Ρούλα Σκουρογιάννη

Κατά την τοποθέτησή της, η Αναπληρώτρια Υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, υπογράμμισε ότι τα αποτελέσματα της έρευνας είναι πραγματικά ανησυχητικά για τη χώρα μας και για τα παιδιά μας, καθιστώντας σαφή την ανάγκη για άμεση ανάληψη δράσης. Η ίδια προειδοποίησε ότι στο μέλλον το πρόβλημα δεν θα περιορίζεται μόνο στον τομέα της ψυχικής υγείας, αλλά θα επεκταθεί και σε ζητήματα Δημοκρατίας, καθώς ενδέχεται να διαμορφωθούν πολίτες που δεν θα διαθέτουν τα απαραίτητα εργαλεία για να ελέγξουν αν κάτι είναι αλήθεια ή ψέμα, σωστό ή λάθος.

Χαρακτήρισε το ζήτημα εξαιρετικά σοβαρό, τονίζοντας ότι δεν έχουμε το δικαίωμα να στερήσουμε από μια ολόκληρη γενιά την ευκαιρία στη σκέψη, ειδικά όταν αναφερόμαστε στην Ελλάδα, τη χώρα που γέννησε τη φιλοσοφία, τη Δημοκρατία και ανέδειξε τη σημασία της κριτικής σκέψης. Κατέληξε επισημαίνοντας ότι η υγεία, η παιδεία και η οικογένεια αποτελούν θεμελιώδεις προτεραιότητες της κυβέρνησης, με τις πολιτικές πρόληψης και προαγωγής της υγείας να οφείλουν να ξεκινούν από τον ίδιο τον πυρήνα της κοινωνίας, δηλαδή το σχολείο και την οικογένεια.

Από την πλευρά του, ο Διπλωματικός Εκπρόσωπος της UNICEF στην Ελλάδα, Ghassan Khalil, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο αναφαίρετο δικαίωμα των παιδιών να έχουν τη δική τους φωνή. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, όταν ένας έφηβος αποκτά τη δυνατότητα να ζητήσει βοήθεια χωρίς τον φόβο της επίκρισης ή του κοινωνικού στίγματος, όταν ένας γονέας είναι εξοπλισμένος με τα κατάλληλα εργαλεία για να στηρίξει αποτελεσματικά το παιδί του και όταν ένα κορίτσι μπορεί να μιλήσει ανοιχτά και με αξιοπρέπεια για ένα θέμα όπως η έμμηνος ρύση, τότε η κοινωνία κάνει ένα πραγματικά ουσιαστικό βήμα προς μια πιο συμπεριληπτική και φιλική κατεύθυνση για τα παιδιά.

Η αόρατη ψηφιακή κρίση και το φαινόμενο του doomscrolling

Τα στοιχεία της έρευνας αποκαλύπτουν μια βαθιά και συχνά αόρατη κρίση που συνδέεται άμεσα με την αλόγιστη χρήση της τεχνολογίας και την αδιάκοπη κατανάλωση αρνητικών ειδήσεων, γνωστή διεθνώς ως doomscrolling. Το κόστος αυτής της συνήθειας στην ψυχική υγεία των νέων είναι βαρύ, καθώς 3 στους 4 νέους παραδέχονται ότι βιώνουν το φαινόμενο αυτό.

Μάλιστα, το 42% των ερωτηθέντων συνεχίζει να σκρολάρει ακόμη και τη στιγμή που το περιεχόμενο που βλέπει του προκαλεί έντονο άγχος, ενώ περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες δηλώνουν ξεκάθαρα ότι η συγκεκριμένη συνήθεια καταστρέφει τη διάθεσή τους, επηρεάζει αρνητικά τον ύπνο τους και διασπά τη συγκέντρωσή τους.

Η επιστημονική ανάλυση των δεδομένων καταδεικνύει ότι ο εθισμός στην αρνητική ειδησεογραφία επιδρά άμεσα και καταλυτικά στην ψυχική υγεία. Τα παιδιά εγκλωβίζονται σε ένα τεχνητό ψηφιακό περιβάλλον και ουσιαστικά εκπαιδεύουν τον εγκέφαλό τους να αναζητά και να καταναλώνει όλο και περισσότερες αρνητικές πληροφορίες.

Οι μακροπρόθεσμες συνέπειες αυτής της κατάστασης είναι τρομακτικές, καθώς ένα παιδί που σήμερα βρίσκεται στην τρυφερή ηλικία των δύο ετών, σε μερικά χρόνια ενδέχεται να αδυνατεί να αναπτύξει όχι μόνο την ικανότητα κριτικής σκέψης, αλλά και τις πιο βασικές δεξιότητες που απαιτούνται για την επίλυση καθημερινών προβλημάτων.

Παράλληλα, τα στοιχεία για τον ψηφιακό εγκλωβισμό προκαλούν ίλιγγο, με το 89,2% των νέων να χρησιμοποιεί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε καθημερινή βάση, ενώ το 76,1% τα έχει μετατρέψει πλέον στην κύρια πηγή της ενημέρωσής του. Σε αυτό το σκηνικό, η παγίδα του αλγορίθμου λειτουργεί σχεδόν αφοπλιστικά. Το 60,3% των χρηστών δηλώνει ότι χάνει εντελώς την αίσθηση του χρόνου κατά τη διάρκεια του σκρολαρίσματος, ενώ το 81,3% αναγνωρίζει με ωριμότητα ότι οι αλγόριθμοι των μεγάλων ψηφιακών πλατφορμών είναι σχεδιασμένοι με τέτοιο τρόπο ώστε να ενισχύουν εσκεμμένα αυτή την εθιστική συμπεριφορά.

Ενισχύοντας τη θετική γονεϊκότητα με το πρόγραμμα Triple P

Για πρώτη φορά στα ελληνικά χρονικά, σχεδιάστηκε και εφαρμόστηκε σε πανελλαδική κλίμακα ένα απόλυτα δομημένο και επιστημονικά τεκμηριωμένο σύστημα υποστήριξης των γονέων. Στο πλαίσιο αυτού του πρωτοποριακού προγράμματος, εκπαιδεύτηκαν συνολικά 231 εξειδικευμένοι επαγγελματίες από τον χώρο της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, με σκοπό να καθοδηγήσουν σωστά και υπεύθυνα τις οικογένειες.

Η ανταπόκριση της κοινωνίας ήταν εντυπωσιακή, καθώς 6.513 γονείς και φροντιστές συμμετείχαν ενεργά στα ειδικά σεμινάρια, αποκτώντας πολύτιμα, πρακτικά εργαλεία για να διαχειριστούν τις καθημερινές και σύνθετες προκλήσεις της ανατροφής των παιδιών τους.

Σπάζοντας το στίγμα με πρότυπο κέντρο για τον αυτοτραυματισμό

Απαντώντας με ευαισθησία σε ένα από τα πιο επώδυνα, ευαίσθητα και μέχρι πρότινος «βουβά» προβλήματα της σύγχρονης εποχής, η πολιτεία προχώρησε στην ίδρυση του πρώτου Πρότυπου Κοινοτικού Κέντρου για τον αυτοτραυματισμό νέων ηλικίας 17 έως 24 ετών.

Για την αρτιότερη λειτουργία της δομής, 2.607 επαγγελματίες έλαβαν εντατική εκπαίδευση στην έγκαιρη αναγνώριση, αξιολόγηση και διαχείριση τέτοιων κρίσιμων περιστατικών. Τα αποτελέσματα είναι ήδη ορατά και απτά, καθώς 429 νέοι άνθρωποι έχουν βρει μια ασφαλή διέξοδο και εξειδικευμένη υποστήριξη μέσω των υπηρεσιών του Κέντρου, ενώ δεκάδες οικογένειες έχουν ήδη ενταχθεί σε οργανωμένα θεραπευτικά προγράμματα.

Αξιοπρέπεια στο σχολείο και υγιεινή της περιόδου

Μια άλλη εξαιρετικά εκτεταμένη και ουσιαστική δράση έφερε με τόλμη στο προσκήνιο την επιτακτική ανάγκη για σωστή ενημέρωση και την πλήρη εξάλειψη των προκαταλήψεων και της περιθωριοποίησης γύρω από το θέμα της εμμήνου ρύσεως. Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία περιέλαβε στοχευμένες ενημερωτικές δράσεις σε 2.521 σχολεία ολόκληρης της χώρας, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά 237.000 μαθητές και μαθήτριες.

Παράλληλα, υλοποιήθηκε μια γιγαντιαία επιχείρηση διανομής 18 εκατομμυρίων προϊόντων περιόδου, από την οποία ωφελήθηκαν άμεσα και έμπρακτα περισσότερα από 120.000 κορίτσια σε κάθε γωνιά της Ελλάδας.

Δημιουργικές διέξοδοι και χρηματοδότηση για το μέλλον

Η επίσημη εκδήλωση ολοκληρώθηκε με ένα ιδιαίτερα αισιόδοξο και ελπιδοφόρο μήνυμα για το μέλλον της νέας γενιάς. Στο πλαίσιο αυτό, ανακοινώθηκε η έναρξη νέων, καινοτόμων βιωματικών δράσεων που στοχεύουν στην ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας των παιδιών μέσα από τη δύναμη της μουσικής και της δημιουργικής έκφρασης. Αυτές οι καλλιτεχνικές δράσεις έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή σε 15 Μουσικά Σχολεία της επικράτειας, συγκεντρώνοντας τη δυναμική συμμετοχή 3.000 μαθητών.

Η σπουδαία αυτή Εθνική Δράση Προαγωγής Υγείας Παιδιού και Οικογένειας παίρνει σάρκα και οστά από το Υπουργείο Υγείας με τη διαρκή και πολύτιμη υποστήριξη της UNICEF στην Ελλάδα. Το όλο εγχείρημα χρηματοδοτείται εξολοκλήρου από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του προγράμματος NextGenerationEU, αξιοποιώντας τους πόρους του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» με σκοπό τη θωράκιση της ελληνικής κοινωνίας.

Το Λεξικό της Οξφόρδης ορίζει το φαινόμενο ως «τη δραστηριότητα κατά την οποία κάποιος αφιερώνει υπερβολικό χρόνο κοιτάζοντας το κινητό ή τον υπολογιστή του και διαβάζοντας κακές ειδήσεις». Μια περιγραφή που αποτυπώνει ακριβώς τη διαδικασία: ένας τίτλος οδηγεί σε έναν δεύτερο, η περιέργεια εντείνεται και ο χρήστης εγκλωβίζεται σε έναν φαύλο κύκλο συνεχούς ενημέρωσης, παρότι το σώμα στέλνει σήματα κόπωσης και έντασης.

Η λεπτή γραμμή ανάμεσα στην ενημέρωση και στην ψυχική επιβάρυνση

Η ανάγκη να γνωρίζουμε τι συμβαίνει γύρω μας είναι θεμελιώδης. Όπως υπογραμμίζει η Lisa Harrison, λέκτορας Ψηφιακών Επικοινωνιών στο Πανεπιστήμιο Flinders, η ενημέρωση μάς επιτρέπει να λαμβάνουμε αποφάσεις, να συμμετέχουμε στον δημόσιο διάλογο και να προσαρμοζόμαστε σε έναν κόσμο που αλλάζει διαρκώς. Ωστόσο, όταν η έκθεση σε ειδήσεις γίνεται υπερβολική και μονόπλευρα αρνητική, οι συνέπειες στην ψυχική υγεία μπορεί να είναι έντονες: διαταραχές ύπνου, αυξημένο άγχος, συναισθηματική εξάντληση.

Σύμφωνα με την έρευνα, το doomscrolling συχνά δεν πηγάζει από πραγματική ανάγκη για χρήσιμη πληροφόρηση. Αντίθετα, αποτελεί μια προσπάθεια να ανακτηθεί έλεγχος σε μια περίοδο γενικευμένης αβεβαιότητας — μια ψυχολογική αντίδραση απέναντι στο άγνωστο.

Πώς να ενημερωνόμαστε καλύτερα με λιγότερο χρόνο στην οθόνη

Η συγκράτηση της υπερβολικής κατανάλωσης ειδήσεων απαιτεί συνειδητές επιλογές. Οι ειδικοί προτείνουν:

Στοχευμένη επιλογή πηγών: Αντί τα κοινωνικά δίκτυα να επιλέγουν το περιεχόμενο που θα δούμε, είναι προτιμότερο να βασιζόμαστε σε λίγα, αξιόπιστα μέσα ενημέρωσης.

Σαφή χρονικά όρια: Η καθιέρωση συγκεκριμένων ωρών ενημέρωσης μέσα στην ημέρα —όπως το πρωινό διάλειμμα ή η ώρα του μεσημεριανού— βοηθά να αποφεύγεται το συνεχές scrolling. Παράλληλα, η πρακτική ενός «ψηφιακού ηλιοβασιλέματος», δηλαδή μιας ώρας μετά την οποία σταματούμε την κατανάλωση ειδήσεων, συμβάλλει σημαντικά στην ηρεμία.

Χρήση τεχνολογικών εργαλείων: Τα σύγχρονα κινητά τηλέφωνα και οι εφαρμογές διαχείρισης οθόνης επιτρέπουν τον έλεγχο και τον περιορισμό της πρόσβασης, βοηθώντας στην υιοθέτηση πιο υγιών ψηφιακών συνηθειών.

Το όριο ανάμεσα στη συνειδητή ενημέρωση και την υπερπληροφόρηση

Η μείωση της συνεχούς παρακολούθησης ειδήσεων δεν σημαίνει αποστασιοποίηση από την πραγματικότητα. Αντιθέτως, έρευνες δείχνουν ότι όσοι θέτουν όρια συχνά έχουν πιο καθαρή εικόνα των γεγονότων και μπορούν να συμμετέχουν ουσιαστικότερα σε συζητήσεις και συλλογικές δράσεις.

Ένας τρόπος για πιο ενεργητική ενημέρωση είναι η επιλογή λίγων, αλλά ποιοτικών άρθρων έναντι της γρήγορης κατανάλωσης δεκάδων τίτλων. Επίσης, η συζήτηση των ειδήσεων με φίλους ή συναδέλφους βοηθά στην καλύτερη κατανόηση και επεξεργασία των πληροφοριών. Την ίδια στιγμή, η αναζήτηση θεματικών που προβάλλουν λύσεις και παραδείγματα θετικής αλλαγής προσφέρει μια πιο ισορροπημένη εικόνα του κόσμου, χωρίς να υποβαθμίζει τα πραγματικά προβλήματα.

Η ψυχική ηρεμία ως μέρος της ενημέρωσης

Σε μια περίοδο όπου οι πληροφορίες μάς κατακλύζουν, η προστασία της ψυχικής υγείας δεν αποτελεί πολυτέλεια, αλλά αναγκαίο συμπλήρωμα της ενημέρωσης. Με μέτρο, επίγνωση και σωστές πρακτικές, είναι δυνατό να παραμείνουμε πλήρως ενημερωμένοι χωρίς να επιβαρύνουμε την καθημερινότητά μας — ούτε να επιτρέψουμε στην αδιάκοπη ροή ειδήσεων να καθορίζει το πώς νιώθουμε.