Η αυξανόμενη πολιτικοποίηση του Μουντιάλ, οι εντάσεις στο εσωτερικό του παγκόσμιου ποδοσφαίρου και οι γεωπολιτικές εξελίξεις γύρω από τη διοργάνωση του 2026 συνθέτουν ένα περιβάλλον αβεβαιότητας για τη FIFA και το κορυφαίο προϊόν της.

Το Παγκόσμιο Κύπελλο υπήρξε διαχρονικά κάτι περισσότερο από μια αθλητική διοργάνωση. Από τα πρώτα χρόνια της ύπαρξής του λειτούργησε ως μέσο προβολής εθνικών στρατηγικών και πολιτικών επιδιώξεων. Η διοργάνωση του 1934 στην Ιταλία του Μπενίτο Μουσολίνι και εκείνη του 1978 στην Αργεντινή υπό το στρατιωτικό καθεστώς συγκαταλέγονται στα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αξιοποίησης του ποδοσφαίρου για πολιτικούς σκοπούς.

Ακόμη και σε περιπτώσεις που αξιολογήθηκαν θετικά, η πολιτική διάσταση ήταν παρούσα. Το Μουντιάλ της Γαλλίας το 1998 συνδέθηκε με την προβολή της πολυπολιτισμικότητας, ενώ εκείνο της Γερμανίας το 2006 θεωρήθηκε μέρος μιας προσπάθειας επαναπροσδιορισμού της εικόνας της χώρας και ανάδειξης μιας πιο ήπιας εκδοχής του γερμανικού πατριωτισμού.

Παράλληλα, η ίδια η FIFA διαδραμάτισε ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση της παγκόσμιας ποδοσφαιρικής γεωγραφίας. Η συνδιοργάνωση του Μουντιάλ του 2002 από την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα, όπως και η ανάθεση της διοργάνωσης του 2010 στη Νότια Αφρική, εντάσσονταν σε μια ευρύτερη στρατηγική διεύρυνσης της επιρροής του αθλήματος.

Πολιτικά φορτισμένη η φετινή διοργάνωση

Η διοργάνωση του 2026 σε Ηνωμένες Πολιτείες, Καναδά και Μεξικό θεωρείται από πολλούς ως η πιο πολιτικά φορτισμένη των τελευταίων δεκαετιών. Ο Economist επισημαίνει ότι θα είναι η πρώτη φορά που μία από τις διοργανώτριες χώρες βρίσκεται σε ανοιχτή αντιπαράθεση με συμμετέχουσα χώρα -ο λόγος, φυσικά, για τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις των δύο χωρών βρίσκονται στο χειρότερο επίπεδο των τελευταίων ετών.

Την ίδια στιγμή, η επιβολή ταξιδιωτικών περιορισμών από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε πολίτες ορισμένων χωρών δημιουργεί νέα δεδομένα για μια διοργάνωση που παραδοσιακά προβάλλεται ως σύμβολο παγκόσμιας συμμετοχής. Η υπόθεση Σομαλού διαιτητή, στον οποίο απαγορεύθηκε η είσοδος στη χώρα, αναφέρεται ως ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των νέων προκλήσεων.

Στο ήδη σύνθετο σκηνικό προστίθενται και οι πολιτικές τριβές μεταξύ της Ουάσινγκτον και των συνδιοργανωτών της διοργάνωσης, του Καναδά και του Μεξικού. Σύμφωνα με την ανάλυση, οι εξελίξεις αυτές ενισχύουν τον κίνδυνο το Μουντιάλ να μετατραπεί από γιορτή του ποδοσφαίρου σε πεδίο έκφρασης γεωπολιτικών ανταγωνισμών.

Τα προβλήματα στη FIFA

Ωστόσο, τα προβλήματα της FIFA δεν περιορίζονται στη διεθνή πολιτική. Οι σχέσεις της παγκόσμιας ομοσπονδίας με την UEFA παραμένουν τεταμένες, καθώς οι δύο οργανισμοί ανταγωνίζονται για οικονομικούς πόρους, επιρροή και έλεγχο των σημαντικότερων ποδοσφαιρικών διοργανώσεων.

Η δημιουργία νέων διοργανώσεων, όπως το διευρυμένο Παγκόσμιο Κύπελλο Συλλόγων, αλλά και η συνεχής αύξηση των αγώνων στο διεθνές καλεντάρι έχουν προκαλέσει αντιδράσεις για την επιβάρυνση των ποδοσφαιριστών και την αυξανόμενη εμπορευματοποίηση του αθλήματος. Παράλληλα, η προσπάθεια της FIFA να ενισχύσει την παρουσία της εκτός Ευρώπης δημιουργεί νέες εστίες έντασης με τις παραδοσιακές ποδοσφαιρικές δυνάμεις.

Ο Economist επισημαίνει ότι η ιστορία του Μουντιάλ είναι συνυφασμένη με τη συνεχή επέκταση. Από το 1930 μέχρι σήμερα, η διοργάνωση αναπτυσσόταν αδιάκοπα, με περισσότερες ομάδες, περισσότερους αγώνες, μεγαλύτερα έσοδα και διεύρυνση των αγορών στις οποίες απευθύνεται. Ωστόσο, η ανάλυση υπογραμμίζει ότι καμία διαδικασία ανάπτυξης δεν είναι απεριόριστη.

Υπενθυμίζει, δε, ότι ακόμη και οι Ολυμπιακοί Αγώνες βρέθηκαν αντιμέτωποι με σοβαρές κρίσεις κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, όταν τα διαδοχικά μποϊκοτάζ της δεκαετίας του 1970 και του 1980 απείλησαν τη διεθνή τους απήχηση και τη βιωσιμότητά τους.

Αντίστοιχα, μια σειρά πολιτικών, διπλωματικών ή θεσμικών κρίσεων θα μπορούσε, σύμφωνα με την ανάλυση, να υπονομεύσει σταδιακά την αξιοπιστία και το κύρος του Παγκοσμίου Κυπέλλου.

Το υποθετικό σενάριο

Στο πλαίσιο αυτό, περιγράφεται ακόμα και ένα υποθετικό σενάριο, κατά το οποίο ένα σοβαρό περιστατικό με ξένο φίλαθλο στις Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσε να προκαλέσει διπλωματική κρίση. Εάν η FIFA επέλεγε να μην παρέμβει, δεν αποκλείεται να προέκυπταν συγκρούσεις μεταξύ ομοσπονδιών, κυρώσεις ή ακόμη και μποϊκοτάζ μελλοντικών διοργανώσεων.

Παρότι το συγκεκριμένο ενδεχόμενο παραμένει θεωρητικό, ο Economist σημειώνει ότι η διεθνής πραγματικότητα των τελευταίων ετών έχει αποδείξει πως εξελίξεις που κάποτε θεωρούνταν αδιανόητες, μπορούν τελικά να συμβούν.

Υπό αυτό το πρίσμα, το ερώτημα που τίθεται δεν αφορά μόνο στη διεξαγωγή του Μουντιάλ του 2030, αλλά και τη μορφή που θα έχει η διοργάνωση στο μέλλον, το εύρος της συμμετοχής των χωρών και το κατά πόσο θα εξακολουθήσει να διαθέτει το κύρος που τη συνόδευε επί δεκαετίες.

Για πρώτη φορά έπειτα από σχεδόν έναν αιώνα ιστορίας, η συζήτηση γύρω από το μέλλον του Παγκοσμίου Κυπέλλου δεν θεωρείται πλέον αδιανόητη.

Πηγή: The Economist

Βγαίνοντας από τον χώρο της εκδήλωσης του Economist, την Παρασκευή (29.05.2026), ο Κυριάκος Μητσοτάκης κοντοστάθηκε και μίλησε για τον πατέρα του, Κωνσταντίνο Μητσοτάκη.

Απαντώντας σε ερώτηση του politica.gr για τα εννέα χρόνια από τον θάνατο του πρώην πρωθυπουργού, ο κύριος Μητσοτάκης, εμφανώς φορτισμένος συναισθηματικά, δήλωσε:

«Τον θυμόμαστε συνέχεια και μας λείπει… κάθε μέρα»!

Η σύντομη αυτή αναφορά είχε έντονο συναισθηματικό φορτίο, καθώς η 29η Μαΐου παραμένει ιδιαίτερα σημαντική για την οικογένεια Μητσοτάκη αλλά και για πολλούς ανθρώπους της Νέας Δημοκρατίας, οι οποίοι συνδέθηκαν πολιτικά και προσωπικά με τον αείμνηστο Κωνσταντίνο Μητσοτάκη.

Ο πρωθυπουργός, αναγνώρισε ότι «η κρίση του προσιτού κόστους ζωής είναι πραγματική», σημειώνοντας όμως ότι η απάντηση δεν μπορεί να είναι «υποσχέσεις που δεν μπορούν να τηρηθούν». Όπως είπε, κάθε παρέμβαση πρέπει να γίνεται «εντός των ορίων των δημοσιονομικών δυνατοτήτων».

Ο κ. Μητσοτάκης επανέλαβε ότι η κυβέρνηση διαθέτει «ισχυρή νομιμοποίηση», καθώς έχει εκλεγεί δύο φορές, και υποστήριξε ότι έχει υλοποιήσει τις περισσότερες δεσμεύσεις της. Στο επίκεντρο της δεύτερης θητείας, όπως τόνισε, βρίσκεται η ενίσχυση των εισοδημάτων, με αναφορές στον κατώτατο μισθό των 950 ευρώ και τον μέσο μισθό που ξεπερνά τα 1.500 ευρώ. Παράλληλα, έκανε λόγο για επιστροφή Ελλήνων από το εξωτερικό και για «καλές θέσεις εργασίας», αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι «υπάρχουν πολλοί που δυσκολεύονται».

Ανατρέχοντας στην προηγούμενη δεκαετία, περιέγραψε την περίοδο της ενισχυμένης εποπτείας ως μια φάση χωρίς πολιτική συναίνεση και με διαρκείς πιέσεις. Υποστήριξε ότι η κυβέρνηση έδωσε προτεραιότητα στην αποκατάσταση των μακροοικονομικών μεγεθών και στην επίτευξη πρωτογενών πλεονασμάτων, ώστε να μπορέσει να εφαρμόσει πολιτικές με κοινωνικό αποτύπωμα.

Στο ευρωπαϊκό επίπεδο, χαρακτήρισε την ανάπτυξη ως το μεγάλο διακύβευμα της επόμενης περιόδου, συνδέοντας το ζήτημα με τις συζητήσεις για τη νέα δημοσιονομική αρχιτεκτονική της ΕΕ.

Όπως είπε, η Ελλάδα προετοιμάζεται για μια τρίτη κυβερνητική θητεία με αιχμή τις δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις και με ένα κράτος που θα δημιουργεί συνθήκες ευημερίας για την επιχειρηματικότητα.

«Έχουμε πειραματιστεί με τον λαϊκισμό στο παρελθόν. Τώρα πειραματιζόμαστε με τον λαϊκισμό και το rebranding», είπε, αφήνοντας σαφείς αιχμές στην αντιπολίτευση.

Μιλώντας στο συνέδριο «Investing in Change: How Crete is Being Transformed» που διοργάνωσαν το powergame.gr και ο Economist, ο υπουργός χαρακτήρισε τον Φορέα ως βασικό πυλώνα του νέου πλαισίου προστασίας των ευάλωτων νοικοκυριών, τονίζοντας ότι η διαδικασία βρίσκεται πλέον στην τελική ευθεία, με την κυβέρνηση να αναμένει άμεσα τις δεσμευτικές προσφορές από τους ενδιαφερόμενους επενδυτές.

Όπως εξήγησε, ο Φορέας θα λειτουργεί ως μηχανισμός προστασίας για τους πραγματικά ευάλωτους δανειολήπτες που αδυνατούν να ανταποκριθούν στις ρυθμίσεις των οφειλών τους. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο Φορέας θα αποκτά το ακίνητο και ο πολίτης θα μπορεί να συνεχίσει να διαμένει σε αυτό καταβάλλοντας επιδοτούμενο ενοίκιο από το Δημόσιο, το οποίο θα κυμαίνεται από 70 έως 210 ευρώ τον μήνα για διάστημα έως και 12 ετών. Με την ολοκλήρωση της περιόδου αυτής, θα υπάρχει η δυνατότητα επαναγοράς της κατοικίας από τον δικαιούχο.

Ο κ. Πιερρακάκης σημείωσε ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να δώσει μια μόνιμη και λειτουργική λύση στο ζήτημα της πρώτης κατοικίας, επισημαίνοντας ότι η νέα αυτή δομή, σε συνδυασμό με τον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών, συνθέτει το πρώτο ολοκληρωμένο πλαίσιο προστασίας της κύριας κατοικίας στη χώρα.

Ο υπουργός αναφέρθηκε και στα στοιχεία που αφορούν τους πλειστηριασμούς, υποστηρίζοντας ότι λιγότερο από το 10% των πλειστηριασμών αφορά κατοικίες και ότι στο ποσοστό αυτό περιλαμβάνονται όχι μόνο πρώτες κατοικίες αλλά και δευτερεύουσες ή εξοχικές κατοικίες. Ωστόσο, αναγνώρισε ότι το πρόβλημα παραμένει υπαρκτό και απαιτεί ουσιαστικές παρεμβάσεις.

Παράλληλα, προανήγγειλε νέες βελτιώσεις στον εξωδικαστικό μηχανισμό, με στόχο να δοθεί μεγαλύτερη ευελιξία στους οφειλέτες. Όπως ανέφερε, εξετάζεται η δυνατότητα ο πολίτης να επιλέγει ο ίδιος ποια περιουσιακά στοιχεία θα ενταχθούν στη διαδικασία προστασίας, δίνοντας προτεραιότητα στην κύρια κατοικία του. Η επιλογή αυτή, σύμφωνα με τον υπουργό, θα μπορεί να οδηγεί σε μεγαλύτερα «κουρέματα» οφειλών και χαμηλότερες μηνιαίες δόσεις.

«Πολίτης που θέλει να προστατεύσει την πρώτη κατοικία του και να εξυπηρετήσει τις υποχρεώσεις του δεν θα μείνει απροστάτευτος», υπογράμμισε χαρακτηριστικά.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο υπουργός αναφέρθηκε και στις ευρύτερες οικονομικές εξελίξεις, υποστηρίζοντας ότι η ελληνική οικονομία βρίσκεται σε διαδικασία αλλαγής του παραγωγικού της μοντέλου, με αυξημένες επενδύσεις, ισχυρότερη εξωστρέφεια και βελτιωμένα δημοσιονομικά μεγέθη. Όπως ανέφερε, οι επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ έχουν αυξηθεί από το 11% το 2019 στο 17% σήμερα, ενώ οι εξαγωγές αντιστοιχούν πλέον στο 42% του ΑΕΠ, έναντι περίπου 20% πριν από την οικονομική κρίση.

Ο κ. Πιερρακάκης υποστήριξε ότι η πολιτική και δημοσιονομική σταθερότητα αποτελεί προϋπόθεση για τη συνέχιση αυτής της πορείας, επισημαίνοντας ότι η κυβέρνηση θα συνεχίσει να στηρίζει νοικοκυριά και επιχειρήσεις όσο δημιουργείται ο απαραίτητος δημοσιονομικός χώρος.

Υπό τον έλεγχο της COSCO, το λιμάνι εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό της Κίνας για ενίσχυση της παρουσίας της στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, ενώ η ελληνική ναυτιλία εξακολουθεί να διαθέτει τη μεγαλύτερη χωρητικότητα διεθνώς.

Την ίδια στιγμή, η γεωπολιτική κινητικότητα γύρω από τα ελληνικά λιμάνια εντείνεται. Στην Ελευσίνα, μόλις λίγα χιλιόμετρα δυτικά της Αθήνας, οι Ηνωμένες Πολιτείες στηρίζουν σχέδια για την ανάπτυξη νέου εμπορικού λιμένα. Πιο βόρεια, στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, επενδυτικά σχήματα με ρωσική και κινεζική συμμετοχή έχουν ήδη εδραιωθεί, ενώ στην Αλεξανδρούπολη οι ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ έχουν αναπτύξει έναν στρατηγικό κόμβο logistics, ενισχύοντας τη σημασία της περιοχής για στρατιωτικές και ενεργειακές μεταφορές.

Ο ανταγωνισμός αυτός εντάσσεται σε μια ευρύτερη παγκόσμια «μάχη» για τον έλεγχο των θαλάσσιων υποδομών, από τη Λατινική Αμερική έως τη Νοτιοανατολική Ασία. Σε κρίσιμα σημεία όπως η Διώρυγα του Παναμά, η αντιπαράθεση μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας έχει λάβει χαρακτηριστικά ανοιχτής γεωστρατηγικής σύγκρουσης. Συνολικά, οι επενδύσεις σε λιμενικές υποδομές αναμένεται να αυξηθούν κατά περισσότερο από 30% μέχρι το 2035, φτάνοντας τα 90 δισ. δολάρια ετησίως, σύμφωνα με την PwC.

Η σημασία αυτών των εξελίξεων συνδέεται άμεσα με το γεγονός ότι περίπου το 80% του παγκόσμιου εμπορίου πραγματοποιείται μέσω θαλάσσης. Οι πρόσφατες κρίσεις —από την πανδημία έως τις εντάσεις στα Στενά του Ορμούζ— ανέδειξαν πόσο ευάλωτο είναι το σύστημα. Η ανάγκη διαφοροποίησης των εμπορικών διαδρομών και μείωσης της εξάρτησης από «σημεία συμφόρησης» ενισχύει τον ανταγωνισμό, ο οποίος, σε βάθος χρόνου, μπορεί να οδηγήσει και σε χαμηλότερα κόστη μεταφοράς.

Ωστόσο, η ταχύτητα με την οποία αναπτύσσονται νέες λιμενικές υποδομές εγκυμονεί κινδύνους. Πολλές επενδύσεις ενδέχεται να αποδειχθούν οικονομικά ασύμφορες, ενώ αυξάνεται η πολιτική πίεση προς τις ναυτιλιακές εταιρείες να χρησιμοποιούν συγκεκριμένες διαδρομές για γεωπολιτικούς λόγους, ακόμη και εις βάρος της εμπορικής αποδοτικότητας.

Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται η επέκταση της Κίνας, η οποία έχει επενδύσει τουλάχιστον 80 δισ. δολάρια και διατηρεί παρουσία σε περισσότερα από 129 λιμάνια παγκοσμίως, πολλά από τα οποία βρίσκονται κοντά σε στρατηγικά περάσματα όπως τα Στενά της Μαλάκα και η Διώρυγα του Σουέζ. Η διεύρυνση αυτής της επιρροής έχει προκαλέσει ανησυχία στη Δύση, καθώς μελέτες δείχνουν ότι η κινεζική διαχείριση λιμανιών συχνά ανακατευθύνει το εμπόριο προς το Πεκίνο.

Την ίδια ώρα, άλλες δυνάμεις —όπως η Ινδία, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα— επενδύουν δυναμικά στις δικές τους υποδομές, ενώ οι ΗΠΑ υιοθετούν πιο επιθετική στάση σε κρίσιμες περιοχές, ενισχύοντας τον ανταγωνισμό.

Το αποτέλεσμα είναι ένας σταδιακός διαχωρισμός των παγκόσμιων δικτύων λιμανιών σε «σφαίρες επιρροής», με δυτικά και κινεζικά μπλοκ να διαμορφώνονται. Αν και αυτή η εξέλιξη μπορεί να βελτιώσει τις υπηρεσίες και να μειώσει τα κόστη, ενέχει τον κίνδυνο υπερπροσφοράς υποδομών και αναποτελεσματικών εμπορικών διαδρομών.

Σε έναν κόσμο όπου κάθε χώρα φιλοδοξεί να γίνει κόμβος logistics, η πραγματικότητα παραμένει αμείλικτη: δεν μπορούν όλοι να είναι. Και ίσως, τελικά, ο παγκόσμιος «πόλεμος των λιμανιών» να οδηγήσει σε ένα αποτέλεσμα διαφορετικό από αυτό που επιδίωκαν όσοι τον ξεκίνησαν.

Ο πόλεμος που ξεκίνησαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στο Ιράν έχει ανατρέψει τους κύριους πολεμικούς στόχους του Αμερικανού προέδρου. Και επίσης αποκάλυψε τη ρηχότητα του οράματος Τραμπ για έναν νέο τρόπο άσκησης της αμερικανικής εξουσίας.

Εύθραυστες διαπραγματεύσεις

Οι διαπραγματεύσεις στο Πακιστάν κατέρρευσαν, άρα και η εκεχειρία είναι απελπιστικά εύθραυστη. ΗΠΑ και Ιράν δεν μπορούν να συμφωνήσουν πουθενά. Ούτε αν η εκεχειρία καλύπτει τον Λίβανο, ούτε πώς θα πρέπει να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ.

Οι διαρκείς απειλές, όπως ότι θα «καταστρέψει έναν ολόκληρο πολιτισμό», περισσότερο μοιάζουν με συγκάλυψη της προσπάθειας απεμπλοκής, παρά με ουσιαστική απειλή. Σύμφωνα με τον Economist, o Τραμπ γνωρίζει ότι ένας νέος πόλεμος θα πανικοβάλει τις αγορές και, έχοντας χαιρετίσει μια «Χρυσή Εποχή» στη Μέση Ανατολή, διακινδυνεύει να φανεί ανόητος.

Ούτε για το Ιράν τα πράγματα είναι εύκολα. Ηγέτες του δολοφονούνται, πολίτες σκοτώνονται. Και η ολοκληρωτική καταστροφή των δικτύων ενέργειας και μεταφορών θα καθιστούσε πολύ δύσκολο να διακυβερνηθεί η χώρα. Επίσης, η Τεχεράνη θέλει να αρθούν οι κυρώσεις. Συνεπώς, οι διαπραγματεύσεις είναι κάτι που επιθυμεί. Και θα προσπαθήσει να επιτύχει το μέγιστο δυνατό.

Άλλωστε έχει δεχθεί βαρύ πλήγμα. Το Ιράν δεν έχει ναυτικό ή αεροπορία. Οι δυνατότητές του σε πυραύλους και drones μειώνονται διαρκώς. Εξαιτίας του πολέμου, η οικονομία του έχει οπισθοδρομήσει χρόνια.

Η «νίκη» Τραμπ

Για τον Ντόναλντ Τραμπ, αυτό είναι «μεγάλη νίκη». Ασφαλώς και δεν είναι. Έχει πετύχει ελάχιστη πρόοδο στην εκπλήρωση των τριών πιο πειστικών στόχων του πολέμου. Δηλαδή, να κάνει τη Μέση Ανατολή ασφαλέστερη και πιο ευημερούσα, τιθασεύοντας το Ιράν, να ανατρέψει το καθεστώς και να εμποδίσει το Ιράν να γίνει πυρηνική δύναμη μια για πάντα.

Ταυτόχρονα, ο πόλεμος έχει βλάψει την περιφερειακή ασφάλεια. Πριν ξεκινήσει, το Ισραήλ είχε εν μέρει διαλύσει το δίκτυο των πολιτοφυλακών-αντιπροσώπων του Ιράν.

Τώρα το Ιράν έχει πλέον δημιουργήσει μια νέα πηγή επιρροής. Επιτίθεται στις χώρες του Κόλπου και εμποδίζει τη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ. Και ο αμερικανικός αποκλεισμός, πάνω στον ιρανικό αποκλεισμό, μάλλον δεν θα βοηθήσει προς την επίτευξη του επιθυμητού στόχου*. Μια νέα σύγκρουση είναι ανοιχτή στη Μέση Ανατολή.

Ακόμα και αφού οι πετρελαιοπαραγωγοί χώρες κατασκευάσουν νέους αγωγούς για να αποφύγουν τον Περσικό Κόλπο -έργο αρκετών ετών- το Ιράν θα είναι σε θέση να χτυπήσει κρίσιμες υποδομές. Οι χώρες του Κόλπου, οι οποίες αυτοπροβάλλονται ως οάσεις ηρεμίας, πρέπει να αναρωτηθούν αν μπορούν να βασίζονται στην Αμερική. Μήπως πρέπει να επανεξετάσουν την ασφάλειά τους κάνοντας περισσότερα οι ίδιες ή ακόμα και προχωρώντας σε διευθέτηση με το Ιράν;

Επιπλέον, έχει καταρρεύσει ο ισχυρισμός του Τραμπ ότι άλλαξε το καθεστώς στο Ιράν. Η πιθανότητα να εξεγερθούν οι Ιρανοί είναι μικρότερη σήμερα από ό,τι πριν από τον πόλεμο. Ο πόλεμος έφερε στην εξουσία τον γιο του μισητού για πολλούς Ιρανούς αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Που είναι αόρατος. Και τον έλεγχο της εξουσίας έχουν οι Φρουροί της Επανάστασης.

Τι γίνεται με τα πυρηνικά

Σύμφωνα με τον Economist, ο πόλεμος μπορεί να έχει επιδεινώσει την πυρηνική απειλή. Παρά τις ζημιές που προκάλεσαν ΗΠΑ και Ισραήλ στις υποδομές, περίπου 400 κιλά ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού εξακολουθεί να είναι θαμμένο σε πυρηνικές εγκαταστάσεις.

Ο Ντόναλντ Τραμπ επιμένει ότι το Ιράν πρέπει να παραδώσει αυτή την «πυρηνική σκόνη». Το Ιράν ζητά άρση των κυρώσεων. Ο Economist πιστεύει ότι το κίνητρο για την αποτροπή μελλοντικών επιθέσεων χρησιμοποιώντας την για την κατασκευή βόμβας έχει αυξηθεί, οδηγώντας ενδεχομένως σε περιφερειακό πυρηνικό πολλαπλασιασμό.

Και αυτό θα ήταν ένα τρομερό αποτέλεσμα. Για να το σταματήσουν οι ΗΠΑ, θα πρέπει ο Τραμπ και οι μελλοντικοί πρόεδροι να πρέπει να κάνουν πόλεμο στο Ιράν κάθε λίγα χρόνια. Πόσο εύκολο είναι αυτό να γίνει;

Οι «αρχιτέκτονες της σύγκρουσης» σε δύσκολη θέση

Ο πόλεμος δεν φάνηκε να ευνοεί ούτε τις ΗΠΑ ούτε το Ισραήλ.

Όσον αφορά το δεύτερο, ποτέ πριν δεν άσκησε τέτοια στρατιωτική δύναμη. Ο πόλεμος έδειξε τα όρια του τι μπορεί να επιτύχει. Και πως η ακατάσχετη όρεξή του για προληπτικές επιθέσεις έχει προκαλέσει φόβο και απέχθεια στην περιοχή. Ακόμη και στις ΗΠΑ, το 60% των Αμερικανών βλέπουν τώρα αρνητικά το Ισραήλ.

Η ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ έχουν ακόμη περισσότερα να σκεφτούν. Μέχρι τώρα η Αμερική αντλούσε τη δύναμή της συνδυάζοντας τη στρατιωτική ισχύ με την ηθική εξουσία. Αλλά όταν ο Τραμπ απειλεί να εξαλείψει τον ιρανικό πολιτισμό (ουσιαστικά απειλεί με γενοκτονία), πού βρίσκεται η ηθική;

Το «δίκαιο του ισχυρού»

Ο Economist επισημαίνει ότι κάποιοι στην κυβέρνηση Τραμπ συμπεριφέρονται σαν η Αμερική να έπαψε να είναι δεσμευμένη από πράγματα όπως το διεθνές δίκαιο και οι συμβάσεις της Γενεύης. Αλλά ο πόλεμος έδειξε ότι «το δίκαιο του ισχυρού» δεν είναι απλώς βεβήλωση δεκαετιών εξωτερικής πολιτικής. Είναι και πλάνη. Αν και η στρατιωτική υπεροχή της Αμερικής ήταν πλήρως εμφανής στο Ιράν, αποκάλυψε επίσης βαθιά προβλήματα.

Ο πόλεμος έδειξε ότι η αξία της ισχύος της Αμερικής είναι εύκολο να υπερεκτιμηθεί. Τα εργοστάσιά της δεν μπορούν να ανεφοδιάσουν τις ένοπλες δυνάμεις της αρκετά γρήγορα. Και το Ιράν πολέμησε έναν ασύμμετρο πόλεμο με περιορισμένα μέσα.

Η υπερβολική τεστοστερόνη οδηγεί σε άθλιες κρίσεις που συγχέουν τη θνησιμότητα με τη νίκη, επισημαίνει ο Economist. Και η συντριπτική ισχύς πυρός χωρίς στρατηγική υπονομεύει την αμερικανική ισχύ. Ο Ντόναλντ Τραμπ αντιμετώπισε το Ιράν ως ένα ματαιόδοξο σχέδιο, στο οποίο η δύναμη της Αμερικής τον απάλλασσε από την ευθύνη να σκεφτεί τις συνέπειες της επιλογής να επιτεθεί. Η ισχύς από μόνη της δεν αρκεί. Διότι μερικές φορές αποτυγχάνει ακόμη και να φέρει τη νίκη.

Παρά τις στρατιωτικές πιέσεις από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, το Ιράν αυξάνει τα έσοδά του από το πετρέλαιο, στόχο που είχε επισημάνει ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Η σύγκρουση έχει οδηγήσει σε σχεδόν πλήρες μπλοκάρισμα των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 15% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.

Ενώ οι περισσότερες χώρες του Κόλπου βλέπουν την παραγωγή και τα έσοδά τους να καταρρέουν, οι ιρανικές εξαγωγές συνεχίζονται σχεδόν απρόσκοπτα, με τα ημερήσια έσοδα να έχουν σχεδόν διπλασιαστεί σε σχέση με πριν από την έναρξη των βομβαρδισμών.

Κεντρικό ρόλο σε αυτήν την ανθεκτικότητα παίζουν οι Φρουροί της Επανάστασης, οι οποίοι ελέγχουν μεγάλο μέρος της παραγωγής και των εσόδων. Το ιρανικό μοντέλο βασίζεται σε τρεις πυλώνες: πωλήσεις, μεταφορές και χρηματοοικονομικά δίκτυα. Αντί για μια κεντρικά ελεγχόμενη διαδικασία, διάφορες κρατικές και παρακρατικές οντότητες λαμβάνουν «μερίδια» πετρελαίου, τα οποία μετατρέπουν σε ρευστό μέσω ιδιωτικών δικτύων, καθιστώντας το σύστημα δύσκολο να διαλυθεί ακόμη και με στρατιωτικά πλήγματα.

Οι Φρουροί της Επανάστασης ελέγχουν τη θαλάσσια μεταφορά, συνοδεύοντας τάνκερ και χρησιμοποιώντας τεχνικές όπως απενεργοποίηση πομπών, παραποίηση στοιχείων και μεταφορτώσεις φορτίων εν πλω για να αποκρύπτεται η προέλευση του πετρελαίου. Παράλληλα, το Ιράν έχει αναπτύξει ένα περίπλοκο δίκτυο «σκιωδών» τραπεζικών συναλλαγών με εταιρείες-βιτρίνες και λογαριασμούς σε μικρές τράπεζες κυρίως στην Ασία, καθιστώντας την ιχνηλάτηση των εσόδων σχεδόν αδύνατη.

Η Κίνα απορροφά πάνω από το 90% των ιρανικών εξαγωγών, χρησιμοποιώντας μικρά ανεξάρτητα διυλιστήρια («teapots») σε συνεργασία με μεγάλες κρατικές εταιρείες, εξασφαλίζοντας τη ροή πετρελαίου ακόμη και υπό καθεστώς κυρώσεων. Η αύξηση των τιμών λόγω περιορισμένης προσφοράς από άλλες χώρες του Κόλπου ενισχύει περαιτέρω τα έσοδα της Τεχεράνης.

Το παράδοξο είναι εμφανές: ενώ το Ιράν δέχεται στρατιωτική πίεση, καταφέρνει να ενισχύει τα οικονομικά του μέσω της ενεργειακής αγοράς. Η ευελιξία του δικτύου, οι αποκεντρωμένες εξαγωγές και η κινεζική στήριξη το καθιστούν έναν απρόβλεπτο «νικητή» της σύγκρουσης, μετατρέποντας την κρίση σε ευκαιρία για τα έσοδα και την επιρροή του στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Οι Ρεπουμπλικανοί εκφράζουν ήδη τη δυσαρέσκειά τους, καθώς οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου ενδέχεται να εξελιχθούν σε καταστροφή για το κόμμα.

Ένας αποδυναμωμένος Τραμπ θα γίνει πιο επικίνδυνος, εκτιμά ο Economist, που ενδέχεται να ενεργήσει επιθετικά τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό, ασκώντας πίεση στα μέσα ενημέρωσης και στην κεντρική τράπεζα, παρεμβαίνοντας στις εκλογές και κλιμακώνοντας τις εσωτερικές αντιπαραθέσεις.

Η επιχείρηση, που παρουσιάστηκε ως μεγάλη επιχειρησιακή επιτυχία από τον Τραμπ και τους επιτελείς του, αλλά και την ισραηλινή ηγεσία, κατάφερε ένα καίριο πλήγμα στο ιρανικό καθεστώς. Ωστόσο, το ερώτημα που προκύπτει είναι αν η στρατιωτική επιτυχία μπορεί πράγματι να μετατραπεί σε πολιτικό αποτέλεσμα.

Το ιρανικό καθεστώς δεν κατέρρευσε

Παρά το πλήγμα στην κορυφή της εξουσίας, το ιρανικό σύστημα δεν κατέρρευσε. Η ηγεσία αντικαταστάθηκε σχεδόν αμέσως από μια προσωρινή τριανδρία, ενώ σύντομα μπορεί να ανακοινωθεί και νέος ανώτατος ηγέτης.

Και η ταχύτητα με την οποία το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης ανασυγκροτήθηκε δείχνει ότι η επιχείρηση ίσως να μην επιτυγχάνει τον βασικό πολιτικό στόχο των Τραμπ και Νετανιάχου: την αποσταθεροποίηση ή την ανατροπή της εξουσίας στο Ιράν, όπως σημειώνει το βρετανικό περιοδικό.

Η απουσία ξεκάθαρων στόχων του Τραμπ

Η βασική αδυναμία της στρατηγικής της κυβέρνησης Τραμπ  φαίνεται να είναι η έλλειψη σαφών πολεμικών στόχων. Όταν μια υπερδύναμη χρησιμοποιεί μια τόσο συντριπτική στρατιωτική μηχανή, οφείλει να γνωρίζει ακριβώς τι επιδιώκει.

Οι στόχοι ενός πολέμου καθορίζουν όχι μόνο τη στρατιωτική στρατηγική αλλά και τις θυσίες που απαιτούνται, καθώς και το πότε θα πρέπει να τερματιστούν οι εχθροπραξίες.

Στην περίπτωση αυτή, οι στόχοι του Ισραήλ είναι σχετικά σαφείς: η εξουδετέρωση της απειλής που συνιστά το ιρανικό καθεστώς και οι στρατιωτικές του δυνατότητες. Αντίθετα, η αμερικανική πλευρά φαίνεται να κινείται με ασαφή και μεταβαλλόμενα επιχειρήματα: από το πυρηνικό πρόγραμμα και τους βαλλιστικούς πυραύλους μέχρι μια γενικότερη επιθυμία αλλαγής καθεστώτος ή ακόμη και προληπτικής δράσης.

Πολιτικά, αυτή η ασάφεια προσφέρει ευελιξία. Στρατηγικά όμως αποτελεί σοβαρή αδυναμία, όπως λέει ο Economist.

Η στρατιωτική υπεροχή ΗΠΑ και Ισραήλ

Στο πεδίο των επιχειρήσεων, η εικόνα είναι διαφορετική. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν καταφέρει να πλήξουν σοβαρά τις στρατιωτικές υποδομές του Ιράν. Το ιρανικό ναυτικό έχει ουσιαστικά εξουδετερωθεί, η πολεμική του αεροπορία έχει καθηλωθεί, ενώ οι εγκαταστάσεις παραγωγής πυραύλων και όπλων δέχονται συνεχείς επιθέσεις.

Η κυριαρχία στον αέρα επιτρέπει στις δύο χώρες να επιχειρούν σχεδόν κατά βούληση. Παράλληλα, ισχυρά συστήματα αντιπυραυλικής άμυνας προστατεύουν βάσεις και πόλεις στο Ισραήλ αλλά και στις χώρες του Κόλπου.

Παρόλα αυτά, το Ιράν συνεχίζει να εκτοξεύει πυραύλους και drones σε μεγαλύτερη κλίμακα από προηγούμενες συγκρούσεις. Μέχρι στιγμής οι αναχαιτίσεις φαίνεται να επαρκούν, αλλά το ερώτημα είναι πόσο μπορεί να συνεχιστεί αυτή η κατάσταση.

Η στρατηγική της επιβίωσης του ιρανικού καθεστώτος

Σε πολιτικό επίπεδο, η στρατηγική της Τεχεράνης φαίνεται να είναι διαφορετική: όχι η νίκη στο πεδίο της μάχης, αλλά η επιβίωση. Για το ιρανικό καθεστώς, το να αντέξει την πίεση μπορεί να θεωρηθεί νίκη.

Γι’ αυτό και επιχειρεί να επεκτείνει τη σύγκρουση σε πολλά μέτωπα.

Ήδη άλλες χώρες της περιοχής εμπλέκονται όλο και περισσότερο. Το Ιράν έχει επιτεθεί σε στόχους στις χώρες του Κόλπου, ενώ στον Λίβανο οι συγκρούσεις εντείνονται καθώς το Ισραήλ πλήττει τη Χεζμπολάχ, τον σημαντικότερο σύμμαχο της Τεχεράνης.

Παράλληλα, ευρωπαϊκές δυνάμεις όπως η Γαλλία και η Βρετανία προετοιμάζονται να υπερασπιστούν τις βάσεις τους, ενώ ακόμη και το NATO έχει ήδη εμπλακεί στην αναχαίτιση πυραύλων.

Ο κίνδυνος για την παγκόσμια οικονομία

Σύμφωνα με την ανάλυση του Economist ο Τραμπ δεν θα πρέπει να ξεχνά επίσης τις σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου. Το Ιράν επιχειρεί να διαταράξει τη ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.

Παράλληλα, έχουν σημειωθεί επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις της περιοχής, μεταξύ άλλων στη Σαουδική Αραβία. Ως αποτέλεσμα, οι τιμές της ενέργειας έχουν ήδη αυξηθεί σημαντικά, προκαλώντας ανησυχία για την παγκόσμια οικονομία.

Ένα ακόμη πιο επικίνδυνο ενδεχόμενο αφορά την εσωτερική σταθερότητα του Ιράν. Περίπου το 40% του πληθυσμού ανήκει σε εθνοτικές μειονότητες, γεγονός που δημιουργεί τον κίνδυνο εσωτερικών συγκρούσεων.

Η υποστήριξη ένοπλων ομάδων, όπως οι Κούρδοι, στο εσωτερικό της χώρας θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποσταθεροποίηση ή ακόμη και σε εμφύλιο πόλεμο, με απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Η ανάγκη για στρατηγική εξόδου

Σε πολιτικό επίπεδο στις Ηνωμένες Πολιτείες, η υποστήριξη για τον πόλεμο φαίνεται περιορισμένη. Σε αντίθεση με προηγούμενες στρατιωτικές επεμβάσεις, η κοινή γνώμη εμφανίζεται διχασμένη.

Η μεγαλύτερη πρόκληση για τον Ντόναλντ Τραμπ είναι να αποφύγει την παγίδα της κλιμάκωσης χωρίς σαφή στόχο. Η επιδίωξη μιας πλήρους κατάρρευσης του καθεστώτος μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο δύσκολη από ό,τι φαίνεται, ακόμη και με τη συντριπτική στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ, επιχειρηματολογεί ο Economist.

Και καταλήγει σημειώνοντας ότι μια πιο ρεαλιστική στρατηγική θα ήταν ο περιορισμός των στόχων: η σημαντική αποδυνάμωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν και στη συνέχεια η αναζήτηση μιας εξόδου από τη σύγκρουση.

Σε έναν κόσμο ήδη γεμάτο γεωπολιτικές εντάσεις, η έλλειψη σαφούς στρατηγικής μπορεί να αποδειχθεί πιο επικίνδυνη από τον ίδιο τον πόλεμο. Και όσο η σύγκρουση συνεχίζεται χωρίς ξεκάθαρο τέλος, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος να μετατραπεί σε ένα ευρύτερο χάος.

Καθώς η πολύμηνη διακοπή του διαδικτύου χαλαρώνει, οι εικόνες που έρχονται στο φως σοκάρουν. Ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων επιβεβαιώνουν πάνω από 6.500 νεκρούς στις διαδηλώσεις, ενώ άλλες 17.000 περιπτώσεις βρίσκονται υπό διερεύνηση. Αντιπολιτευόμενα μέσα ανεβάζουν τον αριθμό πολύ ψηλότερα, κάνοντας λόγο για δεκάδες χιλιάδες θύματα. Οικογένειες αναζητούν τους νεκρούς τους σε πρόχειρα νεκροτομεία, πληρώνοντας ακόμη και για τις σφαίρες που τους σκότωσαν, προκειμένου να παραλάβουν τα σώματα, σημειώνεται στο δημοσίευμα.

«Είναι ήδη εμφύλιος πόλεμος»

Μαρτυρίες από μεγάλες πόλεις, όπως η Τεχεράνη και το Μασχάντ, περιγράφουν σκηνές που θυμίζουν εμπόλεμη ζώνη. Καμένες τράπεζες και τζαμιά, αναποδογυρισμένα οχήματα ασφαλείας, κατεστραμμένες κάμερες, φωτιές και οδοφράγματα. Για ώρες, στις 8 Ιανουαρίου, διαδηλωτές φέρονται να είχαν τον έλεγχο ολόκληρων συνοικιών. «Ήταν όλα καταστροφή, αλλά και μια παράξενη αίσθηση ελευθερίας», λέει ένας διαδηλωτής. Σύμφωνα με πολλές πηγές, ένοπλοι πολίτες επιτέθηκαν σε μέλη των Μπασίτζ, των παραστρατιωτικών δυνάμεων του καθεστώτος. «Είναι ήδη εμφύλιος πόλεμος», λέει μια νεαρή γυναίκα στο Μασχάντ. «Απλώς δεν το παραδεχόμαστε».

Η ελπίδα ότι ο φόβος ενός γενικευμένου χάους θα συγκρατούσε τη βία δεν επιβεβαιώνεται. Αντιθέτως, οι διαιρέσεις βαθαίνουν σε μια χώρα πολυεθνική και πολυθρησκευτική. Το καθεστώς κατηγορεί τους διαδηλωτές για συνεργασία με ξένους πράκτορες, ενώ οι αντίπαλοί του μιλούν για εισαγόμενους μισθοφόρους, αναφερόμενοι στις ένοπλες ομάδες που συνέδραμαν στην καταστολή. Οι απειλές κλιμακώνονται. Ο Ρεζά Παχλάβι, γιος του τελευταίου σάχη, έχει υπερασπιστεί το δικαίωμα των Ιρανών στην ένοπλη αυτοάμυνα και έχει καλέσει τις ΗΠΑ να επέμβουν.

Το ίδιο το καθεστώς δείχνει αποφασισμένο να μη συμβιβαστεί. Drones επιτηρούν τις πόλεις, κινητά τηλέφωνα ελέγχονται επιτόπου και η ψηφιακή οικονομία έχει παραλύσει. Η τριών εβδομάδων διακοπή του διαδικτύου επιδείνωσε την οικονομική απομόνωση, ενώ το ιρανικό νόμισμα κατέρρευσε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.

Η μεταρρυθμιστική αντιπολίτευση έχει ουσιαστικά εξαφανιστεί από το πολιτικό πεδίο. Πρώην πρόεδροι και στελέχη βρίσκονται υπό κατ’ οίκον περιορισμό ή σιωπηρή απομόνωση. Οι πιο ριζοσπαστικές φωνές κυριαρχούν πλέον, τόσο στο εσωτερικό όσο και στην εξορία. Σε περιοχές όπως το Λορεστάν και το Ιλάμ, τοπικοί ηγέτες εμφανίζονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης οπλισμένοι, μιλώντας ανοιχτά για εκδίκηση. «Την επόμενη φορά δεν θα έχουμε μολότοφ», λέει ένας φοιτητής. «Θα έχουμε όπλα».

Το Ιράν στο χείλος της κατάρρευσης;

Το ενδεχόμενο οι διαδηλώσεις να μετατραπούν σε οργανωμένο ένοπλο αγώνα δεν είναι πια θεωρητικό. Συζητήσεις για λαθραία εισαγωγή όπλων και εξωτερική βοήθεια πολλαπλασιάζονται, αγνοώντας συχνά το τραγικό προηγούμενο της Συρίας και της Λιβύης. Η εμπειρία της Αραβικής Άνοιξης δείχνει ότι η μετάβαση από τη διαμαρτυρία στα όπλα συχνά οδηγεί σε μακροχρόνιο εμφύλιο και κρατική κατάρρευση.

Αξιοσημείωτο είναι ότι οι σημερινοί διαδηλωτές δεν προέρχονται πλέον κυρίως από την χτυπημένη από την οικονομική πολιτική της Τεχεράνης, μεσαία τάξη. Πολλοί ανήκουν σε φτωχότερες κοινωνικές ομάδες που παλαιότερα στήριζαν το καθεστώς.

Στο διεθνές επίπεδο, η συγκέντρωση αμερικανικών δυνάμεων στα ανοικτά του Ιράν εντείνει την αβεβαιότητα. Η ιστορία των ξένων παρεμβάσεων στη χώρα βαραίνει ακόμη τη συλλογική μνήμη, ενώ τα παραδείγματα του Ιράκ και της Λιβύης λειτουργούν ως προειδοποίηση. Ακόμη και η πτώση του ανώτατου ηγέτη δεν εγγυάται σταθερότητα. Αντίθετα, πολλοί φοβούνται ότι θα άνοιγε τον δρόμο σε ένα κενό εξουσίας γεμάτο βία.

Το Ιράν βρίσκεται πλέον σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, εξηγεί το Politico καθώς η χώρα- περιφερειακή δύναμη της Μ. Ανατολής φαίνεται να βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρές πολιτικές εξελίξεις, το επόμενο διάστημα.