Επιμέλεια

Νατάσα Μαστοράκου

Οι επιστήμονες μελέτησαν την επίδραση των υπερηχητικών κυμάτων σε ομάδα εθελοντών και διαπίστωσαν ότι, παρότι οι συγκεκριμένοι ήχοι βρίσκονται πέρα από τα όρια της ανθρώπινης ακοής, επηρεάζουν τον οργανισμό με τρόπους που δεν περνούν απαρατήρητοι. Κατά τη διάρκεια της έκθεσης στους ήχους, οι συμμετέχοντες παρουσίασαν αυξημένη ευερεθιστότητα, ενώ καταγράφηκαν και υψηλότερα επίπεδα κορτιζόλης, της ορμόνης που συνδέεται με το στρες.

Το εύρημα ενισχύει την άποψη πως ο ανθρώπινος οργανισμός αντιλαμβάνεται περισσότερα απ’ όσα συνειδητά καταγράφει ο νους. Ένας ανεπαίσθητος κραδασμός, ένας ήχος που δεν ακούγεται αλλά γίνεται αισθητός, μπορεί να γεννήσει δυσφορία, ανησυχία και μια αδιόρατη αίσθηση απειλής.

Σε ένα παλιό, σκοτεινό κτίριο, εκεί όπου η φαντασία συναντά τον φόβο, αυτές οι αντιδράσεις ίσως αποκτούν άλλη διάσταση. Για κάποιον που ήδη πιστεύει στο παραφυσικό, η ανεξήγητη δυσφορία μπορεί εύκολα να μεταφραστεί ως «παρουσία», ως σημάδι ότι κάτι αόρατο κινείται στον χώρο.

Όπως εξηγεί ο καθηγητής ψυχολογίας Rodney Schmaltz από το MacEwan University του Καναδά, ο υπερηχητικός ήχος δεν δημιουργεί φαντάσματα, αλλά σωματική δυσφορία, στην οποία πολλοί σπεύδουν να αποδώσουν μεταφυσικές ερμηνείες.

Η έρευνα δεν καταρρίπτει μόνο μύθους· φωτίζει και τον τρόπο με τον οποίο ο ανθρώπινος νους επιχειρεί να εξηγήσει το ανεξήγητο. Και ίσως τελικά, πίσω από κάθε ιστορία στοιχειωμένου σπιτιού, να κρύβεται απλώς ένας παλιός λέβητας που τρίζει μέσα στη σιωπή.

Πειράματα με υπερηχητικό ήχο και ψυχολογικές αντιδράσεις

Στο παρελθόν, οι ερευνητές πραγματοποίησαν πειράματα σε ένα τοπικό θεματικό πάρκο-στοιχειωμένο σπίτι με την ονομασία Deadmonton, για να διαπιστώσουν αν η αναπαραγωγή υπερηχητικών κυμάτων κάτω των 20Hz αυξάνει τον φόβο των επισκεπτών. Τα αποτελέσματα ήταν ασαφή, γι’ αυτό η ομάδα προχώρησε σε νέα δοκιμή.

Στη νεότερη μελέτη, 36 εθελοντές άκουσαν είτε χαλαρωτική οργανική μουσική είτε ανησυχητικά μουσικά θέματα που συνήθως χρησιμοποιούνται σε στοιχειωμένα σπίτια. Τυχαία και χωρίς να το γνωρίζουν οι συμμετέχοντες, οι ερευνητές έπαιζαν παράλληλα υπερηχητικό ήχο μέσω κρυφών subwoofers.

Όπως περιγράφουν στη δημοσίευσή τους στο περιοδικό Frontiers in Behavioural Neuroscience, οι εθελοντές δεν μπορούσαν να καταλάβουν πότε ο υπερηχητικός ήχος ήταν ενεργός. Ωστόσο, όταν ακουγόταν, εμφάνισαν μεγαλύτερη ευερεθιστότητα και εκνευρισμό, αξιολόγησαν τη μουσική ως πιο θλιβερή και είχαν υψηλότερα επίπεδα κορτιζόλης στο σάλιο τους.

«Είτε άκουγαν χαλαρωτική μουσική είτε κάτι πιο ανησυχητικό, ο υπερηχητικός ήχος επηρέασε αρνητικά τη διάθεσή τους και την αντίδραση του οργανισμού στο στρες», δήλωσε ο Schmaltz. «Με απλά λόγια, δεν μπορείτε να ακούσετε τον υπερηχητικό ήχο, αλλά το σώμα σας και η διάθεσή σας φαίνεται να αντιδρούν σε αυτόν—και η αντίδραση τείνει να είναι δυσάρεστη».

Οι επιπτώσεις στην αντίληψη του παραφυσικού

Απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες για την επιβεβαίωση του φαινομένου. Ωστόσο, ο Schmaltz εκτιμά ότι ο υπερηχητικός ήχος μπορεί να συμβάλλει στη «γενική δυσφορία» που αναφέρουν όσοι πιστεύουν ότι κάποια σπίτια είναι στοιχειωμένα. «Πολύ πιθανόν δεν γνωρίζουν τι είναι ο υπερηχητικός ήχος, αλλά τους έχει ειπωθεί ότι βρίσκονται σε στοιχειωμένο χώρο—έτσι αποδίδουν το αίσθημα εκνευρισμού σε φάντασμα αντί για τους παλιούς σωλήνες που βουίζουν στο υπόγειο», σχολιάζει.

Ο Chris French, ομότιμος καθηγητής ψυχολογίας και συγγραφέας του βιβλίου “The Science of Weird Shit: Why Our Minds Conjure the Paranormal”, επισημαίνει ότι η έρευνα για τις επιπτώσεις του υπερηχητικού ήχου έχει δώσει ανάμικτα αποτελέσματα. Θεωρεί «εύλογο» το ενδεχόμενο κάποιοι να ερμηνεύσουν τα αισθήματα που προκαλεί ως ένδειξη ότι ένας χώρος είναι «στοιχειωμένος», αλλά μέχρι εκεί.

«Ίσως είναι υπερβολή να αποδοθούν φαινόμενα όπως αντικείμενα που πετάγονται από ράφια στον υπερηχητικό ήχο», τονίζει. Επίσης έχουν διατυπωθεί ισχυρισμοί πως ο υπερηχητικός ήχος μπορεί να προκαλέσει οπτικές ψευδαισθήσεις κάνοντας τα ανθρώπινα μάτια να δονείται—μια υπόθεση που βασίζεται μόνο σε ανεκδοτολογικά στοιχεία χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση από ελεγχόμενες μελέτες.

Νίκος Γιαννόπουλος

Μετά την κρίση όμως το μοντέλο της συγκατοίκησης “επιβάλλεται”, αναγκαστικά όπως μπορείτε να καταλάβετε, και σε μεγαλύτερες ηλικίες. Άνθρωποι 35 και 40 ετών (!) αναζητούν συγκάτοικο για να μοιραστούν το έξοδο του ενοικίου. Θα πει κανείς “οκ γιατί είναι απαραιτήτως κακό;”

Κακό εξ ορισμού δεν είναι. Αν γίνεται από επιλογή. Τα ερευνητικά δεδομένα όμως δείχνουν ότι δεν πρόκειται για επιλογή αλλά για ανάγκη και μάλιστα πολύ πιεστικού χαρακτήρα.

Δεν εξηγείται διαφορετικά το εύρημα της Eurostat ότι το 30 με 35% των νέων μέχρι 34 ετών ζουν ακόμη με τους γονείς τους. Δείχνει, αντίθετα, ότι η αυτονόμηση στην κατοικία καθυστερεί και περνά από διάφορα στάδια.

Και πάμε στα ευρήματα της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής που είναι άκρως ενδιαφέροντα. Σύμφωνα με αυτά, τα τελευταία χρόνια αυξάνονται τόσο τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά όσο και τα νοικοκυριά χωρίς οικογενειακή σχέση. Εδώ έχουμε να κάνουμε με συγκατοίκηση.

Τα δεδομένα που έχουν στη διάθεσή τους οι άνθρωποι που δραστηριοποιούνται στο real estate δείχνουν παρόμοιες τάσεις. Πολλοί αφού δεν μπορούν να αγοράσουν σπίτι και αφού είναι μόνοι τους στη ζωή (αυξάνονται οι single πάνω των 35 ειρήσθω εν παρόδω) “μεταβαίνουν” στο μοντέλο της συγκατοίκησης. 

Και δεν έχει να κάνει μόνο με τη στέγη αλλά και με τη γενικότερο μοντέλο ζωής. Αλλά αυτού του είδους τα status είναι κανονικοποιημένα ήδη σε μεγάλες πόλεις της Ευρώπης όπως το Λονδίνο και το Βερολίνο.

Αν αναζητάτε τις αιτίες του φαινομένου, δεν χρειάζεται να ψάξετε πολύ. Οικονομικές είναι οι κυριότερες.

Ας θυμίσουμε μερικά βασικά δεδομένα:

Ο κατώτατος μισθός στην Ελλάδα κυμαίνεται περίπου στα 830€ καθαρά. Το μέσο ενοίκιο για ένα νορμάλ διαμέρισμα κυμαίνεται από 500 έως 700 ευρώ ανάλογα την περιοχή και του μεγέθους του οικήματος.

Είναι δηλαδή ολοφάνερο ότι τα έξοδα για τη στέγη “απορροφούν” το 60 με 80% του μηνιαίου εισοδήματος. Προφανώς πρόκειται για μη βιώσιμη κατάσταση.

Επίσης, στην Αθήνα τα ενοίκια έχουν αυξηθεί από 30 έως 50% από το 2018 ενώ οι αντίστοιχες αυξήσεις στην Θεσσαλονίκη κυμαίνονται από 20 μέχρι 40%. Την ίδια ώρα οι μισθοί δεν έχουν ανέβει τόσο (περιττή, μάλλον, η υπενθύμιση).

Αρα, ποια είναι η επόμενη σκέψη; Η η παραμονή στο πατρικό και στο παιδικό δωμάτιο, ή, σε περίπτωση θέλησης αυτονόμησης, η συγκατοίκηση. Δεν υπάρχει άλλη επιλογή για πολλούς από τους συμπολίτες μας.

Η συγκατοίκηση μετά τα 35 δεν αποτελεί πλέον εξαίρεση αλλά ένδειξη μιας βαθύτερης μεταβολής στην αγορά κατοικίας και στις κοινωνικές συνθήκες.

Η πίεση από τα αυξημένα ενοίκια, σε συνδυασμό με τα περιορισμένα εισοδήματα, διαμορφώνει ένα νέο μοντέλο διαβίωσης που μεταθέτει την έννοια της «αυτονομίας» σε διαφορετική βάση.

Για πολλούς, η επιλογή συγκατοίκησης δεν σχετίζεται με τον τρόπο ζωής ή με κάποια πολιτισμική επιλογή αλλά με ανάγκη προσαρμογής ενώ την ίδια ώρα το φαινόμενο αναδεικνύει τις δυσκολίες πρόσβασης στη στέγη και θέτει εκ νέου το ζήτημα της ισορροπίας μεταξύ εισοδήματος και κόστους διαβίωσης στις σύγχρονες πόλεις.

Μένει να δούμε αν πρόκειται για τάση που θα μείνει ή θα διαφοροποιηθεί τα αμέσως επόμενα χρόνια.

Σε αυτή τη μελέτη, οι ερευνητές εξέτασαν διαγνώσεις καρκίνου σε περισσότερους από 4 εκατομμύρια ενήλικες σε 12 πολιτείες των ΗΠΑ, που αντιπροσωπεύουν πληθυσμό άνω των 100 εκατομμυρίων ανθρώπων. Εστίασαν σε περιπτώσεις καρκίνου που διαγνώστηκαν μετά την ηλικία των 30 ετών, μεταξύ 2015 και 2022.

Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες: όσοι ήταν ή είχαν υπάρξει παντρεμένοι (συμπεριλαμβανομένων διαζευγμένων και χήρων) και όσοι δεν είχαν παντρευτεί ποτέ. Περίπου ένας στους πέντε ενήλικες ανήκε στη δεύτερη κατηγορία, μια σημαντική μειονότητα που συχνά παραβλέπεται στην παραδοσιακή, οικογενειοκεντρική έρευνα.

Όταν οι ερευνητές συνέκριναν τα δεδομένα, η διαφορά ήταν εντυπωσιακή. Οι άνδρες που δεν είχαν παντρευτεί ποτέ είχαν περίπου 70% περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν καρκίνο σε σχέση με όσους είχαν υπάρξει παντρεμένοι κάποια στιγμή, ενώ στις γυναίκες το ποσοστό ήταν ακόμη υψηλότερο, περίπου 85%.

Μεγαλύτερο όφελος για τις γυναίκες

Το τελευταίο αυτό εύρημα είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτο, καθώς προηγούμενες μελέτες υποδείκνυαν ότι οι άνδρες ωφελούνται περισσότερο από τον γάμο. Εδώ, οι γυναίκες φαίνεται να ωφελούνται εξίσου — ή και περισσότερο. Οι διαφορές μάλιστα αυξάνονται με την ηλικία, ιδιαίτερα μετά τα 50, όταν οι συνέπειες δεκαετιών συνηθειών —όπως το κάπνισμα, η διατροφή, η άσκηση και οι ιατρικοί έλεγχοι— γίνονται πιο εμφανείς.

Η διαφορά δεν ήταν ίδια για όλους τους τύπους καρκίνου, κάτι που αποκαλύπτει πιο βαθιές πτυχές της υπόθεσης. Για παράδειγμα, στα περιστατικά καρκίνου του πρωκτού στους άνδρες και στις περιπτώσεις καρκίνου του τραχήλου της μήτρας στις γυναίκες οι διαφορές ήταν τεράστιες. Οι άνδρες που δεν είχαν παντρευτεί είχαν περίπου πενταπλάσιο ποσοστό καρκίνου του πρωκτού σε σύγκριση με εκείνους που είχαν παντρευτεί. Οι γυναίκες που δεν είχαν παντρευτεί ποτέ παρουσίαζαν σχεδόν τριπλάσιο ποσοστό καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Πρόκειται για καρκίνους για τους οποίους υπάρχουν ήδη αποτελεσματικά προληπτικά εργαλεία, όπως ο εμβολιασμός κατά του HPV και ο τακτικός προληπτικός έλεγχος.

Οι συγγραφείς της μελέτης εκτιμούν ότι ο γάμος μπορεί να αυξάνει την πιθανότητα κάποιος να ενθαρρύνεται να κάνει εξετάσεις ή να έχει πιο σταθερή πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη.

Ο ρόλος των βιολογικών και κοινωνικών παραγόντων

Σε άλλες περιπτώσεις, τα αποτελέσματα ακολουθούν γνωστά βιολογικά μοτίβα. Καρκίνοι όπως του ενδομητρίου και των ωοθηκών εμφανίζονται συχνότερα σε γυναίκες που δεν έχουν παντρευτεί, κάτι που μπορεί να σχετίζεται με χαμηλότερα ποσοστά τεκνοποίησης, καθώς η εγκυμοσύνη επηρεάζει τις ορμόνες με τρόπο που μειώνει τον κίνδυνο.

Αντίθετα, σε καρκίνους όπου ο προσυμπτωματικός έλεγχος είναι οργανωμένος —όπως του μαστού, του προστάτη και του θυρεοειδούς— οι διαφορές είναι μικρότερες, καθώς ο έλεγχος λειτουργεί εξισορροπητικά.

Ακόμη και η φυλή φαίνεται να παίζει ρόλο. Οι μαύροι άνδρες που δεν είχαν παντρευτεί εμφάνισαν τα υψηλότερα ποσοστά καρκίνου, ενώ όσοι ήταν παντρεμένοι είχαν χαμηλότερα ποσοστά σε σχέση με τους παντρεμένους λευκούς άνδρες, υποδηλώνοντας ότι ο γάμος μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη προστασία σε ορισμένες ομάδες.

Δεν έχει κάτι «μαγικό» ο γάμος

Αυτό σημαίνει ότι ο γάμος προστατεύει από τον καρκίνο; Οι ερευνητές είναι σαφείς: όχι. Η μελέτη δείχνει συσχέτιση, όχι αιτιώδη σχέση. Το βασικό ερώτημα είναι αν ο γάμος κάνει τους ανθρώπους πιο υγιείς ή αν οι ήδη πιο υγιείς, εύποροι και κοινωνικά υποστηριζόμενοι άνθρωποι είναι πιο πιθανό να παντρευτούν. Παράγοντες όπως η φτώχεια, οι χρόνιες ασθένειες ή τα προβλήματα ψυχικής υγείας, συνδέονται τόσο με χαμηλότερα ποσοστά γάμου όσο και με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου.

Επιπλέον, η κατηγορία «παντρεμένοι» περιλαμβάνει άτομα με πολύ διαφορετικές εμπειρίες (διαζευγμένους, χήρους), ενώ οι «ανύπαντροι» μπορεί να βρίσκονται σε μακροχρόνιες σχέσεις και να λαμβάνουν παρόμοια υποστήριξη. Παράλληλα, παράγοντες όπως το εισόδημα, η εκπαίδευση και η πρόσβαση στην υγεία δεν μπορούν να απομονωθούν πλήρως.

Παρά τους περιορισμούς, η μελέτη αναδεικνύει κάτι ουσιαστικό: όσοι είναι ή υπήρξαν παντρεμένοι διαθέτουν συχνότερα ένα υποστηρικτικό περιβάλλον που τους ωθεί να αναζητούν ιατρική φροντίδα, να μοιράζονται οικονομικούς πόρους και να αποφεύγουν ανθυγιεινές συμπεριφορές. Με την πάροδο των χρόνων, αυτές οι μικρές διαφορές συσσωρεύονται και επηρεάζουν τον συνολικό κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.

Για όσους δεν έχουν παντρευτεί, αυτό δεν αποτελεί «διάγνωση». Αντίθετα, αναδεικνύει την ανάγκη τα οφέλη που συχνά συνδέονται με τον γάμο —όπως η κοινωνική στήριξη, η πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη και η ενθάρρυνση για πρόληψη— να διασφαλίζονται για όλους.

Πηγή: The Conversation

Η μελέτη επεξεργάζεται δεδομένα για τα έτη 2024 και 2025 και αποτυπώνει βασικές τάσεις των τροχαίων ατυχημάτων στη μεγαλύτερη αστική περιοχή της χώρας, αναδεικνύοντας κρίσιμους δείκτες οδικής ασφάλειας και χαρακτηριστικά των ατυχημάτων.

Η μελέτη επισημαίνει ότι, αν και τα θανατηφόρα τροχαία στην Αττική μειώνονται την περίοδο 2024-2025, εξακολουθούν να έχουν ιδιαίτερα βαρύ αντίκτυπο στις απώλειες ανθρώπινων ζωών.

Τα ευρήματα της ανάλυσης δείχνουν ότι:

• Πάνω από το 53% των τροχαίων ατυχημάτων της χώρας καταγράφονται στην Αττική.

• Σχεδόν το 49% του συνόλου των κυκλοφορούντων οχημάτων στην Ελλάδα βρίσκεται στην Αττική, γεγονός που συνδέεται με τη μεγάλη συγκέντρωση τροχαίων περιστατικών στην περιοχή.

• 9 στα 10 τροχαία ατυχήματα σημειώνονται σε κατοικημένες περιοχές, δηλαδή μέσα στον αστικό ιστό.

• Σχεδόν 8 στα 10 θανατηφόρα ατυχήματα καταγράφονται σε αστικό περιβάλλον.

• Τα επιβατικά οχήματα εμπλέκονται σε περίπου 55% των τροχαίων ατυχημάτων, ενώ τα δίκυκλα εμφανίζουν δυσανάλογα υψηλή συμμετοχή στα θανατηφόρα περιστατικά (31% – 35% ετησίως), γεγονός που επιβεβαιώνει την αυξημένη ευαλωτότητα των οδηγών τους.

Η ΕΑΕΕ αναπτύσσει δράσεις στον τομέα της οδικής ασφάλειας, με στόχο τη μείωση των τροχαίων ατυχημάτων και την προστασία της ανθρώπινης ζωής.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων επισημαίνει ότι δεν είναι σε θέση να επαληθεύσει τον αριθμό των θυμάτων ούτε τις ακριβείς συνθήκες της επίθεσης.

Το βίντεο δημοσιεύθηκε από το ημιεπίσημο ιρανικό πρακτορείο Mehr News και αποτελεί το πρώτο οπτικό υλικό που δείχνει πυραυλικό πλήγμα στην περιοχή Μινάμπ στις 28 Φεβρουαρίου.

Σύμφωνα με την περιγραφή, το υλικό τραβήχτηκε από γειτονικό εργοτάξιο και δείχνει πυρομαχικό που, σύμφωνα με αναλύσεις ειδικών, μοιάζει με αμερικανικό πύραυλο Tomahawk, να πλήττει εγκατάσταση εντός της βάσης των Φρουρών της Επανάστασης. Λίγο αργότερα, η κάμερα καταγράφει μεγάλο σύννεφο καπνού προς την κατεύθυνση του σχολείου «Shajareh Tayyiba», όπου, σύμφωνα με ιρανικές αναφορές, σκοτώθηκαν 168 παιδιά και 14 εκπαιδευτικοί.

Τα στοιχεία αυτά φαίνεται να αμφισβητούν τον ισχυρισμό του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ότι το Ιράν ευθύνεται για το περιστατικό, ενώ συμπίπτουν με αναλύσεις ειδικών και ρεπορτάζ που κάνουν λόγο για πιθανή εμπλοκή αμερικανικών δυνάμεων.

Αντικρουόμενες δηλώσεις από την Ουάσιγκτον

Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει σε δημοσιογράφους ότι «με βάση όσα είδα, αυτό έγινε από το Ιράν», χαρακτηρίζοντας τα ιρανικά πυρομαχικά «πολύ ανακριβή».

Η αμερικανική κυβέρνηση εμφανίζεται πιο επιφυλακτική. Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, ερωτηθείς για τους ισχυρισμούς αυτούς, δήλωσε ότι το θέμα διερευνάται, προσθέτοντας ότι «η μόνη πλευρά που στοχεύει αμάχους είναι το Ιράν».

Τεχνική ανάλυση του πυραύλου

Ο Sam Lair, ερευνητής στο Κέντρο James Martin για τις Μελέτες Μη Διασποράς, ανέφερε ότι το πυρομαχικό που εμφανίζεται στο βίντεο παρουσιάζει χαρακτηριστικά που ταιριάζουν με πύραυλο Tomahawk.

Μεταξύ των στοιχείων που επικαλείται είναι:

• Το σταυροειδές σχήμα με πτερύγια στο κέντρο του πυραύλου.
• Το μέγεθος του πυρομαχικού, που φαίνεται μεγάλο σε σχέση με άλλα όπλα μικρότερης ισχύος.

Σύμφωνα με ειδικούς, τέτοιου τύπου πύραυλοι χρησιμοποιούνται από το αμερικανικό ναυτικό και εκτοξεύονται από πλοία επιφανείας ή υποβρύχια.

Η εγγύτητα της βάσης με το σχολείο

Δορυφορικές εικόνες δείχνουν ότι το σχολείο και η βάση των Φρουρών της Επανάστασης βρίσκονταν παλαιότερα στο ίδιο συγκρότημα, μέχρι που το 2016 ανεγέρθηκε φράχτης που τα διαχώρισε.

Ο ειδικός στα πυρομαχικά N.R. Jenzen-Jones ανέφερε ότι τα δεδομένα υποδεικνύουν πολλαπλά ταυτόχρονα ή σχεδόν ταυτόχρονα πλήγματα, που έπληξαν τόσο τη στρατιωτική εγκατάσταση όσο και την περιοχή του σχολείου.

Αν και υπήρξαν εικασίες ότι η έκρηξη στο σχολείο θα μπορούσε να οφείλεται σε αστοχία της ιρανικής αεράμυνας, ο ίδιος θεωρεί αυτό το σενάριο λιγότερο πιθανό, καθώς οι ζημιές στη βάση δείχνουν χρήση όπλων υψηλής ακρίβειας.

Ζητούν ανεξάρτητη έρευνα οι Δημοκρατικοί

Μετά τα νέα στοιχεία, Αμερικανοί γερουσιαστές του Δημοκρατικού Κόμματος ζήτησαν πλήρη και αμερόληπτη έρευνα από το Πεντάγωνο σχετικά με την επίθεση στο σχολείο.

Σε κοινή τους ανακοίνωση σημείωσαν ότι ανεξάρτητες αναλύσεις υποδηλώνουν πως η επίθεση ενδέχεται να πραγματοποιήθηκε από αμερικανικές δυνάμεις, κάτι που –εφόσον επιβεβαιωθεί– θα μπορούσε να καταστήσει το περιστατικό μία από τις σοβαρότερες περιπτώσεις απωλειών αμάχων σε δεκαετίες αμερικανικών στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Μέση Ανατολή.

Οι γερουσιαστές υπογράμμισαν ότι «η δολοφονία μαθητών είναι σοκαριστική υπό οποιεσδήποτε συνθήκες» και κάλεσαν τον υπουργό Άμυνας να προχωρήσει σε πλήρη διερεύνηση του περιστατικού.

Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF), το 2023 κατασχέθηκαν σχεδόν 616 εκατομμύρια παράνομα τσιγάρα — αύξηση άνω των 60 εκατομμυρίων σε έναν χρόνο. Από αυτά, περίπου 140,6 εκατομμύρια είχαν παραχθεί εντός της ΕΕ.

Πρόκειται μόνο για ένα μικρό μέρος του συνολικού αριθμού που καταναλώνεται στην Ένωση. Μελέτη που ανέθεσε η Philip Morris υπολόγισε ότι το 2024 καταναλώθηκαν στην ΕΕ 39,8 δισεκατομμύρια λαθραία τσιγάρα — αύξηση 10,8% σε σχέση με το 2023.

«Τα τσιγάρα είναι προϊόν με εξαιρετικά χαμηλό κόστος παραγωγής — πολύ γρήγορη διαδικασία — και υπάρχει μεγάλη ζήτηση. Οι καπνιστές είναι ευαίσθητοι στην τιμή και αγοράζουν όπου είναι φθηνότερα», δήλωσε πηγή από τον νόμιμο κλάδο καπνού στο Euractiv.

Σύμφωνα με την ίδια πηγή, εργοστάσια με παλιά μηχανήματα λειτουργούν σε όλη την Ευρώπη και «αποσβένουν την επένδυσή τους μέσα σε τρεις εβδομάδες». Τα καινούργια μηχανήματα είναι εύκολο να αγοραστούν διαδικτυακά — ακόμα και από πλατφόρμες όπως η Alibaba, σημείωσε ο Hughes de la Motte, στέλεχος της DG TAXUD.

«Αν ήμασταν λίγο πιο έξυπνοι, θα μπορούσαμε να πάρουμε αυτή την αίθουσα, να αγοράσουμε δύο μηχανές από την Alibaba για να παράγουμε τσιγάρα και μέχρι το τέλος του μήνα θα είχαμε πλουτίσει και θα μπορούσαμε να συνταξιοδοτηθούμε», σχολίασε αστειευόμενος σε πρόσφατη εκδήλωση για τη φορολογία υπέρ της υγείας.

Οι περισσότερες χώρες της ΕΕ — ακόμη και όσες δεν συνορεύουν άμεσα με τρίτες χώρες — αντιμετωπίζουν το πρόβλημα, όπως η Γαλλία και το Βέλγιο. Στις 5 Οκτωβρίου, η αστυνομία της Φλάνδρας συνέλαβε έξι άτομα και ξήλωσε παράνομο εργοστάσιο τσιγάρων στο Grembergen.

Διχασμός στην ΕΕ για τη φορολογία καπνού

Μόλις 42 χιλιόμετρα από το παράνομο βελγικό εργοστάσιο, γύρω από τον κυκλικό κόμβο Schuman στις Bρυξέλλες, τα κράτη-μέλη της ΕΕ αναγνωρίζουν την ανάγκη να ανακτήσουν τα χαμένα φορολογικά έσοδα.

Παραμένουν όμως διχασμένα ως προς τις ενέργειες που πρέπει να ληφθούν — ένα ζήτημα που συνδυάζει οικονομικές ανησυχίες, εθνικά βιομηχανικά συμφέροντα και προτεραιότητες δημόσιας υγείας.

Η OLAF εκτιμά ότι δέκα εκατομμύρια τσιγάρα αντιστοιχούν σε περίπου 2 εκατομμύρια ευρώ φορολογικών εσόδων, αν και χαρακτηρίζει αυτό τον υπολογισμό «πολύ συντηρητικό», καθώς οι απώλειες εξαρτώνται έντονα από την τελική αγορά. Σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ολλανδία ή το Βέλγιο, η φοροδιαφυγή είναι πολύ μεγαλύτερη. Σύμφωνα με μελέτη της KPMG για τη Philip Morris, η παράνομη αγορά στέρησε από τα δημόσια ταμεία της ΕΕ 14,2 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024.

Στις 16 Ιουλίου, η Κομισιόν παρουσίασε πρόταση για αύξηση της φορολογίας στα προϊόντα καπνού και επέκταση των κανόνων σε νέες εναλλακτικές μορφές. Πολλά κράτη-μέλη αντιδρούν, προειδοποιώντας ότι οι αυξήσεις τιμών θα ενισχύσουν περαιτέρω το παράνομο εμπόριο.

Όμως πολλοί πολιτικοί, ειδικοί και ερευνητές υποστηρίζουν πως αυτή η επιχειρηματολογία αντανακλά τις θέσεις του κλάδου. Η Γαλλική Συμμαχία κατά του Καπνού σημειώνει πως η Iταλία φιλοξενεί το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό εργοστάσιο της Philip Morris.

Η Ιταλία αποτελεί επίσης «παράδεισο» για παραχαράκτες. Τον Σεπτέμβριο, οι τελωνειακές αρχές ξήλωσαν το μεγαλύτερο παράνομο εργοστάσιο στη χώρα, κοντά στο Cassino στη νότια Λάτσιο. Κρυμμένο σε φαινομενικά εγκαταλελειμμένη αποθήκη και εξοπλισμένο με προηγμένα μηχανήματα, είχε δυνατότητα παραγωγής περίπου 2,7 δισεκατομμυρίων τσιγάρων ετησίως. Οι αρχές εκτιμούν πως η λειτουργία απέφερε πάνω από 900 εκατομμύρια ευρώ έσοδα τον χρόνο και απέφευγε φόρους ύψους περίπου 600 εκατομμυρίων ευρώ.

Tι λέει ο ΠΟΥ για τη φορολόγηση του καπνού

Aρκετοί ειδικοί — μεταξύ των οποίων η Hana Ross, από το Vienna Institute for International Economic Studies — υποστηρίζουν ότι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης του παράνομου εμπορίου είναι μια αποδοτική φορολογική διοίκηση.

“Ίσως υπάρχει κάποιο επίπεδο λαθρεμπορίου, αλλά τα φορολογικά έσοδα παραμένουν: όσο υψηλότερος ο φόρος, τόσο μεγαλύτερο το ποσοστό λαθρεμπορίου — αλλά επίσης τόσο υψηλότερα τα έσοδα”, εξηγεί η Ross.

“Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι οι τιμές των λαθραίων τσιγάρων συνήθως ακολουθούν αυτές των νόμιμων — όταν αυξάνεται η τιμή των νόμιμων τσιγάρων, αυξάνεται αντίστοιχα και των παράνομων.”

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), τον Μάιο του 2025, επισήμανε ότι τα δεδομένα δείχνουν συχνά το αντίθετο απ’ όσα ισχυρίζονται ορισμένες κυβερνήσεις: το λαθρεμπόριο οφείλεται λιγότερο στη φορολογία και περισσότερο στη χαλαρή διακυβέρνηση και την αναποτελεσματική επιβολή του νόμου.

Kαι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμφωνεί. Παρουσιάζοντας την πρότασή της, υπογράμμισε ότι προηγούμενες αυξήσεις φόρων συνέβαλαν στη μείωση των καπνιστών κατά 40% και ότι απαιτούνται περαιτέρω μέτρα για την ιχνηλασιμότητα, τη διακυβέρνηση και τα καθεστώτα κυρώσεων.

Πηγή της Κομισιόν δήλωσε πρόσφατα στο Euractiv ότι η αντιμετώπιση του λαθρεμπορίου εντός των 27 κρατών-μελών ήταν ένας από τους βασικούς λόγους της πρότασης. Με άλλα λόγια: υψηλότερη φορολογία σημαίνει λιγότερους καπνιστές — άρα μικρότερη παράνομη αγορά.

Eπιπλέον, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η μεταρρύθμιση θα βοηθήσει στην εναρμόνιση των συντελεστών εντός της ενιαίας αγοράς όπου οι εθνικοί φόροι διαφέρουν σημαντικά. Ωστόσο αυτή η προσέγγιση έχει όρια, καθώς μεγάλο μέρος της παράνομης παραγωγής προέρχεται από τρίτες χώρες.

Eπιμονή του λαθρεμπορίου παρά τις προτάσεις μεταρρύθμισης

Tο λαθρεμπόριο καπνού προβλέπεται να συνεχίσει να ανθεί. Τα στοιχεία που παρουσιάζουν οργανισμοί όπως η OLAF ή ιδιωτικές εταιρείες όπως η KPMG δείχνουν ότι οι συνθήκες παραμένουν ευνοϊκές για τους διακινητές που προσαρμόζονται εύκολα στους ισχύοντες κανόνες.

Aυτοί οι κανόνες — διαμορφωμένοι υπό ισχυρή πίεση της βιομηχανίας — δύσκολα θα αλλάξουν σύντομα. Λιγότερο από τρεις μήνες μετά την παρουσίαση της πρότασης για τη φορολόγηση του καπνού από την Κομισιόν, η Iταλία απέστειλε αιτιολογημένη γνώμη αμφισβητώντας τη θεμελίωση περί επικουρικότητας (subsidiarity), σύμφωνα με την οποία μόνο η ΕΕ μπορεί να νομοθετήσει αποτελεσματικά στο θέμα αυτό.

Ρουμανία, μία από τις χώρες που αντιστέκονται περισσότερο στην αλλαγή των κανόνων — επικαλούμενη τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ που θα μπορούσαν να πλημμυρίσουν με λαθραία προϊόντα — εξέφρασε επίσης επιφυλάξεις για την προσέγγιση της Κομισιόν (αν και όχι επί νομικής βάσης).

“Δεν έχουμε φτάσει πουθενά – και υπάρχει πολλή δουλειά μπροστά μας”, συνοψίζει ο Hughes de la Motte, του οποίου το τμήμα προετοιμάζει την αναθεώρηση της Οδηγίας Καπνού «εδώ και πέντε χρόνια ή ακόμη περισσότερο».

Kαταλήγει πως προς το παρόν «η μπάλα βρίσκεται κυρίως στα χέρια των ευρωπαϊκών πρωτευουσών».

Πηγή: euractiv.com

Πρόκειται κυριολεκτικά για μία έρευνα-σοκ από την διαΝΕΟσις, τα στοιχεία της οποίας αποκαλύπτουν μία φοβική και εσωστρεφή Ελλάδα, από την άλλη, ωστόσο, περιγράφει τις “φυλές” των πολιτών-ψηφοφόρων, εικόνα χρήσιμη για τις εκλογικές τάσεις, αλλά και την διαμόρφωση πειστικών πολιτικών προτάσεων από τα υφισταμένα, ή τα όποια υπό ίδρυση κόμματα.

H διαΝΕΟσις σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ) οργανώνουν και υποστηρίζουν για δεύτερη φορά τη συμμετοχή της χώρας μας στη WVS. Την ευθύνη του σχεδιασμού του ερωτηματολογίου, όπως και την επιμέλεια της έρευνας, είχε ο Καθηγητής Κοινωνιολογίας του Παν/μίου Πελοποννήσου, Σωκράτης Κονιόρδος, σε στενή συνεργασία με τη Βασιλική Γεωργιάδου, Καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο και Πρόεδρο του ΕΚΚΕ. Τη δειγματοληψία, τον έλεγχο και τη διεξαγωγή της έρευνας πεδίου πραγματοποίησε η MRB Hellas.

Μπορείτε να βρείτε την έκθεση των προσωρινών αποτελεσμάτων εδώ, καθώς και μια συνοπτική καταγραφή των βασικών της σημείων (εδώ), ενώ εδώ θα βρείτε μια πιο αναλυτική σύνοψή της από τη διαΝΕΟσις. 

Βασικά συμπεράσματα:

• Ο αξιακός χάρτης της Ελλάδας το 2025 αναδεικνύει μια αξιοσημείωτη διχοτόμηση: από τη μία, ο άξονας «Φόβου και Πειθαρχίας» (67%) που διαπερνά την ελληνική κοινωνία, και από την άλλη, ένας εναλλακτικός άξονας «Ενσυναίνεσης και Ανθρωπισμού» (33%) που αν και μειοψηφικός, διατηρεί ισχυρά πολιτισμικά και ηθικά ερείσματα.

• Η Ελλάδα εμφανίζει υψηλά ποσοστά συμφωνίας με τις παραδοσιακές αξίες (σεβασμός στην οικογένεια, εθνική υπερηφάνεια, θρησκευτικότητα), παράλληλα, όμως, εκφράζει ισχυρές μετα-υλιστικές αξίες, όπως η έμφαση στην ποιότητα ζωής, η αυτονομία και η ατομική έκφραση.
• Στην Ελλάδα, το αίτημα για ασφάλεια υπερβαίνει συχνά την αξία της ελευθερίας, τάση που παρατηρείται σε πολλές δυτικές κοινωνίες. Αυτό συνδέεται με:
• την ανασφάλεια λόγω οικονομικών κρίσεων και γεωπολιτικής αβεβαιότητας,
• την έλλειψη εμπιστοσύνης στους θεσμούς,
• και μια πολιτική κουλτούρα που καλλιέργησε την προστατευτικότητα.

Η εθνική ταυτότητα στην Ελλάδα είναι έντονη, αλλά αμυντική. Η έμφαση δίνεται:

• στη διαφοροποίηση από τους «άλλους»,
• στην αίσθηση απειλής από τη μετανάστευση ή την παγκοσμιοποίηση,
• στην ιδέα ότι «ο κόσμος αλλάζει ερήμην μας».

Η εθνική υπερηφάνεια, επομένως, δεν είναι εξωστρεφής (π.χ. εξαγωγή πολιτισμού ή προώθηση επιρροής), αλλά εσωτερική άμυνα απέναντι στο αίσθημα έλλειψης συλλογικής αυτοπεποίθησης.

Χαρακτηριστικό των παραπάνω και αποτύπωμα της ανασφάλειας είναι πώς ένας στους δύο φοβούνται τρομοκρατική επίθεση μεγάλης κλίμακας, ή εμπλοκή της χώρας σε πόλεμο, ενώ τρεις στους δέκα φοβούνται ότι θα ξεσπάσει εμφύλιος πόλεμος

Ένα από τα στοιχεία της έρευνας που προκαλούν μεγάλη εντύπωση, ίσως και να τρομάζουν, και αποτελούν δείγμα μιας υφέρπουσας εθνικής εσωστρέφειας και συντηρητικοποίησης περιγράφεται στον παρακάτω πίνακα.

Οι πολίτες εξακολουθούν να εκφράζονται θετικά για την “ύπαρξη δημοκρατικού πολιτικού συστήματος”, αν και το ποσοστό βαίνει μειούμενο και έχει χάσει επτά μονάδες από το 2017, αυξάνει κατά πέντε μονάδες το ποσοστό υπέρ της υπάρξης τεχνοκρατών, και όχι κυβέρνησης, “που αποφασίζουν σύμφωνα με αυτό που εκείνοι θεωρούν καλύτερο για τη χώρα”, διπλασιάζεται (από 9% σε 17,7%) το ποσοστό εκείνων που θέλουν “ισχυρό ηγέτη που δεν δέχεται έλεγχο από τη Βουλή και τις εκλογές” (ήτοι ένα έμμεσα δικτατορικό καθεστώς, ή ένα καθεστώς τύπου Πούτιν και Ερντογάν), και τριπλασιάζεται το ποσοστό εκείνων που θέλουν “στρατιωτική κυβέρνηση” (χούντα)!

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων από τον επικεφαλής της MRB Δημ. Μαύρο:

Παγκόσμια Έρευνα Αξιών (World Values Survey – WVS) για το 2025 στην Ελλάδα δεν είναι απλώς μια μέτρηση στάσεων και πεποιθήσεων. Είναι ένας «αξιακός καθρέφτης» μιας κοινωνίας σε κρίσιμη καμπή.διαβάστε ακόμαWorld Values Survey: Αξίες και Απόψεις των Ελλήνων το 2025

Τα ευρήματα που προκύπτουν από τα προσωρινά αποτελέσματα της φετινής μελέτης, όπως παρουσιάστηκαν αρχικά στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών 2025, δείχνουν ένα κοινωνικό σώμα που διασπάται μεταξύ φόβου και ελπίδας, πειθαρχίας και συμμετοχής.

Αυτή η έκθεση θα επιχειρήσει μια αναλυτική διερεύνηση, συνδέοντας στάσεις, συμπεριφορές και αξιακά προτάγματα, με στόχο να αναδυθούν τα ευρήματα της έρευνας για την ελληνική κοινωνία σήμερα.

Οι βασικοί δύο άξονες προέκυψαν με τη μέθοδο της παραγοντικής ανάλυσης (factor analysis) επί των πρωταρχικών ερωτήσεων του ερωτηματολογίου, όπου η «ονοματοδότησή» τους έγινε σύμφωνα με την εννοιολογική ομαδοποίηση των επιμέρους ερωτήσεων.

Οι ίδιες ερωτήσεις χρησιμοποιήθηκαν για τον καταμερισμό (segmentation) των ερωτωμένων σε κοινές ομάδες/τυπολογίες, οι οποίες εν συνεχεία προβλήθηκαν στον δισδιάστατο χάρτη των αξιών (factor space). Οι ποσοστώσεις που φαίνονται στους δύο άξονες είναι το άθροισμα των ομάδων που ανήκουν σε κάθε τεταρτημόριο, έτσι ώστε να αποδοθούν τα «κέντρα βάρους» της ελληνικής κοινωνίας στον χάρτη των αξιών.

1. Οι δύο Ελλάδες: Φόβος, Πειθαρχία και Ανθρωπισμός

Οαξιακός χάρτης της Ελλάδας το 2025 αναδεικνύει μια αξιοσημείωτη διχοτόμηση: από τη μία, ο άξονας «Φόβου και Πειθαρχίας» (67%) που διαπερνά την ελληνική κοινωνία, και από την άλλη, ένας εναλλακτικός άξονας «Ενσυναίνεσης και Ανθρωπισμού» (33%) που αν και μειοψηφικός, διατηρεί ισχυρά πολιτισμικά και ηθικά ερείσματα.

­
Διαβάστε την Έκθεση Προσωρινών Αποτελεσμάτων της World Values Survey

Ο πρώτος άξονας σχετίζεται με ανάγκες όπως η σταθερότητα, η συμμόρφωση, η τάξη και η ασφάλεια – αξίες που συχνά ερμηνεύονται ως αντίβαρο στην κοινωνική ρευστότητα και την αβεβαιότητα.

Αντίθετα, ο δεύτερος άξονας συνδέεται με πιο αφηρημένες αλλά θεμελιώδεις αξίες: σεβασμό στη διαφορετικότητα, συμμετοχικότητα, ελευθερία λόγου και προσωπική αξιοπρέπεια.

Ο εντοπισμός αυτής της αξιακής διάσπασης δεν είναι απλώς στατιστικός – είναι δομικός. Αντικατοπτρίζεται τόσο στη στάση απέναντι σε κοινωνικές μειονότητες όσο και στη γενικότερη εμπιστοσύνη στους θεσμούς, στη θέληση για αλλαγή και στην αποδοχή ή απόρριψη αυταρχικών λύσεων.

2. Η Ελλάδα των αντιστάσεων – Συγκρουσιακές αξίες

Ηελληνική κοινωνία το 2025, όπως αναδεικνύεται μέσα από τα δεδομένα της World Values Survey, αποτελεί ένα παράδειγμα χώρας με βαθιές, εγχαραγμένες αντιστάσεις και διττές ταυτότητες. Αναλυτικότερα:

2.1. Η αντίφαση του παραδοσιακού και του μετα-υλιστικού

Η Ελλάδα εμφανίζει υψηλά ποσοστά συμφωνίας με τις παραδοσιακές αξίες (σεβασμός στην οικογένεια, εθνική υπερηφάνεια, θρησκευτικότητα), παράλληλα, όμως, εκφράζει ισχυρές μετα-υλιστικές αξίες, όπως η έμφαση στην ποιότητα ζωής, η αυτονομία και η ατομική έκφραση.

Αυτή η διττότητα είναι η έκφραση μιας κοινωνίας που:

• προσκολλάται στο παρελθόν ως πηγή ασφάλειας,
• αλλά διεκδικεί ένα μέλλον με περισσότερα δικαιώματα και ελευθερίες.

Η συνύπαρξη αυτών των αξιών οδηγεί σε μια κοινωνία που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε «παράδοση» και «πρόοδο», χωρίς να επιλέγει ξεκάθαρα.

2.2. Η ιεράρχηση της ελευθερίας και της ασφάλειας

Στην Ελλάδα, το αίτημα για ασφάλεια υπερβαίνει συχνά την αξία της ελευθερίας, τάση που παρατηρείται σε πολλές δυτικές κοινωνίες. Αυτό συνδέεται με:

• την ανασφάλεια λόγω οικονομικών κρίσεων και γεωπολιτικής αβεβαιότητας,
• την έλλειψη εμπιστοσύνης στους θεσμούς,
• και μια πολιτική κουλτούρα που καλλιέργησε την προστατευτικότητα.

Είναι ενδεικτικό ότι, σε ερωτήσεις που θέτουν την ελευθερία και την ασφάλεια σε αντιπαραβολή, η ελληνική κοινωνία επιλέγει πλειοψηφικά τη δεύτερη.

Αυτό το εύρημα ενισχύει την ερμηνεία πως η κοινωνία έχει αναπτύξει αμυντικά αντανακλαστικά επιζητώντας περισσότερη σταθερότητα.

Η θρησκεία φαίνεται σήμερα να λειτουργεί περισσότερο ως πολιτισμικός συνεκτικός ιστός παρά ως οργανωμένο σύστημα ηθικών επιταγών. Αυτό ενισχύει την εικόνα μιας κοινωνίας:

• συμβολικά προσκολλημένης στο θρησκευτικό πλαίσιο,
• αλλά πρακτικά επιλεκτικής στις ηθικές εφαρμογές του.

2.3. Η έννοια της εθνικής ταυτότητας

Η εθνική ταυτότητα στην Ελλάδα είναι έντονη, αλλά αμυντική. Η έμφαση δίνεται:

• στη διαφοροποίηση από τους «άλλους»,
• στην αίσθηση απειλής από τη μετανάστευση ή την παγκοσμιοποίηση,
• στην ιδέα ότι «ο κόσμος αλλάζει ερήμην μας».

Η εθνική υπερηφάνεια, επομένως, δεν είναι εξωστρεφής (π.χ. εξαγωγή πολιτισμού ή προώθηση επιρροής), αλλά εσωτερική άμυνα απέναντι στο αίσθημα έλλειψης συλλογικής αυτοπεποίθησης.

Οι Έλληνες ταυτίζονται πολιτισμικά με την Ευρώπη, αλλά πολιτικά και συναισθηματικά νιώθουν αποκομμένοι ή και προδομένοι από αυτήν.

Συνοψίζοντας, η Ελλάδα του 2025 φαίνεται να ζει μέσα σε πολλαπλές εσωτερικές συγκρούσεις: μεταξύ παράδοσης και νεωτερικότητας, ασφάλειας και ελευθερίας, εθνικής υπερηφάνειας και έλλειψης συλλογικού οράματος.

3. Η κρίση της εμπιστοσύνης και η αντίφαση της συμμετοχής

­
World Values Survey 2025 – Συνοπτική Παρουσίαση Προσωρινών Αποτελεσμάτων (PDF)

Ηεμπιστοσύνη, τόσο ως θεσμική όσο και ως διαπροσωπική έννοια, αποτελεί τον «αόρατο ιστό» κάθε κοινωνίας. Στην Ελλάδα του 2025, αυτός ο ιστός φαίνεται να έχει υποστεί σημαντικές διαρρήξεις. Τα δεδομένα της WVS αποκαλύπτουν μια κοινωνία στην οποία η εμπιστοσύνη παραμένει ισχυρή μόνο στις άμεσες, οικείες σχέσεις (οικογένεια: 94,6%, άνθρωποι που γνωρίζει κανείς προσωπικά: 72,6%, γειτονιά: 46,6%), αλλά καταρρέει όταν το βλέμμα στρέφεται προς το συλλογικό και το θεσμικό.

Η εμπιστοσύνη στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκε σημαντικά (από 25,8% το 2017 σε 50,9% το 2025). Η εμπιστοσύνη στους πολιτικούς θεσμούς, στους δημοσιογράφους, και στους θεσμούς ελέγχου είναι όχι απλώς χαμηλή, αλλά διαπερνάται από μια αίσθηση διαρκούς μεροληψίας.

Η διαπίστωση ότι μόλις 4,2/10 είναι ο μέσος όρος στην εκτίμηση πως «οι διεφθαρμένοι τιμωρούνται» («Πόσο πιθανό είναι να τιμωρηθεί κάποιος στην Ελλάδα για ενεργητικό ή παθητικό χρηματισμό, δωροδοκία ή γιατί επιδεικνύει εύνοια προκειμένου να παράσχει δημόσια υπηρεσία;»), ερμηνεύεται όχι απλώς ως απαξίωση, αλλά ως καθολική εσωτερίκευση της ατιμωρησίας.

Η επιθυμία για εμπλοκή στα κοινά συνυπάρχει με μια δομική δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς λήψης αποφάσεων. Αυτή η αντίφαση μεταξύ διάθεσης συμμετοχής και δυσπιστίας δημιουργεί μια κοινωνία θεατών, παρά ενεργών συμμετεχόντων.

Η πραγματικότητα των εκλογών χαρακτηρίζεται από έλλειμμα ουσιαστικής επιλογής. Μόνο το 57,7% θεωρεί ότι οι εκλογές προσφέρουν πραγματική επιλογή, ενώ αρκετά λιγότεροι από τους μισούς πιστεύουν ότι οι δημοσιογράφοι καλύπτουν αμερόληπτα τα πολιτικά τεκταινόμενα (μόλις 35,9%).

Ενδεικτικά:

• Το 53,3% ζητά μεγαλύτερη συμμετοχή πολιτών σε κοινότητες και εργασία.
• Το 53,6% επιθυμεί περισσότερη συμμετοχή στις κυβερνητικές αποφάσεις.
• Όμως, μόνο το 25,5% εμπιστεύεται την παρουσία τεχνοκρατών στην κυβέρνηση.

Αυτή η κρίση εμπιστοσύνης διαμορφώνει μερικώς και τον «ψυχισμό του πολίτη». Εξηγεί γιατί η συμμετοχή υποχωρεί. Γιατί η πολιτική μετατρέπεται σε πεδίο αποχής. Γιατί η κοινωνική ανοχή προς αυταρχικές λύσεις αυξάνεται.

Η κοινωνία φαίνεται να αναγνωρίζει την ανάγκη για μια νέα αρχιτεκτονική συμμετοχής, που δεν θα εξαντλείται στις εκλογές, αλλά θα στηρίζεται στη διαβούλευση, στη διαφάνεια και στη λογοδοσία.

4. Ευημερία – Ρεαλισμός, ικανοποίηση και προσδοκίες

Οδείκτης ικανοποίησης ζωής κινείται στο 6,8/10 (από 6,2 το 2017), δείχνοντας μια οριακή, αλλά υπαρκτή βελτίωση. Ωστόσο, όταν αναλύονται οι επιμέρους τομείς (οικογένεια, εργασία, οικονομικά), το πρότυπο της «ευτυχίας» εμφανίζεται αντιφατικό.

• Η ικανοποίηση από την οικογενειακή ζωή αγγίζει το 7,5/10.
• Η ικανοποίηση από την εργασία περιορίζεται στο 6,5.
• Η οικονομική ικανοποίηση πέφτει στο 5,4.

Η οικογένεια εξακολουθεί να λειτουργεί ως ασφαλές πεδίο νοήματος και ψυχολογικής σταθερότητας, ενώ ο εργασιακός χώρος και –κυρίως– η οικονομική πραγματικότητα αναδεικνύονται ως περιοχές αστάθειας. Η ευημερία βιώνεται περισσότερο ως υποκειμενική ισορροπία παρά ως αντικειμενικό επίτευγμα.

 5. Η Ελλάδα της επιλεκτικής ανοχής

Οιπολίτες εμφανίζονται πρόθυμοι να αποδεχτούν νέες κοινωνικές συμπεριφορές, αλλά μέσα από ένα φίλτρο που συχνά εξαρτάται από την ηλικία, το φύλο, την παιδεία και το συμβολικό πλαίσιο εντός του οποίου εκφράζεται η ανοχή.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα:

• Η ανοχή στην ομοφυλοφιλία αυξάνεται (από 27,6% το 2017 σε 51,3% το 2025).¹
• Η ανοχή στην έκτρωση σχεδόν διπλασιάζεται (από 25,7% το 2017 σε 52,5% το 2025).²
• Η αποδοχή του διαζυγίου υπερβαίνει το 68,5%.
• Το προγαμιαίο σεξ δεν θεωρείται πια ηθικά επίμαχο από το 76,4% του πληθυσμού.

Η ελληνική κοινωνία συγκροτεί νέες συντεταγμένες επιτρεπτού και επιθυμητού καθώς οι πολίτες προσαρμόζονται χωρίς να αισθάνονται ότι απομακρύνονται ριζικά από την «παράδοση».

Αντί να βιώνουμε μια σύγκρουση γενεών ή αξιών, η Ελλάδα του 2025 φαίνεται να ζει μια ήπια συνύπαρξη παλαιών και νέων νοηματοδοτήσεων του «κανονικού».

6. Τα ρεύματα της εκπαίδευσης και του φύλου

Ηεκπαίδευση παραμένει ισχυρό κοινωνικό πρόταγμα, με αυξημένη αποδοχή της αναγκαιότητάς της για όλα τα φύλα.διαβάστε ακόμαWorld Values Survey: Αξίες και Απόψεις των Ελλήνων το 2025

Παρατηρείται μια σημαντική μετατόπιση ως προς τον ρόλο της γυναίκας. Η άποψη ότι «μια γυναίκα μπορεί να είναι εξίσου ικανοποιημένη ως νοικοκυρά και ως εργαζόμενη» («Το να είναι µια γυναίκα νοικοκυρά είναι το ίδιο ικανοποιητικό µε το να εργάζεται») μειώνεται δραστικά: από 62,2% το 2017 σε 43,8% το 2025. Οι απαντήσεις των γυναικών σε αυτή την ερώτηση παρουσιάζουν επίσης σημαντική μείωση, από 59,9% το 2017 σε 41,4% το 2025. Η αλλαγή αυτή υποδεικνύει όχι μόνο αλλαγή ρόλων, αλλά και αλλαγή αυτοαντίληψης. Οι γυναίκες διεκδικούν διαφορετικά τον δημόσιο χώρο, όχι μόνο εργασιακά, αλλά και πολιτικά.

Ωστόσο, η ανισορροπία αναδύεται με την άνοδο του ποσοστού που συμφωνεί ότι «η πανεπιστημιακή εκπαίδευση είναι πιο σημαντική για ένα αγόρι απ’ ό,τι για ένα κορίτσι» – το οποίο αυξάνεται από 8% το 2017 σε 16% το 2025.

Η αύξηση στις συντηρητικές αντιλήψεις για το φύλο δείχνει ότι η κοινωνία λειτουργεί με μηχανισμούς συμπίεσης: Η μία αξία προχωρά, ενώ μία άλλη ενεργοποιεί άμυνες. Η ελληνική κοινωνία δεν εξελίσσεται μόνο, αλλά και αντιδρά. Η πρόκληση είναι να μετατραπούν αυτές οι αξιακές εντάσεις σε κοινωνικό διάλογο – όχι σε πόλωση.

7. Clusters – Οι αρχέτυποι τύποι Ελλήνων

Τέλος, ένα από τα πιο αποκαλυπτικά ευρήματα της WVS 2025 είναι η χαρτογράφηση των κοινωνικών ομάδων (clusters) που συγκροτούν την ελληνική κοινωνία. Δεν πρόκειται για τυπικές κοινωνικές τάξεις, αλλά για ψυχογραφικούς τύπους που προκύπτουν από τον συνδυασμό αξιών, φόβων, στάσεων και επιθυμιών. Οι ομάδες αυτές προέκυψαν με την στατιστική μέθοδο Latent Class Analysis (LCA).

Η κοινωνία εμφανίζεται ως μωσαϊκό οκτώ βασικών ομάδων:³

• Λαϊκή βάση (22,7%): Ομάδα με έμφαση στην καθημερινή ασφάλεια, στην οικονομική επιβίωση, στον συντηρητισμό και στην καχυποψία απέναντι σε εξωτερικές αλλαγές.
• Ριζοσπάστες – Ανεξάρτητοι (16,8%): Έντονα πολιτικοποιημένοι, με αίσθηση εθνικής κυριαρχίας, αντισυστημικότητας και έλλειψη εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς.
• Ισορροπιστές – Σκεπτικοί του Συστήματος (12,8%): Κρατούν κριτική στάση, συνδυάζοντας φιλελευθερισμό σε θέματα κοινωνικής ανοχής με επιφύλαξη προς την αγορά και το πολιτικό σύστημα.
• Συντηρητικοί (10,2%): Υποστηρικτές της παράδοσης, της πειθαρχίας, της εθνικής ταυτότητας. Εκφράζουν σταθερότητα αλλά και αντίσταση στην αλλαγή.
• Θεσμικοί οραματιστές (14,5%): Συνδυάζουν εμπιστοσύνη στους δημοκρατικούς θεσμούς με πίστη στη διαφάνεια, την ανεκτικότητα και τη δικαιοσύνη.
• Ευκατάστατοι θεσμικοί (12,1%): Σταθερά μεσαία και ανώτερα στρώματα που επενδύουν σε κανονικότητα, προβλεψιμότητα, φιλοευρωπαϊσμό και θεσμική ομαλότητα.
• Συνειδητοί δημοκράτες (8,1%): Μικρή αλλά ιδεολογικά ώριμη ομάδα που προτάσσει την ισότητα, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την κοινωνική συνοχή και τη συμμετοχή.
• Aνεκτικοί – Ιδεαλιστές (2,8%): Η μικρότερη ομάδα – είναι ανεκτικοί και προοδευτικοί, με εμπιστοσύνη στους ανθρώπους αλλά δυσπιστία στους θεσμούς, υποστηρίζοντας τις δημοκρατικές αξίες και απορρίπτοντας τη βία.

Η συνύπαρξη αυτών των ομάδων δεν είναι ουδέτερη. Καθεμία προβάλλει διαφορετικό αξιακό πλαίσιο για το μέλλον της χώρας. Κάποιες είναι αμυντικές, άλλες οραματικές. Η πλειοψηφία, ωστόσο, παραμένει εγκλωβισμένη στον κύκλο της ανάγκης για ασφάλεια, τάξη και επαναφορά – όχι απαραίτητα για πρόοδο.

Η χαρτογράφηση αυτή δεν προσφέρεται απλώς για αναλυτική ερμηνεία. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πολιτικό εργαλείο για επαναπροσδιορισμό της δημόσιας πολιτικής, της επικοινωνίας και της πολιτισμικής επένδυσης. Η νέα αφήγηση της χώρας, αν υπάρξει, θα πρέπει να μιλήσει ταυτόχρονα σε αυτούς τους ψυχογραφικούς τύπους – χωρίς να παγιδευτεί σε έναν από αυτούς.

Ανακεφαλαιώνοντας:

Η ελληνική κοινωνία δείχνει να παγιδεύεται σε αξίες φόβου, πειθαρχίας και ανάγκης για «κανονικότητα», με τις κυρίαρχες ομάδες να αναπαράγουν συστήματα ανασφάλειας και καχυποψίας. Παρά τις νησίδες ανθρωπισμού και συναίνεσης, η πλειοψηφία παραμένει προσανατολισμένη σε συντηρητικά αντανακλαστικά, με περιορισμένη εμπιστοσύνη στην αλλαγή και τη συμπερίληψη.

* Ο Δημήτρης Α. Μαύρος είναι Γενικός διευθυντής και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της MRB Hellas.

Μάλιστα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επισήμανε πως η Ελλάδα πρέπει να αποκτήσει μόνιμο κονδύλι για την έρευνα στον προϋπολογισμό, με αξιοκρατία και αυστηρά κριτήρια αξιολόγησης επιδόσεων, ώστε οι ερευνητές μας να έχουν ορατότητα για τους κανόνες αλλά και για τους πόρους που έχουν στη διάθεσή τους. 

Στην εισαγωγική του τοποθέτηση ο πρωθυπουργός σημείωσε:

Καταρχάς, σας ευχαριστώ για την πρόσκληση και που αναφέρατε την πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση που είχα με τον Demis Hassabis την Παρασκευή στο Ηρώδειο. Ήταν εκπληκτικό να βλέπεις 5.000 άτομα να προσέρχονται σε μια εκδήλωση που διεκδικούσε την προσοχή του κοινού απέναντι σε έναν αγώνα μπάσκετ.

Δυστυχώς, χάσαμε. Αλλά θεωρώ ότι αυτό είναι ένδειξη ότι κάτι πραγματικά αλλάζει στην Ελλάδα όσον αφορά τη στάση μας απέναντι στην καινοτομία και την επιχειρηματικότητα.

Η βασική μου πεποίθηση είναι ότι η Ελλάδα μπορεί να γίνει αυτό που αποκαλώ «χώρα καινοτομίας», εστιάζοντας στην ικανότητά μας να ξεπεράσουμε άλλες χώρες και να καλύψουμε την απόσταση με πολλούς ευρωπαίους εταίρους μας.

Πιστεύω ότι αν κοιτάξουμε ευρωστία του οικοσυστήματος εταιρειών στην Ελλάδα, θα πρέπει να εκπλήξουν ευχάριστα ο αριθμός των επιχειρήσεων, η διαθεσιμότητα ιδιωτικών κεφαλαίων και οι επιτυχημένες κινήσεις που έχουν κάνει ορισμένες από αυτές τις εταιρείες.

Επομένως, είναι σαφές ότι κάτι συμβαίνει όσον αφορά το ιδιωτικό οικοσύστημα γύρω από την καινοτομία, την έρευνα και την ανάπτυξη. Τώρα, όταν εξετάζουμε τον δημόσιο χώρο, τον παραδοσιακό τρόπο με τον οποίο χρηματοδοτούμε την έρευνά μας, πιστεύω ότι είναι δίκαιο να πούμε ότι πολλά απομένουν να γίνουν.

Πιστεύω ότι αυτή τη στιγμή -και μιλώ έχοντας έξι χρόνια εμπειρίας με αυτό το ζήτημα- εξακολουθούμε να έχουμε ένα σχετικά κατακερματισμένο σύστημα, στο οποίο υπάρχουν ερευνητικά κέντρα που εποπτεύονται από το Υπουργείο Ανάπτυξης και από τον Γενικό Γραμματέα Έρευνας.

Ταυτόχρονα όμως, πολύ ερευνητικό έργο λαμβάνει χώρα στα ακαδημαϊκά μας ιδρύματα. Είναι σαφές ότι αυτοί οι δύο χώροι δεν επικοινωνούν με τον τρόπο που θα έπρεπε. 

Επομένως, μία από τις ιδέες στις οποίες εστιάζω ιδιαίτερα, κάτι που έχουμε συζητήσει και στον δημόσιο διάλογο για την έρευνα και την καινοτομία, δημόσια και ιδιωτική, είναι πώς μπορούμε να δημιουργήσουμε έναν ενοποιημένο ερευνητικό χώρο.

Ίσως μια λύση, την οποία προτείνω για πρώτη φορά στον δημόσιο διάλογο, αλλά θα χαρώ να συζητήσω με την ερευνητική κοινότητα, είναι η δημιουργία ενός Υπουργείου αφοσιωμένου στην έρευνα και την ανάπτυξη, το οποίο, ωστόσο, θα περιλαμβάνει και την τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Έχοντας καταπιαστεί με την διοικητική αναδιάρθρωση στο υψηλότερο επίπεδο, γνωρίζω ότι χρειάζονται πολλή προετοιμασία προκειμένου αυτές οι προσπάθειες να γίνουν πράξη. 

Δεν είναι κάτι που μπορούμε να κάνουμε μέσα σε μία μέρα, αλλά είναι σίγουρα κάτι που η χώρα θα μπορούσε να έχει έτοιμο μετά τις επόμενες εκλογές, αν το σχεδιάσουμε σωστά και αν συνεργαστούμε με την ερευνητική κοινότητα ώστε να ενοποιηθεί ο ερευνητικός χώρος. Και στη συνέχεια να εξετάσουμε και τα άλλα ιδρύματα που χρειαζόμαστε για να συμπληρώσουμε την υπηρεσία που θα είναι υπεύθυνη για έναν ενοποιημένο ερευνητικό χώρο.

Είμαι, λοιπόν, έτοιμος να συζητήσω σοβαρά αυτό το θέμα. Και σε συνεργασία με την Υπουργό Παιδείας και τον Υφυπουργό, θα οργανώσουμε έναν πιο δομημένο διάλογο σχετικά με τον τρόπο που θα συγκροτηθεί αυτός ο κοινός ερευνητικός χώρος.

Και θα επιμείνω σε αυτό: Να ληφθεί υπόψη το απόλυτο μέγεθος της χώρας και το γεγονός ότι η Ελλάδα δεν είναι σε θέση να μην επικεντρωθεί τουλάχιστον σε ορισμένους τομείς όπου θεωρούμε ότι έχουμε φυσικά συγκριτικά πλεονεκτήματα. Τώρα, είναι η βιοτεχνολογία ένας από αυτούς τους τομείς; Η απάντηση είναι ναι. Γιατί; Νομίζω ότι υπάρχουν δύο προφανείς λόγοι.

Ο πρώτος είναι ότι διαθέτουμε μια πολύ δυναμική εγχώρια φαρμακευτική βιομηχανία. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αυτή τη στιγμή έχουμε 45 εργοστάσια στην Ελλάδα, ως αποτέλεσμα των κινήτρων που παρέχουμε στην εγχώρια φαρμακευτική βιομηχανία. Είχαμε επενδύσεις που άγγιζαν τα 2 δισεκατομμύρια ευρώ ως αποτέλεσμα του συμψηφισμού επενδύσεων. Και μεγάλο μέρος αυτών των επενδύσεων δεν αφορά μόνο τη βασική παραγωγή, αλλά και την έρευνα και ανάπτυξη.

Φυσικά, ο δεύτερος λόγος, όπως θα συζητήσουμε, είναι η εντυπωσιακή κοινότητα των ομογενών μας, η οποία μπορεί να λειτουργήσει ως φυσική γέφυρα μεταξύ της Ελλάδας και της τεχνολογίας αιχμής στο πεδίο των βιοεπιστημών στο εξωτερικό.

Ερωτηθείς σχετικά με προγράμματα που απευθύνονται στην ελληνική επιστημονική κοινότητα, όπως το Trust Your Stars, και την ενδεχόμενη δημιουργία ενός ανεξάρτητου φορέα για την επιτήρησή τους, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέφερε:

Απολύτως. Για να είμαι ειλικρινής, δεν ήμουν ικανοποιημένος με τον τρόπο που «έτρεξε» αυτό το πρόγραμμα. Εξετάζουμε διάφορες επιλογές, διότι, αφού μελέτησα τις λεπτομέρειες, θεωρώ ότι ορισμένα από τα παράπονα που διατυπώθηκαν ήταν δικαιολογημένα. Ωστόσο, υπάρχει ένα παράδοξο εδώ, διότι το πρόγραμμα αυτό το «έτρεξε» το Υπουργείο Παιδείας. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος της εμπειρίας μας στην αξιολόγηση ερευνητικών προτάσεων δεν εντοπίζεται στο Υπουργείο Παιδείας, τους ζητήσαμε να κάνουν κάτι για το οποίο δεν έχουν απαραίτητα μεγάλη εμπειρία.

Για εμένα, είναι επιτακτική ανάγκη να έχουμε έναν ανεξάρτητο φορέα. Μπορούμε να τον ονομάσουμε όπως θέλουμε, εθνικό επιστημονικό συμβούλιο, αλλά θα αξιοποιήσει και εμπειρογνωμοσύνη από το εξωτερικό. Δεν θέλω απαραίτητα να είναι μια εσωτερική διαδικασία, όπου ίσως «ανακυκλώνονται» οι ίδιες προτάσεις. Θέλω όμως μια αντικειμενική αξιολόγηση από το εξωτερικό, με συγκεκριμένες κατευθυντήριες γραμμές. Και δεν θέλω να υπάρχει οποιαδήποτε αμφιβολία ως προς την αξιοκρατία που χρειαζόμαστε για την αξιολόγηση των προτάσεων. Το τελευταίο που χρειαζόμαστε είναι να μπούμε σε έναν ατέρμονο κύκλο όπου αμφισβητούνται τα αποτελέσματα και μετά μπαίνουμε σε επαναξιολόγηση των αιτημάτων. Πιστεύω ότι ένας από τους λόγους για τους οποίους συμβαίνει αυτό είναι ότι, βασικά, δεν εμπιστευόμαστε αρκετά ο ένας τον άλλο.

Πιστεύω ότι αν καταφέρουμε να δημιουργήσουμε έναν αξιόπιστο φορέα που θα είναι πραγματικά ανεξάρτητος, τότε θα υπάρχει λιγότερη αμφισβήτηση των αποτελεσμάτων. Ασφαλώς, πρέπει επίσης να καθορίσουμε, ως κράτος, το ύψος της απαραίτητης χρηματοδότησης. Επειδή αυτή τη στιγμή έχουμε το πρόγραμμα «Horizon», έχουμε ευρωπαϊκά προγράμματα και μπορούμε να είμαστε αρκετά ανταγωνιστικοί, έχουμε προγράμματα που χρηματοδοτούνται από τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ. Αλλά δεν έχουμε ένα μόνιμο κονδύλι, όπου κάθε χρόνο θα υπάρχει πρόσκληση για x εκατομμύρια ευρώ, όπου η διαχείριση των πόρων θα γίνεται με τον ίδιο τρόπο, ώστε να προσφέρουμε κάποια προβλεψιμότητα και συνέχεια όσον αφορά τον προϋπολογισμό μας για την έρευνα.

Δεν χρειάζεται να είναι ένα τεράστιο ποσό. Αλλά εστιάζω στη συνέπεια και στο να γνωρίζω ότι αυτό θα είναι ένα μόνιμο κονδύλι στον προϋπολογισμό, ώστε να προσφέρουμε επίσης μεγαλύτερη ορατότητα στην ερευνητική μας κοινότητα.

Και βέβαια, αυτό που είναι κρίσιμο για εμένα είναι οι απαραίτητες «γέφυρες» με τη βιομηχανία και ο τρόπος με τον οποίο υποστηρίζουμε την έρευνα και την ανάπτυξη σε επίπεδο ιδιωτικών εταιρειών. Εκεί, όπως γνωρίζετε, έχουμε πολύ ευνοϊκά φορολογικά κίνητρα. Έχουμε δει σημαντική αύξηση των δαπανών για έρευνα και ανάπτυξη από τον ιδιωτικό τομέα. Και πιστεύω ότι βλέπουμε επίσης μεγαλύτερη διασύνδεση μεταξύ του ιδιωτικού τομέα, των πανεπιστημίων και των ερευνητικών κέντρων μας.
 
Διότι στο παρελθόν αυτή η χώρα είχε μείνει πίσω λόγω ακραίων αριστερών ενστάσεων σχετικά με τη σύνδεση μεταξύ της βιομηχανίας και της εφαρμοσμένης έρευνας που πραγματοποιείται στα πανεπιστήμια. Πιστεύω ότι έχουμε σημειώσει πρόοδο όσον αφορά στην κατανόηση από την πλευρά των πανεπιστημίων ότι μπορούν να παράγουν γνώση που μπορεί να εφαρμοστεί στον πραγματικό κόσμο, ότι μπορούμε πραγματικά να έχουμε μια κατάλληλη δομή για spin-off, μέσω της οποίας μπορούν να εμπορευματοποιήσουν τη γνώση που προκύπτει από τα πανεπιστήμια. Σαφώς δεν είμαστε εκεί όπου θέλουμε να είμαστε, αλλά τουλάχιστον πιστεύω ότι οι συμπεριφορές αλλάζουν και κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση.

Σχετικά με τον ρόλο της επιστημονικής έρευνας σε θέματα εθνικής ασφάλειας, ο πρωθυπουργός τόνισε:

Καταρχάς, πιστεύω ότι η έρευνα και η εθνική ασφάλεια είναι, σε κάποιο βαθμό, συνδεδεμένες. Αν κοιτάξετε, για παράδειγμα, τη μεγάλη επιτυχία της ισραηλινής βιομηχανίας τεχνολογίας, μεγάλο μέρος της έρευνας έγινε για στρατιωτικούς σκοπούς, και στη συνέχεια απέκτησε διπλή χρήση. Το ίδιο ισχύει και για μεγάλο μέρος της βασικής έρευνας που έγινε στις Ηνωμένες Πολιτείες και οδήγησε σε τεχνολογίες που χρησιμοποιούμε σήμερα ευρέως. 

Πρέπει, βεβαίως, να έχουμε επίγνωση του μεγέθους και των δυνατοτήτων μας. Ωστόσο, βλέπω να αναδύεται ένας νέος χώρος όσον αφορά στην τεχνολογική καινοτομία γύρω από τον τομέα της άμυνας. Για πρώτη φορά διαθέτουμε μια δομή, το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ), που έχει τη δυνατότητα, σχετικά γρήγορα, να χρηματοδοτεί καινοτόμα έργα για την ανάπτυξη προϊόντων, τα οποία, φυσικά, απαιτούν πολλή βασική έρευνα προκειμένου να καταλήξουν σε αποδεδειγμένα βιώσιμα προϊόντα ή υπηρεσίες.

Πιστεύω ότι αυτό αναπόφευκτα θα προκαλέσει μεγάλο ενδιαφέρον, όχι μόνο από τις εταιρείες, αλλά και από όλους τους ερευνητές που δραστηριοποιούνται σε αυτόν τον τομέα. Βλέπω μια νέα εξειδικευμένη αγορά -που δεν σχετίζεται απαραίτητα άμεσα με το θέμα του συνεδρίου σας-, η οποία θα μπορούσε να επωφεληθεί από άμεση χρηματοδότηση σε επίπεδο προϊόντων, η οποία επίσης απαιτεί κάποια βασική έρευνα.

Τώρα, όσον αφορά τη γενικότερη ερώτησή σας, πιστεύω ότι αυτό με πηγαίνει ξανά σε ό,τι συζητήσαμε προηγουμένως, δηλαδή ένα πολύ κατακερματισμένο τοπίο, έλλειψη κατάλληλης αξιολόγησης της ποιότητας της έρευνας που έχει υλοποιηθεί, μια τάση να μην αμφισβητείται το status quo. Διότι σε κάποιο σημείο, σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον, πρέπει επίσης να αποδεχτούμε ότι ίσως δεν θα επιβιώσουν όλοι, εφόσον δεν παράγουν έργο που αναγνωρίζεται ως σημαντικό και αξίζει να γίνει.

Από την άλλη πλευρά, θεωρώ ότι υπάρχει μια μεγάλη ευκαιρία, αν κοιτάξετε και τι συμβαίνει στις Ηνωμένες Πολιτείες, ίσως να επαναπατριστούν ορισμένοι από τους ερευνητές που μπορεί να υπόκεινται τώρα σε ένα πιο δύσκολο περιβάλλον χρηματοδότησης. Όπως προείπα, πρέπει να έχουμε επίγνωση του μεγέθους της χώρας και των δημοσιονομικών περιορισμών. Ωστόσο, πιστεύω ότι είναι απολύτως εύλογο να διαθέσουμε ένα συγκεκριμένο ποσό από τον ετήσιο προϋπολογισμό μας -δεν είμαι έτοιμος να πω το ύψος- για να διασφαλίσουμε τη συνέχεια της έρευνας από τους κρατικούς προϋπολογισμούς, και όχι μόνο από τα ευρωπαϊκά ταμεία.

Σε ό,τι αφορά την καινοτομία και την επιχειρηματικότητα, τις δράσεις της κυβέρνησης για τη στήριξη αυτού του τομέα και την προσέλκυση Ελλήνων του εξωτερικού, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επισήμανε:

Καταρχάς, πιστεύω ότι είναι πολύ σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι η ελληνική διασπορά μπορεί να προσφέρει τεράστια αξία στη χώρα. Αν κοιτάξετε τον αριθμό των καθηγητών στα 100 κορυφαία αμερικανικά πανεπιστήμια, θα δείτε ότι έχουμε τεράστια εκπροσώπηση, πράγμα που σημαίνει ότι υπάρχει το πνευματικό δυναμικό που, υπό ορισμένες συνθήκες, μπορεί να είναι πολύ χρήσιμο για τη χώρα, ειδικά σε τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη, αλλά και οι βιοεπιστήμες. Έχουμε πραγματικά ηγετικές προσωπικότητες, τόσο στον ακαδημαϊκό χώρο όσο και στη βιομηχανία.

Για παράδειγμα, όταν η Pfizer αποφάσισε να ιδρύσει το Κέντρο Ψηφιακής Καινοτομίας στη Θεσσαλονίκη, αρχικά ίσως το θεωρούσαν ένα «άλμα πίστης», αλλά τους εξέπληξε τόσο πολύ το ανθρώπινο ταλέντο που ήταν διαθέσιμο, που επέκτειναν τις δραστηριότητές τους πιο γρήγορα από ό,τι είχαν προβλέψει, γεγονός που αποτελεί κι ένα μήνυμα προς άλλες μεγάλες εταιρείες, να έρθουν και να ιδρύσουν υποδομές στην Ελλάδα, κυρίως ένα κέντρο έρευνας και ανάπτυξης που μπορεί να προσελκύσει ταλέντα, τόσο από το εξωτερικό όσο και από το εσωτερικό.

Αυτό το Σάββατο έλαβα μέρος σε ένα εργαστήριο που διοργάνωσε η Endeavor Greece, στο οποίο συμμετείχαν επιχειρηματίες, ιδρυτές, αλλά και σημαντικά επενδυτικά κεφάλαια. Και μου ήταν ξεκάθαρο ότι υπάρχει μεγάλη δυναμική σε αυτόν τον χώρο.

Δεν πιστεύω ότι η κυβέρνηση πρέπει απαραίτητα να παρεμβαίνει, καθώς αυτό θα αποτρέψει επενδύσεις που θα πραγματοποιούσε ο ιδιωτικός τομέας. Θα έχουμε το δικό μας ταμείο ανάπτυξης, το οποίο εκκινεί και θα επενδύει σε τομείς μακροπρόθεσμου στρατηγικού ενδιαφέροντος για τη χώρα. Ωστόσο, τελικά, η χρηματοδότηση και το επιχειρηματικό οικοσύστημα πρέπει να λειτουργούν σύμφωνα με τους κανόνες της ιδιωτικής οικονομίας. Υπάρχουν πράγματα που μπορούμε να κάνουμε για να βοηθήσουμε.

Για παράδειγμα, ένα από τα πρώτα πράγματα που κάναμε ήταν να δημιουργήσουμε ένα, θα έλεγα, πολύ ελκυστικό καθεστώς δικαιωμάτων προαίρεσης αγοράς μετοχών. Αν κοιτάξετε τη φορολογία των κεφαλαιακών κερδών, είναι εξαιρετικά γενναιόδωρη για τους ιδιοκτήτες μετοχών. Υπάρχουν και άλλα εργαλεία με τα οποία μπορούμε να βοηθήσουμε ώστε να διασφαλίσουμε ότι οι νεοφυείς εταιρείες θα έχουν πρόσβαση σε κεφάλαια. Έχουμε τα SAFE (simple agreements for future equity), που χρησιμοποιούνται πολύ στη Σίλικον Βάλεϊ και αποτελούν τυποποιημένους τρόπους για τις νέες εταιρείες να συγκεντρώσουν κεφάλαια. Ίσως αυτό είναι κάτι που μπορούμε να προσθέσουμε στο θεσμικό πλαίσιο.

Στη συνέχεια, φυσικά, ένα μεγάλο μέρος των προσπαθειών μας είναι να πείσουμε τους νέους αποφοίτους των πανεπιστημίων μας, ιδίως τους αποφοίτους STEM, ότι υπάρχει μέλλον στην επιχειρηματικότητα αν πιστεύουν ότι έχουν ένα προϊόν ή μια υπηρεσία που μπορούν πραγματικά να διαθέσουν στην αγορά.

Το γεγονός ότι έχουμε ιστορίες επιτυχίας εταιρειών που έχουν πωληθεί σε σημαντικές αποτιμήσεις, πιστεύω ότι τροφοδοτεί το ενδιαφέρον περισσότερων νέων ανθρώπων να εισέλθουν σε αυτόν τον χώρο. Θεωρώ ότι βρισκόμαστε στην αρχή αυτού που ελπίζω να είναι ένας ενάρετος κύκλος. Αλλά επιτρέψτε μου να επαναλάβω αυτό που έχω πει πολλές φορές, το συζήτησα και σήμερα με τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου: δεν είμαστε μόνοι σε αυτό. Είμαστε μέρος της Ευρώπης.

Και γενικά, όταν εξετάζουμε την καινοτομία και την επιχειρηματικότητα στην Ευρώπη και τις συγκρίνουμε με τις ΗΠΑ, δεν τα πάμε ιδιαίτερα καλά. Ένας από τους λόγους για τους οποίους δεν τα πάμε ιδιαίτερα καλά έχει να κάνει με τα ρυθμιστικά βάρη που αντιμετωπίζουν πολλές από τις εταιρείες που είναι εγκατεστημένες σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα όταν προσπαθούν να δραστηριοποιηθούν σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα.

Επομένως, αυτή η ιδέα που ονομάζουμε «28ο καθεστώς», μια νομική δομή που θα ενσωματωθεί στην ΕΕ και θα σας επιτρέπει να δραστηριοποιείστε εύκολα σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, είναι κάτι που ζητά έντονα η επιχειρηματική μας κοινότητα και, ελπίζουμε, κάτι πάνω στο οποίο μπορούμε να εργαστούμε σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Και βέβαια, πιστεύω ότι ένα άλλο πλεονέκτημα που έχουμε και που μπορούμε να αξιοποιήσουμε ως κυβέρνηση -και αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την τεχνητή νοημοσύνη- είναι να διαθέτουμε ένα ρυθμιστικό καθεστώς στο πλαίσιο του Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), το οποίο θα ενθαρρύνει την καινοτομία και θα προσφέρει σε όσους ενδιαφέρονται ανώνυμα αλλά καλά επιμελημένα δεδομένα, κάτι που ισχύει ιδιαίτερα για τον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, ο οποίος συνδέεται με το θέμα της διάσκεψής σας.

Υπάρχει μια «έκρηξη», πιστεύω ότι υπάρχει ένας τομέας στον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη αναμφισβήτητα θα είναι επωφελής -έχω πολλές ανησυχίες για άλλους τομείς- όταν κοιτάζετε την υγειονομική περίθαλψη, υπάρχει τεράστιο ενδιαφέρον από νεοφυείς επιχειρήσεις, ελληνικές, ξένες εταιρείες, να προσφέρουν νέες υπηρεσίες και νέες λύσεις που θα χρησιμοποιούν τα δεδομένα που διαθέτουμε. 

Επομένως, η ύπαρξη ενός κατάλληλου πλαισίου διαχείρισης δεδομένων, ειδικά για τα δεδομένα υγειονομικής περίθαλψης, που σέβεται την προσωπική ιδιωτικότητα, αλλά είναι επίσης αρκετά σημαντικό και μεγάλο ώστε οι εταιρείες να μπορούν να το χρησιμοποιήσουν και να αναπτύξουν νέες υπηρεσίες, θα είναι, νομίζω, ένας τομέας στον οποίο μπορούμε πραγματικά να ηγηθούμε όσον αφορά στην καινοτομία. 

Ερωτηθείς για την πραγματοποίηση κλινικών δοκιμών σε βιοτράπεζα στην Ελλάδα, ο πρωθυπουργός ανέφερε:

Θαρρώ είναι κάτι που επεξεργαζόμαστε με το Υπουργείο Υγείας. Έχουν πλήρη γνώση ότι έχουμε πολύ μεγάλο δυναμικό στις κλινικές μελέτες. Πιστεύω ότι έχουμε βελτιωθεί αλλά σαφώς μπορούμε να γίνουμε καλύτεροι στην προσέλκυση εργαζόμενων και την απλοποίηση της γραφειοκρατίας. 

Βρίσκω την ιδέα της βιοτράπεζας συναρπαστική και πιστεύω ότι είναι εθνικού ενδιαφέροντος. Σκεφτόμαστε τώρα πώς θα το δουλέψουμε και πώς θα εξηγήσουμε στον κόσμο ότι πρόκειται να είναι επωφελές για το σύνολο του πληθυσμού. Δεν είναι εύκολο στην εποχή της παραπληροφόρησης και του σκεπτικισμού για την πρόσβαση του κράτους σε σημαντικά προσωπικά στοιχεία.

Έχω ζητήσει, λοιπόν, από τους συνεργάτες μου να έλθουν με συγκεκριμένες προτάσεις, αλλά πιστεύω ότι είναι κάτι που χρειάζεται η χώρα. Και πιστεύω ότι πρέπει να απευθυνθούμε στο σύνολο του πληθυσμού, ξεκινώντας από τις νεότερες γενιές, που είναι πιο δεκτικές και που είναι αυτές που θα ωφεληθούν περισσότερο, σε δεκαετίες από τώρα, από τη δημιουργία μιας βιοτράπεζας. 

Κοιτάμε για επιλογές και δυνητικούς συνεργάτες, αλλά χρειαζόμαστε επίσης τη συνεργασία σας ως ειδήμονες στον τομέα σας για να εξηγήσουμε με απλά λόγια στον κόσμο γιατί αυτό είναι σημαντικό.

Πιστεύω ότι ένα από τα πολύ σημαντικά βήματα που κάναμε στην πολιτική μας για την Υγεία -πέραν των όσων γίνονται στην πρωτοβάθμια φροντίδα και στα νοσοκομεία- είναι η στρατηγική προληπτικής ιατρικής, πιστεύω ότι αναγνωρίζεται στην Ευρώπη ότι βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των πιο σύγχρονων προσεγγίσεων για την υγεία και αποδίδει μετρήσιμα αποτελέσματα. Έχουμε σώσει ζωές. Κι όχι μόνο αυτό, αλλά ευαισθητοποιούμε τους πολίτες στην ιδέα ότι χρειάζεται να φροντίζεις για την υγεία σου όταν είσαι υγιής κι όχι όταν είσαι ασθενής. Αυτή είναι θεμελιώδης αλλαγή στο πώς αντιλαμβανόμαστε την υγεία.

Αλλά, ασφαλώς, αυτό μας παρέχει επίσης μεγάλο όγκο δεδομένων. Εάν έχουμε μαστογραφίες εκατοντάδων χιλιάδων γυναικών, πρόκειται για πολύτιμα δεδομένα που μπορούν να αξιοποιηθούν για να μας οδηγήσουν σε καινοτόμες λύσεις.

Υπάρχει σαφής αλλαγή ως προς τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε την υγεία μας. Πιστεύω ότι μεγάλο μέρος της προηγμένων ερευνών για τη μακροζωία επικεντρώνεται στο τι μπορούμε να κάνουμε σήμερα, που είμαστε υγιείς, ώστε να διασφαλίσουμε ότι θα είμαστε υγιείς σε δέκα, είκοσι, τριάντα χρόνια ή για να εξασφαλίσουμε ότι η ποιότητα ζωής μας θα γίνεται καλύτερη ενόσω θα μεγαλώνουμε.

Σε μεγάλο βαθμό περιλαμβάνει τα βασικά: μην καπνίζετε, μην πίνετε υπερβολικά, να προσέχετε τη διατροφή σας. Καθώς, όμως, αυξάνεται ο βαθμός κατανόησης και εντοπίζουμε νέους βιοδείκτες, αυτό θα γίνει πιο σημαντικό, πιο εξατομικευμένο και πολύ πιο εξελιγμένο.

Ερωτηθείς ποιο μήνυμα θα έστελνε στους νέους επιστήμονες και επιχειρηματίες που κάνουν τα πρώτα βήματα στην καριέρα τους, ο Κυριάκος Μητσοτάκης είπε:

Καταρχάς, πιστεύω ότι υπάρχουν καλές θέσεις εργασίας στην Ελλάδα για τους νέους επιστήμονες, για όποιον έχει καλό βιογραφικό σημείωμα. Αυτό είναι ξεκάθαρο, όπως και ότι η αγορά εργασίας καθίσταται ολοένα και πιο ανταγωνιστική. Επίσης, εγχώριες εταιρείες μεγεθύνονται και ξένες εταιρείες έρχονται στην Ελλάδα. Γιατί έρχονται; Έρχονται διότι εκτιμούν ιδιαίτερα το ταλέντο που υπάρχει, προϊόν των δημόσιων πανεπιστημίων μας.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι εταιρείες πηγαίνουν εκεί όπου είναι τα πανεπιστήμια. Γι’ αυτό θα δείτε, για παράδειγμα, έναν τεχνολογικό κόμβο στα Γιάννενα, κι όχι μόνο στη Θεσσαλονίκη ή την Πάτρα. Θα δείτε εταιρείες να πηγαίνουν στην Κρήτη επειδή αναζητούν αποφοίτους των πανεπιστημίων μας. Κι αυτός είναι ο λόγος που είμαι πολύ αισιόδοξος για την προοπτική όχι μόνο να μείνουν στην Ελλάδα αλλά να έχουν ένα παραγωγικό μέλλον.

Και, φυσικά, για όσους από εσάς επιλέξετε να σταδιοδρομήσετε στο επιχειρείν, πιστεύω ότι οι πιθανότητες επιτυχίας είναι μεγαλύτερες απ’ ό,τι ήταν ίσως μερικά χρόνια πριν. Κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί την επιτυχία στον επιχειρηματικό τομέα. Αλλά, τουλάχιστον, το οικοσύστημα είναι εδώ, η στήριξη είναι εδώ, υπάρχει περισσότερη καθοδήγηση, υπάρχουν περισσότερα κεφάλαια, υπάρχει μια κοινότητα ανθρώπων που σκέφτονται όπως εσείς και πιστεύω ότι το μέλλον για την καινοτομία και την έρευνα είναι σίγουρα πιο λαμπρό απ’ ό,τι ήταν πριν από κάποια χρόνια.

Πιστεύω ότι αν προωθήσουμε αυτές τις μεταρρυθμίσεις που σχεδιάζουμε, θα είμαστε πιο πειθαρχημένοι όσον αφορά στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε τα χρήματα που μπορούμε να δαπανήσουμε. Επειδή, θα το επαναλάβω, δεν μπορούμε να ξοδέψουμε ένα τεράστιο ποσό. Αλλά θέλω να διασφαλίσω ότι όποια χρήματα διαθέσουμε, είτε πρόκειται για ευρωπαϊκούς πόρους που κατευθύνονται στην Ελλάδα είτε δημόσιους πόρους, χρήματα των φορολογουμένων, αυτό που δεν θέλω να δω είναι να αμφισβητείται η ποιότητα της αξιολόγησης.

Πιστεύω ότι έχουμε εξαιρετικούς ανθρώπους από το εξωτερικό που θα μπορούσαν να μας βοηθήσουν. Αυτό οραματίζομαι. Κι αυτός είναι ο λόγος που συζητάμε με το Εθνικό Συμβούλιο Έρευνας Τεχνολογίας και Καινοτομίας (ΕΣΕΤΕΚ), για το πώς θα «χαρτογραφήσουμε» αυτό το νέο τοπίο. Ακούω την κριτική. «Γιατί δεν το έχετε κάνει ήδη;». Πιστέψτε με, ασχολούμαστε με πολλά ζητήματα. Έχουμε κάνει πρόοδο σε αυτό το μέτωπο αλλά τώρα είναι η ώρα πραγματικά να επιταχύνουμε.

Και, ειλικρινά, επειδή θέλω να είμαι απόλυτα ειλικρινής, θεωρώ ότι η δημόσια συζήτηση γύρω από την καινοτομία και την έρευνα τους τελευταίους μήνες ήταν χρήσιμη και για μένα. Είμαι ο πρώτος που πάντα δέχεται την εποικοδομητική κριτική, αν στο τέλος της ημέρας μας βοηθά να γίνουμε καλύτεροι.

Μεγάλα τμήματα αυτής της καταστροφής έχουν προκληθεί από ελεγχόμενες κατεδαφίσεις, τόσο σε ήδη κατεστραμμένα κτίρια όσο και σε κτίρια που φαίνονταν σε μεγάλο βαθμό άθικτα.

Πλάνα δείχνουν μεγάλες εκρήξεις που δημιουργούν τεράστια σύννεφα σκόνης και συντριμμιών, καθώς οι ισραηλινές δυνάμεις πραγματοποιούν ελεγχόμενες κατεδαφίσεις σε πολυκατοικίες, σχολεία και άλλες υποδομές.

Εμπειρογνώμονες δήλωσαν στο BBC Verify ότι το Ισραήλ μπορεί να έχει διαπράξει εγκλήματα πολέμου βάσει της Σύμβασης της Γενεύης. Η Σύμβαση της Γενεύης απαγορεύει σε μεγάλο βαθμό την καταστροφή υποδομών από μια κατοχική δύναμη.

Εκπρόσωπος των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων (IDF) δήλωσε ότι λειτουργούν σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Ό,τι η Χαμάς έκρυψε «στρατιωτικά περιουσιακά στοιχεία» σε περιοχές πολιτών και ότι η «καταστροφή της περιουσίας αυτής εκτελείται μόνο όταν απαιτείται επιτακτική στρατιωτική ανάγκη».

Τον Ιούλιο, ο Υπουργός Άμυνας, Ισραήλ Κατζ, περιέγραψε τα σχέδια για την ίδρυση αυτού που ονόμασε «ανθρωπιστική πόλη» πάνω στα ερείπια της Ράφα. Εκεί το πλάνο έλεγε ότι θα μετεγκατασταθούν αναγκαστικά, αρχικά 600.000 Παλαιστίνιοι. Αυτοί θα περιοριστουν σε αυτήν την «ανθρωπιστική πόλη» και θα μπορούν να φύγουν μόνο για άλλες χώρες. Το σχέδιο έχει καταδικαστεί ευρέως.

Ο πρώην Ισραηλινός πρωθυπουργός Εχούντ Ολμέρτ δήλωσε στο BBC ότι αυτό θα «ερμηνευτεί ως παρόμοιο με στρατόπεδο συγκέντρωσης». Το Τελ αλ-Σουλτάν ήταν μια από τις πιο ζωντανές γειτονιές της πόλης της Ράφα. Οι πυκνοκατοικημένοι δρόμοι της φιλοξενούσαν το μοναδικό εξειδικευμένο μαιευτήριο της Ράφα και ένα κέντρο φροντίδας για ορφανά και εγκαταλελειμμένα παιδιά.

Εικόνες που παραθέτει το BBC δείχνουν το πριν και το μετά του Τελ αλ-Σουλτάν, στις 10 Μαΐου 2025 και στις 4 Ιουλίου 2025. Τα περισσότερα κτίρια είναι κατεστραμμένα. Ωστόσο, ένα μαιευτήριο παραμένει όρθιο.

Δορυφορικές εικόνες δείχνουν ότι μεγάλο μέρος της περιοχής είχε ήδη υποστεί σοβαρές ζημιές από ισραηλινούς βομβαρδισμούς και πυρά, αλλά δεκάδες κτίρια άντεχαν ακόμα.

Όμως μέχρι τις 13 Ιουλίου η καταστροφή είχε κλιμακωθεί. Ακόμα και τα συντρίμμια των κατεστραμμένων κτιρίων εξαφανίστηκαν και ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα γκρεμίστηκαν. Το νοσοκομείο είναι ένα από τα λίγα κτίρια που έχει απομείνει όρθιο.

Την ίδια ώρα βρίσκονται σε εξέλιξη κατεδαφίσεις και στη γειτονική σαουδαραβική γειτονιά – όπου κάποτε βρισκόταν το μεγαλύτερο τζαμί της πόλης και πολλά σχολεία. Βίντεο, δείχνει ένα τανκ να κινείται κατά μήκος ενός δρόμου στη Ράφα, ενώ ένας εκσκαφέας σκάβει στην άκρη του δρόμου. Οι ισραηλινές κατεδαφίσεις είναι επίσης ορατές σε άλλα μέρη της Λωρίδας της Γάζας, τα οποία φαίνεται να έχουν αποφύγει τις σοβαρές ζημιές κατά τη διάρκεια προηγούμενων βομβαρδισμών.

Η αγροτική πόλη Χουζάα βρίσκεται περίπου 1,5 χλμ. από τα ισραηλινά σύνορα. Πριν από τον πόλεμο, η πόλη είχε πληθυσμό 11.000 κατοίκους και ήταν γνωστή για τις εύφορες γεωργικές εκτάσεις και τις καλλιέργειές της όπως ντομάτες, σιτάρι και ελιές. Όμως το Ισραήλ έχει δημιουργήσει εκτεταμένες «ζώνες ασφαλείας» και διαδρόμους που χωρίζουν τμήματα της Γάζας και έχει καταστρέψει μεγάλο αριθμό κτιρίων κατά μήκος και κοντά σε αυτές τις διαδρομές. Ο τελευταίος διάδρομος χωρίζει τη δυτική από την ανατολική Χαν Γιουνίς. Επίσης, από την αρχή του πολέμου, οι αναλυτές έχουν υποστηρίξει ότι το Ισραήλ προσπαθεί να δημιουργήσει βαθιά μέσα στη Γάζα, «ζώνες ασφαλείας» καταστρέφοντας κτίρια κοντά στα σύνορα.

Σε έναν αγροτικό οικισμό, στο Κιζάν Αμπού Ρασουάν περίπου 7 χλμ. από τα ισραηλινά σύνορα, έχουν κατεδαφιστεί σχεδόν όλες οι υποδομές ήδη από τις 17 Μαΐου. Σχετικό βίντεο από το BBC δείχνε μία ελεγχόμενη έκρηξη που ισοπέδωσε ένα σύμπλεγμα πολυκατοικιών.

Το BBC Verify παρουσίασε στον Ισραηλινό Στρατό μια λίστα με μέρη όπου κατέγραψε κατεδαφίσεις και ζήτησε να παράσχει συγκεκριμένες αιτιολογίες. Δεν το έκανε. «Όπως έχει τεκμηριωθεί ευρέως, η Χαμάς και άλλες τρομοκρατικές οργανώσεις κρύβουν στρατιωτικά περιουσιακά στοιχεία σε πυκνοκατοικημένες περιοχές πολιτών», επανέλαβε εκπρόσωπος του Ισραηλινού Στρατού.

«Ο Ισραηλινός Στρατός εντοπίζει και καταστρέφει τρομοκρατικές υποδομές που βρίσκονται, μεταξύ άλλων, μέσα σε κτίρια σε αυτές τις περιοχές». Αρκετοί δικηγόροι ανθρωπίνων δικαιωμάτων ωστόσο, που μίλησαν στο BBC Verify υποστήριξαν ότι η εκστρατεία αυτή του Ισραήλ θα μπορούσε να ισοδυναμεί με εγκλήματα πολέμου.

Ο Eitan Diamond – ανώτερος νομικός εμπειρογνώμονας στο Διεθνές Κέντρο Ανθρωπιστικού Δικαίου Diakonia στην Ιερουσαλήμ – δήλωσε ότι ελάχιστη αιτιολογία υπάρχει βάσει της Τέταρτης Σύμβασης της Γενεύης, του εγγράφου που γενικά καλύπτει την προστασία των αμάχων σε καιρό πολέμου.

«Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο απαγορεύει τέτοια ελεγχόμενη καταστροφή περιουσίας πολιτών κατά τη διάρκεια ένοπλης σύγκρουσης, εκτός από περιορισμένες συνθήκες απόλυτης στρατιωτικής επιχειρησιακής αναγκαιότητας», δήλωσε ο κ. Diamond.

Η καταστροφή περιουσίας λόγω ανησυχιών ή εικασιών σχετικά με την πιθανή μελλοντική χρήση της (για παράδειγμα, ότι θα χρησιμοποιηθεί για την έναρξη επιθέσεων στο μέλλον) εμπίπτει σε αυτήν την εξαίρεση» τόνισε.

Η καθηγήτρια Janina Dill, συν-διευθύντρια του Ινστιτούτου Ηθικής, Δικαίου και Ένοπλων Συγκρούσεων της Οξφόρδης, δήλωσε ότι μια κατοχική δύναμη πρέπει να διοικεί μια περιοχή προς όφελος του πληθυσμού – κάτι που, όπως είπε, ήταν «ασυμβίβαστο με μια στρατιωτική προσέγγιση που απλώς καθιστά την περιοχή ακατοίκητη και δεν αφήνει τίποτα όρθιο».

Ωστόσο, ορισμένοι αναλυτές προσπάθησαν να υπερασπιστούν την εκστρατεία των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων. Πολλά από τα κτίρια που κατεδάφισε το Ισραήλ ήταν ήδη ερείπια από βομβαρδισμούς και αεροπορικές επιδρομές, δήλωσε ο καθηγητής Eitan Shamir, διευθυντής του Κέντρου Στρατηγικών Μελετών BESA στο Ισραήλ και πρώην αξιωματούχος του Υπουργείου Στρατηγικών Υποθέσεων.

Συμπλήρωσε πως αποτελούσαν κίνδυνο για την ασφάλεια των πολιτών που επέστρεφαν, ειδικά «κατά τη διάρκεια των χειμερινών βροχών, όταν είναι πιο πιθανό να καταρρεύσουν». «Ακόμα και όταν ένα κτίριο έχει εκκενωθεί από τον IDF, μόλις οι Ισραηλινοί βγουν από αυτό, οι τρομοκράτες συχνά επιστρέφουν για να τοποθετήσουν βόμβες ή να κρυφτούν μέσα για να τους πυροβολήσουν».

Ωστόσο δεν υπάρχει κανέναν δείγμα μείωσης της έντασης του ρυθμού κατεδαφίσεων. Τα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν την περασμένη εβδομάδα ότι ο IDF είχε λάβει δεκάδες μπουλντόζες D9 από τις ΗΠΑ, οι οποίες είχαν ανασταλεί υπό την κυβέρνηση Μπάιντεν.

Την ίδια ώρα το BBC Verify εντόπισε δεκάδες διαφημίσεις που δημοσιεύτηκαν σε ισραηλινές ομάδες στο Facebook, οι οποίες προσέφεραν εργασία στη Γάζα σε εργολάβους κατεδαφίσεων.

Η πλειονότητα των αναρτήσεων έχει κοινοποιηθεί από στρατολόγους από τον Μάιο. Πολλές από τις διαφημίσεις καθορίζουν περιοχές της Γάζας όπου θα πραγματοποιηθούν οι εργασίες, όπως «ο Διάδρομος της Φιλαδέλφειας» και «ο Άξονας Morag» – και οι δύο περιοχές που ελέγχονται από τον IDF.

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε προηγουμένως σε μια ομάδα βουλευτών σε συνάντηση κεκλεισμένων των θυρών, η οποία αναφέρθηκε ευρέως στα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης, ότι οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις «καταστρέφουν όλο και περισσότερα σπίτια» αφήνοντας τους Παλαιστίνιους «να επιστρέψουν στο πουθενά».

Η διενέργεια της έρευνας ανατέθηκε στο Αστυνομικό Τμήμα Ασφαλείας Ακροπόλεως και μετά την ολοκλήρωση της ο φάκελος θα διαβιβαστεί στην Εισαγγελία για την αξιολόγηση του υλικού και τις περαιτέρω ενέργειες της δικαιοσύνης.

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη σε συνέντευξή της στο ραδιόφωνο του ΣΚΑΪ είπε ότι το ” show δεν έγινε με νόμιμη διαδικασία”.

Σημείωσε ότι η εταιρεία έλαβε άδεια από το Ζάππειο. Ωστόσο, εξήγησε ότι το Διοικητικό Συμβούλιο έπρεπε να είχε ζητήσει την έγκριση του υπουργείου Πολιτισμού και αυτό είναι που καθιστά μη νόμιμη τη διαδικασία.

Παράλληλα, ενημέρωσε ότι το υπουργείο κατέθεσε μήνυση κατά παντός υπευθύνου για παραβίαση της αρχαιολογικής νομοθεσίας, ενώ εξαπέλυσε πυρά εναντίον του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΡΙΖΑ μετά τις ανακοινώσεις τους. «Η αντιπολίτευση έπρεπε πρώτα να ψάξει την υπόθεση και μετά να κατηγορήσει το υπουργείο», όπως είπε.

Η επίσημη ανακοίνωση από το Υπουργείο Πολιτισμού αναφέρει: «Αναφορικά με διαφήμιση εταιρείας αθλητικών ειδών στην οποία φέρεται να απεικονίζεται η Ακρόπολη, ανακοινώνεται ότι:  Οι αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού καταθέτουν εντός της ημέρας μήνυση κατά παντός υπευθύνου για παραβίαση της αρχαιολογικής νομοθεσίας. Επιπλέον το Υπουργείο είναι σε επικοινωνία με την Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας, προκειμένου να διερευνηθεί η τήρηση ή μη της διαδικασίας αδειοδότησης της υπερπτήσης drone, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία».

Πάντως το διαφημιστικό πρότζεκτ φέρεται να είχε γνωστοποιηθεί από τα τέλη Απριλίου.

Σύμφωνα με την ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας “Πριν” στο σχετικό έγγραφο που αναρτήθηκε στη Διαύγεια η εταιρεία DRNS Show Experience IΚΕ είχε υποβάλλει αίτημα για την παραχώρηση «200 τ.μ. εξωτερικού χώρου στο πλάι του Ζαππείου Μεγάρου στις 15 Μαΐου 2025, για την διεξαγωγή drone show για λογαριασμό της εταιρίας Essence mediacom σχετικά με την προώθηση προϊόντος της Adidas Hellas. (μίσθωμα 380,00 €)».

Στη συνέχεια υπάρχει και η έγκριση από την πλευρά της διοίκησης για το διαφημιστικό show πάνω από την Ακρόπολη. «Το Δ.Σ. της Ε.Ο.& Κ. ομόφωνα αποφασίζει όπως εγκρίνει την παραχώρηση 200 τ.μ. εξωτερικού χώρου στο πλάι του Ζαππείου Μεγάρου στις 15 Μαΐου 2025 στην εταιρεία DRNS Show Experience IKE, για την διεξαγωγή drone show για λογαριασμό της εταιρίας Essence mediacom σχετικά με την προώθηση προϊόντος της Adidas Hellas και εξουσιοδοτεί τον Πρόεδρο για την υπογραφή του σχετικού συμφωνητικού»,  αναγράφεται χαρακτηριστικά.

Αντιδράσεις από την αντιπολίτευση

«Η εικόνα ενός γιγαντιαίου αθλητικού παπουτσιού να «πατά» την Ακρόπολη μέσω προβολής με drones, αποτελεί μια ακόμα θλιβερή υπενθύμιση της ανάγκης για ξεκάθαρα θεσμικά όρια και σεβασμό απέναντι στην πολιτιστική μας κληρονομιά», σημείωσε ο τομέας Πολιτισμού του ΠΑΣΟΚ σε ανακοίνωσή του.

«Η Ακρόπολη, παγκόσμιο σύμβολο του πολιτισμού και της δημοκρατίας, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ουδέτερο φόντο για εμπορικές χρήσεις ή «έξυπνα» διαφημιστικά ευρήματα. Ειδικά όταν, σύμφωνα με τις πληροφορίες, η εν λόγω δράση είτε πραγματοποιήθηκε χωρίς άδεια είτε εκμεταλλεύτηκε θεσμικά κενά και ελλιπή εποπτεία, εγείρονται σοβαρά ερωτήματα για τον ρόλο και την ευθύνη του υπουργείου Πολιτισμού.

Η επιλογή του ΥΠΠΟ να αρνηθεί άδεια για τα γυρίσματα του διεθνώς καταξιωμένου σκηνοθέτη Γιώργου Λάνθιμου στον ίδιο αρχαιολογικό χώρο, καθιστά το ζήτημα ακόμα πιο επιτακτικό. Ποιο είναι τελικά το κριτήριο; Η εμπορική αξία του προϊόντος ή το πολιτιστικό αποτύπωμα του δημιουργού;

Ζητούμε:

-Άμεση και σαφή ενημέρωση από το υπουργείο Πολιτισμού σχετικά με το αν δόθηκε άδεια για τη συγκεκριμένη δράση και από ποιον φορέα.

-Τη θεσμική θωράκιση των αρχαιολογικών χώρων και μνημείων απέναντι στην άναρχη εμπορευματοποίησή τους.

-Διαφανή, ενιαία και αξιοκρατικά κριτήρια στην αξιολόγηση αιτημάτων για χρήση πολιτιστικών χώρων – χωρίς εξαιρέσεις και σκοπιμότητες.

Ο πολιτισμός δεν είναι εργαλείο branding. Είναι ζήτημα ταυτότητας, μνήμης και δημοκρατίας».

Ο ΣΥΡΙΖΑ, με ανακοίνωσή του, ζητά εξηγήσεις από το υπουργείο Πολιτισμού ενώ θέτει ερωτήματα για το αν δόθηκε άδεια για μια τέτοια προβολή πάνω από ένα κορυφαίο μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.

«Η εικόνα μέσω σμήνους drones του αθλητικού παπουτσιού που «πατά» πάνω στην Ακρόπολη για διαφημιστικούς λόγους, αποτελεί προσβλητική εμπορευματοποίηση του πυρήνα της πολιτιστικής μας κληρονομιάς», αναφέρει σε ανακοίνωσή του ο ΣΥΡΙΖΑ.

Και καταλήγει: «Με ποιο κριτήριο έγινε η αποδοχή μίας τέτοιας πρότασης όταν τον περασμένο μήνα το Υπουργείο Πολιτισμού δεν έδωσε άδεια στον σκηνοθέτη Γιώργο Λάνθιμο για τα γυρίσματα της ταινίας του στον αρχαιολογικό χώρο;»

Την καταγγελία έκανε στο Facebook, η αρχαιολόγος και πρώην πρόεδρος του ΣΕΑ, Δέσποινα Κουτσούμπα. Οι φωτογραφίες που παραθέτει δείχνουν ένα τεράστιο αθλητικό παπούτσι να ίπταται πάνω από τον Παρθενώνα, σε άλλο ενσταντανέ να περνάει το μότο της μάρκας αθλητικών ειδών «feel fast» και σε άλλο η φιγούρα ενός δρομέα.

Όπως αναφέρει στην ανάρτησή της η Δέσποινα Κουτσούμπα:

«Πριν από λίγο εμφανίστηκε αυτή η διαφήμιση μπροστά/πάνω από την Ακρόπολη! Κάποια αθλητική φίρμα -αν είδε κάποιος ποια είναι να πει- και δεν ξέρουμε αν έχει πάρει καν άδεια. Το σύνθημα έχει ήδη δοθεί, ο καθένας μπορεί να χρησιμοποιεί ως φόντο τα μνημεία, ακόμη και τα μνημεία ΟΥΝΕΣΚΟ. Κανένας σεβασμός».

Ανάρτηση για το θέμα έκανε και η δημοσιογράφος του Πολιτιστικού ρεπορτάζ Ναταλί Χατζηαντωνίου.