Ρούλα Σκουρογιάννη

Σύμφωνα με μια εκτενή μελέτη σε βετεράνους των ΗΠΑ, οι αγωνιστές των υποδοχέων GLP-1 επιδεικνύουν προστατευτική δράση έναντι μιας ευρείας γκάμας εθιστικών ουσιών, όπως η κοκαΐνη, τα οπιοειδή, το αλκοόλ, η νικοτίνη και η κάνναβη. Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν προγενέστερες ενδείξεις μικρότερων ερευνών, προσδίδοντας πλέον ισχυρή επιστημονική βάση στο φαινόμενο.

Ένα φάρμακο για όλες τις εξαρτήσεις;

«Αυτό το εύρος ήταν μια πραγματική έκπληξη», δήλωσε ο Δρ. Ziyad Al-Aly του VA Saint Louis Health Care System στο Μιζούρι, επικεφαλής της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό The BMJ. «Στην ιατρική των εξαρτήσεων, δεν υπάρχει ούτε ένα φάρμακο που να λειτουργεί οριζόντια για όλες αυτές τις ουσίες».

Η ερευνητική ομάδα ανέλυσε δεδομένα από τη βάση του Υπουργείου Υποθέσεων Βετεράνων των ΗΠΑ, συγκρίνοντας ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 που λάμβαναν δύο διαφορετικές κατηγορίες φαρμάκων:

1. Αγωνιστές GLP-1: Όπως το Trulicity, το Mounjaro (Eli Lilly), το Victoza και το Ozempic (Novo Nordisk).
2. Αναστολείς SGLT-2: Όπως το Jardiance (Boehringer Ingelheim) και το Farxiga (AstraZeneca).

Εντυπωσιακά ποσοστά μείωσης κινδύνου

Η μελέτη εστίασε σε 124.001 συμμετέχοντες χωρίς ιστορικό κατάχρησης ουσιών. Όσοι λάμβαναν GLP-1 είχαν 14% χαμηλότερες πιθανότητες να αναπτύξουν νέα διαταραχή χρήσης ουσιών μέσα σε μια τριετία, σε σύγκριση με όσους λάμβαναν αναστολείς SGLT-2.

Αναλυτικότερα, τα GLP-1 μείωσαν τις πιθανότητες εμφάνισης νέων εξαρτήσεων ως εξής:

• Νικοτίνη: 26%
• Οπιοειδή: 25%
• Κοκαΐνη: 20%
• Αλκοόλ: 18%
• Κάνναβη: 14%

Ακόμη πιο εντυπωσιακά ήταν τα αποτελέσματα σε 81.617 ασθενείς που είχαν ήδη διαγνωσμένη εξάρτηση. Σε αυτή την ομάδα, η χρήση GLP-1 συνδέθηκε με 31% λιγότερες επισκέψεις στα επείγοντα, 50% λιγότερους θανάτους σχετιζόμενους με την ουσία, 39% μείωση των υπερβολικών δόσεων (overdose) και 25% μείωση του αυτοκτονικού ιδεασμού.

Ο κοινός βιολογικός μηχανισμός του εθισμού

Ο Δρ. Al-Aly εξήγησε ότι παραδοσιακά η ιατρική αντιμετωπίζει κάθε εθισμό με το εξειδικευμένο «αντίδοτό» του (π.χ. επιθέματα νικοτίνης για το κάπνισμα). Ωστόσο, η οριζόντια αποτελεσματικότητα των GLP-1 υποδηλώνει την ύπαρξη ενός κοινού βιολογικού μονοπατιού που πυροδοτεί όλες τις εξαρτήσεις.

Οι υποδοχείς GLP-1 εντοπίζονται στο μεσολοβιακό σύστημα του εγκεφάλου, την περιοχή που ευθύνεται για τα σήματα κινήτρου και ανταμοιβής. Τα φάρμακα αυτά φαίνεται πως «κλείνουν το καπάκι» στην έντονη επιθυμία (cravings), κατασιγάζοντας τον εσωτερικό «θόρυβο» που ωθεί τους ανθρώπους στην υπερκατανάλωση τροφής ή ουσιών.

Το μέλλον της έρευνας και η κλινική πράξη

Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, παραμένει άγνωστο αν η δράση αυτή παραμένει σταθερή μετά από πολυετή χρήση ή αν ο εγκέφαλος θα προσαρμοστεί, μειώνοντας την αποτελεσματικότητα του φαρμάκου. Ήδη, το Υπουργείο Βετεράνων σχεδιάζει μια μεγάλη κλινική δοκιμή για τη σεμαγλουτίδη (τη δραστική ουσία των Ozempic/Wegovy) ειδικά για τη διαταραχή χρήσης αλκοόλ.

Από την πλευρά της, η Novo Nordisk δήλωσε ότι παρακολουθεί τις ανεξάρτητες έρευνες, αν και επί του παρόντος δεν διεξάγει δικές της μελέτες εστιασμένες αποκλειστικά στον εθισμό, πέρα από τη μελέτη της επίδρασης του αλκοόλ σε ασθενείς με ηπατική νόσο.

Σε συνοδευτικό άρθρο στο BMJ**, ο Fares Qeadan από το Πανεπιστήμιο Loyola του Σικάγο, επισημαίνει: «Για τους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 που αντιμετωπίζουν ή κινδυνεύουν από εξαρτήσεις, το μήνυμα είναι να μην περιμένουν ένα “μαγικό ραβδί”. Τα αποτελέσματα αυτά υποδηλώνουν ότι, όταν τα GLP-1 ενδείκνυνται για καρδιομεταβολικούς λόγους, το πρόσθετο όφελος κατά των εξαρτήσεων θα πρέπει να αποτελεί σοβαρό παράγοντα στη λήψη κλινικών αποφάσεων».

Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά από την Περιφέρεια Κρήτης εγκρίθηκαν και εντάχθηκαν προς συγχρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ και το Πρόγραμμα «Κρήτη 2021-2027» οι προτάσεις του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ). Αυτές περιλαμβάνουν τη δημιουργία νέων δομών αντιμετώπισης των εξαρτήσεων στην Περιφέρεια Κρήτης, συνολικού προϋπολογισμού 3.990.842,08€ και την ίδρυση 3 νέων δομών αντιμετώπισης των εξαρτήσεων σε Σητεία και Ηράκλειο.

Ειδικότερα, για την πρωτοβάθμια αντιμετώπιση εξαρτήσεων και άμεση πρόσβαση σε Σητεία και Ηράκλειο σε λίγους μήνες πρόκειται να λειτουργήσουν:

Πολυδύναμο Κέντρο Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων στη Σητεία: που θα έχει ως στόχο την πρωτοβάθμια αντιμετώπιση των εξαρτήσεων μέσω της παροχής βραχείας συμβουλευτικής και θεραπευτικών παρεμβάσεων σε άτομα που κάνουν χρήση ή είναι εξαρτημένα από ψυχοτρόπες ουσίες, νόμιμες ή παράνομες, σε άτομα που εμφανίζουν συμπεριφορικές εξαρτήσεις, όπως εξάρτηση από τυχερά παιχνίδια, εθισμό στο διαδίκτυο, καταναγκαστική ενασχόληση με τις ηλεκτρονικές αγορές
(ψηφιακός εθισμός).

Κέντρο Ημέρας Βραχείας Φιλοξενίας στο Ηράκλειο: Η δομή εντάσσεται στον πυλώνα μείωσης της βλάβης και απευθύνεται κυρίως σε κοινωνικοοικονομικά αποκλεισμένα άτομα που κάνουν παράλληλα χρήση ψυχοδραστικών ουσιών ή εμφανίζουν άλλου τύπου εξαρτητικές συμπεριφορές και βρίσκονται σε καθεστώς αστεγίας ή έλλειψης σταθερής στέγης καλύπτοντας τις βασικές βιοτικές τους ανάγκες και παρέχοντας υπηρεσίες υγιεινής, παραμονής και φιλοξενίας σ’ ένα ασφαλές περιβάλλον.

Η ίδρυση και λειτουργία τους εντάσσεται στο πλαίσιο υλοποίησης της πράξης με τίτλο: «Ίδρυση νέων δομών για την αντιμετώπιση των εξαρτήσεων στην Περιφέρεια Κρήτης» με συνολικό προϋπολογισμό 2,23εκ€.

Για πρώτη φορά όμως δημιουργείται και Κέντρο Σωματικής Αποτοξίνωσης στην Κρήτη και συγκεκριμένα στο Ηράκλειο, το οποίο θα απευθύνεται σε εξαρτημένα άτομα από παράνομες ή νόμιμες ψυχοδραστικές ουσίες συμπεριλαμβανομένου του αλκοόλ και τα οποία επιθυμούν να διακόψουν τη χρήση και στοχεύοντας στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων του στερητικού συνδρόμου, που η εξάρτηση επιφέρει, την ψυχοκοινωνική υποστήριξη, την κινητοποίηση, την προετοιμασία και παραπομπή σε κατάλληλο πρόγραμμα απεξάρτησης.

Πρόκειται να λειτουργήσει με την οικειοθελή ένταξη του εξαρτημένου σ’ ένα πλαίσιο εσωτερικής παρακολούθησης, όπου συμβιώνει με άλλα πρόσωπα που αντιμετωπίζουν ανάλογα προβλήματα, υπό την καθοδήγηση Ομάδας Θεραπευτών.

Η ίδρυση και λειτουργία του εντάσσεται στο πλαίσιο υλοποίησης της πράξης με τίτλο: «Ίδρυση Κέντρου Σωματικής Αποτοξίνωσης στο Ηράκλειο» με συνολικό προϋπολογισμό 1,76εκ€.

Οι νέες αυτές υπηρεσίες θα λειτουργούν σε συνέργεια και διασύνδεση μεταξύ τους για την παροχή ενός ολοκληρωμένου φάσματος υπηρεσιών και την προσφορά εύρους θεραπευτικών επιλογών αντιμετώπισης των εξαρτήσεων στην περιφέρεια Κρήτης. Οι υπηρεσίες θα στελεχώνονται από 34 επιστημονικά στελέχη και υπολογίζεται πως θ΄ αρχίσουν να λειτουργούν στις αρχές του 2026.