Η αναστροφή αυτής της τροχιάς αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα στοιχήματα πολιτικής υγείας για τα επόμενα χρόνια. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι απαιτείται μια θεμελιώδης μετατόπιση προς ένα ανθρωποκεντρικό μοντέλο, το οποίο θα ενσωματώνει τις πραγματικές ανάγκες και τα βιώματα των ασθενών και των τοπικών κοινοτήτων.

Σε αντίθετη περίπτωση, οι προβλέψεις είναι δυσοίωνες: χωρίς τη λήψη άμεσων, συντονισμένων μέτρων, οι ετήσιες διαγνώσεις αναμένεται να αγγίξουν τα 35 εκατομμύρια μέχρι το 2050.

Η Παγκόσμια Έκθεση για την Κατάσταση του Καρκίνου 2026 (WHO Global Status Report on Cancer 2026), που εκδόθηκε σε συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Ερευνών για τον Καρκίνο (IARC), αποτυπώνει την πρόοδο σε κρίσιμους άξονες πολιτικής, όπως η κρατική χρηματοδότηση, τα προγράμματα εμβολιασμού, ο έλεγχος του καπνίσματος και οι επενδύσεις σε υποδομές θεραπείας.

Το χάσμα στις υποδομές και η οικονομική εξουθένωση των νοικοκυριών

Η έκθεση αναδεικνύει μια οδυνηρή πραγματικότητα: τις βαθιές και διευρυνόμενες ανισότητες στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας. Το δικαίωμα στην έγκαιρη διάγνωση και τη σωστή θεραπεία εξακολουθεί να καθορίζεται από την οικονομική επιφάνεια κάθε χώρας. Ενδεικτικά, το ποσοστό πενταετούς επιβίωσης για τις γυναίκες με καρκίνο του μαστού αγγίζει το 87% στα κράτη υψηλού εισοδήματος, ενώ στις χώρες χαμηλού εισοδήματος περιορίζεται στο 42%. Την ίδια στιγμή, λιγότερες από το ένα τρίτο των χωρών παγκοσμίως έχουν εντάξει την ογκολογική περίθαλψη στα βασικά πακέτα της καθολικής υγειονομικής τους κάλυψης.

«Ο καρκίνος είναι μια ασθένεια που μας αφορά όλους, όμως η επιβίωση ενός ασθενούς δεν επιτρέπεται να εξαρτάται από τη γεωγραφική του προέλευση ή την οικονομική του κατάσταση», τόνισε ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Δρ Tedros Adhanom Ghebreyesus. «Αυτές οι ανισότητες δεν είναι μοιραίες· είναι το αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών επιλογών και μπορούν να διορθωθούν με αποφασιστική, ενιαία στρατηγική».

Πέρα από την προφανή απειλή για τη ζωή, ο καρκίνος προκαλεί σοβαρά κοινωνικά και οικονομικά πλήγματα. Στην πρώτη παγκόσμια έρευνα του ΠΟΥ για τις εμπειρίες των ασθενών, το 45% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι βρέθηκε σε δεινή οικονομική θέση, πάνω από τους μισούς αντιμετώπισαν προβλήματα ψυχικής υγείας, ενώ η συντριπτική πλειονότητα των οικογενειακών φροντιστών ανέφερε σωματική εξάντληση και κοινωνική απομόνωση.

Η γεωγραφική ακτινογραφία της νόσου και οι προλήψιμοι κίνδυνοι

Η κατανομή της νόσου παγκοσμίως εμφανίζει έντονες ανισομέρειες. Με βάση τα στοιχεία, η Ασία συγκεντρώνει το 50,7% των νέων κρουσμάτων και το 56,5% των θανάτων, μέγεθος που συνδέεται άμεσα με το πληθυσμιακό της εκτόπισμα. Από την άλλη πλευρά, η Ευρώπη σηκώνει ένα δυσανάλογα μεγάλο βάρος: αν και φιλοξενεί μόλις το 9% του παγκόσμιου πληθυσμού, καταγράφει το 21% των διαγνώσεων και το 20% των θανάτων διεθνώς. Αντίθετα, στην Αφρική και σε ορισμένα τμήματα της Ασίας, τα ποσοστά εμφάνισης είναι χαμηλότερα, αλλά η θνησιμότητα παραμένει ασυνήθιστα υψηλή.

Σε επίπεδο ογκολογικών τύπων, ο καρκίνος του πνεύμονα παραμένει ο βασικότερος «πρωταγωνιστής» της παγκόσμιας θνησιμότητας. Στον ανδρικό πληθυσμό, οι συχνότερες διαγνώσεις αφορούν τον πνεύμονα, τον προστάτη και το παχύ έντερο, ενώ στις γυναίκες την πρωτοκαθεδρία έχουν ο καρκίνος του μαστού, του πνεύμονα και του παχέος εντέρου.

Οι ειδικοί της δημόσιας υγείας επισημαίνουν ότι περίπου το 40% των περιπτώσεων θα μπορούσε να προληφθεί. Παράγοντες όπως οι λοιμώξεις (ιός HPV, ηπατίτιδες B και C, ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού), το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, η παχυσαρκία και η έλλειψη φυσικής δραστηριότητας αποτελούν τους βασικούς μοχλούς κινδύνου.

«Σε χώρες που εφάρμοσαν αυστηρές πολιτικές πρόληψης βλέπουμε αποτελέσματα, όμως η γενικότερη πρόοδος είναι πολύ αργή», σημειώνει η Δρ Elisabete Weiderpass, Διευθύντρια του IARC. «Το προφίλ της νόσου μεταβάλλεται, καθώς τροφοδοτείται πλέον από την αύξηση της παχυσαρκίας, την καθιστική ζωή, την κακή διατροφή και την ατμοσφαιρική ρύπανση. Η πρόληψη πρέπει να αποτελεί κορυφαία πολιτική προτεραιότητα».

Πολιτικές νίκες απέναντι στα κενά της εφοδιαστικής αλυσίδας

Η έκθεση αναγνωρίζει ότι έχουν γίνει σημαντικά βήματα. Η χρήση προϊόντων καπνού έχει μειωθεί κατά 27% σε σχέση με το 2010, οδηγώντας σε κάμψη των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα σε συγκεκριμένες γεωγραφικές ζώνες. Παράλληλα, οι καρκίνοι που οφείλονται σε λοιμώξεις υποχωρούν, χάρη στην επέκταση των εμβολιαστικών προγραμμάτων και τη βελτίωση των συνθηκών υγιεινής.

Η πολιτική ετοιμότητα έχει επίσης βελτιωθεί, με το 82% των κρατών να διαθέτει πλέον επικαιροποιημένα εθνικά σχέδια δράσης. Στις αναπτυγμένες οικονομίες, ο προσυμπτωματικός έλεγχος θωρακίζει τον πληθυσμό, με το 74% των γυναικών να εξετάζεται τακτικά για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Επιπλέον, η επιστημονική έρευνα κινείται με γρήγορους ρυθμούς, εμφανίζοντας ετήσια αύξηση 7,3% στις κλινικές δοκιμές.

Το μεγάλο πρόβλημα εντοπίζεται στη μεταφορά της καινοτομίας από το εργαστήριο στον ασθενή. Στις αναπτυσσόμενες χώρες, η διαθεσιμότητα των 20 πιο κρίσιμων ογκολογικών φαρμάκων κυμαίνεται μεταξύ 9% και 54%, όταν στις αναπτυγμένες χώρες το αντίστοιχο ποσοστό αγγίζει το 94%.

«Ο καρκίνος δεν περιορίζεται στα στενά όρια μιας ιατρικής γνωμάτευσης· ανατρέπει ολόκληρη τη δομή της ζωής του ασθενούς και των οικείων του», τονίζει η Clarissa Schilstra, επιζήσασα από καρκίνο της παιδικής ηλικίας και στέλεχος της έρευνας του ΠΟΥ. «Ζητάμε από τους ηγέτες να ακούσουν τη φωνή μας, ώστε να σχεδιαστούν αποτελεσματικές και δίκαιες λύσεις για το μέλλον».

Οι 3 στρατηγικές μετατοπίσεις για το μέλλον της υγείας

Με στόχο τη δημιουργία ενός βιώσιμου συστήματος διαχείρισης, ο ΠΟΥ προτείνει την υιοθέτηση τριών κεντρικών στρατηγικών αξόνων:

• Αναβάθμιση δυνατοτήτων: Πλήρης ένταξη της ογκολογικής περίθαλψης στα συστήματα καθολικής υγείας και επένδυση σε εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό.
• Θωράκιση των ασθενών: Ενεργός συμμετοχή των ατόμων με βιωματική εμπειρία στον σχεδιασμό των συστημάτων υγείας και παράλληλη ενίσχυση των δικτύων κοινωνικής προστασίας.
• Αναπροσανατολισμός της καινοτομίας: Ευθυγράμμιση της ιατρικής έρευνας με τις πραγματικές ανάγκες της δημόσιας υγείας και διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης σε νέες θεραπείες.

Οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα θα διαμορφώσουν το υγειονομικό τοπίο που θα κληρονομήσουν οι επόμενες γενιές. Μέσα από στρατηγικές επενδύσεις, ανθρωποκεντρική προσέγγιση και προσήλωση στην ισότητα, η διεθνής κοινότητα μπορεί να μειώσει το αποτύπωμα της νόσου και να εγγυηθεί καλύτερες προοπτικές υγείας για όλους.

Ταυτότητα των δεδομένων

Τα παγκόσμια στατιστικά στοιχεία προέρχονται από τον Διεθνή Οργανισμό Ερευνών για τον Καρκίνο (IARC) και είναι προσβάσιμα μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας του Παγκόσμιου Παρατηρητηρίου Καρκίνου (Global Cancer Observatory – GCO). Το GCO παρέχει διαδραστική και επικαιροποιημένη πληροφόρηση για 36 τύπους καρκίνου σε 186 χώρες του κόσμου.

«Όταν το τσέσνα τους συνετρίβη, πήραν από τα συντρίμμια τη φαρίνα και με αυτή επέζησαν» ανέφερε στους δημοσιογράφους, έξω από το νοσοκομείο της Μποκοτά όπου νοσηλεύονται τα παιδιά, ο θείος τους, Φιντένσιο Βαλένσια. Η φαρίνα είναι αλεύρι κασάβας, μιας εδώδιμης ρίζας που αποτελεί την τρίτη μεγαλύτερη πηγή τροφίμων υδατανθράκων στις τροπικές περιοχές, μετά το ρύζι και τον αραβόσιτο.
«Όταν εξαντλήθηκε, άρχισαν να τρώνε σπόρους» πρόσθεσε ο Βαλένσια.

Παρά την τραγωδία της απώλειας της μητέρας τους στο δυστύχημα και τη δική τους ατυχία, η συγκυρία της περιπέτειας φαίνεται πως ευνόησε τα παιδιά, καθώς «τα φρούτα στη ζούγκλα ήταν στη φάση της ωριμότητά τους» κι έτσι τα παιδιά μπορούσαν να τα φάνε, εξηγεί η Αστριντ Κάεσερες, επικεφαλής του Ινστιτούτου Οικογενειακής Πρόνοιας της Κολομβίας.

«Τα παιδιά είναι καλά στην υγεία τους» παρότι βρέθηκαν αφυδατωμένα και με τσιμπήματα εντόμων, ανέφερε η θεία τους, Νταμάρις Μουκουτούι, προσθέτοντας πως τα αδέρφια -που θα παραμείνουν στο νοσοκομείο για τουλάχιστον ακόμη δύο με τρεις εβδομάδες- λαμβάνουν υποστήριξη και από ομάδες ψυχικής υγείας.

Λέσλι, η 13χρονη ηρωίδα

Η 13χρονη Λέσλι, το μεγαλύτερο από τα τέσσερα αδέρφια, παρότι παιδί και η ίδια, συνειδητοποίησε από την πρώτη στιγμή πως έπρεπε να γίνει εκείνη ο γονιός για τα παιδιά, κρατώντας τα ζωντανά στο αφιλόξενο και επικίνδυνο μέρος, μέσα στην πυκνή βλάστηση του Αμαζονίου. Τα τέσσερα αδέρφια ζούσαν με τους γονείς τους στην Αραρακουάρα, ένα χωριό στην καρδιά της ζούγκλας του Αμαζονίου, που είχε δημιουργηθεί το 1930 για την απομόνωση επικίνδυνων εγκληματιών.

Ejército y un grupo de indígenas encontraron a los niños que sobrevivieron al accidente aéreo del pasado primero de mayo.

Los niños son: Lesly Jacobo Bonbaire, de 13 años; Soleiny Jacobombaire Mucutuy, 9; Tien Noriel Ronoque Mucutuy, de 4, y Cristin Neriman Ranoque, 11 meses. pic.twitter.com/c58cpc9z6T

— INTERPOLITICO (@Interpolitico) June 10, 2023

Μέλη της φυλής Ουιτότο, η σχέση τους με τη φύση μέσα στο εξαιρετικά εχθρικό περιβάλλον – όπου αναζητούν τη λεία τους ιαγουάροι, πούμα, ερπετά και άλλα αρπακτικά, υπό την απειλή εντόμων και της έλλειψης πόσιμου νερο – ήταν αυτή που κυριάρχησε στη μάχη αυτή επιβίωσης για την 13χρονη Λέσλι, τον εννιάχρονο Σολέινι, τον τετράχρονο Τιέν Νοριέλ και την ενός έτους Κριστίν. Η Λέσλι, ως παιδί που μεγάλωσε σε περιβάλλον άγριας φύσης, γνώριζε τα μυστικά του δάσους. Ήξερε να προσανατολίζεται από τη θέση του ήλιου, αναγνώριζε τα μονοπάτια και τα βρώσιμα μανιτάρια, μπορούσε να περπατήσει δεκάδες χιλιόμετρα ημερησίως, όπως και τα αδέρφια της, σύμφωνα με τον θείο της.

Στη σκοτεινιά των πυκνών φυλλωμάτων που είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς μια σιλουέτα ακόμη και σε απόσταση 20 μέτρων, η Λέσλι φρόντιζε οι τέσσερίς τους να παραμένουν κοντά μεταξύ τους, ενώ σύμφωνα με πηγή του στρατού, ήταν εκείνη που είχε στην αγκαλιά της το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας το ενός έτους μωρό αδερφάκι της.

Los conocimientos Murui-Muinane, permitieron a Lesly Jacobo Bonbaire Mucutuy gestionar la vida junto a sus 3 hermanitos por + de 40 días en la selva después de haber sobrevivido a la caída de una avioneta y haber perdido a su mamá en dicha caída. #SomosIndígenas pic.twitter.com/SKMVmhsmHJ

— David Hernández (@davidhpalmar) June 10, 2023

Οπως επιβεβαιώνει η Εθνική Οργάνωση των Λαών των Αμερινδιάνων της Κολομβίας (Opiac), ένας σημαντικός παράγοντας που έπαιξε ρόλο στην επιβίωσή τους είναι το γεγονός ότι είναι ιθαγενείς, είναι αυτός ο πολύ ξεχωριστός δεσμός με την φύση που τους ορίζει.

«Η επιβίωση των παιδιών είναι η απόδειξη της γνώσης και της σχέσης που διατηρούν οι ιθαγενείς με την φύση, ένας δεσμός που διδάσκεται από όταν βρίσκονται στην κοιλιά της μητέρας τους», γράφει σε ανακοίνωσή της η Opiac.

#Atención Fuentes militares confirman que, aparecieron los 4 menores que llevaban 40 días desaparecidos en las selvas de entre #Caquetá y #Guaviare.

Lesly Jacobo Bonbaire, de 13 años; Soleiny Jacobombaire Mucutuy de 9, Tien Noriel Ronoque Mucutuyde de 4 años, y Cristin Neriman… pic.twitter.com/yKl4y1rT1N

— NCT NOTICIAS (@NCTNOTICIAS) June 9, 2023

Ο στρατός ανακοίνωσε ότι συνεχίζει τις έρευνες για την ανεύρεση του Ουίλσον, του σκύλου ανίχνευσης, ενός εξάχρονου Μαλινουά, που χάθηκε τις τελευταίες μέρες μέσα στην πυκνή βλάστηση. «Η αρχή μας: δεν αφήνουμε κανέναν πίσω».

Οι οδηγίες βασίζονται στην ανάλυση του προφίλ επικινδυνότητας του ιού για τους χώρους εστίασης και στις βέλτιστες πρακτικές όπως αυτές αποτυπώνονται σε διεθνείς και εθνικές συστάσεις.

Στην ομάδα που συνέταξε τον οδηγό συμμετείχαν, εκτός από στελέχη του ΕΦΕΤ, εξέχοντες επιστήμονες από τον ακαδημαϊκό χώρο καθώς και έμπειρα στελέχη των επιχειρήσεων τροφίμων, μέλη των ανωτέρω αναφερόμενων φορέων.

Ο ενιαίος τομέας ελέγχου τροφίμων, έδωσε στη δημοσιότητα τις οδηγίες προς τους εστιάτορες και τους καταναλωτές για την ασφαλή συμπεριφορά σε εστιατόρια και καφετέριες. Αναλύει ο Φραγκίσκος Γαΐτης, προϊστάμενος Εργαστηρίων ΕΦΕΤ.