Σπύρος Σιδέρης

Οι συνεργάτες του Λούλα εμφανίζονται βέβαιοι ότι μόνο εκείνος διαθέτει το πολιτικό βάρος για να συγκρατήσει το συντηρητικό κύμα. Οι αντίπαλοί του ποντάρουν στην κόπωση του εκλογικού σώματος, στην κοινωνική δυσαρέσκεια και στην αίσθηση ότι ένας πολιτικός κύκλος πλησιάζει στο τέλος του. Πίσω από τις δημόσιες ομιλίες και τα χαμόγελα των συνεδρίων, η μάχη έχει ήδη αρχίσει και όλα δείχνουν ότι θα είναι σκληρή, προσωπική και βαθιά διχαστική.

Ο πολιτικός που αρνείται να αποχωρήσει

Ο Λούλα ντα Σίλβα ανακοίνωσε την υποψηφιότητά του στο συνέδριο του Κόμματος Εργαζομένων στο Σάο Πάολο, μπροστά σε χιλιάδες στελέχη και υποστηρικτές του.

Στην ομιλία του έδωσε ιδιαίτερο βάρος στην εθνική κυριαρχία, διαμηνύοντας ότι κανένα ξένο κράτος δεν μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση στον φυσικό πλούτο της Βραζιλίας χωρίς πλήρη σεβασμό στην ανεξαρτησία της. Παράλληλα, δεσμεύτηκε για ενίσχυση της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας και για περισσότερες επενδύσεις σε στρατηγικούς τομείς της οικονομίας.

Η επιλογή αυτής της ατζέντας μόνο τυχαία δεν θεωρείται. Ο Λούλα επιχειρεί να αποδείξει ότι δεν εκπροσωπεί απλώς την κοινωνική αριστερά, αλλά και μια ισχυρή, αυτάρκη Βραζιλία που δεν δέχεται υποδείξεις από το εξωτερικό.

Η δυναστεία Μπολσονάρο επιστρέφει

Παρά τον μεγάλο αριθμό υποψηφίων, η προεκλογική σύγκρουση φαίνεται να περιστρέφεται γύρω από δύο στρατόπεδα.

Απέναντι στον Λούλα αναμένεται να βρεθεί ο Φλάβιο Μπολσονάρο, γιος του πρώην προέδρου Ζαΐρ Μπολσονάρο, με στόχο να συσπειρώσει τον συντηρητικό χώρο και να κρατήσει ζωντανή την πολιτική επιρροή της οικογένειας.

Το επώνυμο Μπολσονάρο εξακολουθεί να κινητοποιεί εκατομμύρια ψηφοφόρους, παρά τις δικαστικές περιπέτειες και τις πολιτικές αναταράξεις των τελευταίων ετών. Για τη δεξιά, ο Φλάβιο αποτελεί το όχημα συνέχειας ενός κινήματος που δεν εξαφανίστηκε μετά την ήττα του 2022. Για την αριστερά, αποτελεί την απόδειξη ότι ο μπολσοναρισμός παραμένει ισχυρός και έτοιμος να επιστρέψει.

Το μεγάλο κενό πίσω από τον Λούλα

Το σοβαρότερο πρόβλημα του Κόμματος Εργαζομένων ίσως δεν βρίσκεται απέναντί του, αλλά στο εσωτερικό του.

Η πανεπιστημιακός και ιδρυτικό στέλεχος του κόμματος Μάρσια Καμάργκος υποστηρίζει ότι ο Λούλα παραμένει το τελευταίο ισχυρό ανάχωμα απέναντι στην άκρα δεξιά. Παραδέχεται, όμως, ότι η παράταξη δεν κατάφερε να αναδείξει νέα στελέχη με αντίστοιχη κοινωνική απήχηση και πολιτική ακτινοβολία.

Η πολυετής εξάρτηση από ένα μόνο πρόσωπο άφησε το κόμμα χωρίς ξεκάθαρη διάδοχη κατάσταση. Αυτό ακριβώς το κενό επιχειρεί να αξιοποιήσει η δεξιά, καλλιεργώντας την εικόνα μιας αριστεράς που δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τον ιστορικό της ηγέτη.

Οι μηχανισμοί πίσω από την άνοδο της δεξιάς

Η ενίσχυση των συντηρητικών δυνάμεων δεν περιορίζεται στη Βραζιλία. Σε αρκετές χώρες της Λατινικής Αμερικής, δεξιά κόμματα και υποψήφιοι αυξάνουν την επιρροή τους, αξιοποιώντας την ανασφάλεια, την εγκληματικότητα και την απογοήτευση από κυβερνήσεις που δεν κατάφεραν να βελτιώσουν αισθητά την καθημερινότητα.

Η Μάρσια Καμάργκος αποδίδει σημαντικό μέρος αυτής της μετατόπισης στην αυξανόμενη επιρροή των ευαγγελικών εκκλησιών, οι οποίες έχουν αποκτήσει βαθιές κοινωνικές ρίζες και έντονη πολιτική παρουσία. Παράλληλα, κάνει λόγο για δίκτυα οικονομικής και επικοινωνιακής στήριξης που προωθούν συντηρητικές ατζέντες και ενισχύουν πολιτικούς με σκληρές θέσεις.

Ο γενικός γραμματέας του Ενωμένου Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος, Ζε Μαρία, προειδοποιεί ότι θα ήταν λάθος να υποτιμηθεί η δεξιά. Παρά τις ήττες, τα σκάνδαλα και τις δικαστικές περιπέτειες του Ζαΐρ Μπολσονάρο, η κοινωνική της βάση παραμένει συμπαγής και τροφοδοτείται από τη δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση.

Μια χώρα βαθιά χωρισμένη

Οι δημοσκοπήσεις δίνουν στον Λούλα οριακό προβάδισμα, χωρίς όμως ασφαλή απόσταση από τον βασικό του αντίπαλο.

Ένα μέρος της αριστερής βάσης τον στηρίζει επειδή βλέπει στο πρόσωπό του τη μοναδική δύναμη που μπορεί να εμποδίσει την επιστροφή της άκρας δεξιάς. Άλλοι επικαλούνται τη μείωση της φτώχειας και τη βελτίωση κοινωνικών δεικτών, ακόμη κι αν θεωρούν ότι η κυβέρνησή του δεν προχώρησε στις βαθιές αλλαγές που είχε υποσχεθεί.

Η δεξιά, από την πλευρά της, επενδύει στην ασφάλεια, στην εγκληματικότητα, στην οπλοκατοχή και στην ενίσχυση των αστυνομικών εξουσιών. Πρόκειται για θέματα που αγγίζουν καθημερινά εκατομμύρια πολίτες και μπορούν να κρίνουν την ψήφο των αναποφάσιστων.

Η κάλπη που θα αλλάξει την ήπειρο

Οι προεδρικές εκλογές της Βραζιλίας ξεπερνούν τα εθνικά της σύνορα. Το αποτέλεσμά τους μπορεί να επηρεάσει συμμαχίες, κυβερνήσεις και πολιτικές ισορροπίες σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική.

Για τους υποστηρικτές του, ο Λούλα αποτελεί την τελευταία μεγάλη ευκαιρία της αριστεράς να ανακόψει τη συντηρητική επέλαση. Για τους αντιπάλους του, η νέα υποψηφιότητά του είναι η ύστατη προσπάθεια ενός παλιού συστήματος να κρατηθεί στην εξουσία.

Η πραγματική αγωνία, όμως, βρίσκεται αλλού: αν ο Λούλα κερδίσει, ποιος θα τον διαδεχθεί; Και αν χάσει, ποιος θα σταματήσει τη δεξιά από το να κυριαρχήσει στη μεγαλύτερη χώρα της ηπείρου;