Από τότε, η Steingraber από το Ιλινόις συνδυάζει επιστήμη και ακτιβισμό. Τα τελευταία 15 χρόνια, εστιάζει στη μελέτη και ευαισθητοποίηση για τις επιπτώσεις της υδραυλικής ρωγμάτωσης («fracking») στην υγεία και το περιβάλλον.

Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιεί εκατομμύρια λίτρα νερού, άμμο και χημικά για να διασπάσει πετρώματα που περιέχουν φυσικό αέριο και πετρέλαιο. Αυτό την έφερε πρόσφατα στο Μεξικό, όπου η Συμμαχία κατά του Fracking και άλλες περιβαλλοντικές οργανώσεις συνδιοργάνωσαν φόρουμ με βουλευτές του Εργατικού Κόμματος και του κυβερνώντος κινήματος Morena.

Στόχος τους είναι να προωθήσουν νομοθεσία για την απαγόρευση αυτών των πρακτικών, τη στιγμή που η κυβέρνηση εξετάζει την επαναφορά τους για να ενισχύσει τα μειωμένα αποθέματα πετρελαίου της χώρας.

Fracking: Εξαγωγή αμερικανικής τεχνολογίας και παγκόσμιες επιπτώσεις

«Η υδραυλική ρωγμάτωση επινοήθηκε στις ΗΠΑ. Αυτό μας έκανε τον μεγαλύτερο εξαγωγέα φυσικού αερίου παγκοσμίως, σε μια εποχή κλιματικής κρίσης», τονίζει η Steingraber. «Νιώθω την ανάγκη να ζητήσω συγγνώμη—είναι η χειρότερη τεχνολογία που έχουμε εξάγει». Χειρότερη κι από την ατομική βόμβα; Γελάει. «Μία από τις δύο χειρότερες».

Η πλήρως διαφωτιστή συνέντευξη που ακολουθεί δημοσιεύθηκε στο elpais.com και παραχωρήθηκε στον Carlos Carabaña

-Ερώτηση: Έχετε πει πολλές φορές ότι το “fracking” είναι μια από τις πιο αποκρουστικές λέξεις στα αγγλικά.

Απάντηση: Είναι μια λέξη που ακόμη και να την προφέρεις σου προκαλεί δυσφορία. Η διαδικασία κάνει τον κόσμο πιο φρικτό. Απελευθερώνει ουσίες που, όσο βρίσκονταν υπόγεια, δεν έβλαπταν κανέναν. Με τη διάσπαση των πετρωμάτων απελευθερώνουμε ραδιενέργεια και βαρέα μέταλλα όπως αρσενικό—που προκαλούν λευχαιμία και άλλους καρκίνους—και αφαιρούμε πόσιμο νερό από τον οικολογικό κύκλο. Σε περίοδο κλιματικής κρίσης, πρόκειται για ανήθικη πρακτική.

-Ερώτηση: Το Μεξικό και η κρατική εταιρεία PEMEX εξετάζουν την επανεκκίνηση του fracking για την εξόρυξη φυσικού αερίου. Πώς το αξιολογείτε;
Απάντηση: Αν το Μεξικό το ξαναχρησιμοποιήσει, θα είναι λανθασμένη απόφαση. Όχι μόνο λόγω της ίδιας της πρακτικής, αλλά επειδή το φυσικό αέριο αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους περιβαλλοντικούς εχθρούς. Ακόμα κι εμείς οι επιστήμονες δεν έχουμε δώσει αρκετή προσοχή στη ζημιά που προκαλεί στο κλίμα και στην υγεία μας.

Η εξέλιξη των επιστημονικών στοιχείων για το fracking

-Ερώτηση: Από το 2012 εκδίδετε το Compendium of Scientific, Medical and Media Findings Demonstrating Risks and Harms of Fracking and Associated Gas and Oil Infrastructure, που πλέον βρίσκεται στην ένατη έκδοση. Πώς εξελίχθηκαν τα επιστημονικά στοιχεία;
Απάντηση: Όταν εκδώσαμε την πρώτη έκδοση, υπήρχαν 65 μελέτες για τη ρωγμάτωση που ανέδειξαν τους κινδύνους της. Τις συγκεντρώσαμε—ήταν σαν να φτιάχνεις παζλ με κομμάτια που λείπουν. Στη δεύτερη έκδοση είχαμε 150 μελέτες· στην τρίτη 400—all έδειχναν προς την ίδια κατεύθυνση: η υδραυλική ρωγμάτωση δεν μπορεί να γίνει με ασφάλεια, ανεξαρτήτως νόμων ή κανονισμών. Σήμερα υπάρχουν 2.500 μελέτες, κάθε νέα επιβεβαιώνει τις προηγούμενες. Αυτό το compendium ήταν καθοριστικό ώστε ο τότε κυβερνήτης της Νέας Υόρκης να απαγορεύσει τη ρωγμάτωση το 2012.

-Ερώτηση: Ως επικεφαλής αυτής της πολιτικής διαδικασίας, τι μαθήματα μπορούν να αντλήσουν ανάλογα κινήματα;
Απάντηση: Έχω διαπιστώσει ότι είναι πάντα πιο εύκολο να συζητάς επιστημονικά ζητήματα εκεί όπου η βιομηχανία δεν έχει ακόμη εδραιωθεί. Όταν υπάρχει οικονομική εξάρτηση, είναι πολύ πιο δύσκολο να επιβληθεί απαγόρευση—επειδή οι βουλευτές δέχονται πιέσεις από τις εταιρείες, που έχουν δική τους προπαγάνδα και στοιχεία… είναι ένα ισχυρό λόμπι.

Νέες τεχνικές και αδιέξοδα στη διαχείριση αποβλήτων

-Ερώτηση: Όταν η μεξικανική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα επανεξετάσει το fracking για αύξηση των αποθεμάτων πετρελαίου, υποστήριξε πως υπάρχουν νέες τεχνικές φιλικότερες προς το περιβάλλον.
Απάντηση: Το ίδιο ειπώθηκε στις ΗΠΑ—και έτσι επέτρεψαν αυτές τις τεχνικές ακόμη κι εκεί όπου υπήρχε αντίδραση του κοινού. Τελικά όμως το νερό συνέχιζε να μολύνεται. Να μιλήσω επιστημονικά: όταν διασπώνται τα πετρώματα—εκτός από τους ρύπους—απελευθερώνεται μεγάλη ποσότητα αλατιού που αναμιγνύεται με το νερό, καθιστώντας το διαβρωτικό για τους χαλύβδινους σωλήνες του fracking. Άρα πρέπει να υποστεί επεξεργασία πριν ξαναχρησιμοποιηθεί—και οι ρύποι κάνουν αυτό το νερό διαβρωτικό ακόμη και για τις μεμβράνες αφαλάτωσης. Σε μεγάλη κλίμακα αυτό είναι πολύ δαπανηρό για τη βιομηχανία.

-Ερώτηση: Τι γίνεται με τα μολυσμένα νερά;
Απάντηση: Η συνηθισμένη πρακτική είναι η επανέγχυσή τους στο υπέδαφος μέσω ειδικών φρεατίων (injection wells). Αυτή είναι μία από τις βασικές αιτίες σεισμών που σχετίζονται με τη ρωγμάτωση. Δεν υπάρχει αποτελεσματική λύση για αυτού του είδους τα απόβλητα—και ως επιστήμονας δεν έχω δει ποτέ στοιχεία ότι μπορείς να τα χρησιμοποιείς επ’ άπειρον χωρίς να παράγεις επικίνδυνα κατάλοιπα.

Ο συνδυασμός επιστήμης και ακτιβισμού

Ερώτηση: Πάντα μιλάτε ως επιστήμονας αλλά είστε επίσης ακτιβίστρια. Μήπως αυτό υπονομεύει την αντικειμενικότητα της επιστήμης;
Απάντηση: Ως επιστήμονας είμαι υπερήφανη που μπορώ να αναλύω δεδομένα αντικειμενικά, αφήνοντας στην άκρη τις προσωπικές μου πεποιθήσεις. Όταν όμως ολοκληρώνεται αυτή η διαδικασία—κι έχω αποδείξεις ότι υπάρχει βλάβη—νιώθω υποχρέωση όχι μόνο να δημοσιεύσω τα ευρήματα αλλά να ενημερώσω δημόσια τον κόσμο. Πρότυπό μου είναι ο Aλμπερτ Αϊνστάιν: ήταν επιστήμονας αλλά κι ακτιβιστής—προειδοποίησε για τους κινδύνους του ναζισμού ή της ατομικής βόμβας. Χρειάζεται τα δεδομένα να φτάνουν στους πολιτικούς ώστε να λαμβάνονται σωστές αποφάσεις· ο συνδυασμός επιστήμης και νομοθεσίας μπορεί να χτίσει έναν καλύτερο κόσμο για όλους.

Η ενεργειακή κρίση ενόψει και του χειμώνα έχει θέσει σε συναγερμό τις ηγεσίες ευρωπαϊκών κρατών που αναζητούν τρόπους εξοικονόμησης και εξασφάλισης της επάρκειας ενέργειας.

Πλέον, στο τραπέζι πέφτουν και τα σενάρια του “παρελθόντος”. Ένα από αυτά η σχιστολιθική εξόρυξη φυσικού αερίου. Το λεγόμενο «fracking» είναι ήδη πολύ δημοφιλής μέθοδος στην Αμερική, αν και δεν λείπουν από εκεί –όπως και από την Ευρώπη- πολύ έντονες αντιδράσεις από επικριτές που κάνουν λόγο για καταστροφή του περιβάλλοντος.

Η συζήτηση για επαναφορά της μεθόδου αυτής τώρα έχει αρχίσει να γίνεται στη Γερμανία, χώρα που όχι μόνο έχει τεράστιες απαιτήσεις σε ενέργεια λόγω της βαριάς βιομηχανίας που διαθέτει, αλλά και επειδή προχωρά εδώ και χρόνια σε πρόγραμμα κλεισίματος πυρηνικών εργοστασίων, το οποίο πλέον λόγω ζητημάτων ασφαλείας είναι δύσκολο να αναστραφεί.

Το συγκυβερνών κόμμα των Φιλελεύθερων Δημοκρατών (FDP) προτείνει τώρα να εξεταστεί πιθανή άρση της απαγόρευσης του fracking που ισχύει από το 2017, με στόχο να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της επάρκειας σε φυσικό αέριο που αντιμετωπίζει η χώρα. Σε αυτό συνηγορεί και ο συντηρητικός πρωθυπουργός του κρατιδίου της Βαυαρίας, Markus Söder.

Πρόθυμος να ξεκινήσει το fracking στο βόρειο κρατίδιο της Κάτω Σαξονίας, όπου βρίσκονται οι τρεις εναπομείναντες πυρηνικοί αντιδραστήρες που το Βερολίνο μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί το επόμενο έτος, σχολίαζε η Wall Street Journal. Στο κρατίδιο αυτό εξακολουθούν να υπάρχουν αντιδράσεις κατά τις πυρηνικής ενέργειας. Η κυβέρνηση σχεδιάζει επί του παρόντος να κλείσει τον αντιδραστήρα της Κάτω Σαξονίας σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα τον Δεκέμβριο και να διατηρήσει σε λειτουργία τα άλλα δύο εργοστάσια ένα από τα οποία βρίσκεται στη Βαυαρία.

Εδώ και λίγες ημέρες ακόμη και το περιοδικό Spiegel που ανήκει στον πολιτικό χώρο της αριστεράς αναρωτήθηκε γιατί ακριβώς το fracking παραμένει τόσο μεγάλο ταμπού, αναφέρει επίσης η αμερικανική εφημερίδα.

Μεγάλες αντιδράσεις

Από την άλλη, οι Πράσινοι, αλλά και μεγάλη μερίδα των Σοσιαλδημοκρατών (SPD) που επίσης συγκυβερνούν, αντιστέκονται σθεναρά για περιβαλλοντικούς λόγους.

Για να προχωρήσει ωστόσο αυτό, είτε στη Γερμανία, είτε στην Ευρώπη θα πρέπει να καμφθούν και αντιδράσεις από το κοινό και περιβαλλοντικές οργανώσεις καθώς η μέθοδος κάθε άλλο παρά φιλική προς το περιβάλλον είναι. Γκάλοπ στη Γερμανία κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού έδειξαν ότι μόνο το 27% των ερωτηθέντων υποστήριξε το fracking, σε σύγκριση με το 81% που υποστηρίζει περισσότερη αιολική ενέργεια και το 61% που υποστηρίζει την καύση περισσότερου άνθρακα ως λύσεις στην επικείμενη ενεργειακή κρίση της Γερμανίας.

Τι είναι το fracking

Το fracking -που τεχνικά ονομάζεται υδραυλική ρηγμάτωση (hydraulic fracturing)- περιλαμβάνει τη διοχέτευση νερού, άμμου και χημικών ουσιών με πολύ υψηλή πίεση σε σχιστολιθικά πετρώματα για τη δημιουργία ρωγμών, μέσω των οποίων το παγιδευμένο στο υπέδαφος αέριο μπορεί να ρέει και να βγει στην επιφάνεια. Αυτό από περιβαλλοντικής άποψης μπορεί να προκαλεί σημαντικές μεταβολές στο υπέδαφος αλλά και στην επιφάνεια.

Στην παραγωγή φυσικού αερίου, όπως αναφέρει η συμβουλευτική εταιρεία Pinsent Masons, γίνεται διάκριση μεταξύ «συμβατικών» και «μη συμβατικών» κοιτασμάτων, ανάλογα με τη διαπερατότητα των πετρωμάτων. Κατά τη διάτρηση σε συμβατικά κοιτάσματα αερίου, το αέριο μπορεί να ρέει με φυσικό τρόπο προς την επιφάνεια λόγω της υπάρχουσας πίεσης.

Από το 1961 η Γερμανία άρχισε να χρησιμοποιεί το fracking στη συμβατική παραγωγή φυσικού αερίου, για να αυξήσει τους ρυθμούς παραγωγής ή να τους διατηρήσει σταθερούς. Η χρήση του fracking είναι απαραίτητη για την απελευθέρωση μη συμβατικών αερίων, όπως το σχιστολιθικό αέριο και το μεθάνιο με βάση τον άνθρακα που αποθηκεύονται σε πυκνά στρώματα βράχου, όπως αναφέρεται.

Το γερμανικό πακέτο νόμου για το fracking που τέθηκε σε ισχύ το 2016 έκανε πολύ πιο αυστηρές τις ήδη υπάρχουσες απαιτήσεις διαφύλαξης του νερού και της φύσης για τη χρήση του fracking σε μη συμβατικά κοιτάσματα αερίου. Σκοπός του νόμου ήταν η διασφάλιση της προστασίας της υγείας και της ποιότητας του πόσιμου νερού. Ο νόμος εφάρμοσε επιστημονικά εποπτευόμενα μέτρα για τη συλλογή εμπειρικών δεδομένων σχετικά με τις επιπτώσεις στο περιβάλλον και στο υπέδαφος της μεθόδου αυτής.