, η ελληνική στρατηγική δεν εστιάζει σε αποκλεισμό, αλλά στη διαμόρφωση ενός πλαισίου κανόνων. Η προσήλωση στο Διεθνές Δίκαιο, η διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας, η ενίσχυση συνεργασιών με χώρες που μοιράζονται κοινές αντιλήψεις ασφάλειας, είναι οι βασικοί μας άξονες», πρόσθεσε.

Για τον τομέα της καινοτομίας, ο κ. Δένδιας επεσήμανε ότι η χώρα «έχει ήδη μια πιστωμένη επιτυχία, λέγεται “Κένταυρος”. Το πρώτο αντί-drone σύστημα που ανέπτυξε η ΕΑΒ και δοκιμάστηκε σε πραγματικές συνθήκες μάχης. Μία εξέλιξη που μέχρι πριν λίγα χρόνια θα ήταν αδιανόητη. Η ίδια η “Ασπίδα του Αχιλλέα” δεν είναι μόνο μια προσέγγιση, είναι μια ολιστική διάσταση. Είναι μία νέα φιλοσοφία. Τα πέντε επίπεδα της “Ασπίδας” είναι: Ξηρά, Θάλασσα, Αέρας, Κυβερνοχώρος, Διάστημα».

«Παράλληλα», συνέχισε, «κοιτάμε και τις συμμαχίες μας. Εμβάθυνση της στρατηγικής σχέσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Γαλλία, το Ισραήλ, την Ινδία, αντανακλά ανάγκη προσαρμογής στις προκλήσεις. Έχω συναντήσει και τους τέσσερεις υπουργούς Άμυνας αυτών των χωρών μέσα στον πρώτο ενάμιση μήνα του 2026. Και θέλω να μοιραστώ μαζί σας το μεγάλο ενδιαφέρον που συνάντησα για τη μεταρρύθμιση που υλοποιούμε στις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις».

«Σε αυτόν τον νέο κόσμο όπου “Might makes right” είμαστε αναγκασμένοι να αναγνωρίσουμε την πραγματικότητα. Η Ελλάδα δημιουργεί με την “Ατζέντα 2030” τις πιο καινοτόμες και ισχυρές Ένοπλες Δυνάμεις στην ιστορία της, όχι για να απειλήσει οιονδήποτε, αλλά για να διατηρήσει τον εθνικό μας χώρο και να προασπίσει τα δικαιώματα κυριαρχίας μας. Αυτά τα δικαιώματα μας κληροδοτήθηκαν και έχουμε υποχρέωση να τα παραδώσουμε στις επόμενες γενιές», υπογράμμισε ο υπουργός Εθνικής Άμυνας.

«Με τον Χάρτη Μετάβασης των Ενόπλων Δυνάμεων στη νέα εποχή, μετατρέπουμε ένα αξιόμαχο σύνολο, σε μία μηχανή γνώσης, πληροφορίας, επεξεργασίας δεδομένων. Αξιοποιούμε τις νέες τεχνολογίες, επίσης, αντιλαμβανόμαστε την Τεχνητή Νοημοσύνη που θα αλλάξει τα πάντα σε αυτόν τον πλανήτη. Αλλά ο στόχος μας παραμένει ο συνταγματικός μας ρόλος. Ο συνταγματικός ρόλος των Ενόπλων Δυνάμεων, η ασφάλεια κάθε Ελληνίδας, κάθε Έλληνα απέναντι στις προκλήσεις του σήμερα, απέναντι στις προκλήσεις του αύριο», κατέληξε ο κ. Δένδιας.

Η ομιλία του υπουργού Εθνικής Άμυνας, με την οποία άνοιξαν οι εργασίες της Ημερίδας, ήταν μαγνητοσκοπημένη, λόγω της μετάβασής του στις Βρυξέλλες, όπου θα συμμετάσχει στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε σύνθεση υπουργών Άμυνας των κρατών-μελών.

Του Χαράλαμπου Παπασωτηρίου, καθηγητής διεθνών σχέσεων και στρατηγικής

Το καθεστώς Ασάντ κατάρρευσε αμαχητί.  Το ίδιο το Ιράν έχει αποδυναμωθεί από τα πλήγματα που δέχθηκε από το Ισραήλ. Μόνο οι Χούθι στη δυτική Υεμένη και κάποιες σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ έχουν απομείνει αλώβητοι στον ιρανικό άξονα.

Πέρα από το Ιράν, χαμένη από τις εξελίξεις στη Συρία είναι και η Ρωσία, που λόγω της βαθιάς εμπλοκής της στον Ρωσοουκρανικό Πόλεμο δεν ήταν σε θέση να υπερασπίσει τις βάσεις της εκεί. Κερδισμένο είναι το Ισραήλ, που αφόπλισε τις συριακές δυνάμεις για να μην κληρονομήσει ο Γκολάνι το οπλοστάσιο του Ασάντ και αποδειχθεί αμετανόητος τζιχαντιστής.

Κερδισμένη προς το παρόν είναι επίσης η Τουρκία, που υποστήριξε τις δυνάμεις του αλ Γκολάνι από τη σκοπιά των logistics. Δεν είναι σαφές κατά πόσο η Τουρκία ελέγχει τον Γκολάνι. Η Ελλάδα και η Κύπρος πάντως οφείλουν να εντείνουν την κινητοποίησή τους για να δυσχεράνουν τυχόν τουρκικό εγχείρημα επανάληψης του τουρκολιβυκού συμφώνου για τις θαλάσσιες ζώνες με τη Συρία.

Ο κύριος σκοπός της Τουρκίας στη Συρία πάντως είναι να εξουδετερώσει τη μαρξιστική κουρδική οργάνωση YPG, που ελέγχει μεγάλο μέρος της βορειοανατολικής Συρίας και φαίνεται να διοχετεύει όπλα στο ΡΚΚ – τουλάχιστον έτσι ισχυρίζονται οι Τούρκοι. Η επιβίωση της οργάνωσης, που συνέβαλε τα μέγιστα στην ήττα του «Ισλαμικού Κράτους», θα εξαρτηθεί από τις ΗΠΑ και το  Ισραήλ. Η αμερικανική στάση είναι αβέβαιη λόγω Τραμπ.

Αβέβαιη είναι επίσης η αμερικανική πολιτική στην Ουκρανία μετά τις 20 Ιανουαρίου (ορκωμοσία Τραμπ). Ένας γιος του Τραμπ «τουίταρε», ότι κατά την ημερομηνία αυτή θα κοπεί το χαρτζιλίκι (pocket money) που παίρνει ο Ζελένσκι.  Ο τωρινός ηγέτης της ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας στη Γερουσία Μιτς Μακόνελ, που παραιτείται από το αξίωμα αυτό στο τέλος του έτους αλλά παραμένει γερουσιαστής, δήλωσε σε άρθρο του ότι θα αφιερωθεί στον σκοπό να παραμείνουν οι ΗΠΑ η πρωταγωνιστική δύναμη στη διεθνή πολιτική. Μαζί με τρεις άλλους αντιτραμπικούς ρεπουμπλικανούς γερουσιαστές (Σούζαν Κόλινς από το Μέιν, Λίζα Μουρκόφσκι από την Αλάσκα και  Μπιλ Κάσιντι από τη Λουιζιάνα), ο Μακόνελ μπορεί να δώσει στους δημοκρατικούς μια πλειοψηφία 51 από τους 100 γερουσιαστές, για να νομοθετήσουν τη συνέχιση της αμερικανικής βοήθειας προς την Ουκρανία, εφόσον συμβεί κάτι ανάλογο στη Βουλή των Αντιπροσώπων, όπου είναι επίσης οριακή η ρεπουμπλικανική πλειοψηφία.

Από τη σκοπιά της στρατιωτικής στρατηγικής ο Ρωσοουκρανικός Πόλεμος έχει εξελιχθεί ήδη από το 2023 σε στατικό πόλεμο κατατριβής, που αν κρατήσει πολύ ακόμα θα ευνοήσει τη Ρωσία, καθώς έχει μεγαλύτερο πληθυσμό. Από την  άλλη, η ρωσική πλευρά φαίνεται με τις μετωπικές επιθέσεις της στο Ντονμπάς να έχει μεγαλύτερες απώλειες.  Το ότι χρησιμοποιήθηκε δύναμη 10.000 Βορειοκορεατών στη ρωσική αντεπίθεση στο μέτωπο του Κουρκ – με βαριές απώλειες λόγω απειρίας τους – ίσως δείχνει ότι η ρωσική πλευρά έχει αρχίσει, όπως και η ουκρανική, να δυσκολεύεται να αντικαταστήσει τις απώλειές της.

*Ο Χαράλαμπος Παπασωτηρίου είναι καθηγητής διεθνών σχέσεων και στρατηγικής στο Πάντειο και πρόεδρος του ΕΣ του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων (ΙΔΙΣ)