Οι γραπτές δηλώσεις του, σε απάντηση σε ερωτήματα του Bloomberg, αναδεικνύουν την προσπάθεια του Τούρκου ηγέτη να αξιοποιήσει τη σχέση του με τον πρόεδρο Τραμπ προκειμένου να αποκαταστήσει δεσμούς που είχαν διαρραγεί σχεδόν πριν από μία δεκαετία, μετά την αγορά από την Άγκυρα ρωσικών συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας.

Η αυξανόμενη σύγκλιση προτεραιοτήτων πολιτικής μεταξύ Άγκυρας και Ουάσιγκτον — που εκτείνεται από την άμυνα και την ενέργεια έως την πορεία περιφερειακών συγκρούσεων — αναδιαμορφώνει τη λεπτή ισορροπία της Τουρκίας ανάμεσα στο ΝΑΤΟ, του οποίου είναι μέλος, και τη Ρωσία, τον μεγαλύτερο εμπορικό της εταίρο.

Ο Ερντογάν δήλωσε ότι έθεσε το ζήτημα απευθείας στον Τραμπ κατά τη συνάντησή τους στον Λευκό Οίκο τον Σεπτέμβριο, χαρακτηρίζοντας «άδικη» την απόφαση αποβολής της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 λόγω της αγοράς ρωσικού στρατιωτικού εξοπλισμού.

«Με την επιστροφή του Τραμπ στην προεδρία, προέκυψε μια ευκαιρία να τοποθετηθούν οι σχέσεις Τουρκίας–ΗΠΑ σε πιο λογική και εποικοδομητική βάση», δήλωσε ο Ερντογάν, χρησιμοποιώντας την επίσημη ονομασία της χώρας, Türkiye, που υιοθετήθηκε το 2022.

«Η παραλαβή από την Τουρκία των αεροσκαφών F-35, για τα οποία έχει ήδη πληρώσει, και η επανένταξή της στο πρόγραμμα είναι σημαντικές και αναγκαίες» τόσο για τη βελτίωση των σχέσεων με τις ΗΠΑ όσο και για την άμυνα του ΝΑΤΟ, πρόσθεσε.

Η Τουρκία επιδιώκει την επιστροφή των συστημάτων αεράμυνας S-400 που αγόρασε από τη Ρωσία, όπως ανέφερε το Bloomberg τον προηγούμενο μήνα.

Ο Ερντογάν έθεσε το ζήτημα στον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν κατά τη διάρκεια συνάντησής τους στο Τουρκμενιστάν, ένδειξη της προσπάθειάς του να αποκαταστήσει τις αμυντικές σχέσεις με τις ΗΠΑ.

Παράλληλα, η Τουρκία επιδιώκει την αγορά αεροσκαφών F-16 Block 70 από τις ΗΠΑ, αν και οι διαπραγματεύσεις για την τιμολόγηση συνεχίζονται. Ο Ερντογάν δήλωσε ότι η Άγκυρα αναμένει όρους που να συνάδουν με το πνεύμα της συμμαχίας του ΝΑΤΟ, επικαλούμενος ως παράδειγμα την αγορά μαχητικών Eurofighter.

Οι ίδιες πηγές που αντιμετωπίζουν με επιφυλακτικότητα τις αναφορές του Αμερικανού προέδρου, υπενθυμίζουν μάλιστα τα σοβαρά νομικά εμπόδια που θα συναντήσει αυτή η διαδικασία λόγω των ρωσικών πυραύλων S-400 που προμηθεύτηκε η Άγκυρα και των κυρώσεων CAATSA που της επιβλήθηκαν.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, αντίστοιχη αναφορά είχε γίνει και τον περασμένο Σεπτέμβριο, η οποία περιοριζόταν στη συνέχιση των σχετικών συνομιλιών που λαμβάνουν χώρα από τότε που η Τουρκία αποβλήθηκε από το πρόγραμμα των F-35.  

Υπενθυμίζουν ότι υπάρχουν δύο προβλέψεις στην αμερικανική νομοθεσία που απαγορεύουν την πώληση αμυντικού υλικού στην Τουρκία: «H απαγόρευση πώλησης F-35 για όσο η Τουρκία συνεχίζει να κατέχει τους S-400 και οι κυρώσεις CAATSA στην τουρκική αμυντική βιομηχανία επίσης λόγω της κατοχής των S-400. Η επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35 που απαγορεύεται με νόμο για όσο η Τουρκία κατέχει τους S-400, απαιτεί την σύμπραξη του Κογκρέσου για την τροποποίηση του νόμου». 

Τέλος, οι κυβερνητικές πηγές υπογραμμίζουν ότι η Ελλάδα συνεχίζει απρόσκοπτα την υλοποίηση του δικού της εξοπλιστικού προγράμματος. Ήδη έχουν παραληφθεί 42 αναβαθμισμένα F‑16, ενώ η Πολεμική Αεροπορία διαθέτει 24 Rafale. Παράλληλα, η χώρα αναμένει την παραλαβή των πρώτων F-35 το 2028, εξέλιξη που, όπως τονίζεται, ενισχύει περαιτέρω τις αμυντικές δυνατότητες της Ελλάδας στο πλαίσιο του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού της.

Η Ουάσιγκτον απέκλεισε την Άγκυρα από το προηγμένο πρόγραμμα F-35 της Lockheed Martin και επέβαλε κυρώσεις το 2020 λόγω της απόκτησης ρωσικών συστημάτων αεροπορικής άμυνας S-400. Η Τουρκία χαρακτήρισε την κίνηση αυτή άδικη και εξέφρασε την ελπίδα ότι οι δύο πλευρές θα μπορέσουν να ξεπεράσουν το ζήτημα κατά τη διάρκεια της δεύτερης θητείας του Ντόναλντ Τραμπ.

“Οι ΗΠΑ βρίσκονται σε συνεχιζόμενες συζητήσεις με την Τουρκία σχετικά με την επιθυμία της να επανενταχθεί στο πρόγραμμα F-35 και την κατοχή του ρωσικής κατασκευής συστήματος αεροπορικής άμυνας S-400”, σημείωσε ο Τομ Μπάρακ σε ανάρτησή του στο X.

Ο Μπάρακ δήλωσε ότι η αμερικανική νομοθεσία δεν θα επιτρέψει στην Τουρκία να λειτουργήσει ή να κατέχει το σύστημα S-400, εάν επιθυμεί να επιστρέψει στο πρόγραμμα F-35, προσθέτοντας ότι η σχέση ανάμεσα στον Τραμπ και τον Ταγίπ Ερντογάν έχει δημιουργήσει ένα νέο κλίμα συνεργασίας, το οποίο έχει οδηγήσει στις “πιο καρποφόρες συζητήσεις που έχουμε κάνει για το θέμα αυτό σε σχεδόν μια δεκαετία”.

“Ελπίζουμε ότι αυτές οι συνομιλίες θα οδηγήσουν σε μια σημαντική πρόοδο τους επόμενους μήνες, η οποία θα ικανοποιεί τόσο τις απαιτήσεις ασφαλείας των ΗΠΑ όσο και της Τουρκίας”, επισήμανε.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, δήλωσε στο Reuters ότι πιστεύει ότι η Τουρκία και οι ΗΠΑ θα βρουν έναν τρόπο να άρουν τις αμερικανικές κυρώσεις “πολύ σύντομα” και ότι οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ έχουν αρχίσει να εργάζονται για το θέμα.

Η κατοχή των S-400 από την Τουρκία παραμένει το κύριο εμπόδιο για την επανένταξή της στο πρόγραμμα F-35. Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι τα S-400 αποτελούν απειλή για τα μαχητικά αεροσκάφη F-35 και για τα ευρύτερα αμυντικά συστήματα του ΝΑΤΟ. Η Τουρκία απέρριψε τον ισχυρισμό αυτό και δήλωσε ότι τα S-400 δεν θα ενσωματωθούν στο ΝΑΤΟ. Οι τουρκικές αρχές έχουν επανειλημμένα απορρίψει την ιδέα να ανατρέψουν την απόφασή τους να αποκτήσουν τα S-400 προκειμένου να επανενταχθούν στο πρόγραμμα F-35.

Σπύρος Σιδέρης

Ωστόσο, πίσω από το κλίμα προσδοκιών, παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ερωτήματα: τι θα σημάνει μια ενδεχόμενη άρση των κυρώσεων για τον φάκελο των μαχητικών F-35 και F-16, πώς θα αντιδράσουν οι υπόλοιποι σύμμαχοι – και ειδικά η Ελλάδα και το Ισραήλ – και μέχρι πού είναι διατεθειμένη να φτάσει η κυβέρνηση Τραμπ για να αποκαταστήσει πλήρως τη στρατηγική σχέση με την Άγκυρα.

Οι κυρώσεις CAATSA επιβλήθηκαν τον Δεκέμβριο του 2020, προς το τέλος της πρώτης θητείας Τραμπ, μετά την απόφαση της Τουρκίας να προχωρήσει στην αγορά και παραλαβή της ρωσικής αντιαεροπορικής συστοιχίας S-400 το καλοκαίρι του 2019. Η κίνηση αυτή θεωρήθηκε από την Ουάσιγκτον ως σοβαρό ρήγμα στη διαλειτουργικότητα του ΝΑΤΟ και ως κίνδυνος διαρροής κρίσιμων τεχνολογικών δεδομένων, ιδίως σε σχέση με τα μαχητικά F-35. Οι κυρώσεις στόχευσαν κορυφαία στελέχη της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας, έθεσαν πλαφόν 10 εκατ. δολαρίων στα δάνεια με αμυντικό σκοπό και οδήγησαν στον αποκλεισμό της Άγκυρας από το πρόγραμμα συμπαραγωγής των F-35.

Όπως υπενθύμισε ο Χακάν Φιντάν, η προσέγγιση της νέας αμερικανικής διοίκησης διαφέρει «ουσιωδώς» από εκείνη του πρώην προέδρου Τζο Μπάιντεν, επί του οποίου ο φάκελος των κυρώσεων παρέμενε παγωμένος, ενώ δεν σημειώθηκε καμία ουσιαστική πρόοδος στο αίτημα της Άγκυρας για απόκτηση ή αναβάθμιση μαχητικών F-16. Τώρα, ο Φιντάν υποστηρίζει ότι η διοίκηση Τραμπ είναι «δεσμευμένη» να κλείσει την εκκρεμότητα «στο συντομότερο δυνατό χρονικό διάστημα», αφήνοντας να εννοηθεί ότι οι σχετικές οδηγίες έχουν ήδη δοθεί σε αρμόδιους αξιωματούχους.

• Το υπόβαθρο αυτής της διένεξης βρίσκεται στην αποτυχημένη προσπάθεια της Άγκυρας να αποκτήσει το αμερικανικό σύστημα Patriot – είτε απευθείας από τις ΗΠΑ, είτε σε συνεργασία με άλλους συμμάχους στο ΝΑΤΟ. Μετά από χρόνια άκαρπων διαπραγματεύσεων, η κυβέρνηση Ερντογάν κατέληξε το 2017 σε συμφωνία ύψους 2 δισ. δολαρίων με τη Ρωσία για τους S-400. Οι πρώτες παρτίδες παραδόθηκαν το 2019, αλλά το σύστημα δεν ενεργοποιήθηκε ποτέ επιχειρησιακά, παραμένοντας στις αποθήκες – μια επιλογή που η τουρκική αντιπολίτευση κατήγγειλε ως «σπατάλη πόρων» και ένδειξη στρατηγικής αμηχανίας.

Παράλληλα, η Τουρκία θεωρεί ότι η απομάκρυνσή της από το πρόγραμμα F-35 ήταν άδικη και οικονομικά επιζήμια. Η Άγκυρα είχε παραγγείλει 100 μαχητικά, καταβάλλοντας προκαταβολή 1,4 δισ. δολαρίων. Σήμερα ζητά είτε την παράδοση των αεροσκαφών είτε την επιστροφή των χρημάτων ή ισοδύναμη αποζημίωση. Το μέλλον του φακέλου F-35 έχει μετατραπεί σε σύμβολο του βαθμού εμπιστοσύνης ανάμεσα στις δύο πλευρές.

Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη βαρύτητα είχαν και οι δηλώσεις του Αμερικανού πρέσβη στην Άγκυρα, Τομ Μπαράκ, ο οποίος τον Ιούλιο έκανε λόγο για «παρεξηγήσεις και από τις δύο πλευρές» όσον αφορά την υπόθεση των S-400 και των F-35.

Ο Μπαράκ εμφανίστηκε βέβαιος ότι «θα βρεθεί λύση», επισημαίνοντας ότι σχεδόν δέκα χρόνια μετά την έναρξη της κρίσης «οι συνθήκες είναι διαφορετικές» και ότι Ουάσιγκτον και Άγκυρα «σπεύδουν να διαχειριστούν» τα εκκρεμή ζητήματα, ανάμεσά τους τα F-35, τα F-16 και το ρωσικό σύστημα S-400. Παράλληλα, υπενθύμισε ότι ο διμερής εμπορικός όγκος πλησιάζει τα 100 δισ. δολάρια, στοιχείο που ενισχύει την ανάγκη για μια πιο σταθερή και προβλέψιμη πολιτική σχέση.

• Η τουρκική πλευρά αναδεικνύει σταθερά και τη διάσταση του ΝΑΤΟ. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υπογραμμίζει ότι η Άγκυρα «δεν έχει εγκαταλείψει» το αίτημα για επιστροφή στο πρόγραμμα F-35, παρουσιάζοντας την απόκτηση προηγμένων αεροσκαφών ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας και όχι απλώς τεχνικής αναβάθμισης. «Θέλουμε τα αεροπλάνα για την ασφάλειά μας, πρώτα και κύρια», έχει δηλώσει, επιμένοντας ότι η ενίσχυση της τουρκικής αεροπορίας δεν συνιστά απειλή για «κανέναν φίλο ή σύμμαχο» και ότι δεν υπάρχει λόγος η Ελλάδα να ανησυχεί για τα βήματα της Τουρκίας στον τομέα της άμυνας.

Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Η Ελλάδα, που έχει ήδη ενταχθεί στο πρόγραμμα των F-35, αλλά και το Ισραήλ, το οποίο παρακολουθεί με προσοχή τον ρόλο της Άγκυρας στη Συρία και την Ανατολική Μεσόγειο, διατηρούν σοβαρές επιφυλάξεις για έναν πλήρη εξοπλιστικό «επαναπατρισμό» της Τουρκίας στο αμερικανικό στρατόπεδο. Η πιθανή παράδοση F-35 στην Άγκυρα θα άλλαζε εκ νέου τις ισορροπίες ισχύος στην περιοχή, επηρεάζοντας όχι μόνο τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, αλλά και τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.

• Για την Άγκυρα, η άρση των κυρώσεων CAATSA θα λειτουργούσε ως πολλαπλασιαστής ισχύος: θα απελευθέρωνε τη συνεργασία με την αμερικανική και δυτική αμυντική βιομηχανία, θα έστελνε μήνυμα οικονομικής σταθερότητας προς τις αγορές και θα επιβεβαίωνε ότι η Τουρκία παραμένει κρίσιμος – και όχι περιφερειακός – σύμμαχος στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Την ίδια στιγμή, για την Ουάσιγκτον, μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να συμβολίζει την επαναθεμελίωση μιας σχέσης που είχε φτάσει στα όριά της.

Η αισιοδοξία των τουρκικών αρχών, όσο έντονη κι αν εμφανίζεται, δεν αναιρεί τα εμπόδια που εξακολουθούν να υπάρχουν: η τύχη των S-400, οι αντιδράσεις μέσα στο αμερικανικό Κογκρέσο, οι ενστάσεις συμμάχων και η ανάγκη να αποδειχθεί στην πράξη ότι η Τουρκία είναι διατεθειμένη να κινηθεί σε μια πορεία μεγαλύτερης συνεννόησης με τους δυτικούς εταίρους της. Το βέβαιο είναι ότι, αν οι υποσχέσεις Τραμπ για τις κυρώσεις CAATSA μετουσιωθούν σε συγκεκριμένες αποφάσεις, το τοπίο των αμυντικών ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο και στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ θα αλλάξει ξανά – αυτή τη φορά με τρόπο που η Άγκυρα ελπίζει ότι θα την επαναφέρει στον πυρήνα των στρατηγικών σχεδιασμών της Δύσης.

Σημειώνεται ότι ο Σαουδάραβας πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν (MBS) αναμένεται να συναντηθεί με τον Πρόεδρο Τραμπ στον Λευκό Οίκο την Τρίτη. Η συμφωνία για τα F-35, μια συμφωνία ασφαλείας μεταξύ ΗΠΑ και Σαουδικής Αραβίας και η πιθανή ομαλοποίηση των σχέσεων με το Ισραήλ θα είναι τα βασικά θέματα της συνάντησης.

Ο Τραμπ είπε στον Σαουδάραβα πρίγκιπα διάδοχο σε τηλεφωνική επικοινωνία τον περασμένο μήνα ότι, με το τέλος του πολέμου στη Γάζα, αναμένει ότι η Σαουδική Αραβία θα προχωρήσει προς την ομαλοποίηση των σχέσεων με το Ισραήλ, ανέφερε το Axios.

Οι δηλώσεις Τραμπ σε δημοσιογράφους

Την Παρασκευή, ο Τραμπ δήλωσε σε δημοσιογράφους στο Air Force One, ενώ ταξίδευε από την Ουάσινγκτον στη Φλόριντα, ότι πρόκειται να συζητήσει με τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν την πιθανότητα εξομάλυνση των σχέσεων της Σαουδικής Αραβίας με το Ισραήλ.

«Ελπίζω ότι η Σαουδική Αραβία θα υπογράψει τις Συμφωνίες του Αβραάμ αρκετά σύντομα», είπε.

Επιπλέον, ο Τραμπ επιβεβαίωσε ότι εξετάζει μια πιθανή συμφωνία όπλων με τη Σαουδική Αραβία, η οποία θα περιλαμβάνει μαχητικά αεροσκάφη F-35.

Οι όροι του Ισραήλ και το «Όχι» στην Τουρκία

Οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι το Ισραήλ δεν αντιτίθεται στην πώληση αεροσκαφών F-35 από τις ΗΠΑ στη Σαουδική Αραβία, αλλά τόνισαν ότι αυτό πρέπει να γίνει στο πλαίσιο της πλήρους εξομάλυνσης των σχέσεων με το Ισραήλ.

«Είπαμε στην κυβέρνηση Τραμπ ότι η προμήθεια F-35 στη Σαουδική Αραβία πρέπει να υπόκειται στην εξομάλυνση των σχέσεων της Σαουδικής Αραβίας με το Ισραήλ», δήλωσε ένας Ισραηλινός αξιωματούχος.

Ο αξιωματούχος πρόσθεσε ότι η παροχή F-35 από τις ΗΠΑ στη Σαουδική Αραβία χωρίς να λάβουν κανένα διπλωματικό αντάλλαγμα θα ήταν «λάθος και αντιπαραγωγικό».

«Σε αντίθεση με την προμήθεια F-35 στην Τουρκία στην οποία αντιτιθέμεθα σθεναρά, ανησυχούμε λιγότερο για ένα τέτοιο σύστημα όπλων στη Σαουδική Αραβία εάν αποτελεί μέρος μιας περιφερειακής συνεργασίας για την ασφάλεια στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ, όπως έχουμε κάνει με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα», δήλωσε ένας δεύτερος Ισραηλινός αξιωματούχος.

Θα αλλάξουν οι ισορροπίες

Το Ισραήλ είναι η μόνη χώρα στην περιοχή που διαθέτει σήμερα μαχητικά αεροσκάφη F-35.

Η προμήθεια F-35 στη Σαουδική Αραβία θα άλλαζε την στρατιωτική ισορροπία στην περιοχή και θα επηρέαζε το ποιοτικό στρατιωτικό πλεονέκτημα (QME) του ισραηλινού στρατού.

Η διατήρηση του QME του Ισραήλ στην περιοχή αποτελεί μέρος μακροχρόνιων συμφωνιών μεταξύ του Ισραήλ και αρκετών Ρεπουμπλικανικών και Δημοκρατικών κυβερνήσεων τις τελευταίες δεκαετίες.

Το Κογκρέσο κωδικοποίησε επίσημα τη δέσμευση των ΗΠΑ για το ποιοτικό στρατιωτικό πλεονέκτημα του Ισραήλ σε νόμο το 2008.

Στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ το 2020, το Ισραήλ συμφώνησε στην προμήθεια αεροσκαφών F-35 από τις ΗΠΑ στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), με την επιφύλαξη αρκετών εγγυήσεων ασφαλείας. Η συμφωνία δεν υλοποιήθηκε ποτέ λόγω της απαίτησης της κυβέρνησης Μπάιντεν να περιοριστεί η χρήση των αεροσκαφών.

Το Ισραήλ πιθανότατα θα ζητήσει παρόμοιες εγγυήσεις ασφαλείας από τις ΗΠΑ εάν εγκριθεί μια συμφωνία για τα F-35 με τη Σαουδική Αραβία. Ένας Ισραηλινός αξιωματούχος δήλωσε ότι η κύρια ανησυχία είναι ότι η Σαουδική Αραβία είναι πολύ πιο κοντά στο Ισραήλ από ό,τι τα ΗΑΕ.

«Χρειάζονται λίγα λεπτά για να πετάξει ένα F-35 από τη Σαουδική Αραβία στο Ισραήλ», δήλωσε ο αξιωματούχος.

Το Ισραήλ πιθανότατα θα απαιτήσει ότι τυχόν F-35 που θα παραδοθούν στη Σαουδική Αραβία δεν θα αναπτυχθούν σε βάσεις της σαουδαραβικής αεροπορίας στα δυτικά μέρη της χώρας.

Ελπίδες για πρόοδο στις συνομιλίες

Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει στους Σαουδάραβες ότι ελπίζουν σε πρόοδο σε αυτό το ζήτημα γύρω από τη συνάντηση Τραμπ-Μπιν Σαλμάν την επόμενη εβδομάδα στον Λευκό Οίκο, αν και αναγνωρίζουν ότι τα χάσματα μεταξύ Σαουδαράβων και Ισραηλινών παραμένουν μεγάλα, δήλωσαν οι Αμερικανοί αξιωματούχοι.

Το κύριο χάσμα έχει να κάνει με την απαίτηση της Σαουδικής Αραβίας να δεσμευτεί ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου σε «μια αξιόπιστη, μη αναστρέψιμη και χρονικά περιορισμένη πορεία» για ένα παλαιστινιακό κράτος. Ο Νετανιάχου μέχρι στιγμής έχει αρνηθεί να το κάνει αυτό.

Δύο Ισραηλινοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο Axios ότι ελπίζουν επίσης ότι ο Τραμπ θα πιέσει τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν να μαλακώσει τις απαιτήσεις του και ότι η συνάντηση θα ξεκινήσει άμεσες συνομιλίες μεταξύ των ΗΠΑ, της Σαουδικής Αραβίας και του Ισραήλ για μια πιθανή ειρηνευτική συμφωνία που θα μπορούσε να υλοποιηθεί τους επόμενους μήνες.

«Οι Σαουδάραβες πρέπει να αλλάξουν τη στάση τους κατά τη διάρκεια αυτής της επίσκεψης. Είναι σημαντικό η συνάντηση Τραμπ-Μπιν Σαλμάν να οδηγήσει σε έναν σαφή οδικό χάρτη προς την ομαλοποίηση», δήλωσε ένας Ισραηλινός αξιωματούχος.

Ο αξιωματούχος, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας για να συζητήσει λεπτομέρειες που δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί, είπε ότι ο Τραμπ και ο πρίγκιπας – γνωστός ως MBS – σκοπεύουν να υπογράψουν οικονομικές και αμυντικές συμφωνίες κατά τη διάρκεια επίσκεψης στον Λευκό Οίκο, προγραμματισμένης για την Τρίτη.

Οι συμφωνίες θα περιλαμβάνουν επίσης ένα πλαίσιο για αγορές υγροποιημένου φυσικού αερίου, πρόσθεσε ο αξιωματούχος, χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.

Η πώληση των F-35, εάν ολοκληρωθεί, θα αποτελέσει σημαντική παραχώρηση προς τη Σαουδική Αραβία, καθώς η Ουάσιγκτον και το Ριάντ επιδιώκουν να εμβαθύνουν τους δεσμούς τους και καθώς ο Τραμπ πιέζει τη χώρα να ενταχθεί στις Συμφωνίες του Αβραάμ και να ομαλοποιήσει τις σχέσεις της με το Ισραήλ.

Οι Σαουδάραβες επιδιώκουν να αγοράσουν τα F-35, τα οποία κατασκευάζονται από τη Lockheed Martin Corp. και συγκαταλέγονται στα πιο προηγμένα μαχητικά του κόσμου, σύμφωνα με αξιωματούχους που γνωρίζουν τις διαπραγματεύσεις. Τα μαχητικά κοστίζουν περίπου 100 εκατομμύρια δολάρια το καθένα.

Υπάρχουν ενδείξεις ότι ο Τραμπ είναι πρόθυμος να εγκρίνει μια αγορά, παρά κάποια σημαντικά εμπόδια. Ένα βασικό αγκάθι είναι ότι το Ισραήλ είναι το μόνο κράτος στη Μέση Ανατολή που διαθέτει τα μαχητικά και επιθυμεί να προστατεύσει αυτό το μονοπώλιο, το οποίο, όπως λέει, του προσφέρει κρίσιμο πλεονέκτημα ασφαλείας.

Έκθεση του Πενταγώνου εξέφρασε ανησυχίες ότι η Κίνα θα μπορούσε να αποκτήσει την προηγμένη τεχνολογία του αεροσκάφους εάν εγκρινόταν η πώληση στη Σαουδική Αραβία, επικαλούμενη τους αμυντικούς δεσμούς του Πεκίνου με το Ριάντ, ανέφερε η New York Times.

Η πιθανή πώληση των F-35 είναι ένα από τα πολλά ζητήματα που αναμένεται να συζητήσουν ο Τραμπ και ο MBS κατά την επίσκεψη, με την πρόσβαση σε τσιπ τεχνητής νοημοσύνης και πυρηνική τεχνολογία, το μέλλον της Γάζας και το ζήτημα των σχέσεων Σαουδικής Αραβίας–Ισραήλ επίσης ψηλά στην ατζέντα.

Οι σχέσεις μεταξύ των ΗΠΑ και της Σαουδικής Αραβίας είχαν επιδεινωθεί μετά τη δολοφονία του δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι το 2018, αλλά ο Τραμπ έχει επιδιώξει να καλλιεργήσει στενούς δεσμούς με τον πρίγκιπα.

Αναφερόμενος στη συνάντησή του με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και ερωτηθείς σχετικά από δημοσιογράφο, κατά τη δεξίωση στην Εθνοσυνέλευση για την έναρξη της νέας κοινοβουλευτικής περιόδου, ο Τούρκος πρόεδρος δήλωσε:

«Υπενθύμισα στον πρόεδρο των ΗΠΑ Τραμπ ότι πληρώσαμε για τα αεροσκάφη F-35. Παρακολουθούμε τις εξελίξεις».

Όπως αναφέρει στο βίντεο ο κ. Δένδιας «εδώ στη Βουλή είχε γίνει μια συζήτηση για τα F-35 και ο ναύαρχος τότε είχε πει -ο ναύαρχος ε.α. Αποστολάκης σε αυτόν αναφέρομαι ως ναύαρχο έτσι συνήθισα να τον λέω παρότι θα έπρεπε να τον προσφωνώ ”κύριε υπουργέ”- ”γιατί πάτε στα F-35 τη στιγμή που ο Στόλος έχει τεράστιες ανάγκες;”»

Και προσθέτει: «Παρακαλώ να θυμηθεί ότι είχα πει ”με συγχωρείτε, ποιος θα πάρει την ευθύνη εάν στις επόμενες εκλογές, τότε ήταν Πρόεδρος ο Μπάιντεν, κερδίσει ο πρόεδρος Τραμπ και ο πρόεδρος Ερντογάν πετύχει από τον πρόεδρο Τραμπ να πάρει F-35 και η Τουρκία πετύχει να πάρει F-35 πριν από την Ελλάδα;”»

«Προτάξαμε τότε τα F-35», εξηγεί, «και ορθά, απεδείχθη ότι προτάξαμε τα F-35».

Διευκρινίζει, δε, ότι «δεν προλέγω ότι θα τα πάρει η Τουρκία» αλλά, «για να είμαστε ειλικρινής, στοιχειώδης πρόνοια είναι να τα έχουμε εμείς ήδη και οι Τούρκοι ας προσπαθούν».

Η υπενθύμιση για τα F-35 και γιατί προτάξαμε την αγορά τους, κατά την πρόσφατη τοποθέτησή μου στη Διαρκή Επιτροπή Εθνικής Άμυνας & Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής (24/9/2025). pic.twitter.com/oOlhZ9D6Gk

— Nikos Dendias (@NikosDendias) September 26, 2025

Μάλιστα, συνυπογράφει την επιστολή που απέστειλε με άλλους Ελληνοαμερικανούς βουλευτές με αποδέκτη τον Μάρκο Ρούμπιο.

«Ας επαναλάβουμε ότι είναι πολύ κακή ιδέα να πουλήσουμε στον Ερντογάν –ο οποίος ευθυγραμμίζεται με τον Βλαντιμίρ Πούτιν, φιλοξενεί την ηγεσία της Χαμάς, συνεχίζει να κατέχει παράνομα την Κύπρο, πραγματοποιεί παράνομες πτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά και απειλεί να εισβάλλει στο Ισραήλ– αμερικανικά αεροσκάφη F–35».

Όπως αναφέρει σε ρεπορτάζ του το BBC, ο Τραμπ χαρακτήρισε επανειλημμένα τον Ερντογάν ως «σκληρό», ωστόσο σχετικά με τα μαχητικά αεροσκάφη F-35, διακαή πόθο του Τούρκου προέδρου, δεν υπήρξε κάτι παραπάνω από μια δέσμευση ότι θα «συζητηθεί» η ενδεχόμενη πώλησή τους. Με τον Τραμπ να δηλώνει πάντως την πεποίθησή του ότι ο Ερντογάν θα «τα καταφέρει».

Όπως σημειώνει το BBC, ο Αμερικανός πρόεδρος υπαινίχθηκε πως μια απάντηση στο θέμα μπορεί να δοθεί ακόμα και απόψε. Παράλληλα τόνισε ξεκάθαρα την επιθυμία του να σταματήσει η αγορά ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Το πώς θα μπορούσε να το πράξει η Τουρκία, όταν μόνο το φυσικό αέριο αποτελεί το 41% των συνολικών της εισαγωγών, παραμένει ασαφές.