Επρόκειτο, όπως λένε, για τον μοναδικό ξενώνα προσωρινής φιλοξενίας που απευθυνόταν αποκλειστικά σε εξαρτημένους άστεγους συνανθρώπους μας. Περίπου 70 άνθρωποι, όπως υποστηρίζουν, βρέθηκαν οριστικά εκτός Ξενώνα.

Πολλοί από αυτούς είναι αντιμέτωποι με σοβαρά προβλήματα υγείας: καρκινοπαθείς, αιμοκαθαιρούμενοι, εξυπηρετούμενοι με ακρωτηριασμό μέλους, άλλοι με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα και υποστήριξη από μηχανήματα οξυγόνου.

Από το 2020 και μέχρι πριν λίγες μέρες, ο Ξενώνας φιλοξενούσε γύρω στους 70 ανθρώπους ταυτόχρονα, οι οποίοι έμεναν μέχρι ένα εξάμηνο, άρα υπερδιπλάσιο αριθμό ανθρώπων ετησίως. Μέχρι τον Ιανουάριο του 2025, ο Ξενώνας λειτουργούσε με τη συνεργασία Δήμου Αθηναίων, ΟΚΑΝΑ και ΚΕΘΕΑ.

Ο δήμος, σημειώνουν, κάλυπτε το κόστος ενοικίασης και τα λειτουργικά έξοδα, ενώ ΟΚΑΝΑ και ΚΕΘΕΑ διέθεταν το προσωπικό. Από τον Φεβρουάριο του 2025, δίπλα στον δήμο, τονίζουν οι εργαζόμενοι στον ΕΟΠΑΕ, πήρε τη θέση των δύο φορέων ο ΕΟΠΑΕ, ο οποίος προέκυψε από τη συγχώνευση που έφερε ο νόμος για την «ολοκλήρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης», που έφερε η κυβέρνηση.

Ο δήμος Αθηναίων απέσυρε πρόσφατα τη συμμετοχή του στην υποστήριξη της δομής δηλώνοντας ότι «ο Ξενώνας Μεταβατικής Φιλοξενίας δεν κλείνει».

Αυτό που αλλάζει είναι ότι ο ΕΟΠΑΕ, εκτός από την επιστημονική αναλαμβάνει και την πλήρη οικονομική ευθύνη της λειτουργίας του, ως ο πλέον εθνικός αρμόδιος φορέας» και ότι «σε κάθε περίπτωση, η ίδρυση του ΕΟΠΑΕ το Φεβρουάριο του 2025 δημιούργησε νέες συνθήκες και την ανάγκη επανεξέτασης του ρόλου κάθε φορέα και της συνεργασίας τους με αποτέλεσμα ο ξενώνας να περάσει στον πλήρη έλεγχο του ΕΟΠΑΕ».

Το αποτέλεσμα της αποχώρησης του δήμου και του περάσματος της δομής στον πλήρη έλεγχο του ΕΟΠΑΕ είναι τώρα μπροστά μας: Η διοίκηση του ΕΟΠΑΕ,  που είχε αναλάβει εξολοκλήρου τη λειτουργία του Ξενώνα μετά την αποχώρηση του δήμου Αθηναίων, ενημέρωσε τους εργαζόμενους ότι το κτήριο πρέπει να εκκενωθεί μέχρι τα τέλη Αυγούστου.

Στην πορεία, χωρίς κάποια αιτιολόγηση, δόθηκε εντολή για τέλη Ιουλίου και τελικά τους είπαν να έχει αδειάσει ο χώρος μέχρι τα τέλη Ιουνίου, προκαλώντας μεγάλη αναστάτωση και συνεχείς ανατροπές.

Ο ξενώνας πλέον έχει αδειάσει, έκλεισε. Ο πρόεδρος ΕΟΠΑΕ κ. Αθανάσιος Θεοχάρης, τονίζουν εργαζόμενοι του ΕΟΠΑΕ, χαρακτήρισε περιχαρής ως «case study» τον τρόπο με τον οποίο εκκενώθηκε η δομή.

Οι εργαζόμενοι τονίζουν πως ο ίδιος «πρότεινε μάλιστα να μεταλαμπαδευτεί αυτή η εμπειρία και στο εξωτερικό! Ζούμε τον απόλυτο παραλογισμό και την αντιστροφή της πραγματικότητας. Πού μεταφέρθηκαν όμως όλοι αυτοί οι άνθρωποι; Άλλοι σε Μονάδα Σωματικής Αποτοξίνωσης για να συνεχίσουν μετά σε δομές απεξάρτησης και άλλοι σε δύο υπνωτήρια του ΕΟΠΑΕ, που όμως δεν είναι ξενώνες. Το ένα υπνωτήριο στο Ίλιον είναι μια σχετικά μικρή δομή, ενώ εκείνο της οδού Σουρμελή στο κέντρο της Αθήνας λειτουργεί «στα κόκκινα» με μεγάλα προβλήματα υγιεινής και ασφάλειας. Όπως και να το παρουσιάσει κανείς, δεν μπορεί να κρύψει ότι 70 κλίνες δεν υπάρχουν πια, έχουν αφαιρεθεί από την εξίσωση. Όσοι μεταφέρονται αλλού δεν αφήνουν πλέον πίσω τους άδειες θέσεις για την κάλυψη νέων αναγκών. Ταυτόχρονα, θα συμπιεστούν σε μεγάλο βαθμό δομές (detox, υπνωτήρια) που ήδη αντιμετωπίζουν προβλήματα».

Οι άνθρωποι που εργάζονταν στον Ξενώνα έχουν πλέον διασκορπιστεί, «πλοηγούμενοι» κι αυτοί σε άλλες δομές. Η αόριστη «υπόσχεση» ότι κάπως, κάπου, κάποτε ο Ξενώνας θα ανοίξει ξανά δεν πείθει κανέναν.

Αλλιώς ο ΕΟΠΑΕ, και συνολικά η Πολιτεία, θα έβρισκαν τρόπο να συνεχίσει τη λειτουργία της μια δομή που έφτασε σε ένα υψηλό επίπεδο λειτουργίας με πολύ κόπο από την κοινή ομάδα εργαζομένων του ΟΚΑΝΑ και του ΚΕΘΕΑ, παρά τα περί μη συνεργασίας των φορέων που χρησιμοποιήθηκαν ως επιχείρημα για την καταστροφική συγχώνευση στον ΕΟΠΑΕ. Το κλείσιμο του Ξενώνα Μεταβατικής Φιλοξενίας Χρηστών είναι μία από τις δεκάδες αρνητικές συνέπειες της απορρύθμισης του πεδίου της πρόληψης και αντιμετώπισης των εξαρτήσεων. Με την ιδιομορφία ότι στην περίπτωση αυτή, η άκρως προβληματική λειτουργία του ΕΟΠΑΕ συνέπεσε με την απόσυρση της δημοτικής αρχής.

Πολλές ακόμα δομές απεξάρτησης και μείωσης βλάβης σε όλη τη χώρα – σημειώνουν οι εργαζόμενοι του ΕΟΠΑΕ – «έχουν καταργηθεί, είτε μέσω συγχώνευσης είτε με παύση λειτουργίας. Επαναλαμβάνουμε την κατεπείγουσα έκκληση σε φορείς, πολιτικά κόμματα, μέσα ενημέρωσης και προς την ίδια την κοινωνία: Χρειάζεται εδώ και τώρα διάλογος, συνεργασία και κινητοποίηση όλων ώστε να σταματήσει η διάλυση ενός τόσο ευαίσθητου τομέα».

Επένδυση στην ψυχική ανθεκτικότητα

Το CHAMPS δεν αποτελεί μια ακόμη αποσπασματική δράση, αλλά μια καινοτόμο συστημική παρέμβαση που καλύπτει τον νέο από τη γέννηση έως την ενηλικίωση. Στόχος είναι η ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας των παιδιών και των εφήβων μέσα από τη συνεργασία της οικογένειας, του σχολείου και της τοπικής κοινότητας. Αντί να παρεμβαίνει εκ των υστέρων, το πρόγραμμα εστιάζει στην πρόληψη παραγόντων κινδύνου όπως η χρήση ουσιών, η νεανική παραβατικότητα, η σχολική διαρροή και ο κοινωνικός αποκλεισμός, ακολουθώντας τα διεθνή πρότυπα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Δ. Βαρτζόπουλος: «Η πρόληψη δεν είναι πλέον προαιρετική»

Κατά την πρώτη συνεδρίαση της Εθνικής Οργανωτικής Επιτροπής στην Αθήνα, ο Υφυπουργός Υγείας, Δημήτρης Βαρτζόπουλος, αρμόδιος για την Ψυχική Υγεία, έδωσε το στίγμα της νέας πολιτικής. Τόνισε ότι η θεσμική και ενιαία πρόληψη είναι πλέον καθοριστική για την προστασία της νεολαίας, υπογραμμίζοντας τον κομβικό ρόλο του ΕΟΠΑΕ (Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων). Ο νέος αυτός φορέας καλείται να γεφυρώσει το κενό μεταξύ θεωρίας και πράξης, διασφαλίζοντας ότι η εφαρμογή των πολιτικών θα γίνεται με βάση τα πιο αυστηρά διεθνή επιστημονικά δεδομένα.

Μια στρατηγική για το μέλλον

Η επιτυχία του προγράμματος στην Πάτρα θα αποτελέσει τον «οδηγό» για την επέκτασή του σε ολόκληρη την επικράτεια. Σε μια εποχή που η νεανική βία και οι εξαρτήσεις βρίσκονται σε έξαρση, η μετάβαση από την καταστολή στην ολιστική πρόληψη δεν είναι απλώς μια πολιτική επιλογή, αλλά μια επένδυση για μια πιο ανθεκτική και δίκαιη κοινωνία. Η Ελλάδα, με τη συνδρομή του UNODC και τη στρατηγική ανάλυση του Dr. Wadih Maalouf, φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα βιώσιμο πρότυπο που θα θωρακίσει τις επόμενες γενιές απέναντι στις σύγχρονες απειλές.

«Η κουλτούρα της αποδοχής και η παραπληροφόρηση γύρω από την κάνναβη έχουν δημιουργήσει μια επικίνδυνη σύγχυση, ειδικά ανάμεσα στους νέους, ακόμη και στο πρόσφατο παράδειγμα της Πάτρας. Πολλοί νέοι, ιδίως, θεωρούν τη χρήση της ως αθώα συνήθεια», σημειώνει ο ΕΟΠΑΕ.

Τονίζει ότι το σύστημα των ενδοκανναβινοειδών είναι ένα βιολογικό ρυθμιστικό σύστημα, το οποίο παίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της ομοιόστασης του οργανισμού, δηλαδή στην ισορροπία και τη σταθερότητα των φυσιολογικών λειτουργιών. Εμπλέκεται σε λειτουργίες, όπως η διάθεση και τα συναισθήματα (ιδίως η ευχαρίστηση/ανταμοιβή), η όρεξη, ο μεταβολισμός, ο καρδιακός και αναπνευστικός ρυθμός, το επίπεδο εγρήγορσης, η μνήμη, η μάθηση, η αντίληψη του πόνου, φλεγμονώδεις αντιδράσεις, θερμορύθμιση. Τα ενδοκανναβινοειδή είναι ουσίες που παράγει φυσικά το σώμα και μοιάζουν χημικά με τα φυτικά κανναβινοειδή (όπως η τετραϋδροκανναβινόλη -THC και η κανναβιδιόλη -CBD).

Η χρήση προϊόντων από το φυτό της κάνναβης γίνεται από διάφορους πολιτισμούς για ψυχοδραστικούς και θεραπευτικούς σκοπούς. Το φυτό της κάνναβης περιέχει μια σημαντική ποικιλία από ουσίες αυτής της κατηγορίας, σημαντικότερες των οποίων είναι η THC που δρα στο ΚΝΣ και στους υποδοχείς του οργανισμού CB1 και είναι επομένως ψυχοδραστική και η CBD, που δρα στους υποδοχείς CB2 που βρίσκονται στην περιφέρεια του σώματος και δεν είναι ψυχοδραστική.

Τα ημισυνθετικά κανναβινοειδή προέρχονται από χημική επεξεργασία ουσιών εξαγόμενων από την κάνναβη. Είναι πιο ισχυρά από τη φυσική κάνναβη και οι κίνδυνοι που συνεπάγονται είναι σαφώς αυξημένοι, συμπεριλαμβανομένων των οξέων ψυχωσικών επεισοδίων, του συγχυτικού παραληρήματος και του κώματος.

Τα συνθετικά κανναβινοειδή είναι προϊόντα αποκλειστικά χημικής σύνθεσης με πολλές (δεκάδες) φορές πιο ισχυρή δράση στους υποδοχείς CB1 σε σχέση με τη φυτική κάνναβη. Είναι πάνω από 100 οι διαφορετικές χημικές ουσίες που έχουν ταυτοποιηθεί και κυκλοφορούν με διάφορα ονόματα, όπως bonsai, skunk, spice, black mamba κ.λπ. Φέρουν υψηλότατoυς κινδύνους τόσο ψυχοπαθολογικής (όπως τα οξέα ψυχωσικά επεισόδια), όσο και σωματικής φύσεως (στη διεθνή βιβλιογραφία έχουν περιγραφεί καρδιακές αρρυθμίες, σπασμοί, αναπνευστική καταστολή, κώμα αλλά και αρκετοί θάνατοι).

Η χρήση κανναβινοειδών μπορεί να έχει άμεσες (βραχυχρόνιες) και μακροχρόνιες συνέπειες, οι οποίες είναι εντονότερες στους έφηβους απ’ ό,τι στους ενηλίκους, γιατί στην εφηβεία δεν έχει ολοκληρωθεί η αναπτυξιακή ωρίμανση του εγκεφάλου.

«H επιστημονική αλήθεια επομένως αποδεικνύεται διαφορετική: η χρήση κάνναβης από ανηλίκους αποτελεί σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας που δεν επιδέχεται εφησυχασμό. Ο εγκέφαλος των εφήβων βρίσκεται σε κρίσιμη φάση ωρίμανσης. Η τετραϋδροκανναβινόλη (THC), δραστική ουσία της κάνναβης, μπορεί να διαταράξει τους μηχανισμούς που ρυθμίζουν την ομαλή νευρολογική ανάπτυξη, με μακροχρόνιες συνέπειες.

Η συστηματική έκθεση στην ουσία συνδέεται με εξασθένηση μνήμης, προσοχής και συγκέντρωσης. Αυτό οδηγεί σε πτώση στις σχολικές επιδόσεις, δυσκολία στην αντιμετώπιση προκλήσεων και περιορισμένη ικανότητα λήψης κρίσιμων αποφάσεων. Η πρώιμη χρήση μπορεί να προκαλέσει επίσης μακροχρόνια έκπτωση των πνευματικών ικανοτήτων. Επιπλέον, η κάνναβη αυξάνει τον κίνδυνο για ψυχικές διαταραχές, όπως ψύχωση και σχιζοφρένεια, ενώ συνδέεται με κατάθλιψη και αυτοκτονικό ιδεασμό. Συχνά συνοδεύεται από απώλεια κινήτρου για τη ζωή, έντονη απάθεια και κοινωνική απομόνωση», τονίζει ο ΕΟΠΑΕ.

Ανησυχητική η κατάσταση στην Ελλάδα – Δεν είναι αθώα η χρήση της κάνναβης

Σύμφωνα με την πανευρωπαϊκή έρευνα στον μαθητικό πληθυσμό για το αλκοόλ και τα άλλα ναρκωτικά – ESPAD (2024), η εικόνα που προκύπτει για την Ελλάδα είναι ανησυχητική. Η κάνναβη παραμένει η πιο διαδεδομένη παράνομη ουσία. Πάνω από τους μισούς εφήβους θεωρούν ότι η δοκιμή κάνναβης είναι ακίνδυνη, γεγονός που δείχνει πόσο έχει εδραιωθεί η λανθασμένη αντίληψη περί «αθώας» χρήσης. Παράλληλα, ένας στους τρεις δηλώνει ότι μπορεί να βρει κάνναβη εύκολα, κάτι που υπογραμμίζει την αυξημένη διαθεσιμότητα της ουσίας. Η χρήση της ουσίας στους νέους επίσης δεν είναι αμελητέα: ένας στους εννέα έχει δοκιμάσει κάνναβη έστω και μία φορά στη ζωή του ενώ κάποιοι εξ αυτών αναφέρουν ότι έχουν βρεθεί σε τμήμα επειγόντων περιστατικών λόγω χρήσης κάνναβης ή άλλων ουσιών.

«Όλα τα στοιχεία αυτά υπογραμμίζουν την ανάγκη για υπεύθυνη ενημέρωση και δράση. Η πρόληψη πρέπει να βασίζεται σε επιστημονικά τεκμηριωμένες πρακτικές και να υλοποιείται μέσα από συντονισμένες παρεμβάσεις. Οι νέοι χρειάζονται έγκαιρη και έγκυρη ενημέρωση από τις αρμόδιες υπηρεσίες, ώστε να καταρριφθούν οι μύθοι και να προστατευθεί η υγιής ανάπτυξή τους». Ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων παρέχει υπηρεσίες για την αντιμετώπιση και τη διαχείριση της εξάρτησης από κάνναβη και στον νεανικό πληθυσμό. Απώτερος στόχος είναι η απομάκρυνση από την εξαρτητική συμπεριφορά και την εξάρτηση από την κάνναβη ενδυναμώνοντας την προσωπικότητα και ευαισθητοποιώντας εντατικά επί του θέματος. Η σωστή πληροφόρηση δεν είναι επιλογή, αλλά κοινωνική ευθύνη.

Αναφορά της Ελλαδας στην Οριζόντια Ομάδα για τα Ναρκωτικά της ΕΕ στα καναβιδοειδή

Μάλιστα στην πρόσφατη σύνοδο της Οριζόντιας Ομάδας για τα Ναρκωτικά του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 4 Νοεμβρίου 2025, στην συζήτηση που πραγματοποιήθηκε για τους ατμιστές, τα βρώσιμα και άλλα παρόμοια προϊόντα που περιέχουν ψυχοδραστικές ουσίες, ο εκπρόσωπος της Ελλάδας και εθνικός συντονιστής για τις Εξαρτήσεις κ. Θεοχάρης υπερτόνισε την ανάγκη για καθολική και οριζόντια εφαρμογή ελέγχου των συνθετικών καναβιδοειδών σε όλα τα κράτη της ΕΕ.

«Είναι αναγκαία η διατομεακή συνεργασία και με άλλες ομάδες εργασίας της ΕΕ. Η πρόταση του Εκπρόσωπου της Ελλάδας στην Οριζόντια Ομάδα για τα Ναρκωτικά ήταν να υπάρξει εντατικοποίηση δράσεων, αλλά και δημιουργία ενός συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης (EWS) στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμπεριλαμβάνοντας το αντικείμενο αυτό», κατέληξε ο κ. Θεοχάρης.