Ρούλα Σκουρογιάννη

Π. Μπακάκος: Η ΧΑΠ παραμένει τρίτη αιτία θανάτου – Καθυστερεί η διάγνωση

Ο Καθηγητής Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ και Γενικός Γραμματέας της ΕΠΕ Πέτρος Μπακάκος ανέδειξε το μέγεθος του προβλήματος, υπογραμμίζοντας ότι η ΧΑΠ αφορά περισσότερους από 340 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως και εξακολουθεί να αποτελεί την τρίτη αιτία θανάτου διεθνώς.

Όπως σημείωσε, παρά τη σημαντική βελτίωση στη θεραπευτική φαρέτρα, η νόσος συνεχίζει να υποδιαγιγνώσκεται, με πολλούς ασθενείς να φτάνουν σε ειδικό όταν η ΧΑΠ έχει ήδη εξελιχθεί.
Η ΕΠΕ τονίζει ότι η λειτουργική εξέταση αναπνοής (σπιρομέτρηση) πρέπει:

·         να ενσωματώνεται στην πρωτοβάθμια φροντίδα,

·         να προτείνεται σε κάθε άτομο άνω των 40 ετών με ιστορικό καπνίσματος ή χρόνια συμπτώματα.

Η έγκαιρη διάγνωση, σύμφωνα με τον καθηγητή, αποτελεί το «κρίσιμο πρώτο βήμα» για να μειωθούν οι παροξύνσεις και η επιβάρυνση στο σύστημα υγείας.

Πιλοτικά προγράμματα πνευμονικής αποκατάστασης: Ένα νέο μοντέλο φροντίδας στην κοινότητα

Σημαντικό μέρος της παρουσίασης αφιερώθηκε στα πιλοτικά προγράμματα πνευμονικής αποκατάστασης της ΕΠΕ που λειτουργούν στους Δήμους Περιστερίου και Θεσσαλονίκης.
Τα προγράμματα αυτά αποτελούν νέα πρόταση πολιτικής για το πώς η εξειδικευμένη αναπνευστική φροντίδα μπορεί να «μεταφερθεί» εκτός νοσοκομείου, μέσα στην κοινότητα.

Το πρόγραμμα στο Περιστέρι

Ξεκίνησε πιλοτικά με:

·         δημοτικό γυμναστήριο εξοπλισμένο για ασθενείς με αναπνευστικά προβλήματα,

·         εξειδικευμένες γυμνάστριες υπό εργοφυσιολογική επίβλεψη,

·         παρουσία φυσικοθεραπευτή, ψυχολόγου και πνευμονολόγου σε κάθε συνεδρία,

·         παράλληλη διατροφική υποστήριξη σε συνεργασία με τοπικό νοσοκομείο.

Τα αποτελέσματα έδειξαν εντυπωσιακή βελτίωση σε αντοχή, συμπτώματα και ψυχολογικό φορτίο των συμμετεχόντων.

Το πρόγραμμα στη Θεσσαλονίκη

Με παραπομπές από τον θεράποντα ιατρό και πλήρη κλινική αξιολόγηση στο ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου», το πρόγραμμα εφαρμόστηκε σε δύο δημοτικά γυμναστήρια και διήρκεσε έξι μήνες, με συνεδρίες δύο φορές την εβδομάδα.

Μετρήσεις πριν και μετά έδειξαν:

·         σημαντική μείωση δύσπνοιας,

·         βελτίωση μυϊκής αντοχής,

·         αναβάθμιση της ποιότητας ζωής,

·         μεγαλύτερη αυτονομία σε καθημερινές δραστηριότητες.

Η ΕΠΕ υπογραμμίζει ότι το μοντέλο αυτό μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για επέκταση στο ΕΣΥ, καλύπτοντας ένα μεγάλο κενό στη χρόνια φροντίδα των αναπνευστικών νοσημάτων.

Π. Κατσαούνου: Ανάγκη προστασίας από λοιμώξεις: 18% θνητότητα από γρίπη ή RSV σε νοσηλευόμενους με ΧΑΠ

Με ιδιαίτερη έμφαση παρουσιάστηκαν τα νέα στοιχεία για τις αναπνευστικές λοιμώξεις.
Η Καθηγήτρια Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ Παρασκευή Κατσαούνου παρουσίασε δεδομένα σύμφωνα με τα οποία ασθενείς με ΧΑΠ που νοσηλεύθηκαν λόγω γρίπης ή RSV εμφάνισαν θνητότητα 18%, ένα εύρημα που καταδεικνύει την ιδιαίτερη ευαλωτότητα του πληθυσμού.

Η Κατσαούνου τόνισε ότι ο συστηματικός εμβολιασμός, ανεξαρτήτως ηλικίας, είναι απαραίτητος για κάθε άτομο με ΧΑΠ. Οι συστάσεις περιλαμβάνουν εμβολιασμό για:

·         πνευμονιόκοκκο,

·         γρίπη,

·         RSV,

·         COVID-19,

·         κοκκύτη (κάθε 10 έτη),

·         καθώς και εφάπαξ για έρπητα ζωστήρα.

«Ο εμβολιασμός αποτελεί θεμέλιο λίθο στην προστασία των ασθενών και στη μείωση των σοβαρών παροξύνσεων», υπογράμμισε.

Μια ολιστική προσέγγιση για το μέλλον της ΧΑΠ

Η ΕΠΕ διαμορφώνει ένα συνεκτικό πλαίσιο πολιτικών και δράσεων για τη ΧΑΠ, με προτεραιότητες:

·         την προώθηση της έγκαιρης διάγνωσης,

·         τη διεύρυνση των προγραμμάτων πνευμονικής αποκατάστασης,

·         την ενίσχυση του εμβολιασμού,

·         και τη δημιουργία ενιαίων πρωτοκόλλων για τη διαχείριση παροξύνσεων και τη διαδικασία εξιτηρίου.

Με βάση τα νέα δεδομένα και τις επιτυχημένες πιλοτικές εφαρμογές, η ΕΠΕ υπογραμμίζει ότι η ΧΑΠ μπορεί να αντιμετωπιστεί πιο αποτελεσματικά, με καλύτερα αποτελέσματα για τους ασθενείς και μικρότερη επιβάρυνση για το σύστημα υγείας.

Σε ανακοίνωση της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας για την αφρικανική σκόνη, αναφέρονται τα εξής:

«Η αφρικανική σκόνη που επηρεάζει την Ελλάδα είναι ένα σχετικά συχνό φαινόμενο, ιδιαίτερα όταν οι μετεωρολογικές συνθήκες ευνοούν τη μεταφορά σωματιδίων σκόνης από την έρημο Σαχάρα.

Η συχνότητα και η ένταση των φαινομένων αφρικανικής σκόνης στην Ελλάδα μπορεί να ποικίλλει από έτος σε έτος, από 7 έως 20 επεισόδια (μέσος όρος 13 επεισόδια/έτος), ανάλογα με τις ατμοσφαιρικές συνθήκες και την ποσότητα της σκόνης που μεταφέρεται από τη Σαχάρα. Γενικά, δεν είναι ασυνήθιστο να επηρεάζεται ο ελληνικός χώρος από την αφρικανική σκόνη.

Αυτό το φυσικό γεγονός μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία των κατοίκων της χώρας μας, κυρίως μέσω της υποβάθμισης της ποιότητας του αέρα. Η αφρικανική σκόνη μεταφέρει σωματίδια σε μεγάλο φάσμα μεγεθών, όπως PM₁₀, PM_2,5 ή ακόμα και πολύ μικρότερα, ενώ μπορεί επίσης να συμπαρασύρει και ρύπους από την ατμόσφαιρα. Η αύξηση των σωματιδίων στην ατμόσφαιρα μπορεί να επιδεινώσει αναπνευστικά νοσήματα όπως το άσθμα, η βρογχίτιδα και οι αλλεργίες. Τα άτομα με προϋπάρχουσες αναπνευστικές παθήσεις είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε περιόδους αυξημένων επιπέδων σκόνης και αυτό απεικονίζεται και σε αυξημένες προσελεύσεις στα νοσοκομεία.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται για τους κατοίκους των αστικών κέντρων και περιοχών με ήδη χαμηλή ποιότητα της ατμόσφαιρας.

Επίδραση στο αναπνευστικό. Μία από τις πρωταρχικές επιπτώσεις της αφρικανικής σκόνης στην υγεία είναι η επίδρασή της στην αναπνευστική υγεία. Τα λεπτά σωματίδια της σκόνης μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στους πνεύμονες, ακόμη και να εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματος. Για άτομα με παθήσεις όπως το άσθμα, η βρογχίτιδα ή η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), η έκθεση σε αυτά τα σωματίδια μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα, οδηγώντας σε δύσπνοια, βήχα, συριγμό και δυσφορία στο στήθος.

Αλλεργίες και ερεθισμός. Η αφρικανική σκόνη μπορεί να προκαλέσει αλλεργικού τύπου αντιδράσεις σε ορισμένα άτομα, ερεθισμό του αναπνευστικού συστήματος, ρινική συμφόρηση, φτέρνισμα και υγρά μάτια. Τα άτομα με αλλεργίες ή ευαισθησίες σε περιβαλλοντικούς παράγοντες μπορεί να εμφανίσουν αυξημένα συμπτώματα σε περιόδους αυξημένων επιπέδων αφρικανικής σκόνης.

Καρδιαγγειακές επιδράσεις. Εκτός από αναπνευστικά προβλήματα, η έκθεση στην αφρικανική σκόνη έχει συνδεθεί με καρδιαγγειακά προβλήματα. Τα σωματίδια μπορούν να συμβάλουν στη φλεγμονή, το οξειδωτικό στρες και την αγγειοσυστολή, που μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο καρδιακών προσβολών, εγκεφαλικών επεισοδίων και άλλων καρδιαγγειακών παθήσεων, ιδιαίτερα σε ευάλωτους πληθυσμούς.

Επίδραση στο ανοσοποιητικό σύστημα. Η παρατεταμένη έκθεση στην αφρικανική σκόνη μπορεί επίσης να επηρεάσει το ανοσοποιητικό σύστημα, καθιστώντας τα άτομα πιο ευάλωτα σε λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος και σε άλλες ασθένειες. Η φλεγμονώδης απόκριση που προκαλείται από τα σωματίδια σκόνης μπορεί να αποδυναμώσει την άμυνα του σώματος και να δυσκολέψει την καταπολέμηση των παθογόνων μικροοργανισμών.

Μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι για την υγεία. Η χρόνια έκθεση στην αφρικανική σκόνη και τους σχετικούς ρύπους της έχει συσχετιστεί με μακροπρόθεσμους κινδύνους για την υγεία, συμπεριλαμβανομένων αναπνευστικών ασθενειών, μειωμένης πνευμονικής λειτουργίας, καρδιαγγειακών διαταραχών, ακόμη και ορισμένων τύπων καρκίνου. Η συνεχής έκθεση σε υψηλά επίπεδα σωματιδίων σκόνης μπορεί να έχει συσσωρευτικές επιπτώσεις στην υγεία με την πάροδο του χρόνου. Σύμφωνα με μία ανασκόπηση του 2020 για την επίδραση της σκόνης στην ποιότητα του αέρα στην Ευρώπη, εκτιμάται ότι 42.000 θάνατοι/έτος αποδίδονται στη σκόνη, ενώ στις μεσογειακές χώρες έχει υπολογιστεί ότι το 27-44% του αριθμού των θανάτων που σχετίζονται με τα σωματίδια PM₁₀ οφείλεται στην αφρικανική σκόνη.

Είναι σημαντικό οι πολίτες και ειδικότερα εκείνοι με αναπνευστικά προβλήματα, να λαμβάνουν προφυλάξεις κατά τη διάρκεια περιόδων με αυξημένα επίπεδα αφρικανικής σκόνης. Ακολουθούν ορισμένες οδηγίες που θα σας βοηθήσουν να ελαχιστοποιήσετε τις επιπτώσεις του φαινομένου στην υγεία:

• Μείνετε ενημερωμένοι. Παρακολουθήστε τις αναφορές για την ποιότητα του αέρα και τις μετεωρολογικές προβλέψεις για να γνωρίζετε πότε τα επίπεδα αφρικανικής σκόνης αναμένεται να είναι υψηλά.
• Περιορίστε τις υπαίθριες δραστηριότητες. Εάν είναι δυνατόν, αποφύγετε να περάσετε εκτεταμένες χρονικές περιόδους σε εξωτερικούς χώρους, όταν τα επίπεδα σκόνης είναι υψηλά, ειδικά κατά τη διάρκεια των ημερών με άνεμο, όπου τα σωματίδια είναι πιο πιθανό να αιωρούνται στον αέρα.
• Κλείστε τα παράθυρα και τις πόρτες. Ενώ γενικά πρέπει να αερίζονται οι κατοικίες και οι εργασιακοί χώροι, στις περιόδους έξαρσης της αφρικανικής σκόνης, αερίστε λίγο το πρωί και στη συνέχεια κρατήστε τα παράθυρα και τις πόρτες κλειστά για να αποτρέψετε την είσοδο σωματιδίων σκόνης στο σπίτι ή στον χώρο εργασίας σας. Αν διαθέτετε, χρησιμοποιήστε καθαριστές αέρα ή φίλτρα για να βελτιώσετε την ποιότητα του εσωτερικού αέρα.
• Χρησιμοποιήστε μάσκες. Όταν βγαίνετε έξω, ειδικά σε συνθήκες σκόνης, σκεφθείτε να φοράτε μάσκα για να μειώσετε την εισπνοή σωματιδίων σκόνης.
• Μείνετε ενυδατωμένοι. Πίνετε άφθονο νερό. 

Σε περιόδους αυξημένων επιπέδων σκόνης, συνιστάται ιδιαίτερα, άτομα με προϋπάρχουσες αναπνευστικές παθήσεις, να λαμβάνουν προφυλάξεις για να ελαχιστοποιούν τις επιπτώσεις στην υγεία από την έκθεση στα σωματίδια σκόνης.

Ασθενείς με άσθμα μπορεί να χρειαστεί να αυξήσουν τη δοσολογία ή τη συχνότητα λήψης των εισπνεόμενων φαρμάκων βάσει του πλάνου ελέγχου που τους έχει συστήσει ο γιατρός τους για να μειώσουν τα συμπτώματα. Επισημαίνεται ότι στην παρούσα φάση συνιστάται ιδιαίτερη προσοχή στους ασθματικούς, λόγω εαρινών αλλεργιών.

Ασθενείς με ΧΑΠ μπορεί να χρειαστεί να αυξήσουν την ανακουφιστική αγωγή με εισπνεόμενα φάρμακα».