Αναφερόμενος στα ελληνοτουρκικά ο κ. Μητσοτάκης ξεκαθάρισε πως η ατζέντα των συζητήσεων με την Τουρκία δεν εμπλουτίζεται πέρα από τη μία και μοναδική διαφορά, δηλαδή τον καθορισμό ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας.

“Δεν βλέπω κίνδυνο κλιμάκωσης με την Τουρκία, η μόνη μας διαφορά είναι ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα” επεσήμανε ο Κυριάκος Μητσοτάκης

Απαντώντας σε σχετική ερώτηση ο πρωθυπουργός τόνισε πως η Ελλάδα είναι σε πολύ πιο ισχυρή θέση απ’ ότι ήταν πριν από πέντε χρόνια, αφού έχει ενισχύσει τις Ένοπλες Δυνάμεις της. “Η Ελλάδα γίνεται συν-αρχιτέκτονας της νέας ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας” είπε χαρακτηριστικά.

«Και ο κ. Ερντογάν και εγώ είμαστε πεπειραμένοι ηγέτες» σημείωσε παραπέμποντας στην μετάβασή του στην Τουρκία για την συνάντηση με τον Τούρκο πρόεδρο, στις 11 Φεβρουαρίου. Συνεχίζοντας, σημείωσε πως «η γεωγραφία δεν αλλάζει», σημειώνοντας πως η Ελλάδα δίνει την δυνατότητα στους Τούρκους να επισκέπτονται τα νησιά του ανατολική Αιγαίου, ενισχύοντας έτσι τον τουρισμό.

Μιλώντας για το μεταναστευτικό ο κ. Μητσοτάκης τόνισε πως η Ελλάδα ακολουθεί μία σκληρή αλλά δίκαιη πολιτική αφού, εάν κάποιος μπει παράνομα στην χώρα και δεν δικαιούται άσυλο, θα πρέπει να επιστρέψει πίσω. Όπως είπε ο πρωθυπουργός, ταυτόχρονα είμαστε γενναιόδωροι με όσους λαμβάνουν άσυλο, ενώ σημείωσε ότι η χώρα είναι ανοικτή στη νόμιμη μετανάστευση. Στο πλαίσιο αυτό μάλιστα αναφέρθηκε στις διακρατικές συμφωνίες για εργατικό δυναμικό.

«Όταν τα είπα αυτά το 2020 υπήρξαν αντιδράσεις, πλέον η ΕΕ είναι σε αυτή την κατεύθυνση» είπε ο κ. Μητσοτάκης.

Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε μεταξύ άλλων στη σχέση Ευρώπης – Αμερικής λέγοντας πως «από την πλευρά μας στην Ευρώπη συνεχίζουμε να εργαζόμαστε εποικοδομητικά με τις ΗΠΑ. Είναι προς το συμφέρον των ΗΠΑ να έχει μια ισχυρή οικονομική και αμυντική σχέση με την Ευρώπη. Μια win-win σχέση».

Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε και στο πρόσφατο τραγικό ναυάγιο στη Χίο, όπου έχασαν τη ζωή τους 15 άνθρωποι. Όπως σημείωσε, «το λιμενικό έσωσε 25 ανθρώπους», τονίζοντας ότι «αυτές οι βάρκες δεν θα έπρεπε ποτέ να φεύγουν από τις ακτές της Τουρκίας» και ότι υπάρχει συνεργασία με τις τουρκικές αρχές για να αποτραπούν νέες απώλειες ζωών. Αναφερόμενος στις συνθήκες του περιστατικού, δήλωσε: «Χρειαζόμαστε μία πλήρη διερεύνηση», προσθέτοντας ότι η αρχική πληροφόρηση κάνει λόγο για εμβολισμό σκάφους του Λιμενικού από μικρότερο σκάφος, χωρίς ακόμη να είναι γνωστά τα ακριβή αίτια.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι αναμένει τα πορίσματα της έρευνας από τις αρμόδιες αρχές και επαναλαμβάνει ότι το Λιμενικό Σώμα έχει διττό ρόλο. «Το λιμενικό δεν είναι επιτροπή υποδοχής, η δουλειά μας είναι να προστατεύουμε τα σύνορα αλλά η δουλειά μας είναι και να σώσουμε ανθρώπους», σημείωσε, προσθέτοντας ότι δεσμεύεται για πλήρη διαφάνεια σε περίπτωση ύπαρξης οπτικού υλικού από το συμβάν.

Αναφερόμενος στον διεθνή ρόλο της χώρας, ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι «η Ελλάδα είναι σταθερός θιασώτης του διεθνούς δικαίου» και σημείωσε πως, ως μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, προτάσσει διαχρονικά την αρχή ότι οι περιφερειακές διαφορές μπορούν να επιλυθούν στη βάση των διεθνών κανόνων. Την ίδια στιγμή, ξεκαθάρισε ότι η Αθήνα δεν αγνοεί τις αλλαγές στο διεθνές περιβάλλον. «Δεν είμαστε αφελείς, καταλαβαίνουμε ότι σε αυτούς τους ταραγμένους καιρούς είναι σημαντικό να χτίζουμε τις δικές μας αμυντικές ικανότητες», επισημαίνει, προσθέτοντας ότι οι διεθνείς σχέσεις έχουν γίνει πιο «συναλλακτικές» και απαιτούν ενίσχυση τόσο της οικονομικής και αμυντικής ισχύος όσο και της ήπιας ισχύος της χώρας.

Σε ό,τι αφορά τις ευρωατλαντικές σχέσεις, ο πρωθυπουργός τόνισε ότι δεν τις έχει εγκαταλείψει, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι οι δεσμοί που διαμόρφωσαν τη δυτική παγκόσμια τάξη «έχουν εξασθενήσει, αλλά είναι ακόμα εκεί». Όπως λέει, «θα ήταν αφελές να πούμε ότι αυτή τη στιγμή η Ευρώπη μπορεί να αμυνθεί για τον εαυτό της από μόνη της», υπογραμμίζοντας παράλληλα την «προνομιακή αμυντική συνεργασία» της Ελλάδας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, στο πλαίσιο της διμερούς αμυντικής συμφωνίας. Δήλωσε ωστόσο, ότι μίλησε «ως περήφανος Ευρωπαίος» και ότι θα συνεχίσει να εργάζεται για την υπέρβαση των ρηγμάτων στις ευρωατλαντικές σχέσεις.

Αναφερόμενος στα ενεργειακά ο κ. Μητσοτάκης είπε: «Η Ελλάδα είναι μία χώρα που ηγείται στην προσπάθεια να μειώσουμε τις εκπομπές αερίων ρύπων. Οι ανανεώσιμες πηγές παράγουν περίπου τη μισή μας ηλεκτρική ενέργεια. Έχουμε γίνει εξαγωγός ηλεκτρισμό, αλλά οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν αρκούν από μόνες τους, τουλάχιστον τώρα. Θέλουμε να γίνουμε αρχιτέκτονες στη νέα δομή ενέργειας της Ευρώπης. Αυτό που λέω είναι ότι η ενέργεια γίνεται πλέον στρατηγικό πολιτικό εργαλείο. Και σε αυτό το πλαίσιο θέλουμε να ενισχύσουμε και της ευρωατλαντικές μας σχέσεις». Όπως είπε, σύντομα ξεκινούν οι εξορύξεις, «η Chevron και η Exxon είναι παρούσες».

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη συζήτηση για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα και τη χρηματοδότηση της άμυνας. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης σημείωσε ότι, παρά τις δημοσιονομικές προκλήσεις, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν τη δυνατότητα να χρηματοδοτούν τα ελλείμματά τους, ενώ για την Ευρώπη η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας είναι κρίσιμη όχι μόνο για τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος, αλλά και για τη χρηματοδότηση των αυξημένων αμυντικών δαπανών. Υπενθύμισε δε ότι σε μία εβδομάδα θα πραγματοποιηθεί κρίσιμο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, με την ανταγωνιστικότητα να βρίσκεται στο επίκεντρο της ατζέντας.

Ο πρωθυπουργός ανέφερε ότι η Ελλάδα ήδη «ξοδεύει 3% του ΑΕΠ για την άμυνα», ενώ ταυτόχρονα παράγει πρωτογενή πλεονάσματα και μειώνει φόρους, γεγονός που, όπως τόνισε, οφείλεται στην ισχυρή ανάπτυξη της οικονομίας.

Στο ίδιο πλαίσιο, υπενθύμισε ότι μετά την πανδημία διαμορφώθηκε σε ευρωπαϊκό επίπεδο μια «μεγάλη δεξαμενή χρημάτων» για τη διαχείριση της κρίσης, την οποία χαρακτηρίζει επιτυχημένη, και θέτει εκ νέου στο τραπέζι την ανάγκη για έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό κοινής χρηματοδότησης της άμυνας. «Θα μπορούσαμε να δανειστούμε από κοινού», σημείωσε, αναγνωρίζοντας ότι η Ευρώπη δεν βρίσκεται ακόμη σε αυτό το σημείο, αλλά υπογραμμίζοντας τη σημασία της συζήτησης.

Στις 12:00 θα μιλήσει στην παρουσίαση των καινοτόμων υπηρεσιών Hellenic Heritage, για την αναβάθμιση της εμπειρίας των επισκεπτών σε αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία και την καλύτερη προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας, στο πλαίσιο εκδήλωσης που διοργανώνει το Υπουργείο Πολιτισμού στην Εθνική Πινακοθήκη.

Στις 17:00 ο Πρωθυπουργός θα παραχωρήσει συνέντευξη στον αρχισυντάκτη του περιοδικού «Foreign Policy», Ravi Agrawal.

Ωστόσο, σύμφωνα με το Foreign Policy, ενώ ο Ερντογάν έχει προχωρήσει σε σημαντικά βήματα για την εδραίωση απολυταρχικής διακυβέρνησης, η Τουρκία δεν διαθέτει τις οικονομικές και πολιτικές δομές που απαιτούνται για μια πλήρη δικτατορία. Το πιο χαρακτηριστικό είναι ότι ο Ερντογάν δεν διαθέτει έναν απόλυτα πιστό κατασταλτικό μηχανισμό που να μπορεί να επιβάλει άνευ όρων τη θέλησή του — ειδικά τον στρατό, ο οποίος θεωρείται από καιρό απαραίτητος για τη διατήρηση σθεναρών απολυταρχικών καθεστώτων.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 2000, ο Ερντογάν προσπάθησε να θωρακίσει τον στρατό απέναντι σε πραξικοπήματα, αναδιαμορφώνοντας την ηγεσία του και εκκαθαρίζοντας ύποπτους αντιφρονούντες. Αυτή η προσπάθεια εντάθηκε μετά την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος του 2016, η οποία οργανώθηκε κυρίως από οπαδούς του εκλιπόντος μουσουλμάνου ιεροκήρυκα Φετουλάχ Γκιουλέν, που επιδίωξαν να ανατρέψουν τον Ερντογάν — και απέτυχαν.

Αν και ο Ερντογάν κατάφερε να εξασφαλίσει υπακοή στην κορυφή της στρατιωτικής ηγεσίας, το αποτέλεσμα δεν είναι μια ομοιόμορφα πιστή δύναμη, αλλά ένας στρατός βαθιά πολιτικοποιημένος σε όλα τα επίπεδα. Η διαφορά είναι σημαντική: Ένας πιστός στρατός υπακούει άνευ όρων και ευθυγραμμίζεται ιδεολογικά με το καθεστώς, ενώ ένας πολιτικοποιημένος στρατός είναι διχασμένος, πιεσμένος από πολιτικές προσδοκίες και εσωτερικά δύσπιστος, παρά τη συμμορφωμένη και ενιαία πρόσοψη.

Οι στρατοί και άλλοι ιεραρχικά δομημένοι θεσμοί, που διαθέτουν τις δικές τους πολιτισμικές νόρμες και οργανωτικές δομές, τείνουν να μετριάζουν την πολιτική παρέμβαση. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην Τουρκία, όπου η κοινωνικοποίηση στο στρατό ξεκινά νωρίς και είναι τόσο έντονη όσο και διαρκής. Επιπλέον, η ιδεολογική πίστη δεν μπορεί να κατασκευαστεί απλώς και μόνο μέσω της τοποθέτησης πολιτικά επιλεγμένων προσώπων σε στρατιωτικές θέσεις. Η επίδειξη πολιτικής πίστης και η εξασφάλιση πολιτικών συστάσεων μπορεί να βοηθούν τους υποψήφιους να γίνουν δεκτοί ή να προαχθούν, αλλά δεν εγγυώνται μακροπρόθεσμη αφοσίωση.

Σύμφωνα με το Foreign Policy, τα πρότυπα στρατολόγησης στον στρατό επηρεάζονται επίσης από άτυπα κοινωνικά δίκτυα που συνδέουν τις ένοπλες δυνάμεις με συγκεκριμένες περιοχές και κοινωνικές ομάδες. Όπως ο αμερικανικός στρατός έχει ρίζες σε συγκεκριμένα γεωγραφικά, πολιτισμικά και οικογενειακά περιβάλλοντα, έτσι και το τουρκικό αξιωματικό σώμα αντλεί από μακροχρόνια κοινωνικά κανάλια που αντιστέκονται στην πολιτική ομογενοποίηση.

Όταν προσπαθούν να δημιουργήσουν έναν «στρατό του καθεστώτος», οι αυταρχικοί ηγέτες συχνά δίνουν προτεραιότητα στην οικοδόμηση πίστης στην ανώτερη ηγεσία, αλλά ακόμη και αυτή η στρατηγική έχει τα όριά της. Οι ανώτεροι αξιωματικοί προέρχονται από μικρές ομάδες που έχουν υποστεί έντονη κοινωνικοποίηση με βάση τις θεσμικές αξίες. Ακόμη και στρατηγοί που αναδείχθηκαν υπό την ηγεσία του Ερντογάν, όπως ο Τεβφίκ Αλγκάν, έχουν παρ’ όλα αυτά επιδείξει πίστη στις ιδρυτικές αρχές της Τουρκικής Δημοκρατίας, όπως επίσης και συντηρητικά πρόσωπα όπως ο Χουλουσί Ακάρ όταν ο στρατός παρέμενε έντονα κοσμικός.

Η Τουρκία του Ερντογάν έχει εδώ και καιρό χαρακτηριστεί ως ένα ανταγωνιστικό αυταρχικό καθεστώς, όπου οι εκλογές είναι μεν υπαρκτές, αλλά όχι δίκαιες. Οι συλλήψεις του Ιμάμογλου και των προέδρων του εθνικιστικού κόμματος Zafer και του φιλοκουρδικού Κόμματος Ισότητας και Δημοκρατίας των Λαών, σε συνδυασμό με τη διάβρωση της εκλογικής ακεραιότητας, έχουν ωθήσει τη χώρα σε ακόμα πιο θολά πολιτικά νερά. Οι εκλογές πλέον φαίνονται σε μεγάλο βαθμό συμβολικές· ακόμη και φιλοκυβερνητικές φωνές παραδέχονται ανοιχτά ότι η εναλλαγή εξουσίας μέσω της κάλπης είναι σχεδόν αδύνατη.

Ωστόσο, χωρίς έναν στρατό πλήρως πιστό στο καθεστώς, η Τουρκία δεν έχει μετατραπεί σε μια πλήρως κατασταλτική απολυταρχία. Αυτή τη στιγμή, η χώρα βρίσκεται σε μια ασταθή ενδιάμεση κατάσταση — κάτι που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «μη ανταγωνιστική απολυταρχία» ή «ημι-κατασταλτική δικτατορία» — που συνιστά έναν ιδιαίτερο κίνδυνο.

Ο Ερντογάν ενδέχεται να επιχειρήσει να χρησιμοποιήσει τις ένοπλες δυνάμεις για να καταπνίξει τη διαφωνία. Αλλά, όπως δείχνει τόσο η ιστορία της Τουρκίας όσο και της ευρύτερης περιοχής, όσο περισσότερο οι αυταρχικοί ηγέτες στηρίζονται στους στρατούς τους για την καταστολή, τόσο πιο πιθανό είναι να χάσουν τον έλεγχο επάνω τους.

Για δεκαετίες, η θεωρία των διεθνών σχέσεων παρείχε λόγους αισιοδοξίας – ότι οι μεγάλες δυνάμεις θα μπορούσαν να απολαμβάνουν κυρίως σχέσεις συνεργασίας και να επιλύουν τις διαφορές τους χωρίς ένοπλες συγκρούσεις.

Η θεωρία της μετάβασης ισχύος λέει ότι η πτώση μιας κυρίαρχης μεγάλης δύναμης και η άνοδος ενός ανερχόμενου αμφισβητία συχνά οδηγεί σε πόλεμο και ορισμένοι ειδικοί ανησυχούν ότι οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία μπορεί να πέσουν σε αυτή την «Παγίδα του Θουκυδίδη»

Οι ρεαλιστικές θεωρίες των διεθνών σχέσεων επικεντρώνονται στην εξουσία και για δεκαετίες υποστήριζαν ότι ο διπολικός κόσμος του Ψυχρού Πολέμου και ο μονοπολικός μεταψυχροπολεμικός κόσμος που κυριαρχούνταν από τις ΗΠΑ ήταν σχετικά απλά συστήματα μη επιρρεπή σε πολέμους λανθασμένου υπολογισμού.

• Υποστήριζαν επίσης ότι τα πυρηνικά όπλα αύξησαν το κόστος των συνεπειών μιας σύγκρουσης και έκαναν τον πόλεμο μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων αδιανόητο.

Στο μεταξύ, οι φιλελεύθεροι θεωρητικοί υποστήριζαν ότι μια τριάδα αιτιωδών μεταβλητών (θεσμοί, αλληλεξάρτηση και δημοκρατία) διευκόλυνε τη συνεργασία και μετρίαζε τη σύγκρουση. Το πυκνό δίκτυο διεθνών θεσμών και συμφωνιών (Τα Ηνωμένα Εθνη, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, η Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Οπλων κ.λπ.) που θεσπίστηκαν μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο – και επεκτάθηκαν και από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου – παρείχαν βήμα στις μεγάλες δυνάμεις για να επιλύουν ειρηνικά τις διαφορές τους.

• Επιπλέον, η οικονομική παγκοσμιοποίηση κατέστησε τις ένοπλες συγκρούσεις υπερβολικά δαπανηρές. Γιατί να τσακωνόμαστε όταν οι δουλειές είναι καλές και όλοι πλουτίζουν; Τέλος, σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, οι δημοκρατίες είναι λιγότερο πιθανό να πολεμήσουν και πιο πιθανό να συνεργαστούν και τα μεγάλα κύματα εκδημοκρατισμού σε όλο τον κόσμο τα τελευταία 70 χρόνια έχουν κάνει τον πλανήτη πιο ειρηνικό μέρος.

Ταυτόχρονα, οι μελετητές του κονστρουκτιβισμού εξήγησαν πώς νέες ιδέες, κανόνες και ταυτότητες έχουν μεταμορφώσει τη διεθνή πολιτική σε μια πιο θετική κατεύθυνση. Στο παρελθόν, η πειρατεία, η δουλεία, τα βασανιστήρια και οι επιθετικοί πόλεμοι ήταν κοινές πρακτικές. Με την πάροδο των ετών, ωστόσο, η ενίσχυση των κανόνων για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα ταμπού κατά της χρήσης όπλων μαζικής καταστροφής τοποθέτησαν προστατευτικά κιγκλιδώματα σε διεθνείς συγκρούσεις.

Δυστυχώς, σχεδόν όλες αυτές οι κατευναστικές δυνάμεις φαίνεται να καταρρέουν μπροστά στα μάτια μας. Οι κύριες κινητήριες δυνάμεις της διεθνούς πολιτικής, σύμφωνα με τη θεωρία των διεθνών σχέσεων, υποδηλώνουν ότι ο νέος Ψυχρός Πόλεμος μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, της Κίνας και της Ρωσίας είναι απίθανο να είναι ειρηνικός.

Ας ξεκινήσουμε με την πολιτική εξουσία. Εισερχόμαστε σε έναν πιο πολυπολικό κόσμο. Βεβαίως, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να είναι η ηγετική δύναμη στον κόσμο, σύμφωνα με σχεδόν όλα τα αντικειμενικά κριτήρια, αλλά η Κίνα έχει ανέλθει για να καταλάβει δυναμικά τη δεύτερη θέση στη στρατιωτική και οικονομική ισχύ.

Η Ευρώπη είναι μια οικονομική και ρυθμιστική υπερδύναμη από μόνη της. Μια πιο επιθετική Ρωσία διατηρεί το μεγαλύτερο απόθεμα πυρηνικών όπλων στη Γη. Και μεγάλες δυνάμεις στον αναπτυσσόμενο κόσμο – όπως η Ινδία, η Ινδονησία, η Νότια Αφρική και η Βραζιλία – επιλέγουν έναν μη ευθυγραμμισμένο δρόμο.

Οι ρεαλιστές υποστηρίζουν ότι τα πολυπολικά συστήματα είναι ασταθή και επιρρεπή σε μεγάλους πολέμους λανθασμένου υπολογισμού. Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος είναι ένα κλασικό παράδειγμα.

Τα πολυπολικά συστήματα είναι ασταθή εν μέρει επειδή κάθε χώρα πρέπει να ανησυχεί για πολλαπλούς πιθανούς αντιπάλους. Πράγματι, επί του παρόντος, το υπουργείο Αμυνας των ΗΠΑ ανησυχεί για πιθανές ταυτόχρονες συγκρούσεις με τη Ρωσία στην Ευρώπη και την Κίνα, στον Ινδο-Ειρηνικό.

Επιπλέον, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν έχει δηλώσει ότι η χρήση στρατιωτικής βίας παραμένει στο τραπέζι ως έσχατη λύση για την αντιμετώπιση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Ενας πόλεμος τριών μετώπων δεν αποκλείεται.

• Οι πόλεμοι λανθασμένου υπολογισμού συχνά προκύπτουν όταν τα κράτη υποτιμούν τον αντίπαλό τους. Τα κράτη αμφιβάλλουν για τη δύναμη του αντιπάλου τους ή την αποφασιστικότητά τους να πολεμήσουν, οπότε τα δοκιμάζουν. Μερικές φορές, ο εχθρός μπλοφάρει και η πρόκληση αποδίδει. Αν όμως ο εχθρός είναι αποφασισμένος να υπερασπιστεί τα συμφέροντά του, μπορεί να προκύψει μεγάλος πόλεμος.

Ο ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν πιθανότατα δεν υπολόγισε σωστά την εισβολή στην Ουκρανία, υποθέτοντας λανθασμένα ότι ο πόλεμος θα ήταν εύκολος. Μερικοί ρεαλιστές μελετητές προειδοποιούσαν εδώ και αρκετό καιρό ότι μια ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ερχόταν, και εξακολουθεί να υπάρχει η πιθανότητα ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία θα μπορούσε να εξαπλωθεί πέρα από τα σύνορα του ΝΑΤΟ, μετατρέποντας αυτή τη σύγκρουση σε μια άμεση ανάφλεξη ΗΠΑ – Ρωσίας.

Επιπλέον, υπάρχει ο κίνδυνος ο κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ να υπολογίσει λανθασμένα την Ταϊβάν. Η συγκεχυμένη πολιτική «στρατηγικής ασάφειας» της Ουάσιγκτον ως προς το αν θα υπερασπιστεί το νησί, απλώς αυξάνει την αστάθεια.

Ο Μπάιντεν έχει πει ότι θα υπερασπιστεί την Ταϊβάν, αλλά ο δικός του Λευκός Οίκος τον διέψευσε. Πολλοί ηγέτες είναι μπερδεμένοι, συμπεριλαμβανομένου πιθανώς του Σι. Μπορεί να πιστεύει λανθασμένα ότι θα μπορούσε να εξαπολύσει μια επίθεση στην Ταϊβάν – μόνο και μόνο επειδή θεωρεί πως οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα επέμβουν βίαια για να τον σταματήσουν.

• Επιπλέον, αφού αρκετοί αμερικανοί πρόεδροι έχουν απειλήσει με «όλες τις επιλογές στο τραπέζι» για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα χωρίς να τις πραγματοποιήσουν, η Τεχεράνη μπορεί να υποθέσει ότι έχει τη δυνατότητα να προχωρήσει στην κατασκευή πυρηνικής βόμβας χωρίς να δεχθεί απάντηση από τις ΗΠΑ. Εάν το Ιράν κάνει λάθος εκτίμηση για την αποφασιστικότητα του Μπάιντεν, θα μπορούσε να προκύψει πόλεμος.

Οι ρεαλιστές επικεντρώνονται επίσης στις αλλαγές στην ισορροπία δυνάμεων και ανησυχούν για την άνοδο της Κίνας και τη σχετική παρακμή των Ηνωμένων Πολιτειών. Η θεωρία της μετάβασης ισχύος λέει ότι η πτώση μιας κυρίαρχης μεγάλης δύναμης και η άνοδος ενός ανερχόμενου αμφισβητία συχνά οδηγεί σε πόλεμο. Ορισμένοι ειδικοί ανησυχούν ότι η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο μπορεί να πέσουν σε αυτή την «Παγίδα του Θουκυδίδη».

Τα δυσλειτουργικά αυταρχικά συστήματά τους καθιστούν απίθανο το Πεκίνο ή η Μόσχα να σφετεριστούν την παγκόσμια ηγεμονία από τις Ηνωμένες Πολιτείες σύντομα, αλλά μια πιο προσεκτική ματιά στα ιστορικά αρχεία δείχνει ότι οι αμφισβητίες μερικές φορές ξεκινούν επιθετικούς πολέμους όταν ματαιώνονται οι επεκτατικές φιλοδοξίες τους.

Οπως η Γερμανία στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και η Ιαπωνία στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ρωσία μπορεί να επιτίθεται για να αντιστρέψει την παρακμή της και η Κίνα μπορεί επίσης να είναι αδύναμη και επικίνδυνη.

• Μερικοί άνθρωποι μπορεί να υποστηρίξουν ότι η πυρηνική αποτροπή θα εξακολουθεί να λειτουργεί, αλλά η στρατιωτική τεχνολογία αλλάζει. Ο κόσμος βιώνει μια «Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση» καθώς οι νέες τεχνολογίες – όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η κβαντική υπολογιστική και οι επικοινωνίες, η προσθετική κατασκευή, η ρομποτική, οι υπερηχητικοί πύραυλοι, η κατευθυνόμενη ενέργεια και άλλες – υπόσχονται να μεταμορφώσουν την παγκόσμια οικονομία, τις κοινωνίες και το πεδίο της μάχης.

Πολλοί ειδικοί στον τομέα της άμυνας πιστεύουν ότι βρισκόμαστε στις παραμονές μιας νέας επανάστασης στις στρατιωτικές υποθέσεις. Είναι πιθανό ότι αυτές οι νέες τεχνολογίες θα μπορούσαν, όπως τα τανκς και τα αεροσκάφη στις παραμονές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, να δώσουν ένα πλεονέκτημα στους στρατούς που οδηγούνται στην αντιπαράθεση, καθιστώντας τον πόλεμο πιο πιθανό.

Τουλάχιστον, αυτά τα νέα οπλικά συστήματα θα μπορούσαν να προκαλέσουν σύγχυση στις εκτιμήσεις της ισορροπίας δυνάμεων, συμβάλλοντας στους παραπάνω κινδύνους λανθασμένου υπολογισμού.

Η Κίνα, για παράδειγμα, ηγείται σε αρκετές από αυτές τις τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένων των υπερηχητικών πυραύλων, ορισμένων εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης και κβαντικής υπολογιστικής. Αυτά τα πλεονεκτήματα – ή ακόμη και η εσφαλμένη αντίληψη στο Πεκίνο ότι αυτά τα πλεονεκτήματα μπορεί να υπάρχουν – θα μπορούσαν να δελεάσουν την Κίνα να εισβάλει στην Ταϊβάν.

• Ακόμη και ο φιλελευθερισμός, μια πιο αισιόδοξη θεωρία γενικά, παρέχει έναν λόγο απαισιοδοξίας. Βεβαίως, οι φιλελεύθεροι έχουν δίκιο ότι οι θεσμοί, η οικονομική αλληλεξάρτηση και η δημοκρατία διευκόλυναν τη συνεργασία εντός της φιλελεύθερης παγκόσμιας τάξης.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι δημοκρατικοί σύμμαχοί τους στη Βόρεια Αμερική, την Ευρώπη και την Ανατολική Ασία είναι πιο ενωμένες από ποτέ. Αλλά αυτοί οι ίδιοι παράγοντες πυροδοτούν όλο και περισσότερο συγκρούσεις στα ρήγματα μεταξύ των φιλελεύθερων και ανελεύθερων παγκόσμιων τάξεων.

Στον νέο Ψυχρό Πόλεμο, οι διεθνείς θεσμοί έχουν γίνει απλώς νέες αρένες ανταγωνισμού. Η Ρωσία και η Κίνα διεισδύουν σε αυτούς τους θεσμούς και τους στρέφουν ενάντια στους σκοπούς για τους οποίους προορίζονται. Ποιος μπορεί να ξεχάσει τη Ρωσία να προεδρεύει μιας συνεδρίασης του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών καθώς οι στρατοί της εισέβαλαν στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο;

Ομοίως, η Κίνα χρησιμοποίησε την επιρροή της στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για να εμποδίσει μια αποτελεσματική έρευνα για την προέλευση της COVID-19. Και οι δικτάτορες ανταγωνίζονται για έδρες στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ για να διασφαλίσουν ότι οι κατάφωρες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα ξεφύγουν από τον έλεγχο. Αντί να διευκολύνουν τη συνεργασία, οι διεθνείς οργανισμοί επιδεινώνουν όλο και περισσότερο τις συγκρούσεις.

Οι φιλελεύθεροι μελετητές υποστηρίζουν επίσης ότι η οικονομική αλληλεξάρτηση μετριάζει τη σύγκρουση. Αλλά αυτή η θεωρία είχε πάντα ένα πρόβλημα κότας και αυγού. Το εμπόριο οδηγεί τις καλές σχέσεις ή οι καλές σχέσεις οδηγούν το εμπόριο; Βλέπουμε την απάντηση να παίζεται σε πραγματικό χρόνο.

• Ο ελεύθερος κόσμος αναγνωρίζει ότι εξαρτάται υπερβολικά οικονομικά από τους εχθρούς του στη Μόσχα και το Πεκίνο και αποσυνδέεται όσο πιο γρήγορα μπορεί. Οι δυτικές εταιρείες αποσύρθηκαν από τη Ρωσία εν μία νυκτί. Η νέα νομοθεσία και οι κανονισμοί στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρώπη και την Ιαπωνία περιορίζουν το εμπόριο και τις επενδύσεις στην Κίνα.

Είναι απλώς παράλογο για τη Wall Street να επενδύει σε κινεζικές εταιρείες τεχνολογίας που συνεργάζονται με τον Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό της Κίνας για την ανάπτυξη όπλων που προορίζονται να σκοτώσουν Αμερικανούς.

Αλλά και η Κίνα αποσυνδέεται από τον ελεύθερο κόσμο. Ο Σι απαγορεύει στις κινεζικές εταιρείες τεχνολογίας να εισαχθούν στη Wall Street, για παράδειγμα, επειδή δεν θέλει να μοιράζεται ιδιοκτησιακές πληροφορίες με τις δυτικές δυνάμεις. Η οικονομική αλληλεξάρτηση μεταξύ του φιλελεύθερου και του ανελεύθερου κόσμου που χρησίμευσε ως έρμα κατά των συγκρούσεων διαβρώνεται τώρα.

Η δημοκρατική θεωρία της ειρήνης λέει ότι οι δημοκρατίες συνεργάζονται με άλλες δημοκρατίες. Αλλά το κεντρικό ρήγμα στο διεθνές σύστημα σήμερα, όπως εξηγεί ο Μπάιντεν, είναι «η μάχη μεταξύ δημοκρατίας και απολυταρχίας».

Βεβαίως, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να διατηρούν εγκάρδιες σχέσεις με ορισμένες μη δημοκρατίες, όπως η Σαουδική Αραβία. Ομως, η παγκόσμια τάξη διαιρείται όλο και περισσότερο με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους δημοκρατικούς συμμάχους τους στο ΝΑΤΟ, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και την Αυστραλία από τη μία πλευρά και τις ρεβιζιονιστικές απολυταρχίες της Κίνας, της Ρωσίας, και του Ιράν από την άλλη.

Δεν χρειάζεται κανείς στηθοσκόπιο για να ανιχνεύσει τον απόηχο της σύγκρουσης του ελεύθερου κόσμου εναντίον της ναζιστικής Γερμανίας, της φασιστικής Ιταλίας και της αυτοκρατορικής Ιαπωνίας.

• Τέλος, τα κονστρουκτιβιστικά επιχειρήματα σχετικά με τις κατευναστικές επιπτώσεις των παγκόσμιων κανόνων μαστίζονταν πάντα από αμφιβολίες για το αν αυτοί οι κανόνες ήταν πραγματικά καθολικοί. Καθώς η Κίνα εμπλέκεται σε γενοκτονία στη Σιντζιάνγκ και η Ρωσία εκδίδει αιματηρές πυρηνικές απειλές και ευνουχίζει αιχμαλώτους πολέμου στην Ουκρανία, έχουμε τώρα τη φρικιαστική απάντησή μας.

Επιπλέον, οι κονστρουκτιβιστές θα μπορούσαν να σημειώσουν ότι η διάσπαση της δημοκρατίας έναντι της απολυταρχίας στη διεθνή πολιτική δεν είναι απλώς ζήτημα διακυβέρνησης αλλά τρόπου ζωής. Οι ομιλίες και τα γραπτά του Σι και του Πούτιν αποτελούν συχνά ιδεολογικούς κομπασμούς για την ανωτερότητα των αυταρχικών συστημάτων και τις αποτυχίες της δημοκρατίας.

Είτε μας αρέσει είτε όχι – βρισκόμαστε πίσω σε μια διαμάχη του 20ού αιώνα για το αν οι δημοκρατικές ή αυταρχικές κυβερνήσεις μπορούν να αποδώσουν καλύτερα για τον λαό τους, προσθέτοντας ένα πιο επικίνδυνο ιδεολογικό στοιχείο σε αυτόν τον ανταγωνισμό.

Ευτυχώς, υπάρχουν κάποια καλά νέα. Η καλύτερη κατανόηση της διεθνούς πολιτικής μπορεί να βρεθεί σ’ ένα συνδυασμό θεωριών. Μεγάλο μέρος της ανθρωπότητας προτιμά μια φιλελεύθερη διεθνή τάξη, και αυτή η τάξη καθίσταται δυνατή μόνο από τη ρεαλιστική στρατιωτική δύναμη των Ηνωμένων Πολιτειών και των δημοκρατικών συμμάχων τους.

• Επιπλέον, 2.500 χρόνια θεωρίας και ιστορίας υποδηλώνουν ότι οι δημοκρατίες τείνουν να κερδίζουν αυτούς τους σκληρούς ανταγωνισμούς ισχύος και οι απολυταρχίες πυροδοτούνται καταστροφικά στο τέλος.

Δυστυχώς, οι διευκρινιστικές στιγμές που κάμπτουν την ιστορία σε ένα τόξο προς τη δικαιοσύνη συχνά εμφανίζονται μόνο μετά από πολέμους μεγάλων δυνάμεων.

Ας ελπίσουμε ότι οι σημερινοί εισερχόμενοι φοιτητές δεν θα αναπολούν στις τελετές αποφοίτησής τους το πού βρίσκονταν όταν ξεκίνησε ο Γ’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Αλλά η θεωρία των διεθνών σχέσεων μας δίνει πολλούς λόγους να ανησυχούμε.

Στο άρθρο με τίτλο «Πώς εξελίχθηκε η Ανατολική Μεσόγειος στο μάτι μιας γεωπολιτικής καταιγίδας;» ο Μάιλ Τάντσουμ, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο ισπανικό Πανεπιστήμιο της Ναβάρα και συνεργάτης μεταξύ άλλων του Ερευνητικού Κέντρου Τρούμαν για την Προώθηση της Ειρήνης, αναφέρεται στο ιστορικό της κλιμάκωσης και την πρόσφατη σύγκρουση της τουρκικής φρεγάτας Kemal Reis με την ελληνική «Λήμνος» κοντά στο Καστελόριζο παραθέτοντας εκτιμήσεις για το που θα οδηγηθεί η κατάσταση αυτή και πώς μπορεί να αρθεί το αδιέξοδο.

«Περισσότερο από ποτέ ο τελευταίος κύκλος κλιμάκωσης κινδυνεύει να εξελιχθεί σε μια πολυεθνική σύρραξη. Σε μια επίδειξη σθεναρής υποστήριξης προς την Ελλάδα έναντι της Τουρκίας η Γαλλία έστειλε πολεμικά πλοία στα διαφιλονικούμενα ύδατα και υποσχέθηκε να στείλει κι άλλα. Η Αίγυπτος και το Ισραήλ, που διεξάγουν τακτικά κοινά στρατιωτικά γυμνάσια με την Ελλάδα επίσης εξέφρασαν την αλληλεγγύη τους στην Αθήνα.

Με την Γαλλία και την Αίγυπτο ήδη σε ανοικτή σύγκρουση με την Τουρκία στη Λιβύη, παρατηρητές ανά την υφήλιο φοβούνται ότι τυχόν περαιτέρω κλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο μπορεί να πυροδοτήσει μια ευρω-μεσοανατολική θύελλα», σημειώνει.
Θρυαλλίδα των εξελίξεων η ανακάλυψη των κοιτασμάτων στην Ανατολική Μεσόγε
Το άρθρο υπογραμμίζει ότι «επί δεκαετίες οι διαφωνίες για τα θαλάσσια σύνορα ήταν θέμα τοπικό», αλλά με τις ανακαλύψεις κοιτασμάτων φυσικού αερίου την τελευταία πενταετία η Ανατολική Μεσόγειος μετατράπηκε σε «στρατηγική αρένα» με την Ιταλία και τη Γαλλία να παίζουν σημαντικό ρόλο σ’ αυτή την αλλαγή που έφερε σε ακόμη μεγαλύτερη αντιπαλότητα την ήδη περίπλοκη σχέση της ΕΕ με την Τουρκία.

Ως πυροκροτητής αυτών των εξελίξεων ήταν η ανακάλυψη τον Αύγουστο του 2015 του τεράστιου κοιτάσματος φυσικού αερίου Ζορ από την Eni σε αιγυπτιακή θαλάσσια ζώνη, με την ιταλική εταιρεία να προωθεί σχέδιο εκμετάλλευσης του κυπριακού, αιγυπτιακού και ισραηλινού φυσικού αερίου και την υγροποίησή του σε αιγυπτιακές εγκαταστάσεις – σε μια από τις οποίες είναι βασικός μέτοχος – και την πώλησή του στη συνέχεια στην Ευρώπη.

«Αν και είχε λογική από εμπορική άποψη, υπήρχε ένα γεωπολιτικό ζήτημα (…) καθώς δεν άφηνε ρόλο στην Τουρκία και τις υποδομές των αγωγών της προς την Ευρώπη, ακυρώνοντας τα εν εξελίξει σχέδια της Άγκυρας για μετατροπή της σε περιφερειακό ενεργειακό κόμβο. Το 2018 ο γαλλικός ενεργειακός κολοσσός Total, τρίτος μεγαλύτερος στην ΕΕ ως προς τα έσοδα, κατάφερε άλλο ένα πλήγμα στην Τουρκία συνεταιριζόμενος με την Eni στις επιχειρήσεις ανάπτυξης αερίου της ιταλικής εταιρείας στην Κύπρος, βάζοντας τη Γαλλία στη μέσου του ενεργειακού “έλους” της Ανατολικής Μεσογείου. Περίπου την ίδια περίοδο η Κύπρος συμφώνησε να προμηθεύει τις αιγυπτιακές μονάδες LNG για εξαγωγές. Μετά την υπογραφή από την Κύπρο της σχετικής συμφωνίας, το Ιρσήλ, που μελετούσε παλαιότερα το ενδεχόμενο κατασκευής υποθαλάσσιου αγωγή με την Τουρκία, ακολούθησε και συμφώνησε να πωλεί επίσης το αέριο του στην Αίγυπτο.

Η Τουρκία εξέφρασε τη δυσαρέσκειά της για τις εξελίξεις αυτές επιδιδόμενη σε μια σειρά ασκήσεων διπλωματίας των κανονιοφόρων, με την αποστολή με ναυτική συνοδεία ερευνητικών σκαφών και γεωτρύπανων σε κυπριακά ύδατα. Συνεχίζει δε να αρνείται να αναγνωρίσει τις κυπριακές θαλάσσιες ζώνες, που η Άγκυρα υποστηρίζει ότι χαράχθηκαν παράνομα εις βάρος της Τουρκίας. Κι υποστηρίζει ότι έτσι υπερασπίζεται τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων (…)».

Το δημοσίευμα προσθέτει ότι με κάθε τουρκική κίνηση, το μέτωπο Αιγύπου-Ισραήλ- Κύπρου- Ελλάδας κέρδιζε στρατιωτική υποστήριξη από τη Γαλλία, την Ιταλία και τις ΗΠΑ, που έχουν σημαντικές οικονομικές επενδύσεις στο αέριο της Ανατολικής Μεσογείου, ενώ για την Άγκυρα η υποστήριξη των νατοϊκών εταίρων στους αντιπάλους της αυτούς, συνιστά προδοσία και πολιτική περιορισμού που δεν μπορεί να ανεχθεί.

«Κόκκινη γραμμή» η Κρήτη για τις προκλήσεις της Τουρκίας

Το άρθρο υποστηρίζει ότι υπάρχουν ισχyρά κίνητρα για τις περισσότερες εμπλεκόμενες πλευρές στην περιοχή και την ΕΕ να αποτραπεί η κλιμάκωση και να βρεθεί διέξοδος: «Αν και στηρίζουν την Ελλάδα, ούτε την Αίγυπτο ούτε το Ισραήλ συμφέρει να συρθούν σε πόλεμο με την Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ΕΕ εξέφρασε την αμέριστη υποστήριξη στα μέλη της, την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά είναι διχασμένη ως προς τον χειρισμό της κρίσης. Οι έξι χώρες της στη Μεσόγειο είναι μοιρασμένες. Η Ελλάδα, η Κύπρος κι η Γαλλία υποστηρίζουν την ανάληψη ισχυρής δράσης έναντι της Τουρκίας, ενώ η Ιταλία, η Μάλτα και η Ισπανία – που έχουν σημαντικά εμπορικά συμφέροντα με την Τουρκία στην κεντρική και δυτική Μεσόγειο – το αποφεύγουν. Η Γερμανία, που έχει την προεδρία της ΕΕ από τον Ιούλιο, θα μπορούσε να δώσει τέλος στο αδιέξοδο.

Αν και το Βερολίνο συνήθως ενδίδει στο Παρίσι για την πολιτική στη Μεσόγειο, θέλει να κρατήσει όσο το δυνατόν πιο κοντά την Τουρκία στην ΕΕ. Ωστόσο, η Τουρκία παίζει κοντά στα άκρα. Αν το παρατραβήξει, η ΕΕ και οι ΗΠΑ θα γείρουν πλήρως προς την πλευρά της Ελλάδας. Η κόκκινη γραμμή που δεν μπορεί να περάσει η Τουρκία είναι η Κρήτη, τα νότια ύδατα της οποίας θεωρείται ότι περιέχουν σημαντικές ποσότητες πετρελαίου ή φυσικού αερίου. Αν και διεθνώς αναγνωρίζονται ως ελληνικά χωρικά ύδατα, ο χάρτης Άγκυρας-Τρίπολης παραχωρεί την περιοχή στη Λιβύη. Αν η Τουρκία στείλει ερευνητικό σκάφος κοντά στις νότιες ακτές της Κρήτης, τότε όλα είναι ανοικτά.

Μέχρι στιγμής η Τουρκία δεν πέρασε αυτή τη γραμμή. Ίσως η Άγκυρα να κρατά ως διαπραγματευτικό χαρτλί τις έρευνες στα ύδατα της Κρήτης», σχολιάζει ο αρθρογράφος του Foreign Policy. Και καταλήγει: «Η όποια σοβαρή διαδικασία αποκλιμάκωσης μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας απαιτεί μια τρίτη πλευρά με επαρκή επιρροή για να ωθήσει την Άγκυρα και την Αθήνα σοβαρό διάλογο. Έτσι ίσως το πιο ελπιδοφόρο μήνυμα για την περιοχή είναι οι πρόσφατες εποικοδομητικές προσπάθειες των ΗΠΑ για εκεχειρία και ουδέτερη ζώνη στη Λιβύη. Η αποσύνδεση των διαφόρων περιφερειακών συρράξεων δημιουργεί ένα άνοιγμα για ρεαλιστικό διάλογο αναφορικά με τις μεσογειακές θαλάσσιες ζώνες. Υπάρχει ένα παράθυρο εξόδου. Αυτή η ευκαιρία θα απαιτήσει να δράσουν οι ΗΠΑ, ίσως σε συντονισμό με τις ΗΠΑ, με διπλωματική ικανότητα και αφοσίωση».

Πηγή: iefimerida.gr

Κανονικά όταν οι κυβερνήσεις ξοδεύουν περισσότερα από ό,τι φορολογούν, η διαφορά εμφανίζεται ως έλλειμμα του προϋπολογισμού. Χρηματοδοτούν αυτό το έλλειμμα εκδίδοντας ομόλογα, τα οποία διαπραγματεύονται σε διεθνείς αγορές και έτσι είναι εύκολο να εντοπιστούν. Εάν το χρέος και το κόστος δανεισμού αυξάνονται, τότε η χώρα πρέπει να χρεοκοπήσει ή να ζητήσει διάσωση.

«Αυτό το είδος κρίσης χρέους δεν είναι ευχάριστο, όπως θα μπορούσαν να βεβαιώσουν η Αργεντινή, η Ελλάδα ή το Πακιστάν, αλλά είναι τουλάχιστον απλό και οικείο», σχολιάζει ο Μίλερ.

Η Τουρκία έχει επίσης δαπανήσει πολύ περισσότερα από όσα έπρεπε, αλλά το έκανε με τέτοιο τρόπο που έκρυψε τα χρέη βαθιά μέσα στο χρηματοπιστωτικό της σύστημα, χωρίς να μπορεί να τα δει κανείς – εκτός από τους πιο «αφοσιωμένους» οικονομικούς αναλυτές.

Το δημόσιο χρέος είναι σχετικά μικρό, αλλά ο «μεγάλος δανεισμός» έγινε από τις τράπεζες της χώρας, συμπεριλαμβανομένων τόσο των ιδιωτικών όσο και των κρατικών τραπεζών – και εκεί ακριβώς εντοπίζεται το πρόβλημα της Τουρκίας.

Σύμφωνα με το FP, το γεγονός ότι από την οικονομική κρίση του 2008, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ έχει διατηρήσει τα επιτόκια χαμηλά προκειμένου να οδηγήσει σε οικονομική ανάκαμψη τις ΗΠΑ, είχε ως αποτέλεσμα να «δημιουργήσει» ένα φθηνό κόστος δανεισμού σε δολάριο, τόσο για τους Αμερικανούς όσο και για όσους αναζητούν πίστωση. Το αποτέλεσμα ήταν οι τουρκικές τράπεζες να λάβουν πολλά φθηνά δάνεια σε δολάρια.

Τι τα έκαναν; Πρώτον, δάνεισαν τα δολάρια σε τουρκικές εταιρείες, σε βιομηχανίες όπως ο τουρισμός, η ενέργεια, οι υποδομές και τα ακίνητα, οι οποίες προτιμούσαν δάνεια σε δολάρια και όχι σε τουρκική λίρα λόγω των φθηνών επιτοκίων. Τα έσοδά τους τιμολογούνται σε τουρκική λίρα, αλλά η αποπληρωμή του δανείου ήταν σε δολάρια.

«Το πρόβλημα ήταν ότι, αν η λίρα υποχωρούσε έναντι του δολαρίου – και έχει υποχωρήσει σημαντικά τα τελευταία χρόνια – θα ήταν πιο δύσκολο για τις τουρκικές εταιρείες να εξοφλήσουν τα δάνεια τους σε δολάρια. Και αυτό, με τη σειρά του, θα μπορούσε να οδηγήσει σε τραπεζική κρίση», υπογραμμίζει ο Μίλερ.

Στη συνέχεια το δημοσίευμα εξηγεί πως μια μεγάλη τρύπα δεν είναι επιθυμητή στον ισολογισμό μιας κεντρικής τράπεζας, αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα που αντιμετωπίζει η Τουρκία. Η τιμή της λίρας έχει κατρακυλήσει και μια ακόμα «βουτιά» είναι θέμα χρόνου.

«Τι επιλογές έχει ο Ερντογάν; Η διαδρομή του είναι γεμάτη κινδύνους. Αν αφήσει τη λίρα να πέσει, οι χρεωμένες σε δολάρια τουρκικές εταιρείες θα ζοριστούν πολύ να πληρώσουν. Μια απότομη πτώση της λίρας επίσης θα μπορούσε να κάνει τις τράπεζες της Τουρκίας να καταρρεύσουν», αναφέρει το δημοσίευμα.

Η αύξηση των επιτοκίων ενδέχεται να σταθεροποιήσει το τουρκικό νόμισμα, αλλά η οικονομία θα έπεφτε σε βαθύτερη ύφεση, επιδεινώνοντας την κρίση που επήλθε με την πανδημία του κορωνοϊού, ενώ παράλληλα θα έριχνε τη δημοτικότητα του Τούρκου προέδρου.

«Και οι δύο επιλογές, λοιπόν, είναι επικίνδυνες. Αλλά το να μην κάνεις τίποτα είναι πιθανότατα χειρότερο: Η λίρα θα πέσει ούτως ή άλλως, και η οικονομία θα βυθιστεί επίσης σε μια παρατεταμένη ύφεση. Το οικονομικό πείραμα του Ερντογάν ήταν ενδιαφέρον όσο διήρκεσε, δημιουργώντας μια ψευδή αίσθηση σταθερότητας. Αλλά η απόκρυψη των οικονομικών προβλημάτων της χώρας στο τραπεζικό σύστημα δεν ήταν παρά μια προσωρινή λύση», καταλήγει το δημοσίευμα.