Πυρηνική αποτροπή και η συμμαχία με τη Γαλλία

Ο Μερτς υπογράμμισε την ανάγκη η Ευρώπη να χαράξει μια πιο ανεξάρτητη πορεία, διατηρώντας ταυτόχρονα τη συμμαχία με την Ουάσιγκτον. «Ξεκίνησα εμπιστευτικές συνομιλίες με τον Γάλλο Πρόεδρο για την ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή», δήλωσε ο Καγκελάριος.

Σημείωσε ότι η Γερμανία παραμένει προσηλωμένη στις νομικές της υποχρεώσεις και τη συμμετοχή της στον πυρηνικό διαμοιρασμό του ΝΑΤΟ, διαμηνύοντας όμως ότι «δεν θα επιτρέψουμε να αναδυθούν ζώνες διαφορετικής ασφάλειας στην Ευρώπη». Η Γαλλία αποτελεί πλέον τη μοναδική πυρηνική δύναμη της ΕΕ μετά το Brexit, διαθέτοντας το τέταρτο μεγαλύτερο οπλοστάσιο στον κόσμο.

«Η παλιά τάξη δεν υπάρχει πια»

Στο τέλος της ομιλίας του απευθύνθηκε απευθείας στην Ουάσιγκτον μιλώντας αγγλικά, ο Μερτς προειδοποίησε ότι στην εποχή του ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων, ούτε οι ΗΠΑ είναι αρκετά ισχυρές για να προχωρήσουν μόνες τους.

• Transatlantic Trust: Κάλεσε τις ΗΠΑ να «επισκευάσουν και να αναζωογονήσουν την εμπιστοσύνη», τονίζοντας ότι το ΝΑΤΟ αποτελεί ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και για τις δύο πλευρές του Ατλαντικού.
• Απόρριψη MAGA: Ο Μερτς απέρριψε ρητά τον «πολιτισμικό πόλεμο» του κινήματος MAGA, δηλώνοντας: «Δεν πιστεύουμε στους δασμούς και τον προστατευτισμό, αλλά στο ελεύθερο εμπόριο».
• Ελευθερία λόγου: Απαντώντας στις περσινές επικρίσεις του J.D. Vance, τόνισε ότι στην Ευρώπη η ελευθερία του λόγου σταματά εκεί που παραβιάζεται η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και το Σύνταγμα.

Η στάση των ΗΠΑ και η κοινή γνώμη

Ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, υιοθέτησε έναν πιο συμφιλιωτικό τόνο σε σχέση με την περσινή επιθετική ρητορική του Αντιπροέδρου Βανς. Ο Ρούμπιο παραδέχθηκε ότι οι διατλαντικοί δεσμοί βρίσκονται σε «καθοριστική στιγμή», σημειώνοντας ότι οι ΗΠΑ είναι βαθιά συνδεδεμένες με την Ευρώπη.

Ωστόσο, το κλίμα στην ευρωπαϊκή κοινή γνώμη παραμένει βαρύ. Πρόσφατη δημοσκόπηση της YouGov στις έξι μεγαλύτερες ευρωπαϊκές χώρες έδειξε:

• Η δημοφιλία των ΗΠΑ στην Ευρώπη βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2016.
• Οι ΗΠΑ θεωρούνται πλέον από πολλούς Ευρωπαίους ως απειλή, σε επίπεδα συγκρίσιμα με την Κίνα ή το Ιράν.
• Στη Δανία, μόνο το 26% των πολιτών θεωρεί πλέον τις ΗΠΑ σύμμαχο ή φιλικό έθνος, μετά τις αναφορές περί προσάρτησης της Γροιλανδίας.

Τέσσερα χρόνια μετά την εισβολή της Ρωσίας και με το Κίεβο να πιέζει για την ένταξη στην ΕΕ το 2027 να συμπεριληφθεί σε μια ειρηνευτική συμφωνία με το Κρεμλίνο, η αρχική ιδέα θα αντιπροσώπευε μια δραματική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ένωση εντάσσει νέες χώρες. Το σχέδιο προβλέπει ότι η Ουκρανία θα αποκτήσει θέση στο τραπέζι της ΕΕ πριν πραγματοποιήσει τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για τα πλήρη προνόμια της ένταξης.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και η ουκρανική κυβέρνηση δηλώνουν ότι η αίτηση ένταξης του Κιέβου είναι επείγουσα. Η Ρωσία είναι πιθανό να προσπαθήσει να «σταματήσει την πορεία μας προς την ΕΕ», δήλωσε ο Πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι στους δημοσιογράφους στο Κίεβο την Παρασκευή, όταν ρωτήθηκε για τη σημασία της επισημοποίησης της ημερομηνίας ένταξης το 2027. «Γι’ αυτό λέμε να ορίσουμε την ημερομηνία. Γιατί μια συγκεκριμένη ημερομηνία; Επειδή η ημερομηνία θα υπογραφεί από την Ουκρανία, την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και τη Ρωσία».

Η ιδέα της ΕΕ αντανακλά το σχέδιο της Ένωσης πολλαπλών ταχυτήτων του Εμανουέλ Μακρόν, το οποίο έχει περιγράψει επανειλημμένα από την ανάληψη της προεδρίας της Γαλλίας το 2017. Η τελευταία έκδοση έχει ανεπίσημα ονομαστεί «αντίστροφη διεύρυνση», σύμφωνα με έναν αξιωματούχο της ΕΕ και δύο Ευρωπαίους διπλωμάτες, επειδή ουσιαστικά εντάσσει τις χώρες στην Ένωση στην αρχή της διαδικασίας εκπλήρωσης των κριτηρίων ένταξης και όχι στο τέλος.

Αξιωματούχοι της ΕΕ αναφέρουν ότι η ιδέα είναι ελκυστική, διότι θα δώσει στο Κίεβο περιθώριο να ολοκληρώσει τις μεταρρυθμίσεις των δημοκρατικών θεσμών, του δικαστικού συστήματος και του πολιτικού συστήματος, μειώνοντας παράλληλα την πιθανότητα να εγκαταλείψει την ελπίδα να ενταχθεί ποτέ στην Ένωση και να γυρίσει την πλάτη στη Δύση. Ωστόσο, υπάρχουν εμπόδια, μεταξύ των οποίων και ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος αντιτίθεται στην ένταξη της Ουκρανίας.

Με βάση συνομιλίες με πέντε διπλωμάτες που εκπροσωπούν διαφορετικές χώρες και τρεις αξιωματούχους της ΕΕ και δύο της Ουκρανίας, στους οποίους παραχωρήθηκε ανωνυμία για να συζητήσουν τις εμπιστευτικές διαπραγματεύσεις με τις οποίες είναι εξοικειωμένοι, το Politico έχει προσδιορίσει πέντε βήματα.

1. Προετοιμασία της Ουκρανίας

Η ΕΕ έχει προωθήσει την αίτηση ένταξης της Ουκρανίας. Αυτό περιλαμβάνει την παροχή άτυπης καθοδήγησης στο Κίεβο σχετικά με τις διαπραγματεύσεις για τα «κλάστερ» — τα νομικά βήματα για την ένταξη.

Η Ένωση έχει ήδη παράσχει στην Ουκρανία λεπτομέρειες σχετικά με τρία από τα έξι διαπραγματευτικά clusters. Σε μια άτυπη συνάντηση των υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στην Κύπρο τον Μάρτιο, η ΕΕ επιθυμεί να παράσχει στην ουκρανική αντιπροσωπεία που θα την επισκεφθεί λεπτομέρειες σχετικά με περισσότερα clusters, ώστε να ξεκινήσουν οι εργασίες και σε αυτά.

«Παρά τις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, εν μέσω της συνεχιζόμενης ρωσικής επιθετικότητας, η Ουκρανία επιταχύνει τις μεταρρυθμιστικές της προσπάθειες», δήλωσε στο Politico η Μαριλένα Ραούνα, αναπληρωτής υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Κύπρου, η οποία ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. Η συνάντηση της 3ης Μαρτίου θα έχει ως στόχο την επιβεβαίωση αυτής της υποστήριξης, πρόσθεσε.

Ωστόσο, «δεν θα υπάρξουν συντομεύσεις» στις μεταρρυθμίσεις, δήλωσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ. Το μήνυμα αυτό επαναλήφθηκε από δύο ανώτερους διπλωμάτες χωρών που υποστηρίζουν σθεναρά την Ουκρανία, καθώς και από όλους τους αξιωματούχους της ΕΕ με τους οποίους μίλησε το Politico.

«Η ένταξη στην ΕΕ αποφέρει οφέλη μόνο αν πραγματοποιήσετε τη μεταρρύθμιση μέσω της διαδικασίας διεύρυνσης — αυτή είναι η πραγματική υπερδύναμη της ένταξης στην ΕΕ», δήλωσε ένας αξιωματούχος. «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να συμβιβάσει αυτά τα δύο πράγματα: την ανάγκη να προχωρήσει γρήγορα, αλλά και να πραγματοποιήσει τις μεταρρυθμίσεις στην Ουκρανία».

Από την πλευρά της, η Κίεβο δηλώνει ότι είναι έτοιμη να κάνει το απαιτούμενο έργο. «Θα είμαστε τεχνικά έτοιμοι μέχρι το 2027», δήλωσε ο Ζελένσκι την Παρασκευή. «Μιλάτε για το τέλος του πολέμου και ταυτόχρονες εγγυήσεις ασφάλειας. Και η ΕΕ για εμάς είναι εγγυήσεις ασφάλειας».

2. Δημιουργία «ελαφριάς» ιδιότητας μέλους της ΕΕ

Οι κυβερνήσεις της ΕΕ ρώτησαν την πρόεδρο της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σχετικά με τις προσπάθειες για την εξεύρεση λύσης στο αδιέξοδο που έχει δημιουργηθεί όσον αφορά την ένταξη νέων χωρών στην Ένωση, κατά τη διάρκεια συνάντησης που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή στις Βρυξέλλες, σύμφωνα με διπλωμάτες που συμμετείχαν στη συζήτηση ή ενημερώθηκαν για το περιεχόμενό της.

Η κ. φον ντερ Λάιεν παρουσίασε μια σειρά από επιλογές και μοντέλα που εξετάζει η ΕΕ, ανέφεραν οι διπλωμάτες. Μεταξύ αυτών ήταν και η ιδέα της «αντίστροφης διεύρυνσης».

«Θα ήταν μια sorta αναπροσαρμογή της διαδικασίας — προσχωρείς και στη συνέχεια αποκτάς σταδιακά δικαιώματα και υποχρεώσεις», δήλωσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ που είναι εξοικειωμένος με το περιεχόμενο της συζήτησης. «Έτσι, θα υπήρχε μια επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο πραγματοποιούμε την προσχώρηση, με βάση την πολύ διαφορετική κατάσταση που έχουμε τώρα σε σύγκριση με την εποχή που η Επιτροπή καθόρισε τα κριτήρια προσχώρησης».

3. Αναμονή για τον Όρμπαν

Η πρόκληση για τις προοπτικές ένταξης της Ουκρανίας είναι να πείσει και τα 27 κράτη μέλη, καθώς οποιαδήποτε απόφαση για επέκταση της Ένωσης απαιτεί ομόφωνη υποστήριξη. Ο Όρμπαν, ο στενότερος σύμμαχος του Πούτιν στην ΕΕ, είναι σταθερά αντίθετος.

Ωστόσο, η Επιτροπή και οι πρωτεύουσες της ΕΕ παρακολουθούν τις ουγγρικές εκλογές του Απριλίου και αναζητούν τρόπους να παρακάμψουν το βέτο του Όρμπαν.

Ο Όρμπαν αντιμετωπίζει σκληρό ανταγωνισμό και βρίσκεται πίσω στις δημοσκοπήσεις. Έχει χρησιμοποιήσει το θέμα της ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ ως όπλο στην προεκλογική του εκστρατεία, δηλώνοντας το Σαββατοκύριακο ότι «η Ουκρανία είναι εχθρός μας» λόγω της προσπάθειάς της να απαγορεύσει τις εισαγωγές ρωσικής ενέργειας και ότι «ποτέ» δεν πρέπει να ενταχθεί στην ΕΕ.

4. Η παρέμβαση του Ντόναλντ Τραμπ

Ενώ η αντίθεση του Όρμπαν στην ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ φαίνεται αμετάβλητη, υπάρχει ένας άνθρωπος που οι Ευρωπαίοι ηγέτες πιστεύουν ότι θα μπορούσε να τον κάνει να αλλάξει γνώμη: ο Ντόναλντ Τραμπ.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, ο οποίος είναι στενός σύμμαχος του Όρμπαν και τον υποστήριξε πριν από τις ουγγρικές εκλογές, δεν έχει κρύψει την επιθυμία του να είναι αυτός που θα πιέσει την Ουκρανία και τη Ρωσία να συνάψουν ειρηνευτική συμφωνία. Με την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ έως το 2027 να περιλαμβάνεται σε ένα σχέδιο πρότασης 20 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου, η ελπίδα είναι ότι ο Τραμπ θα καλέσει τη Βουδαπέστη για να επιτευχθεί μια συμφωνία.

5. Η ύστατη λύση

Εάν η τέχνη της διαπραγμάτευσης του Τραμπ αποτύχει, η ΕΕ έχει ακόμα ένα χαρτί να παίξει: να επαναφέρει το άρθρο 7 της Συνθήκης της ΕΕ εναντίον της Ουγγαρίας, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες της ΕΕ.

Το άρθρο 7, το οποίο εφαρμόζεται όταν μια χώρα θεωρείται ότι κινδυνεύει να παραβιάσει τις βασικές αξίες της Ένωσης, είναι η πιο σοβαρή πολιτική κύρωση που μπορεί να επιβάλει η ΕΕ, καθώς αναστέλλει τα δικαιώματα ενός κράτους μέλους, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν την ένταξη νέων χωρών.

Η ΕΕ δεν έχει ακόμη την πρόθεση να προχωρήσει σε αυτό το βήμα, καθώς θεωρεί ότι κάτι τέτοιο θα ευνοούσε τον Όρμπαν ενόψει των εκλογών του Απριλίου. Ωστόσο, οι πρωτεύουσες εκτιμούν την υποστήριξη για τη χρήση αυτού του μέσου, σε περίπτωση που ο Όρμπαν επανεκλεγεί και συνεχίσει να παρεμποδίζει τη λήψη αποφάσεων της ΕΕ. Μια τέτοια κίνηση είναι «απολύτως πιθανή», δήλωσε ένας τρίτος διπλωμάτης.

Πηγή: Politico

Αυτό που προβληματίζει τους Ευρωπαίους, σύμφωνα με αξιωματούχους που επικαλείται το Politico, είναι το γεγονός ότι ο Τραμπ μετά τη συνάντηση με τον Μαρκ Ρούτε έκανε λόγο για «πλαίσιο μελλοντικής συμφωνίας» για τη Γροιλανδία, κάτι για το οποίο δεν έχουν ενημερωθεί τι περιλαμβάνει.

Παρότι ο Τραμπ διαβεβαίωσε ότι δεν θα επιβληθούν δασμοί στην ΕΕ, γεγονός που απομακρύνει προσωρινά το ενδεχόμενο ευρωπαϊκών αντιποίνων, η σύνοδος θεωρείται κρίσιμη. Οι ηγέτες καλούνται να συζητήσουν ευρύτερα ζητήματα στις σχέσεις με τις ΗΠΑ, όπως τις αμερικανικές πρωτοβουλίες για την Ουκρανία και τη Γάζα.

Στην ατζέντα του Συμβουλίου περιλαμβάνονται το ζήτημα της Γροιλανδίας, οι ενδεχόμενες εμπορικές απειλές κατά κρατών-μελών της ΕΕ, καθώς και ευρύτερα ζητήματα ασφάλειας και γεωπολιτικής, όπως η Ουκρανία και η ασφάλεια στην Αρκτική.

Αυτό το έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συγκλήθηκε από τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα πριν από μερικές ημέρες, όταν ο Αμερικανός Πρόεδρος,Ντόναλντ Τραμπ, κράδαινε την απειλή ενός εμπορικού πολέμου από την 1η Φεβρουαρίου, αν δεν του παραχωρούσαν τον έλεγχο της Γροιλανδίας. Την απειλή αυτή ο Αμερικανός Πρόεδρος την πήρε πίσω, επικαλούμενος μια συμφωνία που επιτεύχθηκε με το ΝΑΤΟ για τη Γροιλανδία.

Παρά αυτό το θετικό μήνυμα των τελευταίων 24 ωρών, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έκριναν αναγκαίο να πραγματοποιηθεί η συζήτηση στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο.

Σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο της ΕΕ, έπειτα από έναν χρόνο της νέας αμερικανικής διοίκησης, το 2025 χαρακτηρίστηκε από νέο ύφος, νέες πολιτικές και διαφορετική στάση των ΗΠΑ σε πολλούς τομείς. Από την πλευρά της, η ΕΕ κινήθηκε με στόχο τη σταθεροποίηση της σχέσης, σε πλαίσιο αμοιβαίου οφέλους.

Σε ό,τι αφορά στα «διδάγματα» από τις πρόσφατες εξελίξεις, επιβεβαιώνεται για άλλη μια φορά η επιτακτική ανάγκη για επιτάχυνση της ατζέντας για «στρατηγική αυτονομία της ΕΕ», ενώ, σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο της ΕΕ, η αντίδραση των κρατών-μελών ήταν ταχεία, συντονισμένη και ψύχραιμη, με σαφή και σταθερά μηνύματα.

Σε ό,τι αφορά στη Γροιλανδία, αναγνωρίζεται ότι παραμένουν ανοιχτά ζητήματα. Υπενθυμίζεται ότι, σε πρόσφατη ενημέρωση από τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, έγινε γνωστό πως σε συνομιλία του με τον πρόεδρο των ΗΠΑ συμφωνήθηκε προσέγγιση δύο αξόνων: αφενός διμερής διάλογος μεταξύ ΗΠΑ, Γροιλανδίας και Δανίας στο πλαίσιο της υφιστάμενης αμυντικής συμφωνίας και αφετέρου ενίσχυση του ρόλου του ΝΑΤΟ στην ασφάλεια της Αρκτικής. Η ΕΕ δηλώνει πλήρη αλληλεγγύη προς τη Δανία. Θετικό στοιχείο χαρακτηρίζεται το γεγονός ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ ξεκαθάρισε πως δεν τίθεται θέμα στρατιωτικής απειλής κατά της Γροιλανδίας.

Στο πεδίο του εμπορίου, η ΕΕ δηλώνει έτοιμη να αντιδράσει εφόσον οι απειλές επιβεβαιωθούν, κάτι που προς το παρόν δεν έχει συμβεί. Παράλληλα, τονίζεται ότι υπάρχει συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ για το εμπόριο, ενώ η Ένωση παραμένει σε ετοιμότητα για κάθε ενδεχόμενο.

Σε σχέση με το λεγόμενο «Συμβούλιο για την Ειρήνη» (Board of Peace) του Ντόναλντ Τραμπ, αξιωματούχοι της ΕΕ διευκρινίζουν ότι το θέμα θα τεθεί στο πλαίσιο της συνολικής συζήτησης για τις διατλαντικές σχέσεις. Αρκετά κράτη-μέλη έχουν λάβει προσκλήσεις συμμετοχής, ωστόσο η μεγάλη πλειονότητα των Ευρωπαίων ηγετών έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι δεν προτίθεται να συμμετάσχει.

Η αρχική παρουσίαση της πρωτοβουλίας επικεντρωνόταν στο ζήτημα της Γάζας, ωστόσο, στη συνέχεια διαπιστώθηκε ότι πρόκειται για ευρύτερη πρόταση με διευρυμένους στόχους, η οποία εγείρει νομικά ερωτήματα, κυρίως ως προς τη συμβατότητά της με το ευρωπαϊκό δίκαιο. Η ΕΕ δηλώνει έτοιμη να εμπλακεί σε διάλογο με τις ΗΠΑ για την αποσαφήνιση των ζητημάτων αυτών.

Παρά τον συντονισμό και τις ανταλλαγές απόψεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δεν αναμένεται συντονισμένη απάντηση της ΕΕ στο ζήτημα του Συμβουλίου για την Ειρήνη. Τα κράτη-μέλη μπορούν να απαντήσουν στις προσκλήσεις με βάση το εθνικό τους συμφέρον, ενώ η ανάλυση της ΕΕ για την πρωτοβουλία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.

Αξιωματούχοι υπογραμμίζουν ότι ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου δεν συγκαλεί συνόδους αντιδρώντας σε κάθε δημόσια δήλωση του Αμερικανού προέδρου. Ωστόσο, η νέα και συχνά απρόβλεπτη πραγματικότητα στις σχέσεις ΕΕ-ΗΠΑ καθιστά αναγκαία μια συνολική πολιτική αποτίμηση, ενόψει και της άτυπης συνόδου των ηγετών που έχει προγραμματιστεί για τις 12 Φεβρουαρίου.

Οι χώρες της Ε.Ε. δεν κατάφεραν να προχωρήσουν το νομοσχέδιο

Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέτυχαν αυτή την εβδομάδα να σημειώσουν πρόοδο σε ένα κρίσιμο νομοσχέδιο για την καταπολέμηση του υλικού παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης (CSAM), ρίχνοντας έτσι ακόμη μία σκιά πάνω από τη νομοθετική πρόταση.

Η πρόταση για το CSAM, που κατατέθηκε το 2022, στοχεύει να δώσει στις αστυνομικές αρχές περισσότερες εξουσίες για τον εντοπισμό παράνομου περιεχομένου και να υποχρεώσει τις πλατφόρμες διαδικτυακών μηνυμάτων να σαρώνουν τις υπηρεσίες τους για αποδείξεις παιδικής κακοποίησης. Όμως, ομάδες υπέρ της ιδιωτικότητας, ειδικοί κυβερνοασφάλειας και στελέχη της τεχνολογίας προειδοποιούν εδώ και χρόνια ότι κάτι τέτοιο θα καταργούσε την κρυπτογράφηση και θα άνοιγε τον δρόμο για μαζική παρακολούθηση.

Η Ευρώπη ξαναζεί τους “πολέμους της κρυπτογράφησης”

Η αντιπαράθεση γύρω από το CSAM θυμίζει τους “crypto wars” της δεκαετίας του ’90.

Η κρυπτογράφηση υπήρξε στρατηγικό πλεονέκτημα κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, καθώς τα κράτη προσπαθούσαν να ασφαλίσουν τις επικοινωνίες τους και να αποκωδικοποιήσουν εκείνες των αντιπάλων. Με την άνοδο του διαδικτύου, η κρυπτογράφηση έγινε θεμέλιο για κάθε μορφή ασφαλούς επικοινωνίας — από τις ηλεκτρονικές τραπεζικές συναλλαγές έως τη μεταφορά ευαίσθητων δεδομένων.

Τα τελευταία χρόνια, πλατφόρμες όπως iMessage, Messenger, WhatsApp, Signal και πολλές άλλες υιοθέτησαν την end-to-end κρυπτογράφηση ως προεπιλογή, ώστε μόνο ο αποστολέας και ο παραλήπτης να μπορούν να διαβάζουν τα μηνύματα.

Αυτό, όμως, έχει προκαλέσει έντονη δυσαρέσκεια στις αρχές επιβολής του νόμου. «Χωρίς νόμιμη πρόσβαση σε κρυπτογραφημένες επικοινωνίες, η αστυνομία πολεμάει “με δεμένα μάτια”», δήλωσε ο εκπρόσωπος της Europol, Jan Op Gen Oorth, τον περασμένο Απρίλιο στο Politico.

Η Ε.Ε. νόμιζε ότι μπορούσε να το “διορθώσει”

Το 2022, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε ότι ο τρόπος για να καταπολεμηθεί η παιδική κακοποίηση είναι να επιτραπεί στην αστυνομία, υπό προϋποθέσεις, να διαβάζει μηνύματα στις εφαρμογές.

Επικαλούμενη τα 85 εκατομμύρια εικόνες και βίντεο παιδικής κακοποίησης που αναφέρθηκαν παγκοσμίως το 2021, η Επιτροπή πρότεινε να υποχρεωθούν οι πάροχοι τεχνολογίας να «εντοπίζουν, αναφέρουν και αφαιρούν» τέτοιο περιεχόμενο από τις υπηρεσίες τους.

Όμως, όπως προειδοποιούν οι ειδικοί, για να διαβαστούν μηνύματα θα πρέπει να “σπάσει” συνολικά η κρυπτογράφηση — κάτι που θα έδινε πρόσβαση σε εκατοντάδες εκατομμύρια νόμιμα μηνύματα χρηστών που δεν επιθυμούν να τους παρακολουθεί η αστυνομία.

Η μάχη στις Βρυξέλλες

Στο Συμβούλιο της Ε.Ε., οι κυβερνήσεις παλεύουν εδώ και μήνες να βρουν τη χρυσή τομή ανάμεσα στην προστασία της ιδιωτικότητας και την αντιμετώπιση του CSAM.

Με την ανάληψη της προεδρίας του Συμβουλίου από τη Δανία τον Ιούλιο, κατατέθηκε νέα εκδοχή του νόμου — αυτή που τώρα βρίσκεται στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης.

Τα κράτη-μέλη πρέπει να συμφωνήσουν σε κοινό κείμενο πριν ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο έχει ήδη εγκρίνει μια πιο φιλική προς την ιδιωτικότητα εκδοχή του νομοσχεδίου από το 2023.

Τι προβλέπει το νομοσχέδιο CSAM

1. Υποχρεωτική σάρωση: Η Δανία επανέφερε διάταξη που προβλέπει ότι οι αρχές θα μπορούν να υποχρεώνουν τις εφαρμογές να σαρώνουν για υλικό παιδικής κακοποίησης, βάσει “εντολών ανίχνευσης” που θα εκδίδει δικαστής ή ανεξάρτητη αρχή.
2. Ανίχνευση “grooming”: Το αρχικό σχέδιο της Επιτροπής προέβλεπε σάρωση και για μηνύματα ή ήχο που σχετίζονται με “grooming” — δηλαδή διαδικτυακή προσέγγιση παιδιών από δράστες. Η δανέζικη εκδοχή απέκλεισε το κείμενο και τον ήχο από το πεδίο εφαρμογής.
3. “Γνωστό” και “άγνωστο” CSAM: Το νέο σχέδιο προβλέπει ότι οι εταιρείες θα πρέπει να σαρώνουν τόσο για ήδη γνωστό όσο και για νέο περιεχόμενο, κάτι που θεωρείται πολύ πιο επεμβατικό.

Επιπλέον, η Δανία προτείνει τη χρήση του συστήματος “client-side scanning”, το οποίο σαρώνει εικόνες πριν αυτές κρυπτογραφηθούν. Οι υποστηρικτές του το θεωρούν ασφαλές· οι ακτιβιστές ιδιωτικότητας το χαρακτηρίζουν παραπλανητικό εργαλείο παρακολούθησης.

Ποιοι είναι υπέρ και ποιοι κατά

Οι χώρες της Ε.Ε. είναι σχεδόν μοιρασμένες.

• Υπέρ του νόμου: Δανία, Σουηδία, Ισπανία και Γαλλία — επικαλούμενες την ανάγκη αυστηρότερης προστασίας των παιδιών στο διαδίκτυο.
• Κατά: Γερμανία και Πολωνία, που θεωρούν ότι ο νόμος δημιουργεί “κράτος επιτήρησης” και υπονομεύει την κυβερνοασφάλεια.

Ακόμη και μέσα στις ίδιες κυβερνήσεις, οι γνώμες διίστανται: τα υπουργεία Εσωτερικών τάσσονται υπέρ των αυστηρών μέτρων, ενώ τα υπουργεία Δικαιοσύνης και Ψηφιακής Πολιτικής εκφράζουν ανησυχίες για την προστασία των πολιτικών δικαιωμάτων.

Στη Γερμανία, για παράδειγμα, ο υπουργός Δικαιοσύνης απέρριψε ρητά την πρόταση της Δανίας, όμως την τελική ευθύνη έχει το υπουργείο Εσωτερικών.

Σε επίπεδο Ε.Ε., η Europol και η Γενική Διεύθυνση Εσωτερικών Υποθέσεων της Επιτροπής πιέζουν για νέες πολιτικές που θα επιτρέπουν ευρύτερη πρόσβαση των αρχών στα δεδομένα. Η ίδια η Επιτροπή, ωστόσο, κατηγορήθηκε ότι παρανόμησε, στοχεύοντας πολίτες μέσω εκστρατείας υπέρ του νομοσχεδίου CSAM.

Το διακύβευμα

Η Ευρώπη βρίσκεται στο επίκεντρο μιας σύγκρουσης ανάμεσα στην προστασία των παιδιών και την προστασία της ιδιωτικής ζωής.
Όμως, για τους επικριτές, το λεγόμενο “Chat Control” κινδυνεύει να μετατραπεί σε εργαλείο γενικευμένης παρακολούθησης — και να ξαναγράψει τους κανόνες της ψηφιακής ελευθερίας στην ήπειρο.

Στη συνέχεια, αναφέρθηκε στο παράδειγμα της Apple, η οποία αναγκάστηκε να πληρώσει 17 δισεκατομμύρια δολάρια σε πρόστιμο, τονίζοντας πως, κατά την άποψή του, το πρόστιμο αυτό δεν θα έπρεπε να είχε επιβληθεί και ότι η εταιρεία θα πρέπει να πάρει τα χρήματά της πίσω.

Ο Αμερικανός πρόεδρος υπογράμμισε την ανάγκη να προστατευτεί η καινοτομία και η αμερικανική επιχειρηματικότητα από τέτοιες αδικίες και προειδοποίησε ότι εάν συνεχιστούν αυτές οι ενέργειες, θα αναγκαστεί να κινήσει διαδικασία βάσει του Άρθρου 301 για να καταργήσει τα άδικα πρόστιμα.

Σημειώνεται ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε νωρίτερα σήμερα πρόστιμο ύψους 2,95 δισεκατομμυρίων ευρώ στην εταιρεία Google.

Οι Βρυξέλλες θεωρούν ότι ο αμερικανικός τεχνολογικός κολοσσός καταχράστηκε την κυριαρχική θέση του στον τομέα της διαδικτυακής διαφήμισης (Adtech). Το πρόστιμο ήταν αναμενόμενο, δεδομένου ότι από το 2023 η ΕΕ απειλούσε να απαιτήσει τη διάσπαση ενός μέρους των δραστηριοτήτων του ομίλου σε αυτόν τον τομέα, κάτι που ωστόσο δεν αποφασίστηκε σε αυτό το στάδιο.

Η εκπρόσωπος της Επιτροπής ανέφερε ότι η συμφωνία διαμετακόμισης του ρωσικού φυσικού αερίου έληξε στις 31 Δεκεμβρίου, όπως αναμενόταν, και η Επιτροπή εργάστηκε εντατικά για πάνω από ένα χρόνο με τα κράτη-μέλη και την Ουκρανία για να προετοιμαστεί γι’ αυτό το σενάριο.

«Όσον αφορά τις τιμές, η αγορά είχε ήδη λάβει υπόψη της τη λήξη της συμφωνίας διαμετακόμισης. Δεν είδαμε αυξήσεις τιμών το νέο έτος. Τα θεμελιώδη μεγέθη της αγοράς παραμένουν σταθερά. Η ζήτηση παραμένει υποτονική περίπου κατά 18% κάτω από τα προ κρίσης επίπεδα», δήλωσε η ‘Αννα Κάιζα. Σημείωσε ωστόσο ότι, καθώς μπαίνουμε στους πιο κρύους μήνες του χρόνου, η Επιτροπή, μαζί με τα κράτη-μέλη της ΕΕ, παρακολουθεί στενά την κατάσταση και τις τιμές του φυσικού αερίου.

Η ‘Αννα Κάιζα υπενθύμισε ότι το πλαφόν στη χονδρική τιμή του φυσικού αερίου, που είχε συμφωνηθεί στα 180 ευρώ/Mwh στο αποκορύφωμα της ενεργειακής κρίσης το Δεκέμβρη του 2022, θα πάψει να ισχύει στις 31 Ιανουαρίου 2025. Δεν ανέφερε ωστόσο, αν θα υπάρξουν νέες διαπραγματεύσεις για να μπει νέο πλαφόν, μετά το αίτημα της Ιταλίας να τεθεί ένα πλαφόν στα 50-60 ευρώ/Mwh. «Ο Επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν και η Πρόεδρος της Επιτροπής ήταν πολύ σαφείς ότι η αντιμετώπιση των υψηλών τιμών της ενέργειας είναι μία από τις προτεραιότητες αυτής της Επιτροπής και σύντομα θα υπάρξει παρουσίαση ενός σχεδίου δράσης για προσιτές τιμές ενέργειας», δήλωσε η ‘Αννα Κάιζα.

Σε ό,τι αφορά την κατάσταση στη Σλοβακία, η οποία πλήττεται περισσότερο από τη διακοπή διαμετακόμισης ρωσικού αερίου μέσω της Ουκρανίας, η εκπρόσωπος της Επιτροπής ανέφερε ότι η έκτακτη ομάδα συντονισμού φυσικού αερίου που συνεδρίασε την περασμένη εβδομάδα για να εξετάσει τις συνέπειες του τερματισμού της συμφωνίας, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχουν ζητήματα ή ανησυχίες όσον αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού για την ΕΕ.

Σε ό,τι αφορά τις συνέπειες από τον τερματισμό των προμηθειών ρωσικού φυσικού αερίου για τη Μολδαβία και την Υπερδνειστερία, η ‘Αννα Κάιζα είπε ότι η Επιτροπή βρίσκεται σε τακτική επαφή με τις αρχές της Μολδαβίας σε τεχνικό και πολιτικό επίπεδο. Σημείωσε ότι έχει ήδη δημιουργηθεί μια ομάδα εργασίας για να βοηθήσει τη χώρα να αντιμετωπίσει τις συνεχιζόμενες προκλήσεις. Έχουν διευκολυνθεί οι ανταλλαγές με τους φορείς εκμετάλλευσης των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας χωρών της ΕΕ για να διασφαλιστεί η ηλεκτρική ενέργεια στη χώρα. «Ταυτόχρονα καλούμε όλα τα κράτη μέλη μας να δείξουν αλληλεγγύη με τη Μολδαβία», πρόσθεσε η εκπρόσωπος.

Οι καθυστερήσεις πληρωμών έχουν αρνητικές επιπτώσεις στις επιχειρήσεις, μειώνοντας τη ρευστότητα, εμποδίζοντας την ανάπτυξη, παρεμποδίζοντας την ανθεκτικότητα και δυνητικά παρεμποδίζοντας τις προσπάθειες να γίνουν πιο πράσινες και πιο ψηφιακές. Υπό το τρέχον οικονομικό πλαίσιο, οι επιχειρήσεις και ιδίως οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις βασίζονται σε τακτικές πληρωμές για να λειτουργήσουν και να επενδύσουν. Η οδηγία για τις καθυστερήσεις πληρωμών υποχρεώνει τις δημόσιες αρχές να εξοφλούν τα τιμολόγιά τους εντός 30 ημερών (ή 60 ημερών για τις αρχές δημόσιας υγείας). Τηρώντας αυτές τις προθεσμίες πληρωμών, οι δημόσιες αρχές δίνουν ένα καλό παράδειγμα στην καταπολέμηση της κακής κουλτούρας πληρωμών.

Η Επιτροπή παραπέμπει την Ελλάδα στο Δικαστήριο της ΕΕ  λόγω πρακτικών πληρωμών από τα ελληνικά δημόσια νοσοκομεία προς τους προμηθευτές τους που παραβιάζουν την οδηγία για τις καθυστερήσεις πληρωμών.

Παράλληλα, αποφάσισε να στείλει αιτιολογημένη γνώμη στην Ελλάδα (INFR(2021)2236) και στην Κύπρο (INFR(2021)2265) επειδή δεν μετέφεραν σωστά στην εθνική τους νομοθεσία την Οδηγία για την καταπολέμηση της απάτης στον προϋπολογισμό της Ένωσης μέσω του ποινικού δικαίου (οδηγία PIF). Αυτοί οι κανόνες αυξάνουν το επίπεδο προστασίας του προϋπολογισμού της ΕΕ εναρμονίζοντας τους ορισμούς, τις κυρώσεις και τις περιόδους παραγραφής των ποινικών αδικημάτων που επηρεάζουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης και θέτουν τα θεμέλια για την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO), επισημαίνει η ανακοίνωση.

Τέλος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε επίσης να κινήσει διαδικασία επί παραβάσει αποστέλλοντας προειδοποιητικές επιστολές στο Βέλγιο, στη Γερμανία, στη Γαλλία, στο Λουξεμβούργο και την Ολλανδία για μη ορθή εφαρμογή ορισμένων νομικών διατάξεων που προβλέπονται από το σύστημα επιδόσεων και χρέωσης του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού (SES) για τις υπηρεσίες αεροναυτιλίας, που θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 549/2004 και τον κανονισμό ( ΕΚ) Νο 550/2004. Η Επιτροπή εντόπισε έλλειψη κατάλληλων ρυθμίσεων χρηματοδότησης για υπηρεσίες αεροναυτιλίας σε ορισμένες διασυνοριακές περιοχές, ακατάλληλη ή αδικαιολόγητη κατανομή του κόστους μεταξύ των υπηρεσιών αεροναυτιλίας καθ’ οδόν και τερματικού, καθώς και ανεπαρκή οικονομικά κίνητρα για τους παρόχους υπηρεσιών. Αυτό δεν επηρεάζει μόνο τα έσοδα των παρόχων υπηρεσιών αεροναυτιλίας αλλά και τις χρεώσεις που πληρώνουν οι χρήστες του εναέριου χώρου, όπως οι πελάτες αναφέρει η Κομισιόν.