Η ελπίδα είναι ότι σύντομα, οι άνθρωποι μπορεί να μην χρειάζεται να βασίζονται αποκλειστικά σε αυτές τις παρεμβάσεις. Σε μια μελέτη που διεξήχθη από την Verve Therapeutics, η οποία ανήκει στην Eli Lilly Co., και δημοσιεύθηκε στις 25 Μαΐου στο New England Journal of Medicine , οι ερευνητές αναφέρουν μερικά ενθαρρυντικά νέα σχετικά με μια εφάπαξ γονιδιακή θεραπεία που θα μπορούσε να ελέγξει τη χοληστερόλη , έναν από τους κύριους παράγοντες που συμβάλλουν στις καρδιακές παθήσεις .

Μεταξύ των 35 ατόμων που συμμετείχαν στη μελέτη, η γονιδιακή θεραπεία μείωσε την LDL χοληστερόλη κατά 9% έως 62%, ανάλογα με τη δόση που έλαβαν.

Η θεραπεία στοχεύει ένα γονίδιο που ονομάζεται PCSK9. Πριν από περίπου 20 χρόνια, ερευνητές στο Ιατρικό Κέντρο UT Southwestern διαπίστωσαν ότι άτομα με μεταλλάξεις στο γονίδιο PCSK9 έτειναν να έχουν πολύ χαμηλά επίπεδα LDL και επομένως χαμηλά ποσοστά καρδιακών επεισοδίων.

Το PCSK9 λειτουργεί στο ήπαρ για τη ρύθμιση της χοληστερόλης και αποδείχθηκε ότι αυτά τα άτομα είχαν μια ανενεργή μορφή του γονιδίου που οδηγούσε σε χαμηλότερα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, χωρίς άλλες εμφανείς φυσιολογικές επιδράσεις. Οι επιστήμονες άρχισαν να αναπτύσσουν φάρμακα για την αναστολή του γονιδίου και επί του παρόντος υπάρχουν τέσσερα τέτοια φάρμακα που έχουν εγκριθεί για τη μείωση της χοληστερόλης. Αλλά όλα αυτά είναι ενέσιμα φάρμακα. Το ένα απαιτεί γιατρό για τη χορήγησή του. Η ταλαιπωρία των ενέσεων σημαίνει ότι περίπου το 30-50% των ανθρώπων σταματούν να χρησιμοποιούν τα φάρμακα μετά από περίπου ένα χρόνο και το ποσοστό μείωσης είναι παρόμοιο με αυτό των καθημερινών χαπιών στατινών .

Η γονιδιακή θεραπεία, που ονομάζεται VERVE-102, έχει ως στόχο να αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα συμμόρφωσης με μια εφάπαξ θεραπεία για την τροποποίηση γονιδίων στα ηπατικά κύτταρα, ώστε να παράγουν συνεχώς την τροποποιημένη έκδοση του PCSK9 που οδηγεί σε χαμηλή χοληστερόλη. Η αλλοίωση που προκαλείται από τη θεραπεία δεν προκαλεί την ακριβή αλλαγή στο γονίδιο PCSK9 που βρίσκεται σε εκείνους που γεννιούνται με την έκδοση του γονιδίου χαμηλής χοληστερόλης, αλλά το τελικό αποτέλεσμα είναι το ίδιο: το γονίδιο απενεργοποιείται και τα επίπεδα της LDL μειώνονται.

«[Αυτή η μελέτη] αποτελεί πρώιμη κλινική απόδειξη ότι μπορούμε να παρέχουμε προστασία σε άτομα που δεν γεννήθηκαν με αυτήν», λέει ο Δρ. Sek Kathiresan, ανώτερος αντιπρόεδρος της Eli Lilly Co. και διευθύνων σύμβουλος της Verve Therapeutics. «Έχουμε ακόμα πολλά να μάθουμε. Αλλά αν επιβεβαιωθεί, πιστεύουμε ότι θα σήμαινε έναν εντελώς νέο τρόπο αντιμετώπισης της υψηλής χοληστερόλης με μία μόνο έγχυση για τη δια βίου μείωση της χοληστερόλης».

Εάν αποδειχθεί ασφαλής και αποτελεσματική σε μεταγενέστερες κλινικές δοκιμές και τελικά εγκριθεί, η γονιδιακή θεραπεία θα μπορούσε να αντικαταστήσει τις τακτικές ενέσεις ή τα καθημερινά χάπια, επειδή τα ηπατικά κύτταρα που στοχεύει η θεραπεία ανανεώνονται κάθε 200 έως 300 ημέρες. Μόλις τα κύτταρα τροποποιηθούν από το VERVE-102, παράγουν περισσότερα κύτταρα με την ίδια γενετική αλλαγή, διατηρώντας έτσι την επίδραση της τροποποιημένης PCSK9 – πιθανώς καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής.

Μέχρι στιγμής, οι ασθενείς στη μελέτη παρακολουθούνται για περίπου 18 μήνες και συνεχίζουν να εμφανίζουν χαμηλά επίπεδα LDL. Ο Kathiresan λέει ότι μελέτες σε ζώα δείχνουν ότι συνεχίζουν να έχουν χαμηλά επίπεδα LDL μετά από τρία χρόνια, γεγονός που κάνει τους επιστήμονες σίγουρους ότι η θεραπεία είναι ανθεκτική.

Η μόνη παρενέργεια που αξίζει να σημειωθεί είναι ότι το φάρμακο προκαλεί προσωρινά υψηλότερα επίπεδα ενός ηπατικού ενζύμου, λέει ο Kathiresan, αντανακλώντας το γεγονός ότι η γονιδιακή θεραπεία στοχεύει τα ηπατικά κύτταρα και αρχικά μπορεί να διαταράξει τα επίπεδα των ηπατικών ενώσεων.

Η τρέχουσα δοκιμή περιελάμβανε άτομα είτε με γενετική προδιάθεση για υψηλή χοληστερόλη είτε που είχαν εμφανίσει πρώιμα καρδιακά επεισόδια, αλλά η Lilly σχεδιάζει να διεξάγει μια μεγαλύτερη δοκιμή περίπου 200 ατόμων — συμπεριλαμβανομένων περισσότερων ατόμων στην τελευταία κατηγορία που μπορεί να είναι πιο αντιπροσωπευτικά όσων έχουν καρδιακές παθήσεις. Η εταιρεία θα συνεχίσει επίσης να παρακολουθεί τα 35 άτομα σε αυτήν την πρώτη δοκιμή για 15 χρόνια, για να παρακολουθεί την ασφάλεια της γονιδιακής θεραπείας που έλαβαν.

Για λόγους ασφαλείας, τα άτομα που συμμετείχαν στην τρέχουσα μελέτη συνέχισαν επίσης να λαμβάνουν φάρμακα μείωσης της χοληστερόλης, συμπεριλαμβανομένων των στατινών, κατά τη διάρκεια της δοκιμής.

Ωστόσο, μελλοντική έρευνα θα εξετάσει εάν κάποια στιγμή μια εφάπαξ γονιδιακή θεραπεία όπως το VERVE-102 θα μπορούσε να αντικαταστήσει εντελώς τις στατίνες. «Είναι πολύ νωρίς για να πούμε τώρα και πολλά θα εξαρτηθούν από το πού ξεκινούν οι άνθρωποι όσον αφορά τη χοληστερόλη τους και πού είναι ο στόχος τους», λέει ο Kathiresan. «Αλλά τελικά, θα θέλαμε να βρισκόμαστε σε μια θέση όπου αυτή θα είναι η προτιμώμενη θεραπεία επιλογής».

Πηγή: time.com

Ρούλα Σκουρογιάννη

Οι Καθηγητές της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών στο Νοσοκομείο Αλεξάνδρα, Σταυρούλα (Λίνα) Πάσχου (Επίκουρη Καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας), Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (Καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής-Αιματολογίας-Ογκολογίας, Διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής και τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ) συνοψίζουν τα κύρια σημεία της μελέτης αυτής.

Χρησιμοποιώντας μια εθνική πολυκεντρική βάση δεδομένων ηλεκτρονικών αρχείων υγείας στις ΗΠΑ, οι ερευνητές εντόπισαν 1.651.452 ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (μέση ηλικία 59,8 έτη) που δεν είχαν προηγούμενη διάγνωση καρκίνου που σχετίζεται με την παχυσαρκία και τους συνταγογραφήθηκαν αγωνιστές υποδοχέα GLP-1, ινσουλίνες ή μετφορμίνη μεταξύ Μαρτίου 2005 και Νοεμβρίου 2018. Η στατιστική ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 2024.

Η θεραπεία με αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1 έναντι ινσουλινών βρέθηκε ότι σχετίζεται με σημαντικά μειωμένο κίνδυνο ανάπτυξης 10 τύπων καρκίνου που σχετίζονται με την παχυσαρκία, συγκεκριμένα:

1.      καρκίνο χοληδόχου κύστης,

2.      μηνιγγίωμα,

3.      καρκίνο παγκρέατος,

4.      ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα,

5.      καρκίνο ωοθηκών,

6.      καρκίνο παχέος εντέρου,

7.      πολλαπλούν μυέλωμα,

8.      καρκίνο οισοφάγου,

9.      καρκίνο ενδομητρίου, και

10.  καρκίνο νεφρού.

Η θεραπεία με αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1 δεν φάνηκε να σχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης μετεμμηνοπαυσιακού καρκίνου του μαστού ή καρκίνου του θυρεοειδούς.

Σε σύγκριση με τη μετφορμίνη, η θεραπεία με αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1 δεν βρέθηκε να συσχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο ανάπτυξης οποιουδήποτε καρκίνου.

Οι κίνδυνοι της παχυσαρκίας

Ο περίσσιος λιπώδης ιστός σε παχύσαρκους, και ιδιαίτερα σε άτομα με κεντρική παχυσαρκία, παράγει έναν αριθμό προφλεγμονωδών κυτοκινών και βιοενεργών μορίων, όπως TNF-α, IL-6, MCP-1, PAI-1, RBP-4, λεπτίνη, βισφατίνη, ρεζιστίνη. Τα μόρια αυτά δημιουργούν φλεγμονώδες περιβάλλον και προάγουν τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων, την αντίσταση στην ινσουλίνη και τη νεογλυκογένεση. Ταυτόχρονα, η λιπόλυση που συνοδεύει την παχυσαρκία αυξάνει την κυκλοφορία ελεύθερων λιπαρών οξέων, οδηγώντας σε παραγωγή λιποπρωτεϊνών πολύ μικρής πυκνότητας καθώς και σε μειωμένη μυϊκή ευαισθησία στην ινσουλίνη. Η αθροιστική επίδραση όλων των παραπάνω είναι η υπερινσουλιναιμία. Οι αυξημένες συγκεντρώσεις ινσουλίνης οδηγούν σε υπερδιέγερση των υποδοχέων της. Μέσω μιας σειράς ενδοκυτταρικών οδών προάγεται ο κυτταρικός πολλαπλασιασμός και η σύνθεση πρωτεϊνών, ενώ αναστέλλεται ο κυτταρικός θάνατος, οδηγώντας συνολικά σε καρκινογένεση.

Η δράση των αγωνιστών του υποδοχέα GLP-1

Οι αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1 ανήκουν σε οικογένεια μορίων που μιμούνται τα αποτελέσματα μιας ορμόνης, που ονομάζεται GLP-1. Το GLP-1 εκκρίνεται φυσιολογικά από τα εντεροκύτταρα μετά από πρόσληψη τροφής και επάγει το αίσθημα κορεσμού, δίνοντας έτσι το σήμα για την παύση του γεύματος. Επίσης, διεγείρει τη γλυκοζοεξαρτώμενη έκκριση ινσουλίνης, η οποία βοηθά στη μείωση της γλυκόζης στο αίμα. Κάποιοι άνθρωποι παράγουν λιγότερο GLP-1 ή αυτό που παράγουν δεν δρα σωστά. Έτσι, τα φάρμακα αυτά μιμούνται το GLP-1, επιβραδύνουν τη διέλευση της τροφής από το έντερο, επάγουν κορεσμό, αλλά συμβάλλουν και στη μείωση των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα. Δίδονται ως καθημερινή (λιραγλουτίδη) ή εβδομαδιαία (σεμαγλουτίδη) υποδόρια ένεση. Μελέτες υποδεικνύουν ότι μπορούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους να χάσουν ως και 15% του αρχικού σωματικού τους βάρους.

Σύμφωνα με τους Καθηγητές οι πιθανές προληπτικές επιδράσεις των αγωνιστών του υποδοχέα GLP-1 στους καρκίνους που σχετίζονται με την παχυσαρκία δικαιολογούν περαιτέρω μακροπρόθεσμες κλινικές μελέτες. Επίσης, σημαντικές θα είναι οι σχετικές μελέτες και νεότερων παραγόντων απώλειας βάρους, όπως της τιρζεπατίδης, ενός διπλού GLP-1/GIP αγωνιστή που αναμένεται σύντομα στη χώρα μας και έχει δείξει ακόμη μεγαλύτερη απώλεια σωματικού βάρους, ως και 20-25%. 

Της Ρούλας Σκουρογιάννη

Το πρόσφατα εγκεκριμένο φάρμακο, το οποίο περιέχει τις δραστικές ουσίες rilpivirine και cabotegravir (ονομάζεται Cabenuva), αποτελεί μια σημαντική πρόοδο στη θεραπεία των ατόμων που ταλαιπωρούνται από την εξαιρετικά μολυσματική ασθένεια.

Ο συγκεκριμένος συνδυασμός των δύο δραστικών μειώνει τα επίπεδα του ιού HIV στο αίμα και τα διατηρεί χαμηλά. Το σχήμα αυτό αποτελεί την πρώτη πλήρη αγωγή για την HIV/AIDS λοίμωξη που θα λαμβάνεται μία φορά το μήνα ή μία φορά τους δύο μήνες.

• Δηλαδή, ένα άτομο που έχει μολυνθεί, μέχρι τώρα, παίρνει φαρμακευτική αγωγή, λαμβάνοντας τουλάχιστον ένα χάπι την ημέρα. Με το νέο ενέσιμο θεραπευτικό σχήμα, θα του χορηγείται μία ένεση 6 ή 12  φορές το χρόνο. Σύμφωνα με όσα γνωρίζουμε έως τώρα, η ένεση θα γίνεται ξεχωριστά για την κάθε ουσία, ενδομυϊκά στην μονάδα λοιμώξεων που παρακολουθείται ο κάθε ασθενής. Τη χορήγηση θα την κάνει ο υπεύθυνος γιατρός ή ο νοσηλευτής.

Σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων, το 2018, υπήρχαν περίπου 36.400 πρόσφατα μολυσμένοι ασθενείς που ζούσαν με HIV στις ΗΠΑ, ενώ σύμφωνα με την UNAIDS, περίπου 1,7 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως μολύνθηκαν μέσα στο 2019.

Παρόλο που υπάρχουν αρκετά φάρμακα για τη θεραπεία του HIV, το νέο φάρμακο της ViiV Healthcare βασίζεται στην ευκολία της μηνιαίας ενέσιμης θεραπείας, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι το φάρμακο πρέπει να χορηγείται από έναν πάροχο υγειονομικής περίθαλψης. Η εταιρεία, η οποία ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό από τη GlaxoSmithKline (GSK), συγκέντρωσε δεδομένα που δείχνουν ότι 9 από τους 10 ασθενείς σε βασικές μελέτες ισχυρίστηκαν ότι προτιμούν τη μηνιαία ενέσιμη θεραπεία από το καθημερινό σχήμα λήψης χαπιών.

• «Αυτή η έγκριση θα επιτρέψει σε ορισμένους ασθενείς να λαμβάνουν εφάπαξ  μηνιαίως τη θεραπεία τους αντί ενός καθημερινού θεραπευτικού σχήματος από του στόματος», δήλωσε ο John Farley, ο οποίος είναι επικεφαλής του Γραφείου Λοιμωδών Νοσημάτων στο Κέντρο Αξιολόγησης και Έρευνας για τα Φάρμακα του FDA. «Η παροχή αυτής της θεραπείας σε ορισμένους ασθενείς αποτελεί μια εναλλακτική λύση για τη διαχείριση αυτής της χρόνιας πάθησης».

Δύο κλινικές μελέτες -σε περισσότερους από 1.100 ασθενείς από 16 χώρες- διαπίστωσαν ότι το Cabenuva ήταν εξίσου αποτελεσματικό στην καταστολή του ιού με τα καθημερινά, από του στόματος, θεραπευτικά σχήματα τριών φαρμάκων που έλαβαν ασθενείς κατά τη διάρκεια της περιόδου μελέτης των 48 εβδομάδων. Ωστόσο, οι ασθενείς πρέπει πρώτα να πάρουν μια από του στόματος εκδοχή του ενέσιμου φαρμάκου και ένα άλλο χάπι για τον πρώτο μήνα, πριν ακολουθήσουν τη θεραπεία με τις μηνιαίες ενέσεις, σύμφωνα με τον FDA.