Για εβδομάδες, οι επιθέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ περιόριζαν την πρόσβαση του Ιράν στις υπόγειες πυραυλικές εγκαταστάσεις του, καταστρέφοντας δρόμους και θάβοντας εισόδους σηράγγων. Τώρα το Ιράν είναι έτοιμο να εκτοξεύσει πολύ περισσότερους πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς στο Ισραήλ και σε άλλα έθνη της Μέσης Ανατολής, αφού ξεθάβει γρήγορα τα θαμμένα οπλοστάσιά του.

Ενώ το Ιράν και οι ΗΠΑ έχουν καταλήξει σε μια προσωρινή συμφωνία για το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ, απομένουν μήνες εργασίας για να καθοριστούν οι λεπτομέρειες.

«Δεν υπάρχει τίποτα που να εμποδίζει τους εκτοξευτές να είναι εξοπλισμένοι»

Εάν οι εχθροπραξίες συνεχιστούν, το Ιράν είναι σε θέση να «συνεχίσει να εκτοξεύει πυραύλους εφόσον διαθέτει εκτοξευτές και πληρώματα, ακόμη και αν η παραγωγή έχει σταματήσει», δήλωσε ο Σαμ Λερ, ερευνητής στο Κέντρο Μελετών Μη Διάδοσης ”James Martin”, ο οποίος αναλύει τις πυραυλικές δυνατότητες του Ιράν. «Δεν υπάρχει τίποτα που να εμποδίζει τους εκτοξευτές να είναι εξοπλισμένοι με το άφθονο απόθεμα πυραύλων που εξακολουθούν να έχουν οι Ιρανοί».

Κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων, το Ιράν εργάστηκε για την εκσκαφή των εισόδων των σηράγγων με μεγάλο κίνδυνο, με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να χτυπούν συχνά τον εξοπλισμό που χρησιμοποιείται για την εκσκαφή. Αυτή η εργασία επέτρεψε στην Τεχεράνη να συνεχίσει να εκτοξεύει πυραύλους καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου, αν και με πολύ μειωμένους ρυθμούς. Από την κατάπαυση του πυρός πριν από περισσότερες από επτά εβδομάδες, οι ιρανικές προσπάθειες για την εκσκαφή των βάσεων έχουν επιταχυνθεί σημαντικά.

Το CNN διαπίστωσε ότι το Ιράν έχει πλέον ξεμπλοκάρει 50 από τις 69 εισόδους των σηράγγων που χτυπήθηκαν από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ σε 18 υπόγειες πυραυλικές εγκαταστάσεις.

Το Ιράν έχει επισκευάσει και άλλα μέρη των βάσεων, συμπεριλαμβανομένων δρόμων που βομβάρδισαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ για να αποτρέψουν τη χρήση τους από τους εκτοξευτές πυραύλων. Δορυφορικές εικόνες δείχνουν ότι σχεδόν όλοι αυτοί οι κρατήρες έχουν πλέον καλυφθεί και, σε δύο σημεία, έχουν ακόμη και ασφαλτοστρωθεί ξανά.

Η στάση της Ουάσιγκτον και ο στόχος του πολέμου

«Ο αμερικανικός στρατός είναι καλός στην επίτευξη τακτικών επιτυχιών, και η ταφή και η καταστολή της ιρανικής πυραυλικής δύναμης είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα αυτού», δήλωσε ο Λερ. «Ωστόσο, εάν αυτό δεν συνοδεύεται από ένα σύνολο εύλογων στρατηγικών πολεμικών στόχων και μια εφικτή θεωρία νίκης, μπορεί να καταλήξει σε στρατηγική αποτυχία».

Ο εκπρόσωπος του Πενταγώνου, Σον Πάρνελ, δεν απάντησε σε συγκεκριμένες ερωτήσεις σχετικά με τα ευρήματα του CNN, επαναλαμβάνοντας μια προηγούμενη δήλωση ότι «ο αμερικανικός στρατός είναι ο πιο ισχυρός στον κόσμο και έχει όλα όσα χρειάζεται για να εκτελέσει στον χρόνο και στον τόπο που επιλέγει ο Πρόεδρος».

Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα επισημάνει το πυραυλικό οπλοστάσιο του Ιράν ως λόγο για τον πόλεμο, με την καταστροφή του να αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους. Σε μια ανάρτηση του Μαρτίου στο Truth Social, ο Τραμπ ανέφερε την «πλήρη υποβάθμιση της ιρανικής πυραυλικής ικανότητας, των εκτοξευτών και όλων όσων σχετίζονται με αυτές» ως έναν από τους πέντε «στόχους» του πολέμου.

Το δίκτυο υπόγειων πυραυλικών βάσεων του Ιράν, το οποίο άρχισε να κατασκευάζει πριν από περισσότερα από 20 χρόνια, προσφέρει σημαντική προστασία στους πυραύλους και τους εκτοξευτές του. Το βάθος των εγκαταστάσεων, μερικές από τις οποίες βρίσκονται κάτω από εκατοντάδες μέτρα βράχου, περιορίζει τις επιλογές που έχουν οι στρατοί των ΗΠΑ και του Ισραήλ για την επίθεση στις βάσεις.

Έτσι, τις πρώτες εβδομάδες της σύγκρουσης, οι στρατοί στράφηκαν στο να χτυπήσουν τις εισόδους τους, κάτι που σε συνδυασμό με τις προσπάθειες εύρεσης και καταστροφής εκτοξευτών, είχε ως αποτέλεσμα τον σημαντικό περιορισμό των πυραύλων του Ιράν. Αυτές οι επιθέσεις προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στις βάσεις, θάβοντας τις περισσότερες εισόδους των σηράγγων κάτω από βουνά από συντρίμμια και καταστρέφοντας δρόμους που οδηγούσαν στις τοποθεσίες.

Δορυφορικές εικόνες που εξέτασε το CNN εκείνη την εποχή έδειχναν εγκαταστάσεις όπως η Βόρεια Βάση Πυραύλων του Ισφαχάν, μια βασική υπόγεια τοποθεσία πυραύλων, να έχει καταστραφεί από πολλαπλές επιθέσεις, με ερείπια να καλύπτουν τις σήραγγες και εκτοξευτές να έχουν καταστραφεί απ’ έξω.

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ανέλαβαν επίσης μια ευρεία προσπάθεια να καταστρέψουν την αλυσίδα εφοδιασμού πυραύλων του Ιράν, από τα εργοστάσια όπου παράγονται μικρά ηλεκτρονικά εξαρτήματα, μέχρι τις εγκαταστάσεις όπου κατασκευάζονται προωθητικά πυραύλων και σώματα πυραύλων.

Αφού οι ΗΠΑ και το Ιράν συμφώνησαν σε κατάπαυση του πυρός στις 8 Απριλίου, ο Υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγσεθ, αναφέρθηκε στις προσπάθειες, λέγοντας ότι το Ιράν θα «ξεθάβει τους εναπομείναντες εκτοξευτές και πυραύλους του, χωρίς να έχει τη δυνατότητα να τους αντικαταστήσει. Δεν έχετε αμυντική βιομηχανία».

Οι ειδικοί πιστεύουν ότι το Ιράν εξακολουθεί να έχει περίπου 1.000 πυραύλους αποθηκευμένους στις υπόγειες εγκαταστάσεις.

Αυτό το απόθεμα, βαθιά κάτω από την επιφάνεια, είναι απίθανο να έχει υποστεί μεγάλες ζημιές από επιθέσεις στο επίπεδο του εδάφους, σύμφωνα με τους ειδικούς, ειδικά δεδομένου ότι ο ισραηλινός στρατός χτύπησε τις εισόδους των σηράγγων με τον ίδιο τρόπο κατά τη διάρκεια του Δωδεκαήμερου Πολέμου πέρυσι.

«Προετοιμαζόταν για αυτό το είδος πολέμου για 20 χρόνια», δήλωσε ο Τιμούρ Καντίσεφ, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη και την Πολιτική Ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου, ο οποίος μελετά τους πυραύλους του Ιράν. «Είναι πολύ προετοιμασμένοι».

Αποκατάστασης εγκαταστάσεων

Για να ανοίξει ξανά τις βάσεις, το Ιράν χρησιμοποίησε μια ποικιλία εξοπλισμού κατασκευών και χωματουργικών εργασιών. Στις δορυφορικές εικόνες, είναι ορατοί φορτωτές εμπρόσθιου τύπου να μαζεύουν μπάζα καθώς τα φορτηγά γεμίζουν κρατήρες με χώμα.

Σε μια βάση, έξω από το Ισφαχάν, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ διεξήγαγαν πολυάριθμες επιθέσεις για να μπλοκάρουν τέσσερις εισόδους σηράγγων κατά τη διάρκεια του πολέμου. Τουλάχιστον 18 κρατήρες ήταν ορατοί σε δύο από τις εισόδους, υποδεικνύοντας πόσα πυρομαχικά δαπανήθηκαν για να μπλοκαριστούν οι σήραγγες.

Στις αρχές Μαΐου, μια δορυφορική εικόνα έδειξε ένα φορτηγό να χρησιμοποιείται για να γεμίσει τους κρατήρες. Οι άλλες δύο είσοδοι, επίσης μπλοκαρισμένες από κρατήρες και συντρίμμια, είχαν ήδη ανοιχτεί και οι δρόμοι προς αυτές, που είχαν καταστραφεί προηγουμένως από βομβαρδισμούς, είχαν ασφαλτοστρωθεί ξανά.

Σε μια βάση έξω από το Χομεϊν στα μέσα Απριλίου, μια εικόνα έδειξε τουλάχιστον 10 οχήματα κατασκευής να συμμετέχουν σε προσπάθειες για το άνοιγμα μιας εισόδου.

Καθώς το Ιράν ανακτά τους πυραύλους του και αποκαθιστά τη λειτουργικότητα των πυραυλικών του βάσεων, οι αναλυτές ανησυχούν ότι η συνεχιζόμενη απειλή που θέτει αυτό το οπλοστάσιο υποτιμάται, ειδικά δεδομένης της μειούμενης προσφοράς αμερικανικών αναχαιτιστικών πυραύλων.

Οι επιθέσεις στα εργοστάσια πυραύλων του Ιράν ενδέχεται επίσης να μην εμποδίσουν την Τεχεράνη να ανασυγκροτήσει τις δυνατότητες παραγωγής πυραύλων της για όσο διάστημα θα ήθελαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ. Κατά τη διάρκεια του Δωδεκαήμερου Πολέμου, ορισμένα από αυτά τα ίδια εργοστάσια δέχτηκαν επίσης επίθεση. Αν και οι πρόσφατες επιθέσεις ήταν πολύ ευρύτερες, δορυφορικές εικόνες έδειξαν ότι το Ιράν είχε ήδη ανακατασκευάσει ορισμένες από τις εγκαταστάσεις που στοχοποιήθηκαν τον περασμένο Ιούνιο.

Οι εκτιμήσεις των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών δείχνουν ότι το Ιράν έχει ήδη ανακατασκευάσει βασικές στρατιωτικές δυνατότητες, συμπεριλαμβανομένης της επανεκκίνησης της παραγωγής μη επανδρωμένων αεροσκαφών και της αντικατάστασης εκτοξευτών πυραύλων και παραγωγικής ικανότητας.

«Οι Ιρανοί έχουν ξεπεράσει όλα τα χρονοδιαγράμματα που είχε (η κοινότητα των μυστικών υπηρεσιών) για την ανασύσταση», δήλωσε ένας Αμερικανός αξιωματούχος στο CNN.

Για τον Καντίσεφ, αυτή η διαφορά στις τεχνολογίες αποκαλύπτει τη δυσκολία στην επιδίωξη στρατιωτικών επιλογών κατά του Ιράν.

«Πρέπει να χρησιμοποιήσετε πολύ εξελιγμένα, πολύ ακριβά όπλα για να προκαλέσετε αυτό το είδος ζημιάς, και η ανάκαμψη είναι πολύ χαμηλής τεχνολογίας – είναι απλώς μπουλντόζες».

Τα νεότερα πλήγματα στις υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου στον Περσικό Κόλπο σηματοδοτούν μια επικίνδυνη νέα φάση της σύγκρουσης, η οποία επιδεινώνει την ενεργειακή κρίση.

Την Τετάρτη, το Ισραήλ επιτέθηκε στο μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου στον κόσμο, το South Pars, που ανήκει στο Ιράν και το Κατάρ.

Ακολούθησε μπαράζ ιρανικών επιθέσεων σε αρκετές ενεργειακές υποδομές του Κατάρ, της Σαουδικής Αραβίας και του Μπαχρέιν.

Ο χάρτης:

«Αυτές οι επιθετικές πράξεις δεν θα επιφέρουν κανένα όφελος για τον Σιωνιστικό-Αμερικανό εχθρό και τους υποστηρικτές του», γράφει ο Πεζεσκιάν στο X μετά την επίθεση του Ισραήλ στο κοίτασμα φυσικού αερίου South Fars του Ιράν.

«Αντίθετα, θα περιπλέξουν την κατάσταση και μπορεί να οδηγήσουν σε ανεξέλεγκτες επιπτώσεις, των οποίων οι επιπτώσεις επεκτείνονται και κατακλύζουν ολόκληρο τον κόσμο», σημειώνει.

Οι δορυφορικές εικόνες των επόμενων δύο ετών – που συλλέχθηκαν από το Google Earth και τις εμπορικές εταιρείες απεικόνισης MAXAR και Planet Labs – δείχνουν οχήματα κατασκευής να ανακαινίζουν το παλιό εργαστήριο της σοβιετικής εποχής και να ανοίγουν τα θεμέλια για 10 νέα κτίρια, συνολικής έκτασης άνω των 250.000 τετραγωνικών μέτρων, με αρκετά από αυτά να φέρουν τα χαρακτηριστικά βιολογικών εργαστηρίων που έχουν σχεδιαστεί για τον χειρισμό εξαιρετικά επικίνδυνων παθογόνων μικροοργανισμών.

Δεν έχει υπάρξει καμία ένδειξη ότι τέτοια όπλα έχουν χρησιμοποιηθεί στη σύγκρουση στην Ουκρανία, αλλά η κατασκευή νέων εργαστηρίων στο Sergiev Posad-6 παρακολουθείται στενά από τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών.

Σύμφωνα με τη Washington Post οι εικόνες αποκάλυψαν ένα βιολογικό εργαστήριο υψηλής ασφάλειας: δεκάδες μονάδες επεξεργασίας αέρα στις στέγες, σχέδια που συνάδουν με εργαστήρια χωρισμένα σε τομείς, υπόγεια υποδομή και ενισχυμένα χαρακτηριστικά ασφαλείας.

Πρόσφατα, οι ρωσικές αρχές επιβεβαίωσαν δημόσια ότι οι επιστήμονες θα χρησιμοποιήσουν τα εργαστήρια για να μελετήσουν θανάσιμους μικροοργανισμούς, όπως ο ιός Έμπολα, με στόχο να ενισχύσουν τις αμυντικές δυνατότητες της χώρας κατά της βιοτρομοκρατίας και μελλοντικών πανδημιών. Σύμφωνα με τις οδηγίες των Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), η έρευνα στις ΗΠΑ για τον Έμπολα περιορίζεται σε εργαστήρια που αξιολογούνται ως «επίπεδο βιολογικής ασφάλειας 4» (BSL-4), εξοπλισμένα για να χειρίζονται τους πιο θανατηφόρους και ανίατους ιούς και βακτήρια.

Τέσσερα κτίρια διαθέτουν ασυνήθιστα μεγάλο αριθμό εξοπλισμού αερισμού, σε κλίμακα που συνήθως σχετίζεται με εργαστήρια υψηλής ασφάλειας. Τα εργαστήρια BSL-4 απαιτούν ακριβή έλεγχο πίεσης αέρα, ισχυρή φίλτρανση, εφεδρικό εξοπλισμό αέρα και χωριστά συστήματα για εργαστηριακούς και μη εργαστηριακούς χώρους, για την προστασία των επιστημόνων από μεταδοτικούς μικροοργανισμούς. Ο χώρος περιλαμβάνει επίσης ένα κτίριο με ψηλούς καπνοδόχους που πολλοί ειδικοί πιστεύουν ότι είναι ένα μικρό εργοστάσιο παραγωγής ενέργειας.

Οι δορυφορικές εικόνες δείχνουν αναβάθμιση του συγκροτήματος, στο οποίο κατοικούν οι επιστήμονες, συμπεριλαμβανομένης μιας νέας κατασκευής που ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2022 και ανακαινίσεων σε υπάρχον κτίριο το καλοκαίρι του 2024. Οι ρωσικές ειδήσεις και δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες έχουν περιγράψει την έρευνα για μολυσματικές ασθένειες από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

Ωστόσο, οι περισσότερες από τις δραστηριότητες που συμβαίνουν στο εσωτερικό έχουν παραμείνει κρυφές. Είναι μία από τις μόνο τρεις ρωσικές εγκαταστάσεις όπλων που δεν παραχώρησαν ποτέ πρόσβαση σε διεθνείς ειδικούς κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’90. Οι αμερικανικές αναλυτικές υπηρεσίες πληροφοριών έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η εγκατάσταση πιθανότατα εξακολουθεί να διαθέτει κατεψυγμένες συλλογές ιών που μελετήθηκαν και δοκιμάστηκαν κατά τη διάρκεια της σοβιετικής εποχής.

Ο Borisevich, στρατιωτικός διοικητής του ινστιτούτου, δήλωσε ότι το Κρεμλίνο χρειάζεται επειγόντως να αναβαθμίσει τις δυνατότητες βιοάμυνας της χώρας, προκειμένου να την προετοιμάσει για επιθέσεις από τους αντιπάλους της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένων ξένων κυβερνήσεων και τρομοκρατικών ομάδων. Οι παρατηρήσεις του υπονοούν ότι οι διοικητές της εγκατάστασης μπορεί τουλάχιστον να εξετάζουν πειράματα με μηχανικά μεταλλαγμένα στελέχη.

«Δεν υπάρχει» λένε οι Ρώσοι

Επισήμως, το Κρεμλίνο αρνείται ότι υπάρχουν τέτοια όπλα στη Ρωσία.

Ο πρώην πρόεδρος της Ρωσίας Μπόρις Γέλτσιν αναγνώρισε το 1992 ότι η Σοβιετική Ένωση είχε κατασκευάσει ένα οπλοστάσιο βιολογικών όπλων, αλλά το Κρεμλίνο ανακάλεσε αργότερα τη δήλωση, επιμένοντας ότι δεν είχαν ποτέ κατασκευαστεί τέτοια όπλα. Υπό τον Πούτιν, η Μόσχα έχει κατηγορήσει συχνά τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους ότι σχεδιάζουν να χρησιμοποιήσουν βιολογικά όπλα κατά των Ρώσων, χωρίς να υπάρχουν αποδείξεις. Οι Ηνωμένες Πολιτείες τερμάτισαν την παραγωγή βιολογικών και χημικών όπλων το 1969 και ολοκλήρωσαν την καταστροφή των αποθεμάτων βιολογικών όπλων του Ψυχρού Πολέμου υπό πολιτική επίβλεψη το 1972.

«Οι Ρώσοι δεν υπήρξαν ποτέ διαφανείς σχετικά με τις εγκαταστάσεις του Υπουργείου Άμυνας», δήλωσε ο Mallory Stewart, βοηθός γραμματέας του Γραφείου Ελέγχου Όπλων, Αποτροπής και Σταθερότητας του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. «Αυτό εγείρει ερωτήματα σχετικά με το τι κρύβουν».