Ο Πιέρ Γκραμενιά, διευθυντής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, δήλωσε ότι ο ESM θα μπορούσε να χορηγήσει δάνεια για την άμυνα χωρίς να ζητήσει σε αντάλλαγμα σκληρές οικονομικές μεταρρυθμίσεις.

«Σ’ αυτούς τους καιρούς γεωπολιτικής αναταραχής, που έχει προκαλέσει υψηλότερες δαπάνες, κόστη για την άμυνα σε όλες τις χώρες, πρέπει να χρησιμοποιήσουμε το πλήρες δυναμικό του ESM», δήλωσε ο Γκραμενιά.

Ο ίδιος επισήμανε τη χορήγηση πιστώσεων για την άμυνα σε χώρες με καλή δημοσιονομική υγεία, οι προϋπολογισμοί των οποίων είναι όμως οριακοί, ιδιαίτερα μικρότερες χώρες μέλη της ευρωζώνης.

«Έχουμε εργαλεία», δήλωσε. «Είναι προς το συμφέρον της Ευρώπης … να αξιοποιήσουμε πλήρως το δυναμικό».

«Είναι προφανές ότι η σχέση ανάμεσα στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες γίνεται όλο και πιο δύσκολη».

Το Ρόιτερς σημειώνει ότι μόνο χώρες στην ευρωζώνη θα μπορούσαν να πάρουν τα δάνεια αυτά και όχι όσες δεν χρησιμοποιούν το ενιαίο νόμισμα, όπως η Πολωνία.

Ξεκαθάρισε, δε, ότι «πρέπει να συζητήσουμε με μεγάλη σοβαρότητα το ποιες τρίτες χώρες θα συμμετάσχουν σε αυτό το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Διότι οι τρίτες χώρες που θα συμμετάσχουν θα πρέπει να προσυπογράφουν τις αρχές και τις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης».

«Δεν νοείται να συμμετέχουν στο ευρωπαϊκό αμυντικό οικοδόμημα, με οποιοδήποτε τρόπο, χώρες οι οποίες απειλούν χώρες-μέλη της ΕΕ.

Τελικά, η Ευρώπη είναι μια συμμαχία και μια κοινή ύπαρξη ή συνύπαρξη αξιών, και αυτό πρέπει να το θυμόμαστε πάντα» υπογράμμισε ο κ. Δένδιας.

Οι κύριες θεματικές του Συμβουλίου αφορούσαν το σχέδιο ReArm Europe, τη Λευκή Βίβλο για την Ευρωπαϊκή Άμυνα και την κατάσταση στην Ουκρανία.

«Νομίζω ότι η σημερινή συνάντηση στη Βαρσοβία και ιδιαίτερα η συζήτηση για το ReArm Europe, αλλά και τα ζητήματα της Ουκρανίας, είναι κάτι το εξαιρετικά σημαντικό» εξήγησε ο κ. Δένδιας.

«Η ευρωπαϊκή ατζέντα (“Readiness 2030”), η οποία συμπίπτει με τη δική μας “Ατζέντα 2030” είναι κάτι που αφορά ιδιαίτερα την Ελλάδα» προσέθεσε.

«Είναι πολύ σημαντικό να συζητήσουμε τις κοινές πρωτοβουλίες. Η Ελλάδα μαζί με την Πολωνία έχουν προτείνει τη δημιουργία ενός Θόλου Προστασίας της Ευρώπης» επισήμανε.

Για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» ανέλυσε ότι «μπορεί να παράσχει εξαιρετικό παράδειγμα για πολλά θέματα που απασχολούν την προστασία της Ευρώπης στους αιθέρες».

Σε ό,τι αφορά την πιθανή συμμετοχή της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Άμυνα, ο κ. Παυλόπουλος την χαρακτήρισε αδιανόητη και προσβλητική για την ΕΕ, αμφισβητώντας την αξιοπιστία της Τουρκίας ως δημοκρατικής χώρας. Τόνισε δε, ότι η Ελλάδα έχει κάθε δικαίωμα να επικαλεστεί τη συνδρομή της ΕΕ για τα εθνικά της θέματα, καθώς αυτά αφορούν άμεσα και την ΕΕ. Προέβλεψε επίσης ότι η Τουρκία δεν θα τολμήσει θερμό επεισόδιο εναντίον της Ελλάδας, λόγω της υπεροχής της χώρας μας σε θάλασσα και αέρα.

Αναφερόμενος στις εξελίξεις στην Τουρκία, ο πρώην Πρόεδρος εξέφρασε την ανησυχία του για την απουσία πραγματικής δημοκρατίας στη χώρα, ειδικά μετά το 2017 και την επιβολή του προεδρικού συστήματος από τον Ερντογάν. Κάλεσε τη Δύση και την ΕΕ να μην υποχωρούν μπροστά σε τέτοια φαινόμενα, και χαρακτήρισε ορθή την ακύρωση της επίσκεψης του Έλληνα Πρωθυπουργού στην Τουρκία.

Σχετικά με το ρόλο της Δικαιοσύνης, ο κ. Παυλόπουλος τόνισε το χρέος των λειτουργών της να αποφασίζουν απερίσπαστοι και με δίκαιη κρίση, ενώ αναφέρθηκε και στην εκλογική νίκη του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ, κάνοντας λόγο για γεωπολιτικές αλλαγές που θα επιφέρει.

Τέλος, όσον αφορά τα εθνικά θέματα για την Ελλάδα και την Κύπρο, επισήμανε την ανάγκη επαναπροσέγγισης με ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα, την διεκδίκηση πλανητικού ρόλου για την ΕΕ, και την θωράκιση της χώρας απέναντι στην τουρκική απειλή.

Όπως επισημαίνει το δημοσίευμα, οι συζητήσεις αυτές έχουν ως βασικό σκοπό να αποτρέψουν μια απότομη και ακανόνιστη αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ. Οι ανησυχίες για ένα τέτοιο ενδεχόμενο εντάθηκαν λόγω των επαναλαμβανόμενων απειλών του Ντόναλντ Τραμπ να αποδυναμώσει ή ακόμα και να αποσύρει τις Ηνωμένες Πολιτείες από τη διατλαντική συμμαχία, η οποία αποτελεί τον βασικό πυλώνα ασφάλειας της Ευρώπης για σχεδόν ογδόντα χρόνια.

Το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Γερμανία και σκανδιναβικές χώρες συμμετέχουν στις ανεπίσημες αλλά δομημένες συζητήσεις, σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους αξιωματούχους που συμμετείχαν και που επικαλείται το διεθνές μέσο. Σκοπός τους είναι να καταλήξουν σε ένα σχέδιο που θα μεταφέρει το οικονομικό και στρατιωτικό βάρος στις ευρωπαϊκές χώρες και να το παρουσιάσουν στις ΗΠΑ ενόψει της ετήσιας συνόδου κορυφής των ηγετών του ΝΑΤΟ στη Χάγη τον Ιούνιο.

Η πρόταση θα περιλαμβάνει σαφείς δεσμεύσεις για την αύξηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών και τη δημιουργία στρατιωτικών δυνατοτήτων, σε μια προσπάθεια να πειστεί ο Τραμπ να συμφωνήσει σε μια σταδιακή αλλαγή που θα επιτρέψει στις ΗΠΑ να επικεντρωθούν περισσότερο στην Ασία.

Οι ΗΠΑ, που ξοδεύουν περισσότερα για την άμυνα από όλους τους άλλους συμμάχους του ΝΑΤΟ μαζί, είναι απαραίτητες για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Εκτός από το πυρηνικό οπλοστάσιο, το οποίο υποστηρίζει την άμυνα της Ευρώπης και που παρέχει στρατιωτικές δυνατότητες που δεν διαθέτουν οι σύμμαχοι της ηπειρωτικής Ευρώπης, διευθύνει αεροπορικές, ναυτικές και στρατιωτικές βάσεις και έχει 80.000 άνδρες στην Ευρώπη.

Χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν ήδη κινηθεί για να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες ή να επιταχύνουν τις ήδη προγραμματισμένες κινήσεις μετά την εκλογή Τραμπ, ενώ η ΕΕ έχει αναπτύξει πρωτοβουλίες για την επιτάχυνση των στρατιωτικών επενδύσεων των κρατών-μελών της.

Αξιωματούχοι εκτιμούν ότι θα χρειαστούν πέντε έως δέκα χρόνια για να αυξηθούν οι ευρωπαϊκές ικανότητες σε ένα επίπεδο όπου θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν τις περισσότερες από τις αρμοδιότητες των ΗΠΑ, χωρίς να περιλαμβάνεται η πυρηνική αποτροπή.

Αν και οι Αμερικανοί διπλωμάτες έχουν διαβεβαιώσει τους Ευρωπαίους ομολόγους τους ότι ο Τραμπ παραμένει προσηλωμένος στην ένταξη στο ΝΑΤΟ και στη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας του Άρθρου 5, πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ανησυχούν ότι ο Λευκός Οίκος μπορεί να αποφασίσει να περιορίσει γρήγορα τις αναπτύξεις στρατευμάτων ή εξοπλισμού του ή να απεμπλακεί από τις κοινές αποστολές του ΝΑΤΟ.

Κάποιες πρωτεύουσες δεν ήταν πρόθυμες να συμμετάσχουν στις συνομιλίες για την κατανομή του βάρους, φοβούμενες ότι θα ενθαρρύνουν τις ΗΠΑ να προχωρήσουν ταχύτερα, δήλωσαν αξιωματούχοι, με την πεποίθηση ότι παρά τη ρητορική του, ο Τραμπ δεν σκοπεύει να προχωρήσει σε σημαντικές αλλαγές στην παρουσία της χώρας στην Ευρώπη. Άλλοι εκφράζουν σκεπτικισμό ακόμα και για το ότι η κυβέρνησή του θα συμφωνούσε σε μια δομημένη διαδικασία, δεδομένου του απρόβλεπτου χαρακτήρα της.

«Χρειάζεστε μια συμφωνία με τους Αμερικανούς και δεν είναι σαφές αν θα είναι διατεθειμένοι να το κάνουν», είπε άλλος αξιωματούχους. «Μπορείς να τους εμπιστευτείς ότι θα την τηρήσουν;».

Ερωτηθείς τι σημαίνει ευρωπαϊκός πυλώνας εντός του ΝΑΤΟ και αν είναι εφικτός, ένας τρίτος υψηλόβαθμος δυτικός αξιωματούχος απάντησε: «Το βλέπουμε τώρα: το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία αναλαμβάνουν την πρωτοβουλία για μια “ειρηνευτική δύναμη” για την Ουκρανία χωρίς τις ΗΠΑ».

Αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ υποστηρίζουν ότι η διατήρηση της συμμαχίας με λιγότερη ή καθόλου εμπλοκή των ΗΠΑ είναι πολύ πιο απλή από τη δημιουργία μιας νέας δομής, δεδομένης της δυσκολίας αναδημιουργίας ή επαναδιαπραγμάτευσης των υφιστάμενων στρατιωτικών σχεδίων για την άμυνα της ηπείρου, των στόχων και των κανόνων, της δομής διοίκησης και του Άρθρου 5.

Η βασική άμυνα της Ευρώπης θα απαιτεί τη συμμετοχή του Ηνωμένου Βασιλείου και άλλων ναυτικών δυνάμεων του Ατλαντικού, τους Σκανδιναβούς για τον βορρά της ηπείρου και την Τουρκία για τη νοτιοανατολική άμυνα, είπαν αξιωματούχοι, μέλη που έχει ήδη το ΝΑΤΟ.

«Ακόμη και χωρίς τις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ παρέχει μια δομή για τη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας στην Ευρώπη», δήλωσε η Marion Messmer, ανώτερη ερευνήτρια για τη διεθνή ασφάλεια στο Chatham House.

Σπύρος Σιδέρης

Στο πλαίσιο αυτό στις Βρυξέλλες συνήλθε η έκτακτη Σύνοδος Κορυφής των “27” της Ε.Ε. με στόχο την διαμόρφωση ενός νέου αμυντικού σχεδίου, στο οποίο τελικά συμφώνησαν ομόφωνα οι Ευρωπαίοι.

Η σημερινή κατάσταση

Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Άμυνας, οι χώρες της ΕΕ ξοδεύουν συνολικά περίπου 1,5% του ΑΕΠ τους σε αμυντικές δαπάνες, πολύ κάτω από τον στόχο του 2% που έχει τεθεί από το ΝΑΤΟ. Η Γερμανία, η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, ξοδεύει περίπου 1,6% του ΑΕΠ της σε άμυνα, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο έχει δεσμευτεί να αυξήσει τις δαπάνες του στο 2,5% του ΑΕΠ έως το 2027.

Η Ρωσία, από την άλλη πλευρά, ξοδεύει περίπου 4% του ΑΕΠ της σε στρατιωτικές δαπάνες, ενώ οι ΗΠΑ ξοδεύουν πάνω από 3%. Αυτή η διαφορά υπογραμμίζει την ανάγκη για σημαντική αύξηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών, εάν η Ευρώπη επιθυμεί να ανταποκριθεί στις απειλές της Ρωσίας χωρίς την υποστήριξη των ΗΠΑ.

Το κόστος της αυτονομίας

Σύμφωνα με την δεξαμενή σκέψης Bruegel, για να αντικαταστήσει την αμερικανική στρατιωτική υποστήριξη, η Ευρώπη θα χρειαζόταν να αυξήσει τις αμυντικές της δαπάνες κατά 0,12% του ΑΕΠ της. Αυτό σημαίνει ότι η ΕΕ θα έπρεπε να δαπανήσει επιπλέον 20 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, ένα ποσό που θεωρείται εφικτό.

Ωστόσο, το κόστος δεν περιορίζεται μόνο στην αύξηση των δαπανών. Η Ευρώπη θα χρειαζόταν επίσης να αναπτύξει στρατηγικές ικανότητες, όπως συστήματα πληροφοριών, επικοινωνιών και διοίκησης, τα οποία είναι απαραίτητα για τη διαχείριση μεγάλων στρατιωτικών επιχειρήσεων. Αυτές οι «soft ικανότητες» θα μπορούσαν να κοστίσουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ και να χρειαστούν πολλά χρόνια για να αναπτυχθούν.

Η Γερμανία ως κλειδί

Η Γερμανία, ως η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, έχει κεντρικό ρόλο στην προσπάθεια αυτονομίας της ηπείρου. Το Βερολίνο έχει ήδη δημιουργήσει ένα ειδικό ταμείο χρέους ύψους 100 δισεκατομμυρίων ευρώ για τον εκσυγχρονισμό των ενόπλων δυνάμεών του. Ωστόσο, η Γερμανία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις, όπως η έλλειψη στρατιωτικού προσωπικού και η ανάγκη για επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες.

Σύμφωνα με το Bruegel, η Γερμανία θα έπρεπε να αυξήσει τον αριθμό των στρατιωτών της από τις τρέχουσες 40.000 σε 100.000 για να ανταποκριθεί στις συμμαχικές της δεσμεύσεις. Αυτή η αύξηση θα απαιτούσε σημαντικές επενδύσεις σε εκπαίδευση, εξοπλισμό και υποδομές.

Οικονομικές επιπτώσεις

Η αύξηση των αμυντικών δαπανών θα μπορούσε να έχει θετικές επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή οικονομία. Σύμφωνα με τον Τζακ Άλεν-Ρέινολντς, αναπληρωτή επικεφαλής οικονομολόγο της Capital Economics, μια αύξηση των αμυντικών δαπανών κατά 250 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως θα μπορούσε να ενισχύσει την οικονομική δραστηριότητα, ιδιαίτερα σε μια περίοδο που η εξωτερική ζήτηση μπορεί να υπονομευτεί από εμπορικές εντάσεις.

Επιπλέον, η επένδυση σε αμυντικές τεχνολογίες θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και να ενισχύσει την κατασκευαστική βιομηχανία της Ευρώπης. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Ραφαέλ Λος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR), δεν πρέπει να «υπερεκτιμάται» ο ευρύτερος οικονομικός αντίκτυπος, καθώς οι στρατιωτικές δαπάνες δεν έχουν πάντα μακροπρόθεσμα οφέλη.

Τρόποι χρηματοδότησης

Για να καλύψει το κόστος της αυτονομίας, η Ευρώπη θα μπορούσε να ακολουθήσει διάφορες στρατηγικές:

1. Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ): Η ΕΤΕπ θα μπορούσε να εκδώσει δάνεια για αμυντικά έργα ή να δημιουργήσει ομόλογα ειδικά για στρατιωτικές επενδύσεις.
2. Κοινό πρόγραμμα δανεισμού: Η ΕΕ θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα νέο πρόγραμμα δανεισμού, παρόμοιο με το NextGenerationEU, για να χρηματοδοτήσει την άμυνα.
3. Φορολογικές μεταρρυθμίσεις: Οι χώρες της ΕΕ θα μπορούσαν να αυξήσουν τους φόρους ή να αναδιανείμουν τους υφιστάμενους πόρους για να καλύψουν τις αμυντικές ανάγκες.

Η αυτονομία της Ευρώπης στην άμυνα είναι μια συγκλονιστική πρόκληση, αλλά και μια ιστορική ευκαιρία. Η αύξηση των αμυντικών δαπανών, η ανάπτυξη στρατηγικών ικανοτήτων και η ενίσχυση της βιομηχανικής βάσης θα μπορούσαν να μετατρέψουν την Ευρώπη σε μια πραγματική παγκόσμια δύναμη. Ωστόσο, αυτή η μετάβαση θα απαιτήσει πολιτική βούληση, συντονισμό μεταξύ των κρατών μελών και μακροπρόθεσμη στρατηγική.

Η Ευρώπη βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή. Η απόφαση να επενδύσει στην αυτονομία της δεν είναι μόνο ζήτημα ασφάλειας, αλλά και πολιτικής επιβίωσης σε έναν κόσμο που γίνεται όλο και πιο ασταθής.

Η σύνοδος αυτή, με τη συμμετοχή του γγ του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, θα διεξαχθεί δύο εβδομάδες αφού αναλάβει τα καθήκοντά του ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.

Η στάση που θα τηρήσει η επόμενη αμερικανική κυβέρνηση σε ό,τι αφορά τη στήριξη στην Ουκρανία, στον πόλεμό της με τη Ρωσία, είναι ένα θέμα που ανησυχεί έντονα τους Ευρωπαίους και το ΝΑΤΟ.

«Πιστεύω ότι συμμεριζόμαστε τις ίδιες ανησυχίες για τις απειλές που αντιμετωπίζει η Ευρώπη», ανέφερε ο Κόστα στην επιστολή του προς τους ηγέτες, κάνοντας λόγο για τον πόλεμο στην Ουκρανία και την κατάσταση στη Μέση Ανατολή.

Η σύνοδος θα διεξαχθεί στον Πύργο Λιμόν, που απέχει περίπου 20 χιλιόμετρα από τη Λιέγη.