Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξαρτάται σχεδόν ολοκληρωτικά από την Κίνα, καθώς το 98% των εισαγωγών σπάνιων γαιών προέρχεται από το Πεκίνο — ποσοστό υψηλότερο ακόμη και από των Ηνωμένων Πολιτειών, οι οποίες καλύπτουν το 80% των αναγκών τους από την ίδια πηγή.

Οι σπάνιες γαίες είναι απαραίτητες για την κατασκευή πυραύλων, μαχητικών αεροσκαφών, drones και προηγμένων ηλεκτρονικών συστημάτων, και η κινεζική κυριαρχία σε αυτόν τον τομέα έχει μετατραπεί σε στρατηγικό μοχλό πίεσης απέναντι στη Δύση.

Σύμφωνα με τους New York Times, το Πεκίνο ρυθμίζει τις εξαγωγές ανάλογα με την πορεία των εμπορικών διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ και την Ε.Ε., χρησιμοποιώντας τους ελέγχους στις σπάνιες γαίες ως διαπραγματευτικό όπλο.

Μετά τους νέους δασμούς που επέβαλε ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ τον Απρίλιο, η Κίνα απάντησε περιορίζοντας τις εξαγωγές επτά κρίσιμων μετάλλων, προκαλώντας σοβαρές ελλείψεις και εκτόξευση των τιμών.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν κάλεσε πρόσφατα την Ευρώπη να «αγωνιστεί για την αυτονομία της στα κρίσιμα ορυκτά», ενώ οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι διαπραγματεύονται με το Πεκίνο τη δυνατότητα δημιουργίας «γενικών αδειών εξαγωγής». Παρόλα αυτά, οι συζητήσεις προχωρούν αργά, χωρίς εγγυήσεις για σταθερή προμήθεια.

Η Ευρώπη επιχειρεί να διαφοροποιήσει τις πηγές της, όμως η ανάπτυξη νέων ορυχείων και διυλιστηρίων εκτός Κίνας εκτιμάται ότι θα χρειαστεί τουλάχιστον μία δεκαετία, σύμφωνα με ανάλυση της SFA Oxford. Και αυτό τη στιγμή που οι ευρωπαϊκοί στρατοί επιδιώκουν να ενισχύσουν τις αμυντικές τους δυνατότητες έως το 2030, με τη βοήθεια ενός πακέτου δανείων ύψους 150 δισ. ευρώ.

«Χωρίς ροή κρίσιμων ορυκτών, δεν υπάρχει επανεξοπλισμός», προειδοποίησε ο Γιορίς Τιρ, ερευνητής του Ινστιτούτου Ασφάλειας της Ε.Ε. Παρόμοια άποψη εξέφρασε και ο αναλυτής Ντάνιελ Φιότ του Πανεπιστημίου Βρυξελλών, τονίζοντας πως «η αυτονομία στην άμυνα ξεκινά με αυτονομία στα υλικά».

Αντίθετα με την αργή πρόοδο στην Ευρώπη, οι Ηνωμένες Πολιτείες κινούνται ταχύτερα, επενδύοντας εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια σε εταιρείες εξόρυξης και ανακύκλωσης σπάνιων γαιών, όπως η MP Materials και η ReElement Technologies.

Όπως προειδοποιεί η αναλύτρια Μπενεντέτα Τζιράρντι από το The Hague Centre for Strategic Studies, «ο τελικός στόχος της Κίνας είναι να επιβραδύνει την πρόοδο των ΗΠΑ και, κατά συνέπεια, της Ευρώπης».

Παρά τη μερική χαλάρωση των ελέγχων από το Πεκίνο, οι φόβοι παραμένουν ισχυροί. «Ακόμη και μια προσωρινή αναστολή των περιορισμών μάς αφήνει εκτεθειμένους», σημειώνει η Γκρέισλιν Μπάσκαραν του Center for Strategic and International Studies.

Η Techpribor απέκτησε τον εξοπλισμό από κινεζικές εταιρείες, όπως η Huizhou Funn Tek και η New Source Automation, χωρίς να διερευνηθεί ο τελικός αποδέκτης. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα η τεχνολογία να καταλήξει στη Ρωσία παρά τους περιορισμούς.

Ο νέος εξοπλισμός εγκαταστάθηκε στο εργοστάσιο της BOZ στο πλαίσιο στρατηγικής ενίσχυσης της παραγωγής εκρηκτικών, όπως το RDX, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ελλείψεις σε εργατικό δυναμικό.

Η αυτοματοποίηση επιτρέπει την αύξηση της παραγωγικότητας με λιγότερο προσωπικό, σύμφωνα με έκθεση του 2024 από το βρετανικό think tank RUSI και το Open Source Centre.

Ο αναλυτής Konrad Muzyka της πολωνικής Rochan Consulting τόνισε ότι τα υψηλής ακρίβειας εξαρτήματα είναι κρίσιμα για την κατασκευή προηγμένων οπλικών συστημάτων, προειδοποιώντας ότι η παράκαμψη των κυρώσεων ενισχύει μακροπρόθεσμα τη δυνατότητα της Ρωσίας να συνεχίζει τον πόλεμο.

Η έρευνα αναδεικνύει τα κενά στο καθεστώς των κυρώσεων, καθώς η ροή δυτικής τεχνολογίας προς στρατιωτικές ρωσικές μονάδες συνεχίζεται μέσω δικτύων τρίτων χωρών, παρά τις προσπάθειες ΗΠΑ και Ε.Ε. να επεκτείνουν τις κυρώσεις και σε κινεζικές εταιρείες που εμπλέκονται στις προμήθειες.

Δεν είναι η πρώτη φορά, που αποκαλύπτονται «παραθυράκια» στις δυτικές κυρώσεις εναντίον της Ρωσίας. Τον περασμένο Μάϊο, σύμφωνα με έρευνα του περιοδικού Politico, η γερμανική εταιρεία Kontron AG, η οποία δραστηριοποιείται σε ΕΕ, Βρετανία και ΗΠΑ, χρησιμοποίησε τη θυγατρική της στη Σλοβενία για να εξάγει κρίσιμη τεχνολογία τηλεπικοινωνιών αξίας άνω των 3,5 εκατ. ευρώ στο ρωσικό της παράρτημα στα τέλη του 2023.

Και αυτό, παρά το γεγονός ότι αρκετά πακέτα κυρώσεων τέθηκαν σε ισχύ μέσα στο 2023, συμπεριλαμβανομένου του 11ου γύρου τον Ιούνιο, ο οποίος στόχευε στον περιορισμό εξαγωγών προηγμένης και διπλής χρήσης τεχνολογίας προς τη Ρωσία.

Η πρόεδρος της Κομισιόν προτείνει την χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων για την προώθηση των επενδύσεων στον τομέα της Αμυνας.

«Αυτό θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να αυξήσουν σημαντικά τις αμυντικές τους δαπάνες χωρίς την ενεργοποίηση της διαδικασίας υπερβάλλοντος ελλείμματος», εξήγησε. Η Ευρωπαϊκή Ενωση προτείνει στα κράτη μέλη μεγαλύτερο δημοσιονομικό χώρο για αμυντικές επενδύσεις, 150 δισεκατομμύρια ευρώ υπό μορφήν δανείων στην διάθεση κάθε κράτους μέλους για τις επενδύσεις αυτές, καθώς και την ενεργοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων, εξήγησε η πρόεδρος της Κομισιόν.

Το σχέδιο για τον «επανοπλισμό της Ευρώπης» θα επιτρέψει την «άμεση» χορήγηση βοήθειας στην Ουκρανία, είπε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

To σχέδιο 5 σημείων

Η Φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι έχει γράψει επιστολή προς τους Ευρωπαίους ηγέτες και περιγράφει ένα σχέδιο πέντε σημείων για τον επανεξοπλισμό της Ευρώπης, τα οποία είναι:

• «Απελευθέρωση» της χρήσης της δημόσιας χρηματοδότησης για την άμυνα – εάν τα κράτη-μέλη αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες κατά 1,5% του ΑΕΠ, η Φον ντερ Λάιεν είπε ότι αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει δημοσιονομικό χώρο κοντά στα 650 δισ. ευρώ σε τέσσερα χρόνια.
• Νέο χρηματοδοτικό εργαλείο που θα παρέχει δάνεια ύψους 150 δισ. ευρώ στα κράτη-μέλη για αμυντικές επενδύσεις.
• Χρήση της ισχύος του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
• Κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων μέσω της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων.
• Κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.
  

Η πρόεδρος της Κομισιόν εξήγησε ότι τα σχέδια για την ενίσχυση της άμυνας της Ευρώπης και η αύξηση των στρατιωτικών δυνατοτήτων θα μπορούσαν να κινητοποιήσουν περίπου 800 δισ. ευρώ.

«Αυτή είναι η στιγμή της Ευρώπης και πρέπει να την αξιοποιήσουμε», υπογράμμισε.

Η πρόεδρος της Κομισιόν προτείνει την χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων για την προώθηση των επενδύσεων στον τομέα της Αμυνας.

«Αυτό θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να αυξήσουν σημαντικά τις αμυντικές τους δαπάνες χωρίς την ενεργοποίηση της διαδικασίας υπερβάλλοντος ελλείμματος», εξήγησε. Η Ευρωπαϊκή Ενωση προτείνει στα κράτη μέλη μεγαλύτερο δημοσιονομικό χώρο για αμυντικές επενδύσεις, 150 δισεκατομμύρια ευρώ υπό μορφήν δανείων στην διάθεση κάθε κράτους μέλους για τις επενδύσεις αυτές, καθώς και την ενεργοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων, εξήγησε.

Το σχέδιο για τον «επανεξοπλισμό της Ευρώπης» θα επιτρέψει την «άμεση» χορήγηση βοήθειας στην Ουκρανία, είπε η Φον ντερ Λάιεν.