Παρ’ ότι δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις για ρωσική εμπλοκή, οι πρόσφατες παραβιάσεις του εναέριου χώρου κρατών από ρωσικά drones στην ανατολική Ευρώπη κινητοποίησαν το ΝΑΤΟ, με τον Γενικό Γραμματέα Μαρκ Ρούτε να ανακοινώνει την έναρξη της νέας επιχείρησης “Eastern Sentry” («Ανατολική Φρουρά») για την προστασία της ανατολικής πτέρυγας της Συμμαχίας.

Περίπλοκη υπόθεση η κατάρριψη των drones

Προφανώς, οι υπηρεσίες ασφαλείας έχουν τη δυνατότητα να καταρρίψουν τα drones. Συχνά όμως είναι αδύνατο να ξεχωρίσουν από απόσταση εάν ένα drone είναι στρατιωτικό ή ψυχαγωγικό – και τελικά αυτό έχει χαθεί από το οπτικό πεδίο, προτού διαπιστωθεί το εάν πράγματι αποτελεί απειλή ή όχι.

Παράλληλα, «δεν είναι εύκολο να πετύχεις ένα drone με βλήματα, οπότε πρέπει να ρίξεις πάρα πολλά για να έχεις ικανοποιητικές πιθανότητες επιτυχίας», εξηγεί ο Σαβολάινεν. Και τότε, «ακόμα κι αν το πετύχεις, τα περισσότερα βλήματα πέφτουν στο έδαφος μετά τη ρίψη. Γι’ αυτό δεν συνίσταται η κατάρριψη drones [που πετούν] σε πυκνοκατοικημένες περιοχές, εκτός εάν το εκάστοτε drone θεωρείται άμεση και επικίνδυνη απειλή».

Έτσι, οι κίνδυνοι παράπλευρων απωλειών – συνδυαστικά με το κόστος – καθιστούν την κατάρριψη σχεδόν αδύνατη. Ταυτοχρόνως, όπως προσθέτει ο Γκιλ, εξαιτίας της ταχύτητας με την οποία εξελίσσεται η τεχνολογία των drones, η νομοθεσία μένει πίσω, αφήνοντας έτσι τα αεροδρόμια ευάλωτα σε τέτοιου είδους προβλήματα.

«Δεν διαθέτουν όλα τα αεροδρόμια συστήματα εντοπισμού που μπορούν να καταλάβουν τι ακριβώς συμβαίνει. Συνήθως βασιζόμαστε σε ανθρώπους στο έδαφος, στο προσωπικό ασφαλείας ή στους εργαζόμενους που αναφέρουν ότι είδαν κάτι. Και μετά τι κάνεις; Αν θες για παράδειγμα να καταρρίψεις το drone, ποιος θα το κάνει;», διερωτάται ο Γκιλ. Τα πολιτικά αεροδρόμια δεν έχουν εξάλλου νομικό δικαίωμα να καταρρίπτουν drones.

Guardian: Η ΕΕ προχωρά στο σχέδιο «Drone Wall» απέναντι στις εντεινόμενες ρωσικές παραβιάσεις

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Guardian, η ΕΕ συμφώνησε να προχωρήσει με σχέδια για τείχος από μη επανδρωμένα αεροσκάφη, στο πλαίσιο της ανατολικής άμυνάς της, ενώ παράλληλα ενισχύεται η δυναμική για ένα δάνειο 140 δισεκατομμυρίων ευρώ προς την Ουκρανία, βασισμένο σε ρωσικά παγωμένα περιουσιακά στοιχεία, αναφέρει ο Guardian.

Μετά από συνάντηση με υπουργούς από 10 κράτη μέλη, κυρίως της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, καθώς και με εκπρόσωπο της Ουκρανίας, ο Επίτροπος Άμυνας της ΕΕ, Άντριους Κουμπίλιους, δήλωσε ότι το τείχος από drones για προστασία από εισβολές αποτελεί άμεση προτεραιότητα και βασικό στοιχείο της άμυνας της ανατολικής πλευράς του μπλοκ.

Το ζήτημα αναδείχθηκε στην ημερήσια διάταξη μετά από σειρά εισβολών με drones στη Δανία, την Πολωνία και τη Ρουμανία, καθώς και παραβιάσεις του εσθονικού εναέριου χώρου από ρωσικά μαχητικά αεροσκάφη, ενώ η Ρωσία συνεχίζει τον θανατηφόρο βομβαρδισμό της Ουκρανίας.

Ο Κουμπίλιους τόνισε την επείγουσα ανάγκη για ένα αποτελεσματικό σύστημα ανίχνευσης, που περιλαμβάνει ραντάρ, ακουστικούς αισθητήρες και δυνατότητες αναχαίτισης και καταστροφής drones.

Ο επίτροπος σημείωσε επίσης την αναντιστοιχία κόστους της άμυνας κατά των μη επανδρωμένων αεροσκαφών: «Εάν χρησιμοποιείτε αεροπορικούς πυραύλους για να καταρρίψετε ένα drone που κοστίζει 10.000 ευρώ, τότε καταναλώνετε έναν πύραυλο αξίας 1 εκατομμυρίου».

Το Κρεμλίνο επέκρινε την πρόταση κατάρριψης ρωσικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από την Ευρώπη ως «απερίσκεπτη» και «ανεύθυνη», με αφορμή δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ που την υποστήριζε.

Παράλληλα, διαρροές αποκάλυψαν αυξανόμενη δυναμική για δάνειο 140 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία, βασισμένο στα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία στην Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι μπορεί να εξασφαλίσει ένα άτοκο δάνειο ύψους 140 δισ. ευρώ χωρίς κατάσχεση κεφαλαίων, σύμφωνα με έγγραφο που διέρρευσε και δημοσιεύθηκε από την εφημερίδα Guardian.

Οι ηγέτες της ΕΕ αναμένεται να συζητήσουν το τείχος κατά των drones και το δάνειο για επανορθώσεις στη σύνοδο κορυφής της Κοπεγχάγης την επόμενη εβδομάδα, με στόχο την επίτευξη συμφωνιών έως τα τέλη Οκτωβρίου.

Σπύρος Σιδέρης

Και κυρίως, ποιες μπορεί να είναι οι επιπτώσεις για τη συλλογική ασφάλεια της Ευρώπης και τη στρατηγική του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε πίεση για σκληρή στάση απέναντι στη Ρωσία και στην επιθυμία του να οδηγήσει τον πόλεμο σε συμβιβασμό;

Οι αντιδράσεις της Βαρσοβίας

Η κυβέρνηση της Πολωνίας χαρακτήρισε το περιστατικό «εχθρική ενέργεια» και κάλεσε τον Ρώσο επιτετραμμένο για εξηγήσεις, ενώ ενεργοποίησε διαβουλεύσεις στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.

Παράλληλα, φωτογραφίες που κυκλοφόρησαν στα πολωνικά μέσα έδειχναν συντρίμμια μη επανδρωμένων αεροσκαφών τύπου «Gerbera», τα οποία χρησιμοποιούνται κυρίως ως drones-δολώματα και όχι ως επιθετικά όπλα.

Η απουσία ενδείξεων ισχυρών εκρήξεων ενισχύει την υπόθεση ότι οι εισβολές στον εναέριο χώρο δεν είχαν στόχο να προκαλέσουν άμεσες απώλειες, αλλά να στείλουν πολιτικό μήνυμα.

Η αντίδραση του ΝΑΤΟ

Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ δήλωσε ότι η Συμμαχία «εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις της» εξουδετερώνοντας την απειλή, χωρίς όμως να χαρακτηρίσει την ενέργεια της Ρωσίας ως σκόπιμη επίθεση.

Οι πρώτες αναφορές από τις Βρυξέλλες και τη Λιθουανία δείχνουν ότι οι περισσότεροι Ευρωπαίοι εταίροι δεν επιθυμούν να θεωρηθεί το επεισόδιο casus belli, κάτι που θα οδηγούσε σε επικίνδυνη κλιμάκωση.

Παράλληλα, το πρακτορείο Reuters μετέδωσε ότι στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ επικρατεί η εκτίμηση πως πρόκειται για «περιστατικό που δεν συνιστά άμεση επίθεση» σε κράτος-μέλος.

Η εκδοχή της Λευκορωσίας

Το Μινσκ παρουσίασε διαφορετική εκδοχή: σύμφωνα με τις λευκορωσικές αρχές, τα drones βγήκαν εκτός πορείας λόγω ηλεκτρονικών παρεμβολών (ΡΕΒ) που προήλθαν από ουκρανικά και δυτικά συστήματα. Όπως ανέφεραν, αρκετά UAV κατέληξαν και στο λευκορωσικό έδαφος, όπου επίσης καταρρίφθηκαν.

Ο λευκορωσικός στρατός υποστήριξε ότι είχε ενημερώσει την Πολωνία για την πορεία των drones, άρα δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υπήρξε προμελέτη από ρωσικής πλευράς. Η θέση αυτή βρήκε απήχηση και σε ρωσικά στρατιωτικά κανάλια, που έκαναν λόγο για «παράπλευρη συνέπεια» των μαζικών επιθέσεων στην Ουκρανία.

Τα επιχειρήματα υπέρ της πρόκλησης

Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές στη Δύση και στην Ουκρανία θεωρούν ότι η είσοδος 19 drones στον εναέριο χώρο της Πολωνίας δύσκολα μπορεί να αποδοθεί σε «τεχνικό λάθος». Υποστηρίζουν ότι η Μόσχα ίσως επιδίωξε να:

• Δοκιμάσει την ετοιμότητα του ΝΑΤΟ και την ικανότητά του να καταρρίπτει εισερχόμενες απειλές.
• Χαρτογραφήσει την αντίδραση της πολωνικής αντιαεροπορικής άμυνας.
• Στείλει προειδοποιητικό μήνυμα στην Ευρώπη, ότι ο πόλεμος μπορεί εύκολα να επεκταθεί και να προκαλέσει ρήγματα στη Συμμαχία.

Αν και τα drones ήταν πιθανότατα μη οπλισμένα ή δολώματα, η χρήση τους για αναγνωριστικούς σκοπούς θεωρείται ρεαλιστικό σενάριο.

Ο ρόλος των ΗΠΑ και η στάση Τραμπ

Η Ουάσιγκτον απέφυγε αρχικά να σχολιάσει εκτενώς το περιστατικό. Μόνο ένας εκπρόσωπος της αποστολής των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ επανέλαβε μέσω Χ ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες θα υπερασπιστούν κάθε σύμμαχο». Η καθυστέρηση στην αμερικανική αντίδραση ερμηνεύεται ως προσπάθεια του Λευκού Οίκου να μην ανατινάξει την ήδη εύθραυστη διαδικασία αναζήτησης λύσης στον πόλεμο.

Στο πολιτικό σκηνικό των ΗΠΑ, η υπόθεση αποκτά πρόσθετη σημασία. Σύμφωνα με αναλυτές, κύκλοι που επιθυμούν να πιέσουν τον Ντόναλντ Τραμπ σε πιο σκληρή στάση απέναντι στη Ρωσία αξιοποιούν το περιστατικό, ώστε να μπλοκάρουν κάθε απόπειρα για διαπραγμάτευση με τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με δημοσιεύματα, στην πρόσφατη συνάντηση στην Αλάσκα, ο Τραμπ φέρεται να έδειξε διάθεση να δεχθεί έναν συμβιβασμό που θα περιλαμβάνει τον τερματισμό της ουκρανικής παρουσίας σε τμήματα του Ντονμπάς.

Εσωτερικές αντιδράσεις στην Πολωνία

Στην ίδια την Πολωνία, το επεισόδιο ενίσχυσε τον πολιτικό διάλογο γύρω από την εθνική ασφάλεια. Η Βαρσοβία, που ήδη επενδύει μαζικά σε νέα εξοπλιστικά προγράμματα, εμφανίζεται αποφασισμένη να αναβαθμίσει περαιτέρω την αεράμυνά της και να ζητήσει από το ΝΑΤΟ περισσότερες εγγυήσεις προστασίας. Ταυτόχρονα, η πολωνική κυβέρνηση πρέπει να διαχειριστεί την ανησυχία των πολιτών, οι οποίοι είδαν για πρώτη φορά ρωσικά UAV να πέφτουν σε χωράφια λίγα χιλιόμετρα από τα σπίτια τους.

Διεθνής προβληματισμός

Η Ευρώπη βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με μια δύσκολη εξίσωση:

• Από τη μια, η ενεργοποίηση του Άρθρου 5 (περί συλλογικής άμυνας) θεωρείται υπερβολική για ένα επεισόδιο χωρίς θύματα.
• Από την άλλη, η μη αυστηρή αντίδραση μπορεί να ερμηνευθεί από τη Μόσχα ως αδυναμία, ενθαρρύνοντας περαιτέρω δοκιμές.

Ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν ήδη τόνισε ότι τέτοια περιστατικά θα πρέπει να οδηγήσουν σε περισσότερες πιέσεις για ειρηνευτική διευθέτηση, ώστε να αποφευχθεί το σενάριο μιας άμεσης σύγκρουσης ΝΑΤΟ–Ρωσίας.

Τι σημαίνει για την πορεία του πολέμου

Η παραβίαση του πολωνικού εναέριου χώρου με ρωσικά drones μπορεί να μην οδήγησε σε τραγωδία, αλλά ανέδειξε τους τεράστιους κινδύνους που κρύβει η τρέχουσα σύγκρουση. Η τεχνολογία των UAV, φθηνή και ευέλικτη, έχει καταστήσει τον πόλεμο στην Ουκρανία απρόβλεπτο και δυνητικά επεκτάσιμο εκτός των συνόρων της.

Για τη Ρωσία, ακόμα και αν το περιστατικό δεν ήταν προμελετημένο, λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι μπορεί να «αγγίζει» τα σύνορα του ΝΑΤΟ. Για την Ουκρανία, προσφέρει επιχειρήματα υπέρ μιας πιο άμεσης εμπλοκής της Δύσης. Για το ΝΑΤΟ, αποτελεί προειδοποίηση ότι η γραμμή ανάμεσα στην άμυνα και την κλιμάκωση είναι πιο λεπτή από ποτέ.

Το επεισόδιο με τα ρωσικά drones στην Πολωνία δεν είναι απλώς μια «τεχνική ανωμαλία» ούτε αποκλειστικά μια «προβοκάτσια». Είναι κυρίως ένα καμπανάκι για τις ισορροπίες ασφαλείας στην Ευρώπη. Είτε προέκυψε από παράπλευρη επίδραση ηλεκτρονικού πολέμου είτε από δοκιμαστική πρόκληση, δείχνει πόσο εύθραυστη είναι η γραμμή ανάμεσα σε ένα μεμονωμένο περιστατικό και σε μια γενικευμένη κρίση.

Η στάση του Ντόναλντ Τραμπ θα αποδειχθεί καθοριστική: αν ενδώσει στις πιέσεις για σκληρότερη στάση, η αντιπαράθεση με τη Ρωσία θα κλιμακωθεί. Αν επιμείνει στη λογική του συμβιβασμού, θα ενταθούν οι επικρίσεις ότι υπονομεύει την ασφάλεια των συμμάχων.

Σε κάθε περίπτωση, η «υπόθεση των drones» υπενθυμίζει ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία μπορεί ανά πάσα στιγμή να ξεφύγει από τον έλεγχο, με ανυπολόγιστες συνέπειες για την Ευρώπη και τον κόσμο.

Αξιωματούχοι στην περιφέρεια της νότιας Ρωσίας Κρασνοντάρ ανέφεραν πως ουκρανικά drones επιτέθηκαν στο διυλιστήριο πετρελαίου της πόλης Σλαβιάνσκ, 70 χλμ. βόρεια της περιφερειακής πρωτεύουσας, στη διάρκεια της νύχτας.

Η ουκρανική πηγή δήλωσε πως το διυλιστήριο, που επεξεργάζεται περίπου 4,5 εκατ. μετρικούς τόνους αργού ετησίως και παράγει καύσιμα κυρίως για εξαγωγές, δέχθηκε επίθεση σε επιχείρηση που διενήργησαν η υπηρεσία ασφαλείας SBU και άλλες ουκρανικές δυνάμεις.

“Η υπηρεσία εξακολουθεί να εφαρμόζει μια στρατηγική που έχει σκοπό να υπονομεύσει τις οικονομικές δυνατότητες της Ρωσίας και να μειώσει τη ροή πετροδολαρίων τα οποία ο εχθρός κατευθύνει στον πόλεμο”, είπε η πηγή.

“Συνολικά, drones της SBU έχουν επιτεθεί πρόσφατα με επιτυχία σε 12 διυλιστήρια πετρελαίου στη Ρωσία“.

Ο αριθμός δεν περιλαμβάνει επιχειρήσεις που διενήργησε η ουκρανική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών GUR, η οποία επιτίθεται επίσης σε διυλιστήρια με drones, δήλωσε μια δεύτερη πηγή των υπηρεσιών πληροφοριών.