Ειδικότερα για την Ελλάδα, η κρίση δεν περιορίζεται σε γεωπολιτικούς υπολογισμούς, αλλά μεταφράζεται σε οδυνηρές συνέπειες στην καθημερινότητα: από το νέο ενεργειακό σοκ και την εκτίναξη των τιμών στα καύσιμα και τις μεταφορές, μέχρι τις πιέσεις στον πληθωρισμό, τα πλήγματα στη ναυτιλία και τις ευρύτερες οικονομικές προκλήσεις για τα ελληνικά νοικοκυριά.

Χρόνης Διαμαντόπουλος

«Ύστατος μοχλός πίεσης η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ»

Ο Αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικών Συστημάτων Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, Μάνος Παπάζογλου, μιλώντας για την αποτελεσματικότητα των προσωρινών συμφωνιών κατάπαυσης του πυρός στον Περσικό Κόλπο, εξηγεί ότι «από την σκοπιά της κυβερνητικής ηγεσίας, οι περισσότεροι ψύχραιμοι αναλυτές έχουν διαπιστώσει εγκαίρως ότι η επίθεση στο Ιράν δεν είχε ένα σαφές στρατηγικό σχέδιο στόχων, ούτε ένα συστηματικό σχέδιο απεμπλοκής. Η πιθανότητα μιας άνευ όρων συνθηκολόγησης του Ιράν ήταν μηδαμινή, όπως και άμεση κατάρρευση του θεοκρατικού καθεστώτος. Κατά συνέπεια, σημειώθηκε η μερική εξουδετέρωση του Ιράν ως βασικής απειλής για το Ισραήλ, τουλάχιστον για ένα διάστημα, χωρίς να διευθετηθεί ουσιαστικά η αλλαγή δόγματος στην Τεχεράνη, δηλαδή η αποτροπή στρατιωτικής προετοιμασίας με στόχο το Ισραήλ (ή η υπονόμευση της ασφάλειας στην περιοχή), η οποία μπορεί να κλιμακωθεί ακόμα και με την ολοκλήρωση της στρατιωτικής πυρηνικής τεχνολογίας. Ένα βασικό πρόβλημα στην πλευρά του Ιράν είναι ότι δεν υφίσταται πλέον ο σκληρός και συγκεντρωτικός πυρήνας εξουσίας του ανώτατου ηγέτη, αφού ο διάδοχος Μοτζτάμπα Χαμενεΐ είτε επιμελώς έχει αποσυρθεί, είτε δεν είναι σε θέση να ασκήσει πλήρως τα καθήκοντά του. Αυτό έχει ως συνέπεια την αυτονόμηση θυλάκων εξουσίας στο εσωτερικό του κράτους, δηλαδή η στρατιωτική ηγεσία να διευρύνει την επιρροή της έναντι της θρησκευτικής ηγεσίας. Με αυτά τα δεδομένα είναι δυσχερής η τήρηση των συμφωνηθέντων σε διπλωματικό επίπεδο.     

Ο κ. Παπάζογλου αναφερόμενος στα Στενά του Ορμούζ και το κατά πόσο παραμένουν η κύρια “λαβή” πίεσης της Τεχεράνης απέναντι στην Ουάσιγκτον, λέει ότι «με δεδομένη την ουσιαστική διαφορά ισχύος ΗΠΑ και Ισραήλ στο επιχειρησιακό πεδίο, το Ιράν χρησιμοποίησε ως ύστατο μοχλό πίεσης την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Ήταν ένα από τα σενάρια αντίδρασης τα οποία όφειλε να αξιολογήσει η αμερικανική ηγεσία. Ο υπόλοιπος κόσμος έχει ισχυρό συμφέρον στην αποτροπή κάθε εμποδίου στους στρατηγικού ενδιαφέροντος κόμβους του διαμετακομιστικού εμπορίου και της ενεργειακής και άλλης τροφοδοσίας (πχ Σουέζ, Παναμάς, Εύξεινος Πόντος κλπ). Το πρόβλημα είναι ότι αν το Ιράν επιμένει όχι απλώς να διατηρήσει το status quo ante, αλλά να αποκομίσει και νέα οφέλη (πχ επιβολή τελών διέλευσης), το κόστος για την αποτροπή μιας τέτοιας απόφασης είναι εξαιρετικά υψηλό σε στρατιωτικούς πόρους. Κατά συνέπεια, το πιθανότερο σενάριο είναι ότι το Ιράν απέκτησε ένα νέο μοχλό διπλωματικής πίεσης με άμεσο οικονομικό αντίκτυπο για τη διεθνή κοινότητα, τον οποίο θα χρησιμοποιεί σε κάθε απόπειρα να περιορίσει τις φιλοδοξίες περιφερειακής δύναμης». 

Σ’ ό,τι αφορά την αποτροπή μιας στρατιωτικής υπερέκθεσης της χώρας μας σε πολεμικά μέτωπα της περιοχής, υποστηρίζει: «Η εταιρική σχέση με τις ΗΠΑ έχει ενισχυθεί με την προσήλωση στους σχετικούς στόχους διαδοχικών κυβερνήσεων (διαφορετικών παρατάξεων) στην Ελλάδα και διαφορετικών προέδρων στις ΗΠΑ. Από την άλλη πλευρά, η Ελλάδα συντάσσεται με τις κύριες θέσεις περί διεθνούς ασφάλειας της ΕΕ. Ωστόσο, οι επιχειρησιακές δυνατότητες της χώρας της επιτρέπουν να διαδραματίσει έναν ρόλο (πχ Patriot στη Σαουδική Αραβία, στρατιωτική προστασία σε Κύπρο και Βουλγαρία) και να προβάλλει ως δύναμη ειρήνης στη νοτιοανατολική Μεσόγειο. Είναι προς το συμφέρον της χώρας να απεγκλωβιστεί από την μονομέρεια της εξωτερικής πολιτικής (Τουρκία) και να διεκδικήσει τα συμφέροντά της με κάθε τρόπο. Αυτό προκύπτει και από την προσπάθεια οριοθέτησης των θαλασσίων ζωνών με όμορες χώρες (πχ Ιταλία, Αλβανία, Αίγυπτος, Λιβύη). Η Ελλάδα δεν ήταν, ούτε θα γίνει ‘proxy’ του αμερικανικού παράγοντα. Δεν πρέπει, όμως, και να παραμείνει αμέριμνη σε μια περίοδο και μια περιοχή στην οποία διαμορφώνεται μια διαφορετική, δυναμική αρχιτεκτονική ασφαλείας, αλλά να αξιοποιήσει τα διπλωματικά ερείσματα (ΕΕ) και την επιχειρησιακή ικανότητά της. Μην παραβλέπουμε ότι η προστασία της ελεύθερης ναυσιπλοΐας είναι προτεραιότητα για μία χώρα που ελέγχει το 20% περίπου της χωρητικότητας της παγκόσμιας ναυτιλίας (και ακόμη περισσότερο στα δεξαμενόπλοια)».   

 Για τον κ. Παπάζογλου «οι μεταβολές της τελευταίας δεκαετίας είναι ραγδαίες κατά κυριολεξία. Στο παρελθόν συζητούσαμε με δέος την προοπτική μιας πολεμικής σύρραξης με πρωταγωνιστή το Ιράν, αλλά αυτό πράγματι συνέβη. Το οικονομικό κόστος των επιχειρήσεων και των καταστροφών είναι εξαιρετικά υψηλό. Αρκετές από τις χώρες της Μέσης Ανατολής πέτυχαν δυσθεώρητη συσσώρευση πλούτου και δημιούργησαν νέες μητροπόλεις παγκόσμιας εμβέλειας, αλλά η παράμετρος της ασφάλειας υπονομεύτηκε σοβαρά. Η περιοχή ως βασική πηγή ενεργειακής τροφοδοσίας, ιδιαίτερα για τις ασιατικές χώρες, χαρακτηρίζεται πλέον από τακτικές και απρόβλεπτες διαταραχές. Αυτά δεν είναι καλά νέα για την παγκόσμια οικονομία και ασφάλεια και οι συνέπειες δυστυχώς επιβαρύνουν την ζωή του απλού πολίτη. Θα ήταν χρήσιμο τουλάχιστον για τις αντιμαχόμενες πλευρές να κατανοήσουν το πραγματικό κόστος για τα δικά τους εθνικά συμφέροντα από μια ανερμάτιστη, αντιφατική και τελικά αδιέξοδη διεκδίκηση περιφερειακής ισχύος. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην περίπτωση του Ιράν, το οποίο στην πραγματικότητα υπονόμευσε την προοπτική ευημερίας μιας ολόκληρης γενιάς λόγω της ατελέσφορης στρατηγικής να υπονομεύσει το Ισραήλ. Δεν ξέρουμε, ωστόσο, την έκβαση μιας μελλοντικής αναμέτρησης, χωρίς την εμπλοκή του αμερικανικού παράγοντα».

Τέλος σ’ ό,τι αφορά τις οικονομικές επιπτώσεις στην Ελλάδα «είναι σαφές ότι οι σοβαρές διαταραχές στην παγκόσμια τροφοδοσία και τους ενεργειακούς πόρους επιβαρύνει κάθε κράτος-μέλος της ΕΕ. Η Ελλάδα κατόρθωσε να ανακτήσει από το 2015 την αξιοπιστία της πιστοληπτικής ικανότητάς της, να διατηρήσει σταθερά δημοσιονομικά πλεονάσματα, καλούς ρυθμούς ανάπτυξης και αποκλιμάκωση του χρέους. Ωστόσο, ο πληθωρισμός των τελευταίων ετών πλήττει ιδιαιτέρως τα ασθενέστερα στρώματα επιβαρύνοντας το κόστος ζωής πέραν της ανόδου των εισοδημάτων. Όπως διατείνονται αρκετοί αναλυτές, το μέτωπο του πληθωρισμού θα επιδεινωθεί κατά τη χειμερινή περίοδο. Παρατηρούμε ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις της χώρας επιχειρούν άντληση κεφαλαίων στην παρούσα συγκυρία μέσω ομολογιακών εκδόσεων και αυξήσεων μετοχικού κεφαλαίου για να προλάβουν την άνοδο του κόστους χρηματοδότησης. Σε επίπεδο νοικοκυριού, όμως, οι επιλογές αυτές δεν υφίστανται. Σκεφτείτε ότι πετύχαμε την συμμετοχή των ΑΕΠ στο ενεργειακό μίγμα της χώρας άνω του 60%, αλλά το κόστος ενέργειας εξακολουθεί να παραμένει υψηλό όταν παράγουμε ενέργεια από το φυσικό αέριο. Τα δύο βασικά μέτωπα (Ουκρανία και Μέση Ανατολή) προκάλεσαν σοβαρή διαταραχή στην αγορά ενέργειας και αυτό αποτελεί κοινό πρόβλημα για την Ευρώπη. Οι εκτιμήσεις δεν είναι ιδιαίτερα ευοίωνες με δεδομένο ότι θα έχουμε αβέβαιες εκλογικές αναμετρήσεις (πχ Γαλλία, Ελλάδα), ενώ είναι δύσκολο να εκτιμήσει κάποιος τους στόχους της προεδρίας Trump μετά τις ενδιάμεσες εκλογές Νοεμβρίου 2026 και έως το τέλος της θητείας του».  

«Οι ΗΠΑ όμως μπορούν να γονατίσουν το Ιράν μόνο μέσω πολύμηνου ναυτικού αποκλεισμού»

Ο Χαράλαμπος Παπασωτηρίου, καθηγητής διεθνών σχέσεων και στρατηγικής στο Πάντειο και πρόεδρος του ΕΣ του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων (ΙΔΙΣ) αναφερόμενος στην αποτελεσματικότητα των προσωρινών συμφωνιών κατάπαυσης του πυρός στον Περσικό Κόλπο, θεωρεί ότι «το Ιράν έχει αντιληφθεί, ότι ελέγχοντας τα Στενά του Ορμούζ εκβιάζοντας τα άλλα κράτη του Περσικού Κόλπου με επιθέσεις στις υποδομές ενέργειας και αφαλάτωσης γίνεται κύρια δύναμη του Περσικού Κόλπου.  Επομένως δεν πρόκειται να δεχθεί να επανέλθει καθεστώς ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα στενά και θα απαιτήσει να εισπράττει κάποιο τέλος για τη διέλευση πλοίων.

Αυτό βέβαια είναι ενάντια στο διεθνές δίκαιο.  Οι ΗΠΑ όμως μπορούν να γονατίσουν το Ιράν μόνο μέσω πολύμηνου ναυτικού αποκλεισμού, για να μην μπορεί να εξάγει ενέργεια. Το Ιράν όμως θα αντιδράσει διακόπτοντας την κίνηση πλοίων στα στενά και αυτό όμως θα βλάψει βαθιά την παγκόσμια οικονομία.

Εξηγεί επίσης ότι «όταν οι ΗΠΑ κάνουν στρατιωτικές επιθέσεις στο Ιράν, εκείνο επιτίθεται στις υποδομές ενέργειας και αφαλάτωσης των άλλων κρατών του Περσικού Κόλπου, που πιέζουν τις ΗΠΑ να σταματήσουν τις επιθέσεις.  Επιπλέον το Ιράν μπορεί με φτηνά οπλικά συστήματα να επιτίθεται σε πλοία στα στενά διακόπτοντας την κίνησή τους».

Για την Ελλάδα, «λόγο απόστασης δεν αποτελεί καλό στόχο για το Ιράν. Υπάρχουν αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις πιο κοντά του». Τονίζει επίσης ότι «όσο παραμένει το παρόν καθεστώς στο Ιράν, θα υπάρχει δομική αστάθεια, καθώς το καθεστώς είναι διατεθειμένο να υποστεί μεγάλες θυσίες για να εξαλείψει το κράτος του Ισραήλ. Τις θυσίες βέβαια τις υφίσταται κυρίως ο ιρανικό λαός. Εφόσον συνεχίζει να παρεμποδίζεται η διακίνηση στα Στενά του Ορμουζ, θα ακριβαίνει η ενέργεια και ενδεχομένως θα προκύψουν ελλείψεις και σε άλλα προϊόντα του πετρελαίου όπως λιπάσματα».

«Το οικονομικό αποτύπωμα του πολέμου ΗΠΑ – Ιράν στην Ευρώπη και στην Ελλάδα»

Ο Θρασύβουλος  Ευτυχίδης, διεθνολόγος – οικονομολόγος, θυμίζει ότι «με την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου η Ευρώπη βίωσε ένα δεύτερο μεγάλο ενεργειακό σοκ. Κύρια αιτία γι αυτό το κλείσιμο των στενών του Ορμούζ και το σταμάτημα των αποστολών Καταριανού LNG. Με δεδομένο ότι το αποθηκευμένο αέριο βρισκόταν σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα (30%) μετά το τέλος του χειμώνα, η τιμή υπερδιπλασιάσθηκε φθάνοντας και τα 60 €/MWh.

Η Ούρσουλα Φον Ντερ Λάινεν δήλωσε ότι η Ευρώπη κατέβαλε τουλάχιστον 25 δις € για εισαγωγές αερίου και άλλων καυσίμων στις πρώτες 54 ημέρες του πολέμου.

Ιδιαίτερα ενεργοβόρες οικονομίες όπως αυτές της Γερμανίας και της Ιταλίας είναι αυτές που δέχθηκαν τα μεγαλύτερα πλήγματα.

Πρακτικά η κρίση στον Περσικό Κόλπο επέβαλε την αναθεώρηση των προβλέψεων για την ανάπτυξη στην Ευρωζώνη (-1%), των προβλέψεων για τον πληθωρισμό από 2% σε 4,4% και την περαιτέρω μείωση των επιτοκίων από την Κεντρική Τράπεζα.

Στην Ελλάδα η κρίση έπληξε όπως και σε όλη την Ευρώπη την αγορά καυσίμων. Σήμερα το Ντήζελ και η Βενζίνη φλερτάρουν σταθερά με τα 2 €/λτ. Τα καύσιμα που παραμένουν κατά 30% ακριβότερα από τις αρχές Φεβρουαρίου, επηρέασαν το σύνολο της αγοράς και τις μεταφορές  τροφοδοτώντας τον πληθωρισμό με +8,8% που κινείται ανοδικά προς το 3,2% (σήμερα 2,9%) από 2,4%, επηρεάζοντας άμεσα τη ζωή των ελληνικών νοικοκυριών.

Επιμέρους μικρές ζημιές καταγράφονται στον τουρισμό μια που η χώρα μας θεωρείται παρακείμενη ζώνη της σύγκρουσης κύρια με ακυρώσεις κρουαζιέρας.

Στη Ναυτιλία το πλήγμα είναι μεγαλύτερο, μια οι ελληνικές εταιρείες πέραν των πληγμάτων που έχουν δεχθεί ελληνόκτητα πλοία, έχουν να αντιμετωπίσουν υψηλά ασφάλιστρα και ναύλους που επιβάλλονται από την αλλαγή δρομολογίων των πλοίων που κινούνται ώστε να αποφύγουν τις ζώνες έντασης. Στην ουσία οι καθυστερήσεις στις παραδόσεις – εισαγωγές εμπορευμάτων, ενέργειας, πρώτων υλών και τεχνολογίας από τον Περσικό και την Νοτιοανατολική Ασία οδηγούν σταθερά σε αύξηση των τιμών.

Ένας τομέας που έχει πληγεί ιδιαίτερα από τον πόλεμο στον Περσικό είναι ο πρωτογενής τομέας. Η τιμή των λιπασμάτων αυξήθηκε έως και 20% τουλάχιστον, καθώς η περιοχή του Κόλπου ελέγχει περίπου το 1/3 του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων. Η ελληνική κυβέρνηση αναγκάστηκε να διαθέσει 500 εκατ. Ευρώ για επιδοτήσεις σε καύσιμα και λιπάσματα για την προστασία του αγροτικού κόσμου με πενιχρά αποτελέσματα.

Φυσικά έχει υποχωρήσει η πρόβλεψη ανάπτυξης από 2,4% σε 2% για το επόμενο έτος.

Όλα αυτά βέβαια υπόκεινται σε αναθεώρηση όσο η κρίση συνεχίζει να διαχέεται στην ευρύτερη περιοχή και δεν διαφαίνεται λύση στον ορίζοντα. Το σημαντικότερο ίσως που θα πρέπει να κρατήσουμε είναι ο χρόνος που θα απαιτηθεί για μια επιστροφή στην κανονικότητα. Η εκτίμηση του ΔΝΤ είναι περίπου 1 με 1,5 χρόνος. Και ο μεγαλύτερος κίνδυνος ένας στασιμοπληθωρισμός και μια μακροχρόνια ύφεση που θα μας οδηγήσει χρόνια πίσω».

«Ο πόλεμος που ανασχεδιάζει τη Μέση Ανατολή»

Ο Θοδωρής Τσίκας, πολιτικός επιστήμονας – διεθνολόγος, επικεφαλής του Προγράμματος «Θεωρία και Πράξη των Διεθνών Σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ), από την πλευρά του υποστηρίζει:

«Οι διαδοχικές ανακοινώσεις του Ντόναλντ Τραμπ για ενδεχόμενους νέους βομβαρδισμούς κατά του Ιράν και η -σχεδόν ταυτόχρονη- αναστολή τους δείχνουν πόσο ρευστή παραμένει η κατάσταση στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι, αν οι ΗΠΑ θα πλήξουν ξανά ιρανικούς στόχους τις επόμενες ημέρες ή εβδομάδες. Το πραγματικό διακύβευμα είναι, αν βρισκόμαστε μπροστά στη γέννηση μιας νέας περιφερειακής τάξης.

Η αμερικανική στρατηγική φαίνεται να έχει μετακινηθεί: από τη λογική της στρατιωτικής επικράτησης, στη λογική της στρατηγικής αναδιάταξης. Οι βομβαρδισμοί δεν αποτελούν αυτοσκοπό, αλλά εργαλείο για τη διαμόρφωση ενός νέου συσχετισμού ισχύος, που θα επιτρέψει στην Ουάσιγκτον να επανακαθορίσει τις ισορροπίες στην περιοχή, χωρίς να εμπλακεί σε έναν μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς.

Η στρατιωτική πίεση, ως μέσο διαπραγμάτευσης

Η αναστολή των σχεδιαζόμενων αμερικανο-ισραηλινών επιθέσεων κατά ιρανικών ενεργειακών υποδομών, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρξει γρήγορη συμφωνία με την Τεχεράνη, είναι ενδεικτική αυτής της προσέγγισης. Η απειλή της κλιμάκωσης χρησιμοποιείται για να εξαναγκάσει το Ιράν σε διαπραγμάτευση, όχι απαραίτητα για να οδηγήσει σε ολοκληρωτική στρατιωτική αναμέτρηση.

Η έμφαση του Τραμπ στο «πλήρες άνοιγμα» των Στενών του Ορμούζ αποκαλύπτει επίσης, ότι το κεντρικό διακύβευμα δεν είναι μόνο το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Ο έλεγχος των θαλάσσιων οδών και η ασφάλεια των παγκόσμιων ενεργειακών ροών παραμένουν στον πυρήνα της αντιπαράθεσης. Ένα παρατεταμένο κλείσιμο του Ορμούζ θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας και να πλήξει τόσο την παγκόσμια οικονομία, όσο και τους βασικούς  εταίρους των ΗΠΑ στον Κόλπο.

Η Σαουδική Αραβία, ως δύναμη σταθεροποίησης

Η φερόμενη παρέμβαση του Πρίγκιπα-Διαδόχου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, υπέρ της αποκλιμάκωσης είναι ίσως η πιο ενδιαφέρουσα εξέλιξη. Το Ριάντ δεν εμφανίζεται πλέον ως παθητικός αποδέκτης της αμερικανικής πολιτικής, αλλά ως συνδιαμορφωτής της.

Η Σαουδική Αραβία έχει επενδύσει τεράστιους πόρους στο Σχέδιο οικονομικού μετασχηματισμού «Vision 2030». Μια γενικευμένη περιφερειακή σύγκρουση, που θα έθετε σε κίνδυνο τις ενεργειακές υποδομές της, τις ξένες επενδύσεις και τη σταθερότητα του Κόλπου, θα υπονόμευε άμεσα αυτή τη στρατηγική. Γι’ αυτό, το Ριάντ επιδιώκει μια ισορροπία: να περιοριστεί η ιρανική επιρροή, αλλά χωρίς να καταρρεύσει πλήρως η περιφερειακή σταθερότητα.

Εδώ βρίσκεται και η σύνδεση με την υπό διαμόρφωση αμερικανο-σαουδαραβική πυρηνική συνεργασία. Η Συμφωνία αυτή δεν αφορά απλώς την παραγωγή ενέργειας ή τη μεταφορά τεχνολογίας. Αποτελεί τον πυρήνα μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας, στην οποία η Σαουδική Αραβία θα λειτουργεί ως βασικός πυλώνας σταθερότητας και ως κεντρικός εταίρος των ΗΠΑ στην περιοχή.

Το ισραηλινό δίλημμα

Οι εξελίξεις στη Γάζα δείχνουν ότι οι αμερικανικές και οι ισραηλινές προτεραιότητες δεν ταυτίζονται πλήρως. Η πρωτοβουλία του Τραμπ για έναν Οδικό Χάρτη αφοπλισμού της Χαμάς και δημιουργίας μεταβατικής παλαιστινιακής Διοίκησης στη Λωρίδα της Γάζας αντιμετωπίστηκε με εμφανή επιφυλακτικότητα από την κυβέρνηση Νετανιάχου.

Το Ισραήλ επιδιώκει να εξουδετερώσει οριστικά τη Χαμάς και να περιορίσει το ιρανικό δίκτυο επιρροής στη Μέση Ανατολή. Η Ουάσιγκτον, αντίθετα, φαίνεται να ενδιαφέρεται περισσότερο για τη δημιουργία συνθηκών, που θα επιτρέψουν μια ευρύτερη περιφερειακή αναδιάταξη, ακόμη και αν αυτό απαιτεί συμβιβασμούς που το Ισραήλ θεωρεί πρόωρους ή ανεπαρκείς.

Οι εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στο Ισραήλ περιπλέκουν περαιτέρω την κατάσταση. Ο Νετανιάχου κινείται πλέον σε έντονα προεκλογικό περιβάλλον, με ισχυρή πίεση τόσο από την ακροδεξιά πτέρυγα του κυβερνητικού συνασπισμού, όσο και από αντιπάλους που τον κατηγορούν για αποτυχία επίτευξης των πολεμικών στόχων.

Η τουρκική διάσταση

Η Τουρκία αντιμετωπίζει τον πόλεμο -κυρίως- μέσα από το πρίσμα του κουρδικού ζητήματος. Η ανησυχία της Άγκυρας ότι οι ιρανικές επιχειρήσεις κατά κουρδικών οργανώσεων θα μπορούσαν να ωθήσουν τις τελευταίες σε στενότερη συνεργασία με το Ισραήλ, αποκαλύπτει τις ιδιαίτερες τουρκικές προτεραιότητες.

Ακόμη πιο σημαντική είναι η πληροφορία, ότι η Ουάσιγκτον αντιμετώπισε με σκεπτικισμό σενάρια αξιοποίησης κουρδικών δυνάμεων για αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη. Εάν αυτό ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, συνιστά διπλωματική επιτυχία για την Άγκυρα και δημιουργεί προϋποθέσεις για βελτίωση των αμερικανο-τουρκικών σχέσεων.

Η τουρκική ηγεσία έχει επενδύσει σημαντικά στις έμμεσες ειρηνευτικές συνομιλίες με το παράνομο Εργατικό Κόμμα Κουρδιστάν – PKK και θεωρεί ότι η περιφερειακή σταθερότητα είναι απαραίτητη για την προώθηση αυτής της διαδικασίας. Έτσι, η Τουρκία εμφανίζεται να επιδιώκει ταυτόχρονα:

1. περιορισμό της ιρανικής επιρροής,
2. αποφυγή κουρδικής ενδυνάμωσης, και
3. διατήρηση λειτουργικών σχέσεων: α. τόσο με τις ΗΠΑ, β. όσο και με τις αραβικές μοναρχίες.

Η επόμενη ημέρα

Όλα αυτά δείχνουν, ότι ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν δεν μπορεί να αναλυθεί ως μια διμερής αντιπαράθεση. Πρόκειται για μια διαδικασία ανασχεδιασμού της περιφερειακής τάξης, στην οποία εμπλέκονται οι ΗΠΑ, το Ισραήλ, η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το ίδιο το Ιράν.

Η νέα αρχιτεκτονική που φαίνεται να διαμορφώνεται, έχει τέσσερα βασικά χαρακτηριστικά:

Α. περιορισμό της ιρανικής στρατηγικής επιρροής,

Β. ενίσχυση του σαουδαραβικού ρόλου ως πυλώνα σταθερότητας,

Γ. επιλεκτική αμερικανική παρουσία, χωρίς μαζική στρατιωτική εμπλοκή, και

Δ. προσπάθεια ενσωμάτωσης των περιφερειακών δυνάμεων σε ένα πιο λειτουργικό σύστημα ισορροπιών.

Το αν αυτό το σχέδιο επιτύχει, παραμένει αβέβαιο. Η Τεχεράνη διατηρεί σημαντικές δυνατότητες αποσταθεροποίησης, το Ισραήλ δεν είναι βέβαιο ότι θα αποδεχθεί μια στρατηγική «περιορισμένης κλιμάκωσης» και η τουρκική πολιτική μπορεί να μεταβληθεί ανάλογα με τις εξελίξεις στο κουρδικό μέτωπο.

Ωστόσο, ένα συμπέρασμα φαίνεται ήδη ασφαλές: η Μέση Ανατολή δεν επιστρέφει στην προπολεμική κατάσταση. Οι τρέχουσες εξελίξεις σηματοδοτούν την έναρξη μιας νέας φάσης, στην οποία η στρατιωτική ισχύς, η ενεργειακή ασφάλεια, οι περιφερειακές φιλοδοξίες και οι εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες συνδυάζονται σε μια πρωτόγνωρη γεωπολιτική εξίσωση».

Του Θράσου Ευτυχίδη*

Δε θα με χαρακτήριζα με κανένα τρόπο οπαδό του Τραμπ και της σημερινής Αμερικανικής Εξωτερικής και όχι μόνο πολιτικής. Σε κάθε περίπτωση όμως έστω και σε αυτή τη χαοτική συμπεριφορά του 47^ου Προέδρου, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε, ότι υπάρχει μια συνέπεια λόγων και πράξεων. Ο Ντόναλντ Τραμπ κάνει ακριβώς αυτό που μας έχει πει ότι θα κάνει και μάλιστα φρόντισε να το αποτυπώσει και γραπτά στην Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ που δημοσίευσε μόλις το Νοέμβριο. Επομένως κανένας δε θα μπορούσε να τον χαρακτηρίσει για ασυνέπεια. Απλά ήταν όλα αυτά τόσο υπερβολικά που κανένας σε ολόκληρο τον κόσμο, ούτε εχθροί, ούτε σύμμαχοι της Υπερδύναμης δεν θα μπορούσε λογικά να αποδεχθεί. Και όμως συμβαίνουν.

Οι ΗΠΑ του POTUS Ντόναλντ Τραμπ, όχι απλά παραβιάζουν το Διεθνές Δίκαιο, το παρακάμπτουν πλήρως ως σα να μην υπάρχει. Άλλωστε το δηλώνει και ο ίδιος ο Πρόεδρος ότι όριο δεν είναι γι αυτόν το Διεθνές Δίκαιο αλλά η προσωπική του ηθική!!! Φυσικά δε θα μπούμε στη διαδικασία να εξετάσουμε αν έχει και σε ποιο βαθμό ηθική του πρόσωπο του Ντόναλντ Τραμπ, ούτε καν’ τα όρια μεταξύ λογικής και παραλογικής.

Το ανησυχητικό στην περίπτωσή του που δυστυχώς ταυτίζεται με την επίσημη πολιτική των ΗΠΑ στην παρούσα στιγμή, είναι η απόλυτη ανατροπή των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου που δημιουργήθηκαν μετά τη λήξη του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου και εν πολλοίς καθόρισαν τις Παγκόσμιες Διεθνείς Σχέσεις έστω και σε συνθήκες Ψυχρού Πολέμου. Το ακόμη πιο ανησυχητικό ότι υπάρχουν ηγέτες – χώρες που θεωρούν σωστή τη θέση του.

Ο Τραμπ μετά τη Βενεζουέλα και την παράνομη μεν, απόλυτα επιτυχημένη δε ως προς τις στόχους της στρατιωτική επιχείρηση έρχεται γι’ άλλη μια φορά με μια επίδειξη αμετροέπειας αλλά και ισχύος να εκφράσει ανοιχτά τα θέλω του. Ποια είναι αυτά;

Α. Ολόκληρο το Δυτικό Ημισφαίριο. Η επίσημη αφίσα που κυκλοφόρησε ο Λευκός Οίκος την επομένη της επίθεσης στη Βενεζουέλα δεν αφήνει κανένα περιθώριο αμφισβήτησης ή παρερμηνείας. Κούβα, Κολομβία, Μεξικό, Βραζιλία, Νικαράγουα, θα πρέπει να ανησυχούν. Με δεδομένο ότι οι χώρες της Κεντρικής και της Λατινικής Αμερικής δε διαθέτουν αποτρεπτική ισχύ, και οι πιθανοί σύμμαχοί τους Ρωσία και Κίνα αντιμετωπίζουν τα δικά τους προβλήματα, αυτό φαντάζει ένα εύκολο έργο. Μάλιστα η περίπτωση της Κολομβίας δείχνει ότι αυτό θα μπορούσε εύκολα να επιτευχθεί χωρίς τη χρήση ένοπλης βίας. Οι ΗΠΑ δεν ενδιαφέρονται για κατοχή εδαφών, ούτε για διατήρηση στρατευμάτων σ αυτές τις χώρες. Αυτό που θέλουν είναι η απόλυτη κατοχή και διάθεση των πόρων αυτών των χωρών. Το παράδειγμα της Βενεζουέλας προβάλλεται ως απόδειξη ότι μπορούν και θα το κάνουν.

Β. Γροιλανδία

Το μεγαλύτερο νησί του κόσμου, Αυτόνομη Δημοκρατία στα όρια της Δανίας, με 57 περίπου χιλιάδες κατοίκους που το 80% του εδάφους της καλύπτεται από πάγους αλλά τεράστιους πόρους σε σπάνιες γαίες και μέταλλα απαραίτητα για υπολογιστές, κινητά, τεχνητή νοημοσύνη, σύγχρονα οπλικά συστήματα. Αλλά και η θέση της που ανοίγει τους μεταφορικούς δρόμους της Αρκτικής. Οι ΗΠΑ θέλουν τη Γροιλανδία από τον καιρό του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, δεν το έχουν κρύψει ποτέ. Στρατιωτικά δεν υπάρχει πρόβλημα. Στη βάση της συμφωνίας που έχουν από το 1951 οι ΗΠΑ διατηρούν στρατιωτική βάση που θα μπορούσαν να επεκτείνουν διασφαλίζοντας την ασφάλεια που προβάλλουν ως δικαιολογία στην περιοχή. Το πρόβλημα είναι οι πόροι. Από τις 21 Ιουνίου 2009, η κυβέρνηση της Γροιλανδίας απολαμβάνει μεγαλύτερη αυτονομία στο έδαφος του Βασιλείου της Δανίας και έχει μεταξύ άλλων το δικαίωμα να διαχειρίζεται αυτούς τους πόρους και να απολαμβάνει τα κέρδη που προέρχονται από αυτούς.

Το πέρασμα της εκμετάλλευσης των πλούσιων φυσικών πόρων από τη Γροιλανδία στις ΗΠΑ σημαίνει πρακτικά ή μια συμφωνία αποκλειστικής εκμετάλλευσης ή προσάρτηση. Το μικρό πρόβλημα για τις ΗΠΑ αυτή τη στιγμή είναι ότι η Γροιλανδία ως Αυτόνομη Δημοκρατία στο έδαφος του Βασιλείου της Δανίας, καλύπτεται από τη συνθήκη του ΝΑΤΟ, μια που η Δανία είναι μέλος του, αλλά και από τις συνθήκες της Ε.Ε.

Η Ε.Ε έχει εκφράσει την έντονη αντίδρασή της και την αλληλεγγύη της στη Δανία. Αυτό βέβαια για τις σημερινές ΗΠΑ δε σημαίνει τίποτα. Η θέση Τραμπ, είναι «το ΝΑΤΟ είμαι εγώ» ενώ οι απόψεις του για την Ε.Ε. και τους ηγέτες της είναι ξεκάθαρα εκφρασμένη. Απλά δεν υπάρχουν.

Η στρατιωτική κατάληψη είναι μια εύκολη διαδικασία. Αλλά η κατακραυγή από μια επιχείρηση με «πράσινα ανθρωπάκια» στη Γροιλανδία, στο πρότυπο της ρωσικής επιχείρησης στην Κριμαία, θα προκαλούσε παγκόσμια κατακραυγή. Ούτε αυτό βέβαια απασχολεί τον Τραμπ. Ίσως αυτό που τον απασχολεί ξεκάθαρα είναι η απώλεια πελατών στη βάση ενός εμπορικού πολέμου που θα ξεσπάσει.

Η εκτίμησή μου είναι ότι οι ΗΠΑ θα προσπαθήσουν να θέσουν την Γροιλανδία υπό τον πλήρη έλεγχό τους με μια συμφωνία με τη Δανία και την κυβέρνηση της Γροιλανδίας, που θα εκχωρεί τα δικαιώματα πλήρους εκμετάλλευσης των πόρων της. Αν αποτύχουν οι «διαπραγματεύσεις» υπάρχει πάντα η δεύτερη λύση που θα οδηγήσει στο απόλυτο χάος.

Γ. Ιράν

Το Ιράν είναι μακριά από το Δυτικό Ημισφαίριο. Ο Τραμπ μέσα από το Προεδρικό αεροσκάφος, έκανε δηλώσεις για τη Γροιλανδία, κρατώντας στο χέρι ένα μαύρο καπελάκι με την επιγραφή “Make Iran Great Again”. Σαφής η πρόθεση και ευκαιρία για τη ρεβάνς. Σε αυτά τα πλαίσια και η εντεινόμενη ρητορική για χτύπημα στο Ιράν σε περίπτωση που σκοτωθούν διαδηλωτές από τις δυνάμεις ασφαλείας.

Πρακτικά ο Τράμπ λέει, αν οι δυνάμεις ασφαλείας σκοτώνουν διαδηλωτές, θα χτυπήσουμε εμείς σκοτώνοντάς τους αλλά για καλό σκοπό. Προφανέστατα οι βόμβες που θα πέσουν στο Ιράν δε θα κάνουν διακρίσεις σε καθεστωτικούς και μη.

Η κατάσταση στο Ιράν με τις εντεινόμενες πλέον διαδηλώσεις, έχει φτάσει σε ένα τέτοιο σημείο που φαίνεται ότι το καθεστώς δεν μπορεί πλέον να τις ελέγξει. Ίσως να μην χρειαστεί επέμβαση λοιπόν. Απλά οι ΗΠΑ θα πρέπει να διασφαλίσουν τη διάδοχη απόλυτα ελεγχόμενη κατάσταση. Δυστυχώς οι επιλογές τους εδώ δεν είναι πολλές. Φαίνεται να αναγκάζονται να υποστηρίξουν την επιστροφή του διαδόχου του Περσικού θρόνου Ρεζά Παχλεβί αν και γνωρίζουν την ανεπάρκειά του αλλά και την αντιπάθεια του Ιρανικού λαού στο πρόσωπό του.

Οι ΗΠΑ θα διασφαλίσουν την θριαμβευτική επιστροφή του στο Ιράν τις επόμενες ημέρες.

Συμπερασματικά

Με τις ενέργειές τους οι ΗΠΑ και ο Τραμπ, θέτουν σε απόλυτη αμφισβήτηση τις όποιες θεωρίες πολυπολικότητας του σύγχρονου κόσμου που έχουν εκφράσει στα δόγματά εξωτερικής πολιτικής τους. Τόσο η Ρωσία με την ομιλία Πούτιν στο club διαλόγου Valdai, όσο και η Κίνα με την ομιλία Σι Τζι Πινγκ κατά την έναρξη της Συνόδου της Σαγγάης για τη νέα μορφή Παγκόσμιας Διακυβέρνησης.

Επιδιώκει να καταδείξει την απόλυτη δύναμη των ΗΠΑ και δεν αποφεύγει τις έκνομες προκλήσεις απέναντι στη Ρωσία με τις κατασχέσεις δεξαμενόπλοιων. Την ίδια στιγμή αποσύρει τις ΗΠΑ από 66 οργανισμούς και Διεθνείς Συνθήκες. Η ευθεία αμφισβήτηση των Διεθνών Οργανισμών και του ρόλου της, η υπεροχή της αμφιβόλου ποιότητας προσωπικής ηθικής του Προέδρου Τραμπ έναντι του Διεθνούς Δικαίου, οδηγεί σε παγκόσμια αταξία και χάος.

Δυστυχώς, η απόλυτη αδυναμία της Ε.Ε. των αρχών και αξιών να αντισταθεί καθιστά την κατάσταση ακόμη χειρότερη.

Πρακτικά τη λύση καλούνται να τη δώσουν οι ίδιοι οι Αμερικανοί πολίτες δια της ψήφου τους πριν τα πράγματα οδηγηθούν στο σημείο χωρίς επιστροφή. 

*Θρασύβουλος Κ. Ευτυχίδης, Διεθνολόγος – Οικονομολόγος

Το διάγγελμα του Χαμενεΐ, σύμφωνα με διεθνείς αναλύσεις έρχεται να επισφραγίσει την αποφασιστικότητα του Ιράν να συνεχίσει τον πόλεμο εναντίον του Ισραήλ και να στηρίξει τον αγώνα των Παλαιστινίων για ένα ανεξάρτητο κράτος.

Το libre ζήτησε συζήτησε με πέντε διεθνολόγους-αναλυτές που ειδικεύονται σε ζητήματα Μέσης Ανατολής οι οποίοι περιέγραψαν την καταστάση με μελανά χρώματα. Επισημαίνουν τον κίνδυνο για περιφερειακή εξάπλωσης της σύρραξης, μιλούν για ισορροπία τρόμου και επισημαίνουν την ανάγκη πολιτικής προσέγγισης πριν την ευθεία εμπλοκή παγκόσμιων δυνάμεων (ΗΠΑ, ΚΙΝΑ, ΡΩΣΙΑ) που θα οδηγούσε στο σημείο χωρίς επιστροφή.

Χρόνης Διαμαντόπουλος

Οι ισορροπίες τρόμου στην Μέση Ανατολή

Ο ειδικός σε θέματα Ισλάμ και Μέσης Ανατολής, Δρ Ευάγγελος Βενέτης, εξηγεί ότι «στην περιοχή της Μέσης Ανατολής υπάρχει ισορροπία τρόμου. Το Ισραήλ έχει πετύχει μέχρι τώρα μια τακτική νίκη στη λωρίδα της Γάζας και έχει υποστεί μια στρατηγική ήττα από τη στιγμή που η Χαμάς, όχι απλώς δεν έχει εξουδετερωθεί, αλλά παραμένει το ίδιο ισχυρή όσο ήταν στις 7 Οκτωβρίου».

Σύμφωνα με τον κ. Βενέτη «αυτή τη στιγμή στο Λίβανο, στο μέτωπο του Λιβάνου παρά τις αρχικές επιτυχίες του Ισραήλ σε επίπεδο πληροφοριών και εξάρθρωσης μέρους της ηγεσίας της Χεζμπολάχ, έχει διαμορφωθεί μια διπλή κατάσταση. Η υπεροπλία του Ισραήλ από αέρος, με την αεροπορία του, αλλά και η υπεροπλία της Χεζμπολάχ στο έδαφος. Το Ισραήλ έχει αποτύχει να δημιουργήσει προγεφύρωμα στο λιβανέζικο έδαφος και παραμένει καθηλωμένο στη διασυνοριακή περιοχή του Λιβάνου. Σε συνδυασμό με την πολλαπλότητα μετώπων που αντιμετωπίζει η Μέση Ανατολή με Υεμένη, Ιράκ, Συρία, το Ισραήλ αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε μια δύσκολη κατάσταση. Θα συνεχίζει να επιχειρεί χερσαία στο Λίβανο αλλά εάν δεν τα καταφέρει θα πρέπει να συμβιβαστεί άμεσα ώστε να μην χάσει ισχύ στο έδαφος. Με ότι αυτό συνεπάγεται για την ίδια την επικράτεια του Ισραήλ».

Ο μονόδρομος μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας

Σύμφωνα με τον αναπληρωτή καθηγητή Διεθνούς Στρατηγικής και Ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου, Μάριο Παναγιώτη Ευθυμιόπουλο, «η πρόσφατη δεύτερη επίθεση του Ιράν προς το Ισραήλ, αποτελεί ιστορικό ορόσημο. Όχι γιατί το έκανε δεύτερη φορά. Γιατί επιδιώκει μέσω συνεχούς ίσης πλέον εμπλοκής την ‘‘θεσμοθέτηση’’ παρουσίας της μέσω μιας μόνιμης πολιτικής – στρατιωτικής κίνησης τρομοκρατίας εναντίον και του Δυτικού κόσμου. Και μέσω της τρομοκρατίας, να επιτρέψει την επανοργάνωση των παραστρατιωτικών τρομοκρατικών ομάδων και να επιβάλλει την θεοκρατική τους εξτρεμιστική ιδεολογία». Ο ίδιος θεωρεί ότι «το Ιράν και οι σύμμαχοί του, είναι οι συντονιστές της περιφερειακής νέας πραγματικότητας όπως αυτοί θέλουν να προτάξουν».

Και όπως εξηγεί «με δεδομένο το γεγονός αυτό, αναμένεται να αλλάξουν όλα στη Μέση Ανατολή. Θα ενισχυθεί το συναίσθημα συμμαχιών ως η μόνη εναλλακτική επιλογή. Δηλαδή να συνεχίσουμε το διάλογο για τις νέες συμμαχίες με πρόσχημα, την ειρήνευση στη περιοχή, την επίλυση συγκρούσεων όπως στην Μέση Ανατολή και την αρχή μιας νέας πραγματικής ανάπτυξης.

Είμαστε πιο κοντά από ποτέ σε ένα αρχικό ‘‘ξεκαθάρισμα’’ συμμαχιών. Ωστόσο αυτό θα διαμορφώσει στρατιωτικών διαστάσεων αντιδραστική πολιτική του Ιράν και συμμαχιών, με δυναμική και ταχύτατη εξέλιξη πολιτικής η οποία διαπιστώνεται από συνεχείς πολεμικές συρράξεις που πολλαπλασιάζονται.

Το Ισραήλ το είχε αναφέρει μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας. Θα το ονομάσω ο μονόδρομος αρχιτεκτονικής ασφάλειας».

Πολιτική προσέγγιση πριν φτάσουμε στο σημείο χωρίς επιστροφή

 Από την πλευρά του ο διεθνολόγος – οικονομολόγος, Αναλυτής του Strategy International, Θρασύβουλος Ευτυχίδης, θεωρεί ότι «βρισκόμαστε σε μια εξαιρετικά κρίσιμη κατάσταση μιας εν εξελίξει περιφερειακής σύγκρουσης που θα μπορούσε κάλλιστα να εξελιχθεί σε ένα Παγκόσμιο εφιάλτη με την εμπλοκή μεγάλων Δυνάμεων. Κάποιες ήδη εμπλέκονται.

Το κλειδί για την κλιμάκωση ή μη της σύγκρουσης, παραμένει στον ασυγκράτητο μέχρι στιγμής Πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπέντζαμιν Νετανιάχου. Στην παρούσα κατάσταση οφείλει να απαντήσει στην πυραυλική επίθεση του Ιράν. Με δεδομένο ότι η στρατιωτική μηχανή του Ισραήλ δε διαθέτει αντίπαλο στην περιοχή, η επιλογή του μεγέθους της απάντησης, αλλά και του στόχου, είναι αυτή που θα καθορίσει τη συνέχεια.

Η εμπλοκή των ΗΠΑ, Μεγάλης Βρετανίας και Γαλλίας στην άμυνα του Ισραήλ είναι φυσικά καλοδεχούμενη, αλλά μια αντίστοιχη σε επιθετική ενέργεια ίσως ανοίξει την πόρτα σε αντίστοιχες κινήσεις της Ρωσίας και της Κίνας, φυσικών και στρατηγικών εταίρων του Ιράν.

Ρωσία και Κίνα διαθέτουν ισχυρά κίνητρα υποστήριξης του Ιράν. Το Ιράν αποτελεί τροφοδότη οπλισμού για τη Ρωσία – την έχει προμηθεύσει με τα drones Sached αλλά πιθανότατα και με βαλλιστικούς πυραύλους. ΗΠΑ και Ρωσία διαθέτουν στρατιωτικές βάσεις στο Συριακό έδαφος. Η Κίνα έχει στηρίξει πολλά στις επενδύσεις της για την ανάπτυξη του Δρόμου του Μεταξιού (Belt and the road initiative) μέσα από το έδαφος του Ιράν μετά το κλείσιμο του Βόρειου Ρωσικού διαδρόμου. Δεν φαίνεται διατεθειμένη να συναινέσει στον οικονομικό αποκλεισμό της».  

Ο κ. Ευτιχίδης, μιλώντας για τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αναφέρει ότι «αν και είναι αυτή που θα γίνει ο πρώτος αποδέκτης των συνεπειών της σύγκρουσης, είτε σε οικονομικό επίπεδο με την αύξηση των τιμών της ενέργειας, είτε σε νέα κύματα μετανάστευσης, δε διαθέτει δυστυχώς καμία επιρροή στην περιοχή. Η συμμετοχή της περιορίζεται στην έκδοση ανακοινώσεων όταν καταφέρνει να υπάρξει συμφωνία, που παραμένουν χωρίς αντίκρισμα.

Ελλάδα και Κύπρος παραμένουν στο μάτι του κυκλώνα. Εμπλέκονται άμεσα στις επιχειρήσεις με τη Σούδα η Ελλάδα, με τις Βρετανική και Αμερικανική βάση η Κύπρος, καλούνται να σηκώσουν το βάρος της εκκένωσης αλλά και θα αντιμετωπίσουν πρώτες τις νέες μεταναστευτικές ροές αν όχι οτιδήποτε άλλο.

Η Τουρκία ακολουθεί και πάλι μια μεσοβέζικη πολιτική, φαινομενικά υπέρ των Αράβων και του Ιράν, που δεν της απαγορεύει όμως να συμμετάσχει στην απόκρουση του πυραυλικού χτυπήματος προς το Ισραήλ με την άδεια χρήσης του Νατοϊκού Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης στη Μαλάτεια.

Σε μια τέτοια κατάσταση και πριν φτάσουμε στο σημείο χωρίς επιστροφή θα πρέπει να υπάρξει μια άλλη πολιτική προσέγγιση προς τους αντιμαχόμενους που θα επιβάλλει την ειρήνη. Για να γίνει αυτό, ίσως προκύψει η ανάγκη συνεννόησης μεταξύ των εμπλεκόμενων μεγάλων δυνάμεων (ΗΠΑ, Ρωσίας, Κίνας) και αυτό ίσως είναι το μόνο θετικό που θα μπορούσε να προκύψει».

Η στρατηγική του Ισραήλ

Ο καθηγητής διεθνών σχέσεων και στρατηγικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Χαράλαμπος Παπασωτηρίου, μιλώντας στο libre, εξηγεί ότι το Ισραήλ «έχοντας αποδυναμώσει αποφασιστικά τη Χαμάς, επιδιώκει να κάνει το ίδιο και με τη Χεζμπολάχ, που βομβάρδιζε το βόρειο Ισραήλ με πυραύλους οδηγώντας 80.000 Ισραηλινούς να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.  Η εξουδετέρωση του ηγέτη της Χεζμπολάχ και μεγάλου αριθμού στελεχών επιτρέπει στις ισραηλινές δυνάμεις να υλοποιήσουν χερσαίες επιχειρήσεις για να αποδυναμώσουν στη σιιτική οργάνωση- όργανο του Ιράν περαιτέρω».

Σύμφωνα με τον ίδιο «η ισραηλινή στρατηγική βασίζεται στην πεποίθηση, ότι τα αραβικά κράτη δεν θα εμπλακούν σε πόλεμο με το Ισραήλ. Παρά τον ένα χρόνο εχθροπραξιών και την αναστάτωση της κοινής γνώμης στις αραβικές και άλλες μουσουλμανικές χώρες, τα αραβικά κράτη συνεχίζουν να φοβούνται γεωπολιτικά το Ιράν και επομένως να βλέπουν με ανοχή την αποδυνάμωση των περιφερειακών ‘‘αντιπροσώπων’’ του.

Σε αντίθεση με τους πρώτους μήνες μετά την 7^η Οκτωβρίου, όταν η δημοτικότητα του πρωθυπουργού του Ισραήλ Μπέντζαμιν Νετανιάχου είχε πέσει, η επίθεση στη Χεζμπολάχ έχει συσπειρώσει τους Ισραηλινούς γύρω από την πολιτική ηγεσία τους.  Αυτό όμως ενδέχεται να αλλάξει, αν οι ισραηλινές επιχειρήσεις στον νότιο Λίβανο καταλήξουν σε μακρόσυρτο μέτωπο χωρίς ορατό τέλος.  Προς το παρόν πάντως η ισραηλινή στρατηγική φαίνεται να επιτυγχάνει την αποφασιστική αποδυνάμωση της Χαμάς και της Χεζμπολάχ με ισχυρή εσωτερική νομιμοποίηση και χωρίς σοβαρή διεθνή αντίδραση, αρκεί να μην κλιμακωθεί η άμεση αντιπαράθεση με το Ιράν σε γενικευμένη ανάφλεξη.

Η κρίση και ο πόλεμος διαχέεται σε περιφερειακό επίπεδο

Ο αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Σωτήρης Σέρμπος,  εμφανίζεται απαισιόδοξος, καθώς όπως λέει «πλέον βρισκόμαστε στο σενάριο που όλοι θέλαμε να αποφευχθεί. Δηλαδή η κρίση και ο πόλεμος διαχέεται σε περιφερειακό επίπεδο. Τρεις είναι οι βασικοί λόγοι που φτάσαμε ως εδώ:

Ο πρώτος είναι ότι υπάρχει μια έλλειψη ηγεσίας. Δεν μπορούν να ανταποκριθούν σε αυτό το ρόλο οι Αμερικανοί, κάτι το οποίο χειροτερεύει λαμβάνοντας υπόψιν την προεκλογική περίοδο. Οπότε κι αν ακόμα υπάρχουν οι όποιες κόκκινες γραμμές από τον Μπάιντεν και τον Μπλίνκεν δεν μπορούν να τις επιβάλλουν στον Νετανιάχου».

Ο κ. Σέρμπος πιστεύει ότι «ήταν λάθος εξαρχής που πολλοί υπερτιμήσαν τον ρόλο των Αμερικανών στο να πιέζουν το Ισραήλ, ιστορικά δεν επιβεβαιώνεται κάτι τέτοιο. Άρα, μέχρι τουλάχιστον τις αμερικανικές εκλογές, μέχρι την ορκωμοσία του επόμενου προέδρου, ο Νετανιάχου έχει κάθε λόγο να δοκιμάζει τα όρια και τις αντοχές των ΗΠΑ.

Επιπλέον, ο ίδιος αισθάνεται πολύ ισχυρότερος σε σχέση με το πως βρισκόμασταν για παράδειγμα τον Απρίλιο, μετά τα τότε αντίποινα του Ιράν. Τόσο στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό έχει ισχυροποιηθεί, όσο και γεωπολιτικά στην περιοχή με ότι έχει καταφέρει να πετύχει το Ισραήλ, κάτι που δεν το περίμενε λίγα χρόνια πριν.

Πέρα από τον Νετανιάχου και την κυβέρνησή του είναι ολοένα και μεγαλύτερο το τμήμα των Ισραηλινών που θεωρούν ότι -τώρα ίσως είναι η ευκαιρία να λογαριαστούμε με όλους και με όλα- επιστρέφοντας σ ένα δόγμα που είχε το Ισραήλ μέχρι και τον Πόλεμο των έξι ημερών που περιλαμβάνει και τα προληπτικά χτυπήματα απέναντι σε απειλές για την ασφάλειά του. Άρα αυτός είναι ο δεύτερος λόγος.

Και ο τρίτος λόγος είναι το Ιράν βρίσκεται αυτή τη στιγμή περισσότερο αποδυναμωμένο και περισσότερο αδύναμο από ότι ενδεχομένως κάποιοι το περιμένανε. Θεωρώ ότι παίχτηκε ένα μπρα ντε φερ, όσον αφορά το τελευταίο χτύπημα που είχαμε, το οποίο ήταν αναβαθμισμένο σε σχέση με τον Απρίλιο. Εκεί φαίνεται ότι πήραν το πάνω χέρι τουλάχιστον σε αυτή τη φάση οι αγιατολάδες, οι Φρουροί της Επανάστασης και κυρίως ο ίδιος ο Χαμενεΐ, θεωρώντας ότι έχει υποστεί ένα πολύ μεγάλο πλήγμα το Ιράν, όσον αφορά την ταπείνωση που έχει υποστεί. Άρα πρέπει να προφυλάξει κάτι από όλο αυτό, όσον αφορά τον άξονα της αντίστασης και εντός συνόρων.

Ασφαλώς, ταυτόχρονα το γνωρίζει ο Νετανιάχου. Πρώτον γνωρίζει ότι το Ιράν δεν θέλει να μπλέξει σε κάτι παραπάνω, άρα έχει χαθεί η προτροπή εκ μέρους του Ιράν και επιπλέον το καθεστώς ανησυχεί για την ίδια την επιβίωσή του στο εσωτερικό. Αυτά είναι σινιάλα που θέλει να εκμεταλλευτεί το Ισραήλ. Άρα, εδώ τίθεται το μεγάλο ερώτημα με ποιον τρόπο θα απαντήσει. Αν θα στοχεύσει απλώς σε κάποιες ενεργειακές ή πετρελαϊκές εγκαταστάσεις μαζί με στρατιωτικούς στόχους. Αν θα προσπαθήσει, λαμβάνοντας υπόψιν το πόσο μεγάλη είναι η διείσδυση των ισραηλινών υπηρεσιών ασφαλείας  εντός του καθεστώτος στην Τεχεράνη. Άρα πιστεύω ότι ακόμα  και στα υψηλότερα κλιμάκια του καθεστώτος ακόμη και στον ίδιο τον Χαμενεΐ, υπάρχει ανησυχία και φόβος αν θα μπορούσε και ο ίδιος να γίνει στόχος.

Και το τρίτο σενάριο της πολύ μεγάλης κλιμάκωσης είναι να χτυπηθούν εγκαταστάσεις που αφορούν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Είναι η τελευταία κόκκινη γραμμή που έχουν θέσει οι Αμερικανοί έναντι των Ισραηλινών και εκεί φυσικά οι Ισραηλινοί θέλουν και την κάλυψη των ΗΠΑ.

Όσον αφορά την Ευρώπη, σε αυτή την κρίση, έδειξε ότι δεν την λογαριάζει κανείς και αυτό είναι ένα πολύ κακό σινιάλο για την επόμενη μέρα σε μια γεωγραφική ζώνη που βρίσκεται για εμάς ως Ευρώπη, αυτό που λέγεται γειτονιά μας και εγγύς εξωτερικό».